Hãy để tôi vẽ ra một tình huống mà tất cả chúng ta hẳn đều đã trải qua. Bạn đang ở nhà, ngay trước bữa tối, và chuông điện thoại reo. Không ngạc nhiên, đó là cuộc điện thoại của nhân viên tiếp thị. Anh ta muốn bán gói thuê bao tạp chí, máy lọc nước, thịt bò Argentina đông lạnh – mà thật ra, là gì cũng không quan trọng vì kịch bản luôn giống hệt nhau. Sau khi đã phát âm sai tên bạn và bước vào những lời xã giao giả tạo, anh ta bắt đầu bài chào bán.
Bài tiếp thị tiếp theo đó là một biểu đồ được thiết kế theo kịch bản nhằm cắt đứt mọi lối thoát của bạn, bởi chúng sẽ hút bạn xuống một con đường không lối thoát ngoài từ “Vâng”. “Anh luôn thích thưởng thức một ly nước ngon lành phải không?”
“À, vâng, nhưng...”
“Tôi cũng vậy. Và cũng giống tôi, tôi cá rằng anh cũng thích một ly nước sạch, mát, không có dư vị hóa học, như thể do Mẹ Thiên nhiên tạo ra.”
“À, vâng, nhưng...”
Gã có nụ cười giả tạo trong giọng nói này là ai, bạn tự hỏi, hắn là ai mà có thể nghĩ sẽ lừa được bạn mua thứ gì đó bạn không muốn. Bạn thấy các cơ trên người cứng lại; giọng nói trở nên đề phòng; và tim bạn đập nhanh hơn.
Bạn cảm giác mình như con mồi của anh ta, và thực sự là vậy!
Điều cuối cùng bạn muốn nói ra là “Vâng”, ngay cả khi đó là cách duy nhất bạn có thể trả lời. “Bạn có uống nước không?” Thỏa hiệp và nhân nhượng, dù đó là sự thật, vẫn khiến bạn thấy như bị đánh bại. Và “Không”, đúng vậy, “Không” sẽ đem lại sự cứu rỗi, như một nơi bình yên. Bạn bị cám dỗ bởi việc dùng từ “Không” khi đó không phải là một sự thật hiển nhiên, chỉ để được nghe âm thanh ngọt ngào của nó. “Không, tôi không cần nước, bộ lọc carbon, hay bất kỳ thứ gì khác. Tôi là một con lạc đà!”
Bây giờ, hãy suy nghĩ về kỹ thuật bán hàng này. Nó được thiết kế để nhận được câu trả lời “Vâng” bằng mọi giá, như thể “Không” là chết. Và với nhiều người trong số chúng ta, điều đó đúng. Chúng ta có tất cả những ý nghĩa tiêu cực với từ “Không”. Chúng ta nói về sự khước từ của “Không”, về nỗi sợ phải nghe thấy nó. “Không” là một từ tiêu cực tột cùng.
Nhưng đến cuối cùng, “Vâng” lại thường là một câu trả lời vô nghĩa che giấu những sự phản đối sâu xa hơn (và “Có thể” còn tệ hơn). Dồn ép để có được câu trả lời “Vâng” không khiến một đàm phán viên đi đến gần chiến thắng; nó chỉ khiến đối phương giận dữ.
Vì vậy, “Vâng” có thể là một sự khó chịu vô cùng, và “Không” mới thật là một sự giải thoát, tại sao chúng ta lại tôn thờ từ này và tẩy chay từ kia?
Chúng ta cần làm ngược lại. Đối với một đàm phán viên giỏi, “Không” là một thỏi vàng tinh khiết. Sự tiêu cực này là cơ hội tuyệt vời cho chúng ta và đối phương để làm sáng tỏ những gì bạn thực sự muốn bằng cách loại bỏ những gì bạn không muốn. “Không” là một sự lựa chọn an toàn để duy trì hiện trạng; nó đem đến một phạm vi kiểm soát tạm thời.
* * *
Ở một thời điểm nào đó trong tiến trình, tất cả các đàm phán viên đều phải đối mặt để xử lý từ “Không”. Khi nhận ra ý nghĩa tâm lý thực sự đằng sau từ này, bạn sẽ yêu thích nó. Bạn không chỉ hết sợ hãi nó, mà còn dần biết được nó có thể làm gì cho bạn và làm sao bạn có thể đạt được thỏa thuận từ nó.
“Vâng” và “Có thể” thường vô giá trị. Nhưng “Không” luôn làm biến chuyển cuộc đối thoại.
“KHÔNG” GIÚP BẮT ĐẦU CUỘC ĐÀM PHÁN
Sự mê hoặc của tôi với “Không” trong mọi sắc thái đẹp đẽ của nó bắt đầu từ một cuộc đối thoại vài tháng trước khi tôi bắt đầu sự nghiệp đàm phán.
Tôi bắt đầu sự nghiệp của mình tại Cục với tư cách là một thành viên đội FBI SWAT tại chi nhánh Pittsburgh Division, nhưng sau gần hai năm, tôi được chuyển đến New York, nơi FBI phân tôi vào Lực lượng Đặc nhiệm phối hợp chống khủng bố (JTTF). Đó là một vị trí tuyệt vời: Chúng tôi làm việc ngày đêm để theo dõi những nghi can khủng bố, điều tra tổ chức của chúng, đánh giá liệu chúng có thể tấn công không và bằng cách nào. Chúng tôi tháo gỡ những cơn giận dữ của con người trong lòng thành phố lớn nhất nước Mỹ, đưa ra các quyết định mang tính sống còn, ai thực sự nguy hiểm, ai chỉ thổi phồng dối trá. Công việc này thực sự mê hoặc tôi.
Ngay từ ngày đầu tiên làm việc tại Cục, tôi đã bị ám ảnh bởi những sự đáp trả khủng hoảng. Tính tức thời của công việc hấp dẫn tôi. Rủi ro cao. Mạng sống mong manh.
Phạm vi cảm xúc rất phức tạp, biến đổi và thường mâu thuẫn. Để có một cuộc giải cứu con tin thành công, đàm phán viên phải xâm nhập vào động cơ, tâm lý, dữ liệu, điểm mạnh và điểm yếu về cảm xúc của kẻ bắt giữ con tin. Đàm phán viên phải ở vai trò của một kẻ hiếp đáp, người hòa giải, kẻ thực thi, vị cứu tinh, kẻ xưng tội, kẻ xúi giục và đại sứ hòa bình – và đó chỉ mới là một vài trong số đó.
Tôi nghĩ mình hợp với tất cả vai trò ấy.
Vài tuần sau đó, tôi đến Manhattan, trình diện tại bàn làm việc của Amy Bondereau, người điều hành Đội Đàm phán khủng hoảng FBI tại New York. Tôi không biết chút gì về đàm phán, nên tôi chọn cách tiếp cận trực tiếp.
“Tôi muốn làm đàm phán viên con tin,” tôi nói. “Ai cũng muốn – anh đã qua bất kỳ khóa đào tạo nào?” Cô hỏi.
“Chưa,” tôi nói.
“Bất kỳ sự giới thiệu nào?”
“Không,” tôi trả lời.
