Đó là năm 1998 và tôi đang đứng ở lối vào bên ngoài căn hộ trên tầng 27 của một tòa nhà cao tầng tại Harlem. Tôi đang là Đội trưởng Đội Đàm phán khủng hoảng FBI thành phố New York, và ngày hôm ấy, tôi là đàm phán viên chính.
Biệt đội điều tra báo cáo có ít nhất ba kẻ trốn chạy có trang bị súng lớn đang trốn bên trong căn hộ. Vài ngày trước, những kẻ này đã sử dụng vũ khí tự động trong một trận đấu súng với băng đảng đối thủ, vì vậy, đội FBI SWAT thành phố New York đã dàn trận phía sau tôi, còn đội bắn tỉa ở trên nóc các tòa nhà gần đó với những khẩu súng trường nhắm vào các cửa sổ căn hộ.
Trong những tình huống căng thẳng kiểu này, một lời khuyên đàm phán truyền thống là hãy giữ vẻ mặt của một tay chơi bài. Không cảm xúc. Cho đến gần đây, hầu hết các học giả và nhà nghiên cứu đều bỏ qua hoàn toàn vai trò của cảm xúc trong đàm phán. Họ quan niệm rằng cảm xúc chỉ là trở ngại cho một kết quả tốt. Điệp khúc của họ là: “Tách biệt con người ra khỏi vấn đề.”
Nhưng hãy nghĩ về điều này: Làm sao tách biệt con người ra khỏi vấn đề khi chính cảm xúc của họ là vấn đề? Đặc biệt khi họ làm mọi người sợ hãi bằng súng. Cảm xúc là một trong những điều quan trọng để lèo lái giao tiếp. Một khi người này giận dữ người khác, những suy nghĩ lý trí sẽ biến mất.
Đó là lý do vì sao, thay vì từ chối hoặc bỏ mặc cảm xúc, những đàm phán viên giỏi sẽ nhận dạng và tác động đến chúng. Họ có thể gán mác cảm xúc một cách chính xác, những cảm xúc của người khác và đặc biệt là của chính mình. Và một khi đã gán mác được cảm xúc, họ nói về chúng mà không bị tổn thương. Đối với họ, cảm xúc là phương tiện.
Cảm xúc không phải là trở ngại, chúng là phương tiện.
Quan hệ giữa một đàm phán viên có hiểu biết về cảm xúc với đối phương về cơ bản như một sự trị liệu. Nó là bản sao của mối quan hệ giữa một bác sĩ tâm lý với bệnh nhân. Bác sĩ tâm lý khơi gợi và kích thích để thấu hiểu được vấn đề của bệnh nhân, sau đó, chuyển những câu trả lời quay ngược trở lại bệnh nhân để đưa họ đi sâu hơn và thay đổi hành vi của mình. Đó chính xác là những gì một đàm phán viên giỏi làm.
Để đạt đến cấp độ thấu hiểu tâm lý này đòi hỏi sự cởi mở trong giác quan của bạn, nói ít đi, và lắng nghe nhiều hơn. Bạn có thể tìm hiểu được gần như mọi thứ bạn cần – và nhiều hơn rất nhiều những gì người khác muốn bạn biết – đơn giản chỉ bằng việc nhìn và nghe, căng mắt nhìn chăm chú, dỏng đôi tai sẵn sàng, và ngậm miệng lại.
Hãy nghĩ đến chiếc ghế bành của bác sĩ tâm lý khi bạn đọc các phần tiếp theo. Bạn sẽ thấy cách một giọng nói êm dịu, sự lắng nghe chăm chú và một sự lặp lại điềm đạm những lời nói của “bệnh nhân” giúp bạn có được rất nhiều điều thay vì một sự tranh cãi lạnh lùng và lý trí.
Nghe thì ủy mị, nhưng nếu bạn biết nhìn nhận cảm xúc của người khác, bạn sẽ có cơ hội biến chúng thành lợi thế. Biết được càng nhiều về một người, bạn càng có nhiều quyền lực.
SỰ CẢM THÔNG CHIẾN THUẬT
Chúng tôi có một vấn đề lớn vào ngày hôm ấy tại Harlem: không có số điện thoại nào để gọi vào bên trong căn hộ. Vì vậy, trong suốt sáu giờ đồng hồ liên tục, cùng hai đặc vụ FBI đang học tập kỹ năng đàm phán khủng hoảng thay phiên thế chỗ tôi, tôi chỉ nói chuyện qua cánh cửa căn hộ.
Tôi dùng giọng nói của phát thanh viên FM đêm khuya.
Tôi không ra lệnh bằng giọng nói của phát thanh viên, cũng không hỏi kẻ trốn chạy cần gì. Thay vào đó, tôi hình dung mình đang ở vị trí ấy.
“Dường như các bạn không muốn ra ngoài,” tôi tiếp tục lặp lại. “Dường như các bạn lo rằng nếu mình mở cánh cửa, chúng tôi sẽ ào ạt xông vào. Dường như các bạn không muốn quay lại nhà tù.”
Trong sáu giờ đồng hồ, chúng tôi không được đáp lời. Các hướng dẫn viên FBI thích giọng nói phát thanh viên của tôi. Nhưng liệu nó có hiệu quả?