“Bất kỳ kinh nghiệm nào?”
“Không,” tôi trả lời.
“Anh có bằng cấp nào về tâm lý học, xã hội học, hoặc bất kỳ điều gì liên quan đến đàm phán không?”
“Không.”
“Có vẻ anh đã tự trả lời cho câu hỏi của mình,”
cô nói. “Không. Giờ thì mời anh đi khỏi đây.”
“Đi khỏi đây?” Tôi phản đối. “Thật á?”
“Đúng. Nghĩa là ‘Để tôi yên’. Tất cả mọi người đều muốn làm một đàm phán viên con tin và anh thì không có lý lịch, kinh nghiệm hay kỹ năng nào. Vậy anh nghĩ tôi nên nói gì ở vị trí của mình? Anh đã có nó: ‘Không’.”
Tôi ngừng lại trước mặt cô, suy nghĩ, “Đây không thể là cách sự nghiệp đàm phán của mình chấm dứt.” Tôi phải đối mặt với những tên khủng bố; tôi không thể cứ thế bước đi.
“Thôi mà,” tôi nói. “Phải có điều gì đó tôi có thể làm chứ.”
Amy lắc đầu và nở nụ cười mỉa mai, kiểu cười mang ý nghĩa họ nghĩ bạn không có cơ hội nào và chỉ cố gắng một cách vô ích mà thôi.
“Tôi nói anh biết. Vâng, có một điều anh có thể làm: tình nguyện viên cho đường dây nóng tự tử. Sau đó hãy đến nói chuyện với tôi. Không gì đảm bảo, rõ không?” Cô nói. “Bây giờ, tôi nói nghiêm túc, hãy đi khỏi đây ngay.”
* * *
Cuộc đối thoại của tôi với Amy đã khai mở sự nhận biết về tính phức tạp và sự tinh tế ẩn giấu của một cuộc đối thoại, sức mạnh của những từ ngữ khẳng định, sự thật về cảm xúc dường như không thể hiểu được thường nằm bên dưới những trao đổi có thể hiểu.
Một cái bẫy nhiều người rơi vào là nhìn nhận những gì người khác nói theo đúng từng chữ họ nói. Tôi bắt đầu nhìn thấy khi con người tham gia vào cuộc chơi đối thoại, đó là cuộc chơi này nằm bên dưới cuộc chơi khác, khi một số tham gia, chỉ những ai biết tận dụng mới là kẻ sống sót.
Trong cuộc trò chuyện của chúng tôi, tôi đã nhìn thấy từ “Không” – vô cùng rõ ràng và thẳng thắn – thực tế lại không đơn giản vậy. Trong nhiều năm, tôi đã nghĩ đi nghĩ lại về cuộc đối thoại ấy, hình dung lại việc Amy từ chối tôi ngay lập tức như thế nào, lần này đến lần khác. Nhưng câu trả lời “Không” của cô thực ra là cánh cửa dẫn tới câu trả lời “Vâng”. Chúng đã cho cô – và tôi – thời gian để xoay chuyển, điều chỉnh, kiểm chứng lại và thực sự tạo ra được một môi trường cho một câu trả lời “Vâng” có trọng lượng.
Khi được chỉ định vào lực lượng JTTF, tôi làm việc với một trung úy thuộc đội NYPD tên là Martin. Anh có một vỏ bọc lạnh lùng, và mỗi khi được hỏi về vấn đề gì, anh đều trả lời bằng một câu phủ định ngắn gọn. Sau này khi đã quen thân với anh đôi chút, tôi hỏi anh lý do. “Chris,” anh nói, đầy tự hào, “công việc của một trung úy là nói ‘Không’.”
Đầu tiên, tôi nghĩ kiểu trả lời tự động này là dấu hiệu của khả năng tưởng tượng kém. Nhưng sau này tôi mới nhận ra mình đã làm điều tương tự với đứa con trai tuổi mới lớn của mình, sau khi tôi nói “Không” với nó, tôi thường phát hiện mình đang mở lòng để lắng nghe thằng bé sẽ nói gì.
Đó là vì khi đã bảo vệ được bản thân, tôi có thể thư giãn và cân nhắc các khả năng dễ hơn.
“Không” là khởi đầu của một cuộc đàm phán, không phải kết thúc. Chúng ta được ước định phải sợ từ “Không”. Nhưng nó thường xuyên chỉ là lời tuyên bố của sự nhận thức hơn là của một sự thật. Nó hiếm khi mang ý nghĩa “Tôi đã cân nhắc mọi sự kiện và đã đưa ra một sự lựa chọn có căn cứ.” Thay vào đó, “Không” thường là một quyết định, là một cách thức tạm thời để duy trì vị thế. Sự thay đổi thường đáng sợ, và “Không” cho bạn một chút ít sự tự vệ tránh khỏi nỗi sợ ấy.
Trong cuốn Start With No8 (tạm dịch: Bắt đầu với Không) xuất sắc của Jim Camp, ông đã khuyên độc giả cho đối thủ (cách dùng từ của ông nhằm chỉ đối phương) được phép nói “Không” khi bắt đầu một cuộc đàm phán. Ông gọi đó là “quyền được bác bỏ”. Ông quan sát thấy con người chiến đấu đến chết chỉ để bảo vệ quyền được nói “Không”, vì vậy, cứ trao ngay quyền ấy cho họ, và không khí cuộc đàm phán sẽ trở nên mang tính xây dựng và hợp tác hơn gần như ngay lập tức.
Khi đọc cuốn sách của Camp, tôi nhận ra đây là điều chúng tôi đã biết dưới vai trò đàm phán con tin trong nhiều năm. Chúng tôi biết cách nhanh nhất để giải phóng kẻ bắt giữ con tin là dành thời gian thuyết phục theo hướng trái ngược với “yêu cầu” buộc chúng đầu hàng. Yêu cầu chúng đầu hàng, “bảo” chúng bước ra luôn luôn dẫn đến bế tắc kéo dài, và đôi khi, nó còn thực sự góp phần đem đến sự chết chóc.
Nó dẫn đến một nhu cầu sâu xa và phổ biến của loài người về sự tự do. Con người cần cảm thấy mình đang kiểm soát. Khi bạn bảo toàn quyền tự do ý chí của một người bằng việc cho phép họ được nói “Không” rõ ràng với ý kiến của bạn, cảm xúc của họ sẽ lắng dịu, hiệu quả của các quyết định tăng lên, và đối phương có thể thực sự nhìn vào đề nghị của bạn. Họ được phép nắm giữ chúng trong tay, được xoay chuyển chúng. Và nó cho bạn thời gian để diễn giải hoặc chuyển đổi để thuyết phục đối phương rằng những thay đổi bạn đang đề xuất sẽ đem lại nhiều lợi ích hơn tình thế hiện tại.
Những đàm phán viên xuất sắc tìm đến câu trả lời “Không” vì họ biết đó thường là lúc cuộc đàm phán thực sự bắt đầu.
* * *
Trả lời “Không” một cách lịch sự với đối phương (chúng ta sẽ đi sâu hơn ở Chương 9), tiếp nhận câu trả lời “Không” một cách điềm tĩnh, và chỉ việc để phía bên kia biết họ được chào đón để nói “Không”, tất cả sẽ mang lại tác động tích cực cho bất kỳ cuộc đàm phán nào. Thực tế là, lời mời của bạn để phía bên kia nói “Không” có một sức mạnh tuyệt diệu để gỡ bỏ rào cản và cho phép sự giao tiếp có lợi.
Nghĩa là, bạn phải rèn luyện bản thân rằng câu trả lời “Không” không phải là lời từ chối, và đáp trả thích hợp. Khi có ai đó nói “Không” với bạn, bạn cần hiểu theo những ý nghĩa khác – và cũng thực tế hơn rất nhiều:
• Tôi chưa sẵn sàng đồng ý;
• Anh đang khiến tôi thấy không thoải mái;
• Tôi không hiểu;
• Tôi không nghĩ tôi có đủ khả năng thanh toán;
• Tôi muốn điều khác;
• Tôi cần nhiều thông tin hơn;
• Tôi muốn bàn luận điều này với người khác. Tiếp đó, sau một khoảng dừng, đặt những câu hỏi dựa trên giải pháp hoặc đơn giản là gán mác cho các tác dụng của chúng:
“Điều này không phù hợp với anh như thế nào?”
“Anh cần gì để nó có thể phù hợp với anh?”
“Dường như có điều gì đó khiến anh không hài lòng.”
Con người có nhu cầu được nói “Không”. Vì thế, bạn không nên trông chờ một cách thụ động để nghe thấy họ nói từ đó, mà hãy khiến họ phải sớm nói ra.
THUYẾT PHỤC TRONG THẾ GIỚI CỦA HỌ
Tôi muốn giới thiệu với bạn về anh chàng doanh nhân Joe, anh đang sẵn sàng cho một cuộc đàm phán. Bạn đã từng gặp anh trước đây. Anh là kiểu người chuẩn bị kỹ lưỡng, với tất cả những chiến lược để đạt đến thỏa thuận được viết ra và ghi nhớ. Và anh nóng lòng khai hỏa chúng lên người đối diện. Joe dừng lại để nhìn bộ comlê đắt tiền của mình trong gương, hình dung những điều ấn tượng mình sẽ nói, những đồ thị, bảng biểu hào nhoáng làm cơ sở cho những điều ấy, rồi buộc đối phương – đối thủ – của anh phải khuất phục và thất bại. Anh là nhân vật Russell Crowe trong Gladiator (Võ sĩ Giác đấu). Anh là Người đàn ông quyền lực.
Thật ra thì mọi sự chuẩn bị trên đều không có ý nghĩa gì hết. Kiểu đàm phán của anh tất cả chỉ có tôi, tôi, tôi, cái tôi, cái tôi, cái tôi. Và khi người khác ở phía bên kia nhận thấy những dấu hiệu này, họ sẽ quyết định tốt nhất là nên lịch sự, hoặc thậm chí lặng lẽ phớt lờ con người siêu nhân này… bằng cách nói “Vâng!”
“Hả?” Bạn sẽ nói.
Chắc chắn, từ mà họ sẽ thốt ra là “Vâng”, nhưng từ đó chỉ là một công cụ để khiến sự huênh hoang này biến đi. Họ sẽ né tránh sau, biện hộ rằng điều kiện đã thay đổi, hoặc các vấn đề về ngân sách, thời tiết. Còn lúc này, họ chỉ muốn được giải thoát bởi Joe không thuyết phục được họ bất kỳ điều gì; anh chỉ đang tự thuyết phục mình.
Tôi sẽ tiết lộ cho bạn một bí mật. Thực tế, có ba kiểu “Vâng”: Giả mạo, Xác nhận và Cam kết.
Một câu “Vâng” giả mạo là câu trả lời trong đó đối phương dự định nói “Không” nhưng lại thấy “Vâng” là lối thoát dễ dàng hơn, hoặc chỉ là họ cố tình muốn duy trì cuộc đối thoại một cách giả tạo để thu thập nhiều thông tin hơn hay một lợi thế nào đó. Một câu “Vâng” xác nhận thường vô hại, là một lời đáp phản ứng trước một câu hỏi trắng – đen rõ ràng; đôi khi nó dùng để tạo ra một cái bẫy, nhưng hầu hết nó đơn giản chỉ là một sự xác nhận mà không hứa hẹn một hành động nào. Và một câu “Vâng” cam kết mới thực sự có ý nghĩa; nó là một thỏa thuận thực sự dẫn đến hành động, là một câu “Vâng” ở bàn đàm phán với kết thúc bằng một chữ ký trên hợp đồng. Câu “Vâng” cam kết là những gì bạn muốn, nhưng cả ba loại này có vẻ gần như giống nhau, vì vậy, bạn phải học cách nhận biết xem loại nào đang được sử dụng.
Con người trên thế giới này đã quá quen với việc bị theo đuổi cho câu “Vâng” cam kết đến nỗi nó được mặc định là điều kiện để họ trở thành bậc thầy trong việc phân phát câu “Vâng” giả mạo. Đó cũng là những gì mà những người đối mặt với anh chàng Joe đang hành động, đong đưa với câu trả lời “Vâng” để có thể nghe ngóng được nhiều hơn.
Dù bạn gọi đó là “ủng hộ” hay “tham dự” hoặc điều gì khác, một đàm phán viên giỏi biết công việc của mình không chỉ là thể hiện một cách xuất sắc mà còn phải nhẹ nhàng chỉ lối đối phương tự khám phá ra mục tiêu của họ.
Để tôi kể cho bạn nghe, tôi đã học được điều này trong khổ sở.
Hai tháng sau khi nói chuyện với Amy, tôi bắt đầu trả lời điện thoại cho HelpLine, một đường dây nóng khủng hoảng do Norman Vincent Peale sáng lập.
Quy tắc cơ bản là bạn không được nói chuyện trên đường dây với bất kỳ ai quá 20 phút. Nếu làm tốt công việc, bạn sẽ không mất nhiều thời gian hơn để giúp được họ. Chúng tôi có một cuốn sách dày cộp của công ty để tham khảo cách thức giúp họ. Đó là cách tiếp cận trợ giúp y tế: băng bó cho họ rồi chuyển họ đi.
Nhưng những người đang gặp khủng hoảng chỉ chiếm khoảng 40% tổng số cuộc gọi chúng tôi nhận được. Phần lớn cuộc gọi đến từ những người gọi thường xuyên. Họ là những người vô cùng bất thường, những con ma cà rồng hút năng lượng mà không còn ai xung quanh có thể lắng nghe họ nữa.
Chúng tôi có một danh sách những người gọi đến thường xuyên này, và khi bạn gặp phải một người, điều đầu tiên bạn cần làm là kiểm tra xem người ấy đã gọi đến trong ngày chưa, bởi họ chỉ được phép gọi đến một lần mỗi ngày. Họ cũng biết điều ấy. Rất nhiều lần họ đã nói: “Đúng, tôi là Eddie. Hôm nay tôi chưa gọi lần nào. Cứ đi kiểm tra danh sách. Anh phải nói chuyện với tôi.”