Và sau đó, khi chúng tôi gần như bị thuyết phục hoàn toàn rằng không có ai ở bên trong, một lính bắn tỉa của chúng tôi từ tòa nhà liền kề báo trên vô tuyến rằng anh thấy một chiếc màn của căn hộ chuyển động.
Cửa trước căn hộ từ từ mở ra. Một phụ nữ xuất hiện với hai tay giơ lên trước.
Tôi tiếp tục nói chuyện. Tất cả ba kẻ chạy trốn bước ra. Không ai nói một lời cho đến khi chúng tôi còng tay chúng.
Sau đó, tôi hỏi chúng một câu hỏi đã giày vò tôi: Vì sao chúng lại bước ra sau sáu giờ đồng hồ im lặng? Vì sao cuối cùng chúng lại nhượng bộ?
Cả ba đều cho tôi cùng một câu trả lời.
“Chúng tôi không muốn bị bắt hoặc bị bắn, nhưng anh đã giúp chúng tôi trấn tĩnh,” chúng nói. “Cuối cùng, chúng tôi tin anh sẽ không bỏ đi, nên chúng tôi đành bước ra.”
* * *
Không gì bực dọc hay cản trở một cuộc đàm phán hơn việc cảm thấy mình đang nói chuyện với một người không hề lắng nghe. Giả khờ là một kỹ thuật hiệu quả trong đàm phán, và “Tôi không hiểu” là một câu đáp trả chính đáng. Nhưng việc mặc kệ vị trí của đối phương chỉ làm tăng thêm sự bực dọc và khó có thể khiến họ làm những gì bạn muốn.
Đối lập với điều này là sự cảm thông chiến thuật. Trong khóa học đàm phán của mình, tôi có nói với học viên rằng cảm thông là “Khả năng nhìn ra góc nhìn của đối phương và biến sự nhìn nhận ấy thành lời nói.” Đó là cách nói về mặt học thuật rằng cảm thông là việc chú ý đến một con người khác, hỏi về cảm giác của họ và đưa ra lời cam kết sẽ hiểu được thế giới của họ.
Chú ý rằng tôi không hề đề cập đến việc đồng ý với các giá trị và niềm tin của người khác hay ủng hộ họ. Đó là sự đồng cảm. Những gì tôi đang nói đến ở đây là sự cố gắng hiểu được một tình huống từ góc nhìn của người khác.
Một bước đi xa hơn là sự cảm thông chiến thuật. Cảm thông chiến thuật là sự thấu hiểu cảm giác và tư duy của người khác tại một thời điểm, cũng như nghe thấy được những điều đằng sau cảm giác ấy để tăng ảnh hưởng của bạn từ thời điểm đó trở đi. Nó tập trung sự chú ý của chúng ta vào cả những trở ngại về mặt cảm xúc lẫn hướng đi tiềm năng để chốt được thỏa thuận.
Nói một cách rộng hơn, đó là tri thức về cảm xúc. Là một cảnh sát ở thành phố Kansas, tôi luôn tò mò vì sao có một nhóm chọn lọc những cảnh sát kỳ cựu lại đối phó được với những con người giận dữ, hung bạo để ngừng các cuộc đánh đấm hoặc khiến họ hạ dao và súng xuống.
Khi hỏi vì sao họ làm được vậy, tôi thường không nhận được gì khác hơn ngoài một cái nhún vai. Có thể họ không diễn tả được những điều họ đã làm. Nhưng giờ đây, tôi đã biết câu trả lời. Đó là sự cảm thông chiến thuật. Họ có khả năng suy nghĩ từ quan điểm của người khác khi trò chuyện và nhanh chóng tiếp cận những gì có thể điều khiển được đối phương.
Hầu hết chúng ta bước vào một trận đấu khẩu thường không thuyết phục được bất kỳ ai về bất kỳ điều gì, vì chúng ta chỉ biết và quan tâm đến mục tiêu và góc nhìn của chính mình. Nhưng những cảnh sát giỏi nhất hòa mình vào đối phương – khán giả của họ. Họ biết rằng nếu cảm thông, họ có thể đóng khuôn khán giả của mình bằng cách tiếp cận và trò chuyện với họ.
Điều đó giải thích vì sao nếu một quản giáo tiếp cận tù nhân với dự đoán hắn sẽ chống cự thì hắn sẽ chống cự. Nhưng nếu anh ta tiếp cận một cách điềm tĩnh, tù nhân thường cũng sẽ có xu hướng ôn hòa hơn rất nhiều. Nghe như một ma thuật, nhưng không. Chỉ là khi người quản giáo đã hiểu rõ những gì trong đầu khán giả của mình, anh ta có thể trở thành bất kỳ người nào anh ta cần để có thể xử lý tình huống.
Cảm thông là một kỹ năng “mềm” cổ điển trong giao tiếp, nhưng nó có nền tảng vật lý. Khi chúng ta quan sát kỹ hơn gương mặt, cử chỉ và giọng điệu của người khác, bộ não của chúng ta bắt đầu nhất quán với bộ não của họ trong một quá trình có tên cộng hưởng nơron, và nó cho chúng ta biết đầy đủ hơn về những gì họ nghĩ và cảm nhận.