Vì tôi biết mình ở đây với mục đích chủ yếu là học hỏi kỹ năng, tôi yêu mến những người gọi thường xuyên này. Họ là vấn đề và tôi thích tìm cách để hiểu họ. Tôi thấy mình có chút tài năng trong việc này. Tôi thấy mình như một siêu sao.
Khi đến thời điểm đánh giá kết quả công việc, tôi được chỉ định chuyển sang đội của giám sát viên theo ca Jim Snyder. Jim là một bậc kỳ cựu trong nghề trực đường dây nóng và là một người có tấm lòng nhân hậu; vấn đề duy nhất của anh là anh thích đùa giỡn ở mọi nơi. Jim biết vấn đề lớn nhất trong công việc trực đường dây nóng là việc các tình nguyện viên bị kiệt sức, vì vậy, anh dốc hết thời gian của mình để tạo không khí làm việc vui vẻ. Tôi đã trở thành bạn tốt của Jim.
Đến buổi đánh giá công việc của tôi, Jim đợi đến khi tôi nhận một cuộc gọi và bước vào phòng theo dõi để các giám sát viên có thể cùng nghe cuộc gọi. Cuộc gọi đến từ một trong những khách hàng thường xuyên của tôi, một tài xế taxi với nỗi sợ bước ra ngoài và có vô vàn thời gian để thao thao bất tuyệt về nó. Con ma cà rồng hút năng lượng này (anh tên Daryl) bắt đầu sở thích của mình bằng việc kể lể một cách giễu cợt rằng anh sắp mất căn nhà của mình như thế nào, và ý định sống của mình ra sao nếu anh không thể làm việc được nữa.
“Nghiêm túc mà nói, lần cuối cùng có ai đó cố hại anh trên đường là khi nào?” Tôi hỏi.
“Ừm, ý tôi là, cũng đã lâu rồi,” Daryl nói. “Là...?”
“Tôi thực sự không nhớ được ngày nào, Chris. Có thể là một năm rồi, tôi đoán vậy.”
“Vậy sẽ an toàn nếu nói thế giới bên ngoài cũng không quá nguy hiểm với anh, đúng không?”
“Vâng,” Daryl nói. “Có thể nói vậy.”
Chúng tôi nói tới nói lui như vậy một lúc, khi tôi khiến anh thừa nhận hầu hết chúng ta đều có gì đó để sợ hãi trong thế giới này. Tôi thấy rất hài lòng với kỹ năng mới của mình, về cách lắng nghe Daryl và sau đó là “CareFronting” (tạm dịch: Đối đầu trìu mến) anh ta, một cái tên hơi ngốc nghếch chúng tôi đặt cho cách đối đáp với những người gọi thường xuyên – vừa quyết đoán nhưng cũng vừa trìu mến.
Tất cả đều diễn ra suôn sẻ và mối quan hệ của chúng tôi rất tuyệt. Thậm chí tôi còn làm Daryl cười vài lần. Khi kết thúc cuộc gọi, anh ta không đưa ra một lý do nào khiến mình không dám bước ra ngoài.
“Cảm ơn, Chris,” Daryl nói trước khi cúp máy. “Cảm ơn anh vì đã làm một công việc tuyệt vời như thế này.”
Trước khi đến gặp Jim, tôi ngả người ra sau ghế và đắm chìm trong lời khen ấy. Bạn mấy khi nhận được lời khen từ một người đang đau khổ, tôi thầm nghĩ. Sau đó, tôi bật dậy và sải bước đến phòng theo dõi, vô cùng tự hào đến mức tôi đã chà bóng móng tay lên áo và tự tán thưởng mình.
Jim ra hiệu tôi cho tôi ngồi xuống chiếc ghế trước mặt anh và nở một nụ cười tươi nhất. Tôi hẳn đã đáp lại anh với gấp đôi công suất.
“Ừm, Chris,” anh nói, vẫn nở nụ cười. “Đó là cuộc gọi tệ nhất mà tôi từng được nghe.”
Tôi nhìn anh chằm chằm, mồm há hốc.
“Jim, anh có nghe Daryl chúc mừng tôi không?” Tôi hỏi. “Tôi đã thuyết phục được anh ta đấy. Tôi đã làm anh ta khuất phục.”
Jim cười – ngay lập tức, tôi ghét nụ cười ấy – và gật đầu.
“Đó là một trong những dấu hiệu, bởi lẽ ra họ phải chúc mừng bản thân họ sau khi kết thúc cuộc gọi,” Jim nói. “Họ không cần phải chúc mừng anh. Điều đó cho thấy anh đã làm quá mức. Nếu họ nghĩ anh làm tốt – nếu đúng là anh đã khuất phục anh ta – vậy anh ta phải giúp bản thân mình như thế nào? Tôi không muốn nói nặng lời, nhưng anh đã rất tệ.”
Khi nghe những gì Jim nói, tôi cảm thấy một cơn axit chảy trào trong dạ dày như khi bạn buộc phải chấp nhận cái gã đang chê bai mình thậm tệ kia lại hoàn toàn đúng. Phản ứng của Daryl là một kiểu của “Vâng”, nhưng nó không hề có ý nghĩa của một “Vâng” cam kết thực sự. Anh ta không có một sự hứa hẹn hành động nào. “Vâng” của anh ta chỉ để tôi thấy hài lòng và để anh ta yên. Daryl có thể không biết điều này, nhưng câu trả lời “Vâng” của anh ta không gì khác hơn là một lời giả tạo.
Bạn thấy đó, toàn bộ cuộc gọi chỉ là về bản thân tôi và cái tôi của mình, không phải là về người gọi. Nhưng cách duy nhất khiến những người gọi ấy hành động là để họ sở hữu cuộc đối thoại, tin rằng họ sẽ đạt đến những quyết định, những bước cần thiết tiếp theo, và giọng nói ở đầu dây bên kia chỉ đơn giản là trung gian cho sự giác ngộ ấy.
Sử dụng tất cả những kỹ năng của bạn để tạo mối quan hệ tốt, sự đồng ý và kết nối với đối phương là hữu ích, nhưng cuối cùng, sự kết nối ấy cũng sẽ vô dụng nếu người kia không cảm thấy một trách nhiệm tương xứng, đúng hơn là trách nhiệm duy nhất, trong việc tạo ra sự kết nối và những ý tưởng mới họ có được.
Tôi gật đầu chậm rãi, cuộc chiến trong tôi biến mất.
“Một trong những cuộc gọi tệ nhất?” Tôi nói với Jim. “Đúng vậy.”
Từ thời điểm ấy trở đi, tôi cố gắng không ngừng để thay đổi thái độ. Tôi đặt rất nhiều câu hỏi và đọc rất nhiều về chủ đề này đến mức không lâu sau, tôi đã được nhờ giảng dạy hai lớp học cho những tình nguyện viên mới tại HelpLine: một lớp khai giảng về lắng nghe chủ động và một lớp khác về Đối đầu trìu mến.
* * *
Không phải là về bản thân. Chúng ta cần thuyết phục họ từ góc nhìn của họ, không phải của chúng ta. Nhưng bằng cách nào?
Bằng cách bắt đầu với những mong muốn cơ bản nhất của họ.
Trong mỗi cuộc đàm phán, ở mỗi thỏa thuận, kết quả đến từ quyết định của một ai đó. Và đáng buồn thay, nếu tin rằng mình có thể kiểm soát hoặc quản lý quyết định của người khác bằng sự thỏa hiệp và lập luận, chúng ta đã để mất hàng triệu đô- la trên bàn đàm phán. Nhưng khi không thể kiểm soát được quyết định của người khác, chúng ta có thể gây ảnh hưởng lên chúng bằng cách sống trong thế giới của họ, nghe và nhìn thấy chính xác những gì họ muốn.
Dù mức độ tập trung có thể khác nhau giữa người này với người khác, bạn vẫn có thể chắc chắn rằng tất cả những ai bạn gặp đều bị tác động bởi hai sự thôi thúc cơ bản: nhu cầu được cảm thấy an toàn, tin tưởng và nhu cầu được cảm thấy mình nắm quyền kiểm soát. Nếu bạn thỏa mãn được những động lực trên, bạn đã mở được cánh cửa.
Như chúng ta đã thấy cuộc trò chuyện của tôi với Daryl, bạn sẽ không thuyết phục được họ một cách lý lẽ rằng họ sẽ an toàn, sẽ tin tưởng hoặc nắm quyền kiểm soát. Các nhu cầu cơ bản là cấp thiết và phi lý, vì vậy tranh cãi để dồn họ vào chân tường chỉ khiến đối phương bị đẩy vào thế bỏ trốn với câu trả lời “Vâng” giả tạo.
Và tỏ ra “tốt bụng” một cách giả tạo thường đồng nghĩa với thất bại. Chúng ta đang sống trong thời đại chúc tụng sự tốt bụng dưới nhiều cái tên. Chúng ta được hô hào phải tốt bụng và tôn trọng cảm giác của con người ở mọi thời điểm, trong mọi hoàn cảnh.
Nhưng sự tốt bụng đứng một mình trong tình huống đàm phán có thể phản tác dụng. Tốt bụng được dùng như một mưu mẹo là một sự giả tạo và lừa gạt. Có ai chưa từng gặp kết cục thiệt thòi trong các cuộc ngã giá với một người bán hàng “tốt bụng”, người đã chở bạn đi trên một chuyến xe? Nếu bạn vội vã bước vào với một sự tốt bụng giả tạo, nụ cười hời hợt ấy sẽ khơi dậy trở lại mọi việc đã diễn ra.
Thay vì tiến vào bên trong bằng những lập luận hay nụ cười giả tạo, chúng ta hãy tiến lên bằng cách tìm kiếm câu trả lời “Không”. Đó là từ đem lại cho người nói cảm giác an tâm và sự kiểm soát. “Không” giúp khởi xướng cuộc đối thoại và tạo ra một nơi ẩn náu an toàn để tiến đến được câu trả lời “Vâng” cam kết cuối cùng. Một câu “Vâng” quá sớm thường chỉ là một sự né tránh giả tạo, rẻ tiền.
* * *
Khoảng năm tháng sau khi Amy Bondereau bảo tôi “Đi khỏi đây”, tôi đã ghé lại văn phòng của cô và nói rằng tôi đã tham gia tình nguyện tại HelpLine.
“Anh đã tham gia?” Cô hỏi, nở nụ cười ngạc nhiên. “Tôi đã bảo tất cả mọi người như vậy. Và chưa ai từng làm.”
Hóa ra Amy bắt đầu sự nghiệp đàm phán của mình cũng từ vị trí tình nguyện viên ấy. Cô bắt đầu nhắc đến tên những người giờ đây đã là bạn chung của chúng tôi. Chúng tôi cùng cười Jim.
Rồi đột ngột chuyển hướng, cô ngừng nói và nhìn chằm chằm vào tôi. Tôi lo lắng khi cô bất ngờ dừng lại. Sau đó, cô mỉm cười.
“Anh có được vị trí tiếp theo.” Tại thời điểm ấy, có năm người khác đang nhắm đến cùng một vị trí, những người có bằng cấp về tâm lý học, có kinh nghiệm và sự giới thiệu. Nhưng tôi đang trên con đường đến với khóa đào tạo đàm phán con tin tiếp theo tại Học viện FBI ở Quantico, Virginia trước tất cả những người khác. Sự nghiệp đàm phán viên của tôi đã chính thức bắt đầu.
“KHÔNG” LÀ SỰ BẢO VỆ
Hãy quay trở lại với người tiếp thị qua điện thoại ở đầu chương. Rõ ràng câu trả lời cho câu hỏi của anh ta – “Anh thích thưởng thức một ly nước ngon đúng không?” – là “Vâng”. Nhưng những gì bạn muốn làm là hét lên: “Không!” Sau kiểu câu hỏi đó, chỉ là bạn biết toàn bộ thời gian tiếp theo của cuộc gọi sẽ như một cực hình.
Nói tóm lại, chúng chắt lọc những mâu thuẫn vốn có trong giá trị khi chúng ta đáp trả “Vâng” và “Không”. Mỗi khi đàm phán, không nghi ngờ gì việc chúng ta muốn kết thúc với câu trả lời “Vâng”. Nhưng chúng ta thường nhầm lẫn đúc kết giá trị tích cực của câu trả lời “Vâng” cuối cùng ấy với giá trị tích cực “Vâng” một cách chung chung. Và bởi chúng ta nhìn thấy “Không” chỉ là sự đối lập của “Vâng”, chúng ta cho rằng “Không” luôn là điều xấu.
Điều đó tuyệt nhiên không đúng. Nói “Không” sẽ khiến người nói có cảm giác an toàn, đảm bảo và nắm quyền kiểm soát. Bạn có thể dùng một câu hỏi để gợi ra một câu trả lời “Không”, và đối phương khi chứng minh mình đã từ chối được bạn, anh ta chắc chắn mình đang nắm thế chủ động trên ghế người lái. Những đàm phán viên giỏi sẽ chào đón – thậm chí chào mời – một câu trả lời “Không” chắc chắn để khởi đầu, như một tín hiệu cho thấy phía bên kia đã nhập cuộc và suy nghĩ.
Còn nếu nhắm thẳng đến câu trả lời “Vâng” ngay lập tức, đối phương sẽ trở nên phòng vệ, thận trọng và bất kham. Đó là lý do vì sao tôi nói với các học viên của mình rằng nếu bạn muốn bán một món gì đó, đừng bắt đầu bằng câu: “Bạn có vài phút để nói chuyện không?” Thay vào đó, hãy hỏi: “Bây giờ có phải là thời điểm không tiện để nói chuyện không?” Hoặc bạn sẽ nhận được câu trả lời “Không, bây giờ không tiện” và theo sau sẽ là một thời điểm phù hợp hoặc một lời đề nghị né tránh, hoặc bạn sẽ nhận được câu “Vâng, đúng rồi”, và hoàn toàn tập trung.
Để thực hành, lần tiếp theo khi bạn nhận được cuộc gọi từ người tiếp thị qua điện thoại, hãy viết lại các câu hỏi mà người bán đặt ra. Tôi đảm bảo bạn sẽ nhận thấy mức độ khó chịu của bạn tương quan trực tiếp với tốc độ anh ta ép bạn trả lời “Vâng”.