Trong một thử nghiệm quét não bộ chụp cộng hưởng từ chức năng, các nghiên cứu viên tại Đại học Princeton6 đã phát hiện sự biến mất của quá trình cộng hưởng nơron khi con người giao tiếp kém. Các nhà nghiên cứu dự đoán được mức độ giao tiếp của con người thông qua việc quan sát mức độ nhất quán về não bộ của họ. Và họ khám phá được rằng những người có sự chú ý tốt nhất – những người lắng nghe tốt – thực sự có thể đoán được những gì đối phương sắp nói trước khi họ nói ra.
Nếu bạn muốn tăng cường kỹ năng cộng hưởng nơron của mình, ngay bây giờ hãy dành thời gian luyện tập. Chuyển sự chú ý sang một người khác đang trò chuyện gần bạn hoặc quan sát một người đang được phỏng vấn trên tivi. Khi họ nói, hãy tưởng tượng bạn là họ. Hình dung mình ở vị trí của họ, mô tả và thu thập được càng nhiều chi tiết càng tốt, như thể bạn thực sự ở đó.
Nhưng hãy lưu ý trước rằng, sẽ có rất nhiều chuyên gia đàm phán cổ điển nghĩ cách tiếp cận của bạn là dại dột và yếu đuối.
Chỉ việc hỏi cựu Ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton. Vài năm trước, trong bài nói chuyện tại Đại học Georgetown, Clinton đã ủng hộ “... thể hiện sự tôn trọng, ngay cả với đối thủ. Cố gắng hiểu và trong phạm vi tâm lý có thể, cảm thông với góc nhìn và quan điểm của họ.”
Bạn có thể đoán được những gì xảy ra tiếp theo. Một nhóm học giả và chính trị gia tấn công bà. Họ quy kết những lời kêu gọi này là ngu ngốc và ngây thơ, thậm chí là một dấu hiệu cho thấy sự ủng hộ tổ chức Anh em Hồi giáo. Một số cho rằng bà đã làm mất đi cơ hội của mình trong cuộc chạy đua tới chức Tổng thống.
Vấn đề của tất cả những sự cường điệu này là bà đã đúng.
Gạt chính trị qua một bên, thông cảm không phải là tỏ ra tốt bụng hoặc đồng ý với bên kia. Đó là sự thấu hiểu. Cảm thông giúp chúng ta biết được vị trí của kẻ thù, vì sao những hành động của họ là hợp lý (đối với họ) và điều gì có thể chuyển dịch được họ.
Là những đàm phán viên, chúng tôi sử dụng sự cảm thông vì nó hiệu quả. Cảm thông là lý do vì sao ba kẻ trốn chạy đã bước ra sau sáu giờ đồng hồ tôi sử dụng giọng nói phát thanh viên đêm khuya. Đó cũng là thứ giúp tôi thành công trong “Nghệ thuật chiến tranh tối thượng”, theo cách gọi của Tôn Tử: Khuất phục kẻ thù mà không cần vũ lực.
GÁN MÁC
Hãy quay trở lại cánh cửa Harlem một chút. Chúng tôi không có nhiều điều để tiếp tục, nhưng nếu bạn rơi vào tình huống mà ba kẻ trốn chạy bị kẹt trong căn hộ ở tầng 27 của một tòa nhà tại Harlem, không cần chúng nói ra, bạn cũng biết được chúng lo lắng hai thứ: bị giết và vào tù.
Vì vậy, trong suốt sáu giờ liên tục trên lối đi của một chung cư ngột ngạt, hai học viên đàm phán FBI và tôi thay phiên trò chuyện. Chúng tôi luân chuyển để tránh sự vấp váp trong lời nói và những sai lầm khác có thể mắc phải do mệt mỏi. Và chúng tôi giữ nhất quán trong thông điệp, cả ba chúng tôi cùng nói một điều.
Bây giờ, hãy chú ý chính xác vào những gì chúng tôi đã nói: “Dường như các bạn không muốn ra ngoài. Dường như các bạn lo rằng nếu mình mở cánh cửa, chúng tôi sẽ ào ạt xông vào. Dường như các bạn không muốn quay lại nhà tù.”
Chúng tôi đã áp dụng sự thông cảm chiến thuật bằng cách nhận ra và biến thành lời nói những cảm xúc có thể đoán được của tình huống. Chúng tôi không chỉ đặt mình vào vị trí của những kẻ trốn chạy. Chúng tôi nói lên được cảm giác của chúng, chuyển những cảm giác đó thành từ ngữ, và sau đó lặp lại những cảm xúc đó với chúng một cách điềm đạm và tôn trọng.
Trong đàm phán, nó được gọi là gán mác.
Gán mác là cách kiểm chứng cảm xúc của một người bằng việc công nhận chúng. Đặt cho cảm xúc của một người một cái tên và cho thấy bạn nhận ra họ đang cảm thấy như thế nào. Nó giúp bạn đến gần một người hơn mà không cần hỏi thêm những yếu tố bên ngoài (“Gia đình anh thì sao?”). Hãy nghĩ đến việc gán mác như một con đường tắt đi đến sự thân mật, một bí kíp về cảm xúc tiết kiệm thời gian.