Cộng sự Marty Evelsizer của tôi là người đầu tiên giúp tôi mở rộng tầm mắt nhìn thấy được vì sao “Không” lại tốt hơn “Vâng”.
Lúc bấy giờ, Marty là Điều phối viên phối hợp đàm phán khủng hoảng FBI tại Pittsburgh. Cô là một người tràn đầy năng lượng và là một thiên tài đàm phán, cô nhận được sự tôn trọng hết mực của cả nội bộ Cục lẫn những cảnh sát địa phương bên ngoài. Nhưng bản chất con người là sự đố kỵ bên trong, và người giám sát trực tiếp của cô không nằm ngoài quy luật ấy. Thành công của cô làm giảm bớt quyền hành của anh ta và khiến cô trở thành mối đe dọa.
Sự đố kỵ của anh tăng lên khi Đội Đàm phán con tin của Sở Cảnh sát Pittsburgh mời cô ngồi vào ban tuyển chọn ứng viên mới của họ. Chọn cô và qua mặt vị sếp là một động thái chưa từng có.
Vì thế, vị sếp quyết định loại cô ra khỏi vị trí hiện tại. Vì cô đã lơ là công việc thường ngày của mình, anh ta nói. Nhưng thực tế là bởi cô là mối đe dọa.
Khi Marty ngồi xuống với người giám sát của mình về việc sa thải chính thức, cô có rất ít lựa chọn. Anh ta có tất cả quyền hành để làm điều anh ta thích.
Marty kể rằng cô đã cân nhắc các tình huống khác nhau. Cô nghĩ đến cách trực tiếp đề cập về sự đố kỵ của anh ta và bóc trần nó, hoặc giải thích công việc sẽ giúp thể hiện tính hiệu quả với Cục như thế nào: “Anh có muốn văn phòng mình được tuyên dương về chuyên môn không?”
Nhưng khi ngồi xuống với anh ta, cô chọn một trong những câu hỏi đã chuẩn bị sẵn hướng đến câu trả lời “Không” mạnh mẽ nhất tôi từng được nghe.
“Anh có muốn FBI bị xấu mặt không?” Cô nói. “Không,” anh ta trả lời.
“Anh muốn tôi làm gì?” Cô đáp.
Anh ta ngả người về phía sau trên chiếc ghế giả da thập niên 1950 phát ra những tiếng kêu ý nghĩa khi người ngồi chuyển tư thế. Anh ta nhìn cô chằm chằm và sau đó gật nhẹ đầu hơn bao giờ hết. Anh ta đang nắm quyền kiểm soát.
“Được, cô có thể tiếp tục vị trí này,” anh ta nói. “Ra ngoài và quay lại làm việc, đừng để bị ảnh hưởng bởi những nhiệm vụ khác của mình.”
Và một phút sau, Marty bước ra với công việc được giữ nguyên.
* * *
Khi nghe Marty làm vậy, tôi thấy như thể “Bang!” Bằng cách đẩy đến câu trả lời “Không”, Marty đã thúc người giám sát vào phạm vi anh ta được ra quyết định. Và tiếp đến, cô đẩy anh ta sâu hơn vào cảm giác an toàn và quyền lực với câu hỏi mời mọc anh ta tự định ra bước đi tiếp theo cho cô.
Điều quan trọng ở đây là Marty không chỉ chấp nhận câu trả lời “Không”, cô còn chủ động tìm kiếm và khuyến khích nó.
Trong một hội nghị bán hàng gần đây, tôi đã hỏi những người tham dự về một từ mà tất cả mọi người đều sợ. Toàn bộ nhóm người ấy hét lên “Không”. Với họ – và với hầu hết chúng ta – “Không” chỉ có một ý nghĩa: kết thúc thảo luận.
Nhưng điều đó không đúng.
“Không” không phải là một thất bại. Nếu được sử dụng một cách chiến lược, đó là câu trả lời mở đường tiến lên phía trước. Một khi đã đến được điểm mà bạn không còn sợ hãi câu trả lời “Không”, đó là lúc bạn có sự tự do tuyệt đối mà một đàm phán viên cần có. Bởi nếu nỗi sợ lớn nhất của bạn là “Không”, bạn không thể đàm phán. Bạn là con tin của “Vâng”. Bạn bị còng tay. Bạn coi như xong.
Nên hãy lột trần “Không”. Đó chỉ là một sự tái xác nhận tự động. Nó được sử dụng hay tận dụng không phải để thể hiện quyền lực; nó không phải là hành động thể hiện sự chối từ; nó không phải lời thị uy cho sự bướng bỉnh; nó không phải là kết thúc của cuộc đàm phán.
Thực tế là, “Không” thường mở ra một cuộc bàn luận. Bạn nói “Không” càng sớm, bạn càng nhanh chóng sẵn sàng để nhìn thấy những lựa chọn và cơ hội mà bạn đã bị che mắt trước đó. Nói “Không” thường thúc giục người khác hành động bởi họ thấy mình đã bảo vệ được bản thân và giờ họ nhìn thấy một cơ hội đang trôi qua.
Kể từ khi tự hiểu rõ ý nghĩa của “Không”, tôi phát hiện ra rằng những ý tưởng, nhận thức và hành trang mà người khác có được với từ “Không” đơn giản ấy mới kỳ diệu làm sao. Với tôi, nó giống như xem một bộ phim điện ảnh hay phim ca nhạc thập niên 1980 lần thứ n. Bạn có thể nhận dạng nó nhờ kinh nghiệm – khi cùng lúc nhận thức được một thực tế là thế giới và bạn, vẫn đang tiến lên.
Ngày nay, tôi hướng dẫn học viên của mình học cách nhìn nhận câu trả lời “Không” trên chính bản chất của nó. Thay vì làm tổn hại họ hay những người mà họ đang đàm phán, “Không” bảo vệ và mang lại lợi ích cho tất cả các bên. “Không” tạo ra sự an toàn, sự bảo đảm và cảm giác kiểm soát tình hình. Đó là điều kiện để đạt được thành công. Đó là một khoảng dừng, một cú hích và một cơ hội để người nói diễn giải những gì họ muốn.
Như bạn đã thấy, “Không” cần rất nhiều kỹ năng:
• “Không” cho phép vấn đề thực sự được phơi bày;
• “Không” bảo vệ con người trong việc không đưa ra – hoặc giúp họ sửa chữa – những quyết định không hiệu quả;
• “Không” làm chậm tiến trình để người ta cảm thấy họ được tự do ủng hộ các quyết định của họ và những thỏa thuận họ đang bước vào;
• “Không” giúp con người cảm thấy an toàn, đảm bảo, thoải mái về mặt cảm xúc, nắm quyền kiểm soát các quyết định của mình;
• “Không” đẩy tất cả nỗ lực của mọi người tiến về phía trước.
Một học viên đã tốt nghiệp của tôi – Ben Ottenhoff – một người gây quỹ chính trị, lái xe về nhà với bài học này trong sự thức tỉnh. Trong nhiều năm, anh đã dùng Mô hình “Vâng” truyền thống trong kịch bản gây quỹ cho các ứng viên Đảng Cộng hòa.