Gán mác còn đem lại một lợi thế đặc biệt khi đối phương căng thẳng. Phơi bày những suy nghĩ tiêu cực ra ánh sáng – “Dường như các bạn không muốn quay lại nhà tù” – khiến họ bớt lo sợ hơn.
Trong một nghiên cứu hình ảnh não bộ, Matthew Lieberman, Giáo sư Tâm lý của Đại học California tại Los Angeles (UCLA), đã phát hiện rằng khi con người được xem những bức hình chứa các gương mặt có biểu cảm rõ ràng, não bộ của họ cho thấy những hoạt động mạnh hơn trong hạch hạnh nhân, nơi tạo ra cảm xúc sợ hãi. Nhưng khi họ được yêu cầu gán mác cho những cảm xúc đó, các hoạt động này di chuyển đến khu vực quản lý những suy nghĩ lý trí. Nói cách khác, gán mác một cảm xúc – áp những từ ngữ lý trí cho một nỗi sợ – phá vỡ sự dữ dội ban đầu.
Gán mác là một kỹ năng đơn giản, linh hoạt giúp bạn củng cố một khía cạnh có lợi, loại bỏ khía cạnh tiêu cực khi đàm phán. Nhưng cũng có những quy tắc cụ thể về hình thái và cách thức thực hiện. Nó không phải là một cuộc tán gẫu thường ngày mà là cả một nghệ thuật nghiêm túc giống như nghệ thuật thư pháp Trung Hoa chẳng hạn.
Đối với hầu hết mọi người, đó là một công cụ đàm phán quái đản nhất để sử dụng. Trước khi thử áp dụng lần đầu tiên, hầu hết các học viên của tôi thường xuyên nói họ chờ đợi đối phương sẽ nhảy chồm lên và la to: “Sao anh dám nói đến cảm giác của tôi!”
Tôi sẽ tiết lộ cho bạn một bí mật: Người ta còn chưa bao giờ chú ý đến điều đó.
Bước đầu tiên để có thể gán mác là dò tìm trạng thái cảm xúc của đối phương. Bên ngoài cánh cửa ở Harlem ngày hôm ấy, chúng tôi thậm chí còn không nhìn thấy được họ, nhưng hầu hết thời gian, bạn thường sẽ có đa dạng thông tin từ những lời họ nói, giọng điệu và ngôn ngữ cơ thể. Chúng tôi gọi đó là bộ ba “từ ngữ, âm nhạc và điệu múa”.
Bí quyết để dò ra được cảm xúc là chú ý thật kỹ vào những thay đổi nằm bên dưới khi họ phản ứng với các sự kiện bên ngoài. Thông thường, các sự kiện đó là từ ngữ của bạn.
Nếu bạn nói: “Gia đình anh thì sao?” và khóe miệng của họ đi xuống ngay cả khi họ nói rất tốt, bạn sẽ phát hiện rằng thực ra không tốt chút nào; nếu giọng điệu ngang bằng khi nhắc đến một người đồng nghiệp, có thể đang có vấn đề giữa họ; và nếu người chủ nhà rung chân một cách vô thức khi bạn nhắc đến những người hàng xóm, rõ ràng anh ta không chú ý nhiều đến họ (chúng ta sẽ đi sâu hơn vào cách nhận biết và sử dụng các dấu hiệu này ở Chương 9).
Nhặt ra những mẩu thông tin nhỏ này là cách thức các nhà ngoại cảm sử dụng. Họ quan sát ngôn ngữ cơ thể của đối tượng và hỏi anh ta một vài câu vô thưởng vô phạt. Vài phút sau khi họ “kể” về tương lai của anh ta, họ thực sự chỉ nói về những gì anh muốn nghe, dựa trên những chi tiết nhỏ mà họ đã nhặt ra. Nhiều nhà ngoại cảm trở thành những đàm phán viên giỏi là nhờ lý do đặc biệt này.
Một khi bạn đã nhận ra được một cảm xúc bạn muốn chú ý, bước tiếp theo là gán mác chúng ra bên ngoài. Mác có thể được sắp xếp bởi một câu nói hoặc một câu hỏi. Điều khác biệt duy nhất chỉ là bạn sẽ lên hay hạ giọng ở cuối câu. Nhưng dù là cách nào, việc gán mác hầu như thường xuyên bắt đầu bằng những từ sau:
Dường như... Nghe có vẻ...
Trông giống như...
Lưu ý rằng chúng ta sẽ nói “Nghe có vẻ...” mà không phải “Tôi nghe thấy rằng...” Đó là vì từ “tôi” sẽ khiến người khác đề phòng. Khi bạn nói “tôi”, có nghĩa là bạn chú ý đến bản thân mình hơn người khác, và nó khiến bạn phải chịu trách nhiệm cá nhân với những từ sau đó – và những sự phòng vệ có thể xảy ra.
Nhưng khi diễn đạt mác gán thành một câu trung lập nói lên sự thấu hiểu của mình, bạn đang khuyến khích đối phương đáp lời. Thường họ sẽ đáp lại dài hơn câu trả lời “Có” hoặc “Không” đơn thuần. Và nếu họ không đồng tình với mác gán thì cũng không sao. Bạn luôn có thể quay lại và nói: “Tôi không nói vậy. Tôi chỉ nói dường như là vậy.”
Quy tắc cuối của việc gán mác là im lặng. Một khi bạn đã đưa ra một mác gán, hãy yên lặng và lắng nghe. Tất cả chúng ta thường có xu hướng diễn giải những gì chúng ta vừa nói để kết thúc, “Dường như bạn rất thích chiếc áo này” với một câu hỏi cụ thể: “Bạn mua nó ở đâu thế?” Nhưng sức mạnh của việc gán mác là nó mời gọi người khác tiết lộ về bản thân.
Bạn hãy nghỉ trong chốc lát và thử điều này: bắt đầu một cuộc trò chuyện và gán mác cảm xúc của đối phương – không quan trọng đó là với một người đưa thư hay với đứa con gái 10 tuổi của bạn – và sau đó im lặng. Hãy để các mác gán làm nhiệm vụ của mình.
TRUNG HÒA TIÊU CỰC, TĂNG CƯỜNG TÍCH CỰC
Gán mác là một chiến thuật, không phải là chiến lược, giống như chiếc muỗng là một dụng cụ tuyệt vời để khuấy súp nhưng không phải công thức. Cách thức bạn sử dụng cách gán mác góp phần quan trọng quyết định sự thành bại. Nếu được triển khai tốt, nó là cách những đàm phán viên chúng tôi nhận dạng và sau đó chậm rãi thay thế các giọng nói bên trong của đối phương sang điều gì đó mang tính hợp tác và tin tưởng hơn một cách có chủ ý.
Trước tiên, chúng ta hãy nói đôi chút về tâm lý con người. Về cơ bản, cảm xúc của con người có hai cấp độ: các hành vi “hiện hữu” là phần bề mặt bạn có thể nghe và thấy; và nằm bên dưới, những cảm xúc “sâu xa” là động cơ dẫn đến các hành vi ấy.
Hãy tưởng tượng một người ông luôn càm ràm trong những bữa ăn tối dịp lễ tết: hành vi hiện hữu là ông rất cáu kỉnh, nhưng cảm xúc bên dưới là sự buồn bã cô đơn vì không bao giờ được gặp các thành viên trong gia đình mình.
Những gì một đàm phán viên giỏi sẽ làm khi gán mác là nhìn ra được cảm xúc ẩn giấu bên dưới. Gán mác những cảm xúc tiêu cực giúp khuếch tán chúng (hoặc trong các trường hợp đỉnh điểm, giúp xoa dịu chúng); gán mác những cảm xúc tích cực giúp tăng cường chúng.
Chúng ta sẽ quay trở lại với người ông cáu kỉnh sau chốc lát. Bây giờ, tôi muốn nói một chút về sự giận dữ.
Về mặt cảm xúc, giận dữ hiếm khi đem lại kết quả tốt – cho bạn hay cho người mà bạn đang đàm phán. Nó giải phóng các hormone và các chất hóa học thần kinh phá vỡ năng lực phán đoán và phản ứng đúng đắn về tình huống của bạn. Và nó khiến bạn mù quáng bởi một thực tế là ngay từ đầu bạn đã giận dữ, khiến bạn có cảm giác sai lệch về sự tự tin.
Nhưng nó không có nghĩa các cảm xúc tiêu cực cần bị bỏ mặc. Điều đó cũng đồng nghĩa với việc hủy hoại chúng. Trong khi chúng cần được giải thoát. Gán mác là một chiến thuật hữu ích để hạ nhiệt những cơn giận dữ bạn đang đối mặt, bởi nó giúp người khác nhận ra được cảm giác của mình thay vì tiếp tục phản ứng.
* * *
Khi mới bước vào sự nghiệp đàm phán con tin, tôi đã học được tầm quan trọng của việc đối mặt trực diện với không khí tiêu cực bằng thái độ không sợ hãi mà tôn trọng.
Đây là cách giải quyết một tình huống do tôi tạo ra. Tôi đã khiến một viên chức FBI cấp cao tại Canada giận dữ khi đến đây mà không báo trước cho anh ta (để anh ta có thể thông báo với Bộ Ngoại giao) một thủ tục mang tên “Thông quan Quận”.
Tôi biết mình cần gọi điện và xoa dịu anh ta để giải quyết tình hình, hoặc tôi có nguy cơ bị trục xuất. Những người cấp cao thường thích cảm giác nắm quyền. Họ không thích cảm giác không được tôn trọng. Chưa kể công việc điều hành văn phòng của họ không phải là một nhiệm vụ hấp dẫn.
“Thưa Cha, xin Cha làm phép rửa tội cho con,” tôi nói khi anh ta trả lời điện thoại.
Một khoảng lặng dài ở phía bên kia đầu dây. “Ai đấy?” Anh ta hỏi.
“Thưa Cha, xin Cha làm phép rửa tội cho con,”
tôi lặp lại. “Con là Chris Voss.” Lại một khoảng lặng dài.