Người gây quỹ: Xin chào, tôi có thể nói chuyện với ông Smith được không?
Ông Smith: Vâng, tôi đây.
Người gây quỹ: Tôi gọi đến từ Hội đồng XYZ, và tôi muốn hỏi ông một vài câu hỏi quan trọng về quan điểm của ông đối với nền kinh tế của chúng ta ngày nay. Ông có cho rằng giá gas hiện đang quá cao không?
Ông Smith: Vâng, giá gas đang quá cao và nó ảnh hưởng xấu đến gia đình tôi.
Người gây quỹ: Ông có cho rằng Đảng Dân chủ là một phần lý do khiến giá gas tăng cao không?
Ông Smith: Vâng, Tổng thống Obama là một người xấu.
Người gây quỹ: Ông có cho rằng chúng ta cần một sự thay đổi vào tháng Mười một không?
Ông Smith: Vâng, tôi nghĩ vậy.
Người gây quỹ: Ông có thể cho tôi số thẻ tín dụng để ông có thể là một phần trong sự thay đổi này không?
Ít nhất là trên lý thuyết, các câu trả lời “Vâng” sẽ tích lũy thành một bể chứa tích cực để bùng nổ thành sự đóng góp khi được yêu cầu ở cuối kịch bản. Vấn đề là, trong thực tế, các kịch bản Mô hình “Vâng” đã cho thấy tỷ lệ thành công thấp trong nhiều năm. Tất cả các bước đều “Vâng”, nhưng câu trả lời cuối cùng chỉ là những dạng thức khác nhau của “Không”.
Sau đó, Ben đọc cuốn Start with No của Jim Camp ở lớp của tôi và bắt đầu tự hỏi liệu “Không” có thể là một công cụ đẩy nhanh sự đóng góp không. Ben biết việc đem lại cho các nhà đóng góp tiềm năng một cảm giác có thể cúp máy dễ dàng sẽ khiến việc thuyết phục khó khăn hơn đối với những người gây quỹ bình thường, bởi nó đi ngược lại tất cả những gì họ được đào tạo. Nhưng với sự thông minh của mình, thay vì thay đổi toàn bộ kịch bản, Ben thử nghiệm kịch bản hướng đến “Không” trên một nhóm nhỏ những người gây quỹ.
Người gây quỹ: Xin chào, tôi có thể nói chuyện với ông Smith được không?
Ông Smith: Vâng, tôi đây.
Người gây quỹ: Tôi gọi đến từ Hội đồng XYZ, và tôi muốn hỏi ông một số câu hỏi quan trọng về quan điểm của ông đối với nền kinh tế của chúng ta ngày nay. Ông có thấy rằng nếu mọi thứ vẫn giữ nguyên như trước giờ, liệu những ngày tốt đẹp nhất của nước Mỹ sẽ ở phía trước?
Ông Smith: Không, mọi thứ chỉ có thể tệ đi.
Người gây quỹ: Ông sẽ ngồi và ngắm nhìn Tổng thống Obama bước vào Nhà Trắng vào tháng Mười một tới mà không cần tranh cử?
Ông Smith: Không, tôi sẽ làm bất kỳ điều gì có thể để đảm bảo điều đó không xảy ra.
Người gây quỹ: Nếu ông muốn làm gì đó ngay hôm nay để đảm bảo điều đó không xảy ra, ông có thể đóng góp cho Hội đồng XYZ, chúng tôi đang làm việc cật lực để đấu tranh cho ông.
Bạn đã nhìn thấy sự chuyển đổi giữa “Vâng” và “Không” và lời đề nghị đóng góp nếu ông Smith muốn? Nó đặt ông Smith vào ghế người lái; ông ta là người điều khiển. Và nó hiệu quả! Với một kết quả thực sự ấn tượng, kịch bản hướng đến “Không” hiệu quả hơn 23%.
Phần đáng buồn nhất của câu chuyện là dù có sự cải thiện lớn trong kết quả, anh đã không thể áp dụng kịch bản này đến tất cả những người gây quỹ. Nó đi ngược lại sự chính thống trong gây quỹ, và những người gây quỹ lâu năm lại thích sự dễ chịu do những câu trả lời “Vâng” giả tạo mang đến. Cũng đúng thôi, thiên tài thường bị bỏ sót trong những lần đầu tiên mà!
* * *
Một thiên tài đàm phán khác không thể bỏ qua, đó là Mark Cuban – tỷ phú sở hữu Dallas Mavericks. Tôi luôn luôn trích dẫn cho học viên của mình một trong những câu nói hay nhất của ông về đàm phán: “Mỗi câu ‘Không’ lại đưa tôi đến gần câu ‘Vâng’ hơn một chút.” Nhưng sau đó, tôi cũng lưu ý các học viên của mình rằng để có được những từ “Không” trên con đường dẫn tới “Vâng” thì không phải lúc nào cũng đơn giản.
Có một khác biệt lớn giữa việc khiến đối phương cảm thấy họ có thể nói “Không” với việc thực sự khiến họ nói ra từ ấy. Đôi khi, nếu bạn nói chuyện với một người mà họ không thực sự lắng nghe, điều duy nhất để bạn có thể phá vỡ được hộp sọ của họ là làm cho họ phản kháng với từ “Không”.
Một cách rất tuyệt để làm được điều này là gán sai một cảm xúc hay một mong muốn nào đó của đối phương. Bạn nói điều gì đó bạn biết là hoàn toàn sai, chẳng hạn: “Vậy là có vẻ như anh thực sự háo hức muốn nghỉ việc?” trong khi rõ ràng họ muốn ở lại. Điều này buộc họ phải lắng nghe và làm họ thấy thoải mái đính chính bạn bằng cách nói ra: “Không, không phải như vậy.”
Một cách khác để ép được câu nói “Không” trong đàm phán là hỏi đối phương những gì họ không muốn. Bạn sẽ nói: “Hãy nói về những điều mà bạn sẽ nói ‘Không’.” Và lúc này, người ta sẽ thoải mái nói “Không” bởi nó giống như được bảo vệ bản thân mình. Và một khi bạn đã khiến họ nói “Không”, họ sẽ cởi mở hơn rất nhiều để hướng đến những lựa chọn và ý tưởng mới.
* * *
“Không” – hay sự thiếu vắng nó – cũng có vai trò như một tín hiệu cảnh báo nguy hiểm. Nếu bạn đã nỗ lực hết mình mà đối phương vẫn nói “Không”, nghĩa là bạn đang đối mặt với những người không quyết đoán hoặc đang hoang mang hay đang có mưu tính riêng. Trong những trường hợp này, bạn cần kết thúc cuộc đàm phán và bước đi.
Hình dung nó như sau: “Không” không có nghĩa là không.
MA THUẬT E-MAIL: LÀM SAO ĐỂ KHÔNG BỊ PHỚT LỜ LẦN NỮA
Không gì khó chịu hơn việc bị phớt lờ. Bị từ chối sẽ rất tệ, nhưng không nhận được một chút hồi âm mới là địa ngục. Nó làm bạn thấy mình như vô hình, như thể bạn không tồn tại. Và nó còn làm phí hoài thời gian của bạn. Tất cả chúng ta đều đã trải qua: Bạn gửi một e-mail đến một người mà bạn muốn hợp tác và họ phớt lờ. Sau đó, bạn gửi một e-mail nhắc lại lịch sự và họ tiếp tục lờ bạn. Vậy bạn phải làm gì?