“Cấp trên có biết anh ở đây không?”
Tôi nói rằng cấp trên của tôi có biết, và cầu khấn. Lúc này, anh ta có đầy đủ mọi quyền hạn để buộc tôi rời khỏi Canada ngay lập tức. Nhưng vì đã nhắc đến lỗi lầm, tôi đang làm mọi cách để xoa dịu chúng. Tôi có một cơ hội.
“Được rồi, anh được thông quan Quận,” cuối cùng anh ta nói. “Tôi sẽ lo các thủ tục hành chính.”
Lần sau, hãy thử cách này khi bạn phải xin lỗi về một lỗi lầm dại dột. Đối mặt trực diện với nó. Cách thức nhanh và hiệu quả nhất để nhanh chóng thiết lập một mối quan hệ công việc là nhận lấy lỗi lầm rồi xoa dịu chúng. Mỗi khi phải đối diện với gia đình của con tin, tôi sẽ bắt đầu bằng việc nói rằng tôi biết họ đang sợ. Và khi tôi mắc lỗi – điều thường xuyên xảy ra – tôi luôn thừa nhận sự giận dữ của họ. Tôi phát hiện ra câu nói “Nhìn xem, tôi là một thằng tồi” hữu hiệu một cách bất ngờ để xua đi vấn đề.
Cách tiếp cận này chưa bao giờ thất bại.
* * *
Hãy quay trở lại với người ông cáu kỉnh.
Ông cáu gắt vì không được gặp gia đình mình và cảm thấy bị bỏ rơi. Vì thế, ông sẽ lên tiếng theo cách riêng khác thường của mình để gây chú ý.
Làm sao để thay đổi?
Thay vì chỉ ra thái độ cáu gắt của ông, bạn cần thừa nhận nỗi buồn của ông một cách không phán xét. Bạn mào đầu ngay cả trước khi ông thực sự bắt đầu.
“Chúng ta không gặp nhau thường xuyên,” bạn có thể nói vậy. “Dường như ông cảm thấy bọn con không quan tâm đến ông và ông chỉ gặp được bọn con một năm một lần, vậy nên sao ông lại phải dành thời gian cho bọn con?”
Bạn có để ý đến cách nhìn nhận tình huống và gán mác nỗi buồn của ông? Đến đây, bạn có thể ngừng một chút, để ông nhận ra và cảm kích nỗ lực của bạn trong việc thấu hiểu cảm nhận của ông, và sau đó xoay chuyển tình huống bằng cách đưa ra một giải pháp tích cực.
“Đối với bọn con, đây là một niềm vui thực sự. Bọn con muốn nghe ông nói. Bọn con muốn trân trọng thời gian này bên ông vì bọn con thấy mình đã xa cách cuộc sống của ông.”
Nghiên cứu cho thấy cách tốt nhất để giải quyết tiêu cực là quan sát chúng mà không phản ứng và không phán xét. Sau đó, chủ ý gán mác từng cảm xúc tiêu cực này và thay thế chúng bằng những suy nghĩ tích cực, cảm thông và dựa trên giải pháp.
* * *
Một trong những sinh viên Đại học Georgetown của tôi – TJ – làm việc ở vị trí Trợ lý Quản lý tại Washington Redskins*, đã ứng dụng bài học này vào công việc khi đang theo học lớp đàm phán của tôi.
Nền kinh tế tại thời điểm ấy đang khủng hoảng, và các chủ vé mùa mới của Redskins đã bỏ đi hàng loạt để tránh phí tổn. Thậm tệ hơn, đội đã thảm bại vào năm trước và các vấn đề đời tư của cầu thủ đã làm phiền lòng người hâm mộ.
Giám đốc Tài chính của đội lúc ấy trở nên lo lắng và cáu gắt. Hai tuần trước khi mùa giải bắt đầu, ông đến bàn làm việc của TJ và đập mạnh một bộ tài liệu đầy giấy tờ lên bàn.
“Hôm nay còn tệ hơn hôm qua.” Ông nói và bước đi.
Bên trong là danh sách 40 chủ vé mùa giải tới chưa thanh toán hóa đơn, một ổ đĩa USB có bảng tính về tình trạng của từng người và kịch bản dùng để gọi họ.
* Washington Redskins: Một đội bóng bầu dục tại giải nhà nghề Mỹ (NFL) – BT.
TJ nhìn thấy ngay kịch bản là một thảm họa. Nó chỉ ra đồng nghiệp của anh đã cố gọi họ trong nhiều tháng và giờ chuyển giao cho anh. Kịch bản ghi: “Tôi muốn thông báo với anh rằng để nhận được vé cho trận mở màn của mùa giải sắp tới với đội New York Giants, anh cần thanh toán đầy đủ khoản nợ cho chúng tôi trước ngày 10 tháng 9.”
Đó là kiểu giao tiếp công kích, không riêng tư, vô cảm một cách ngu xuẩn, là kiểu giao tiếp mặc định ở hầu hết các công ty. Gần như chỉ toàn “tôi, tôi, tôi” từ TJ mà không có sự nhìn nhận nào về hoàn cảnh của chủ vé. Không có sự cảm thông. Không có sự kết nối. Chỉ là hãy đưa tiền cho tôi.
Có lẽ tôi không cần nói ra, kịch bản không hiệu quả. TJ để lại lời nhắn; không ai gọi lại.
Sau vài tuần tham gia lớp học, TJ viết lại kịch bản. Chưa có những thay đổi lớn và anh cũng chưa đề nghị mức giảm giá nào cho người hâm mộ. Anh chỉ thêm một ít vào trong cuộc gọi thông tin về người hâm mộ, về hoàn cảnh của họ và về tình yêu của họ dành cho đội.
Lúc này, đội đã là “Washington Redskins CỦA CÁC BẠN”, và mục đích của cuộc gọi là để chắc chắn rằng những người hâm mộ quý giá nhất của đội – những khách hàng đang thanh toán trễ hạn – sẽ có mặt tại trận đấu mở màn. TJ viết: “Lợi thế sân nhà có được từ mỗi người các bạn và từ mỗi ngày Chủ nhật tại sân FedEx Field là điều không thể bỏ qua.” Sau đó, anh nói với họ: “Ở những thời điểm khó khăn này, chúng tôi hiểu người hâm mộ các bạn đã chịu những cú sốc nặng nề và chúng tôi ở đây kề vai sát cánh cùng các bạn”, và đề nghị các chủ vé gọi lại để chia sẻ những “tình huống riêng” của họ.
Dù rất đơn giản và mang tính bề mặt, những thay đổi của TJ về kịch bản đã khơi gợi cảm xúc sâu xa với các chủ vé thanh toán trễ hạn. Nó nhắc đến món nợ của họ với đội nhưng cũng nhìn nhận món nợ của đội đối với họ, và bằng việc gán mác giai đoạn kinh tế khó khăn cùng những căng thẳng do nó đem lại, điều này đã làm xoa dịu những động lực tiêu cực – sự thanh toán trễ hạn – và chuyển vấn đề sang có thể giải quyết.
Những thay đổi đơn giản này là ngụy trang cho sự thấu hiểu ngọn ngành của cảm thông về phía TJ. Với kịch bản mới, TJ đã có thể lên kế hoạch thanh toán với tất cả các chủ vé trước trận đấu với Giants. Và lần ghé thăm tiếp theo của Giám đốc Tài chính thì sao? Vâng, bớt cộc cằn hơn hẳn.
DỌN SẠCH ĐƯỜNG TRƯỚC KHI QUẢNG CÁO ĐÍCH ĐẾN
Bạn còn nhớ đến hạch hạnh nhân – phần não bộ tạo ra nỗi sợ để phản ứng với sự đe dọa? Thực ra, chúng ta càng nhanh chóng ngăn chặn phản ứng của hạch hạnh nhân trước những đe dọa có thật hoặc tưởng tượng, chúng ta càng mau chóng dọn sạch các chướng ngại vật trên đường, và có được cảm giác an toàn, lành mạnh và tin tưởng.
Chúng ta làm được điều này nhờ gán mác nỗi sợ. Những mác này rất quyền lực bởi chúng phơi nỗi sợ ra ngoài ánh sáng mặt trời, làm phai mờ đi sức mạnh của chúng và cho đối phương thấy chúng ta hiểu họ.
Quay trở lại với vụ Harlem, tôi không nói: “Dường như các bạn muốn chúng tôi để các bạn đi.” Tất thảy chúng ta có thể đều đồng ý điều ấy. Nhưng nó sẽ không xoa dịu được nỗi sợ thực sự trong căn hộ hay thể hiện sự thông cảm của tôi với tình huống rối rắm căng thẳng của họ. Đó là lý do vì sao tôi trực tiếp đi vào hạch hạnh nhân và nói: “Dường như các bạn không muốn quay lại nhà tù.”
Một khi chúng đã được gán mác và đưa ra ánh sáng, các phản ứng tiêu cực từ hạch hạnh nhân trong đối phương sẽ bắt đầu dịu lại. Tôi chắc rằng bạn sẽ thấy bất ngờ khi ngôn ngữ của anh ta đột ngột chuyển từ lo lắng sang lạc quan. Sự cảm thông là một công cụ đầy quyền lực giúp cải thiện tâm trạng.
Không phải lúc nào con đường cũng dễ dọn sạch, vì thế, đừng nản lòng nếu quá trình diễn tiến chậm. Cuộc đàm phán căn hộ cao tầng Harlem mất sáu giờ đồng hồ. Nhiều người chúng ta thường tạo vỏ bọc cho nỗi sợ này bên ngoài nỗi sợ kia, như mặc các lớp áo chống lạnh, nên cần nhiều thời gian để đến với sự an toàn.
Một trải nghiệm khác với một học viên của tôi khi gây quỹ Girl Scouts, cô đã gọi tên nỗi sợ của đối phương gần như vô cùng tình cờ.
Chúng ta không nói đến những người bán bánh quy Girl Scouts: cô học viên của tôi là một nhân viên gây quỹ dày dạn kinh nghiệm, thường nhận được những tấm séc đóng góp trị giá lên đến 1.000 tới 25.000 đô-la. Trong nhiều năm, cô đã phát triển rất thành công một hệ thống khiến “khách hàng” của mình, thường là những phụ nữ giàu có, mở tập séc của họ.