Bạn khiêu khích một câu trả lời “Không” bằng một e-mail chỉ một câu như sau:
“Bạn đã từ bỏ dự án này?”
Điều chú ý ở đây là bức e-mail chỉ vỏn vẹn một câu này đã tóm gọn những câu hỏi hướng đến “Không” tốt nhất và đánh vào tâm lý tự nhiên của con người: nỗi sợ mất mát. Câu trả lời “Không” cho bức e-mail làm phía bên kia cảm thấy an toàn và ảo tưởng về quyền kiểm soát, đồng thời khuyến khích họ xác định vị trí của mình và giải thích cho bạn.
Cũng quan trọng không kém, nó ngầm đe dọa việc bạn đang từ bỏ những quyền lợi của mình. Để ngăn điều đó xảy ra – cắt thua lỗ và chứng tỏ quyền lực của mình – thiên hướng tự nhiên của đối phương là sẽ trả lời ngay lập tức và không đồng ý. Không, những ưu tiên của chúng tôi không thay đổi. Chúng tôi chỉ đang chậm lại và...
Nếu bạn là một bậc phụ huynh, bạn đã sử dụng kỹ thuật này một cách bản năng. Bạn làm gì khi những đứa trẻ không chịu rời khỏi nhàcông viên/ trung tâm mua sắm? Bạn nói: “Được. Mẹ đi đây”, rồi bắt đầu bước đi. Tôi đoán rằng hơn 50% các trường hợp, bọn trẻ đã hét lên: “Không, chờ con” và chạy theo. Không ai muốn mình bị bỏ rơi cả.
Đây có vẻ là một cách thô lỗ để nói với người khác trong kinh doanh, nhưng bạn cần vượt qua nó. Nó không thô lỗ, và dù nó trực tiếp, nó đang che giấu một câu trả lời “Không” an toàn. Phớt lờ bạn mới gọi là thô lỗ. Tôi có thể nói với bạn rằng tôi đã sử dụng nó thành công không chỉ ở Bắc Mỹ mà còn với những người ở hai nền văn hóa khác (Ả Rập và Trung Hoa) nổi tiếng với việc không bao giờ nói “Không”.
BÀI HỌC CHỦ ĐẠO
Sử dụng các công cụ trong chương này vào cuộc sống hằng ngày sẽ khó khăn cho nhiều người bởi chúng trực tiếp đi ngược lại với một trong những lời tuyên bố lớn nhất của xã hội. Đó là: “Hãy tử tế.”
Chúng ta đã công cụ hóa sự tử tế như một cách để bôi trơn những bánh xe xã hội, nhưng đó chỉ là một sự lừa bịp. Chúng ta lịch sự và chúng ta không chống đối để bước qua sự tồn tại từng ngày với ít mâu thuẫn nhất có thể. Nhưng bằng việc biến sự tử tế thành chất bôi trơn, chúng ta đã làm xói mòn ý nghĩa của nó. Một nụ cười và một cái gật đầu có thể ngầm ra hiệu “Giải thoát tôi khỏi đây!” tương tự như ý nghĩa “Rất vui được gặp bạn.”
Đó là cái chết cho các đàm phán viên giỏi, những người có được sức mạnh bằng cách thấu hiểu tình thế của đối phương và chắt lọc thông tin về những mong muốn cũng như nhu cầu của đối phương. Chắt lọc được những thông tin đó có nghĩa họ sẽ khiến đối phương cảm thấy an toàn và nắm quyền kiểm soát. Nghe thì có vẻ mâu thuẫn, nhưng cách thức để thực hiện được điều đó lại khiến đối phương không đồng ý, để vạch ra ranh giới, để định nghĩa mong muốn của họ như một chức năng của những gì họ không muốn.
Khi bạn cố gắng sử dụng các phương pháp của chương này, tôi khuyến khích bạn hãy nghĩ về chúng như một thứ chống đối với “mưu mẹo tử tế”. Không phải theo nghĩa chúng không tử tế, mà theo nghĩa gốc của chúng. Kích thích “Không” sẽ lột bỏ những “Vâng” giả tạo và đưa bạn đến với những điều thực sự. Trong suốt quá trình, hãy ghi nhớ các bài học uy lực sau:
• “Không” không phải là thất bại. Chúng ta học được rằng “Không” là trái với “Vâng” và vì thế, đó là một từ cần phải tránh bằng mọi giá. Nhưng thường trên thực tế nó chỉ mang ý nghĩa “Đợi đã” hoặc “Tôi không thấy thoải mái về điều đó”. Học cách lắng nghe nó một cách điềm tĩnh. Nó không phải là kết thúc của một cuộc đàm phán, nó là sự bắt đầu.
• “Vâng” là mục tiêu cuối cùng trong đàm phán, nhưng đừng nhắm vào nó ngay khi bắt đầu. Yêu cầu ai đó câu trả lời “Vâng” quá sớm trong một cuộc đối thoại – “Ông có thích uống nước không, ông Smith?” – gạt lớp phòng vệ của anh ta ra và xây dựng hình tượng bạn là một người bán hàng không đáng tin.
• Nói “Không” khiến người nói cảm thấy an toàn, bảo đảm và nắm quyền, vì vậy hãy kích thích nó. Bằng việc nói ra những gì họ không muốn, đối phương xác định được không gian của họ, lấy được sự tự tin và thoải mái để lắng nghe bạn. Đó là lý do vì sao “Bây giờ có phải là thời điểm không tiện để nói chuyện không?” lại luôn tốt hơn “Bạn có vài phút để nói chuyện không?”
• Đôi khi, cách tốt nhất để khiến đối phương lắng nghe và tập trung là ép họ nói ra từ “Không”. Nó có nghĩa là bạn cần cố tình gán sai mác cho các cảm xúc hoặc mong muốn của họ hoặc hỏi một câu hỏi lố bịch – chẳng hạn: “Dường như bạn muốn dự án này thất bại thì phải?” – nó chỉ có thể được đáp lại bằng câu phủ định.
• Đàm phán trong thế giới của họ. Thuyết phục không phải để chứng minh bạn thông minh, thuần thục hay quyền lực đến đâu. Nó là việc đối phương tự thuyết phục bản thân rằng giải pháp bạn muốn là ý tưởng của chính họ. Vì vậy, đừng hạ gục họ bằng lập luận hay sức mạnh hung bạo. Đặt câu hỏi cho họ để mở đường đến mục tiêu của bạn. Đó không phải là về bạn.
• Nếu một đối tác kinh doanh tiềm năng đang phớt lờ bạn, hãy liên lạc với họ bằng một câu hỏi rõ ràng, súc tích, hướng đến câu trả lời “Không”, gợi ý rằng bạn đã sẵn sàng bước đi. “Anh đã từ bỏ dự án này?” mang lại hiệu quả kỳ diệu.