Cô mời các nhà đóng góp tiềm năng đến văn phòng, mời họ những chiếc bánh quy Girl Scouts, lật giở cuốn album đầy ắp bức hình chụp ấm lòng cùng vô vàn bức thư viết tay từ những dự án phù hợp với tiểu sử của từng phụ nữ, và khi cặp mắt họ sáng lên, đó là lúc cô thu về các tấm séc. Gần như dễ dàng.
Nhưng một ngày, cô gặp một người đóng góp không thể lay chuyển. Khi người phụ nữ ấy ngồi xuống trong văn phòng cô, cô bắt đầu giới thiệu các dự án mà cô cho là phù hợp. Nhưng người phụ nữ lắc đầu hết dự án này đến dự án khác.
Cô học viên của tôi bắt đầu lúng túng trước người phụ nữ khó tính không có chút ý định đóng góp nào này. Nhưng cô kiểm soát cảm xúc và liên hệ đến bài học về gán mác. “Tôi cảm nhận được sự phân vân của bà trong những dự án này,” cô nói với tông giọng mà cô hy vọng là điềm đạm.
Như được cởi tấm lòng, người phụ nữ thốt lên: “Tôi muốn món quà của mình hỗ trợ trực tiếp đến các chương trình của Girl Scouts chứ không phải các chương trình khác.”
Điều này giúp cuộc đối thoại tập trung hơn, cô học viên tiếp tục đưa ra hết dự án này đến dự án khác nhưng dường như vẫn không đáp ứng được tiêu chí của người phụ nữ, những gì cô nhận được vẫn chỉ là sự từ chối.
Cảm nhận được sự bực dọc ngày càng tăng của người đóng góp tiềm năng, và nhằm kết thúc cuộc đối thoại trong tích cực để còn có thể gặp lại nhau, cô học viên của tôi đã dùng thêm một mác khác: “Có vẻ bà thực sự tâm huyết về món quà này và muốn tìm được một dự án phản ánh đúng cơ hội cũng như trải nghiệm thay đổi cuộc đời mà Girl Scouts đã đem lại cho mình.”
Và với câu nói này, người phụ nữ “khó chịu” đã ký tấm séc mà không cần chọn ra một dự án cụ thể nào. “Cô hiểu tôi,” bà nói khi đứng dậy ra về. “Tôi tin tưởng cô sẽ tìm thấy một dự án phù hợp.”
Mác đầu tiên đã phơi bày một cảm xúc hiện hữu là nỗi sợ tiền của mình sẽ bị tiêu xài không hợp lý. Nhưng mác thứ hai đã khám phá ra được cảm xúc nằm bên dưới – sự hiện diện của bà tại văn phòng ngày hôm ấy được tác động bởi một ký ức cụ thể về quá khứ – bà từng là một cô bé Girl Scouts và điều đó đã thay đổi cuộc đời người phụ nữ đó như thế nào.
Trở ngại ở đây không phải là không tìm ra được một sự phù hợp cho bà. Cũng không phải bà là một người đóng góp vô cùng khó tính hay khó chiều. Trở ngại thực sự là người phụ nữ này cần cảm thấy được thấu hiểu, và những người nắm giữ số tiền của bà biết được lý do bà có mặt tại văn phòng cũng như thấu hiểu được những ký ức đã tác động đến hành động của bà.
Đó là lý do vì sao việc gán mác lại vô cùng quyền lực và có tiềm năng chuyển đổi trạng thái của bất kỳ cuộc đối thoại nào. Bằng việc đào sâu những gì có vẻ như cả một núi đầy những lảng tránh, chi tiết và lý lẽ, việc gán mác giúp phơi bày cũng như nhận diện được cảm xúc chủ đạo dẫn dắt hầu hết mọi hành vi của đối phương, và một khi đã được nhìn nhận thì cảm xúc sẽ giải quyết được tất cả mọi thứ một cách kỳ diệu.
THỰC HIỆN CUỘC KIỂM KÊ CÁO BUỘC
Vào ngày đầu tiên của mỗi học kỳ ở lớp học đàm phán, tôi sẽ dẫn dắt lớp học đi qua một bài tập giới thiệu có tên “60 giây, hoặc cô ta sẽ chết”. Tôi đóng vai kẻ bắt cóc con tin và một học viên phải thuyết phục tôi thả con tin trong vòng một phút. Đó là hoạt động nhằm phá vỡ không khí xa lạ ban đầu và cũng giúp tôi biết được trình độ của các học viên, cũng để họ thấy mình còn cần học hỏi nhiều đến mức nào. (Một bật mí nhỏ: con tin sẽ luôn chết.)
Đôi lúc, các học viên sẽ tham gia ngay lập tức, nhưng thường sẽ khó tìm được người tình nguyện bởi vì tham gia có nghĩa là bạn sẽ đứng trước lớp và đấu với một gã đang nắm giữ hết mọi lợi thế. Nếu tôi chỉ kêu gọi sự tự nguyện, các học viên sẽ chỉ ngồi đó và nhìn đi chỗ khác. Bạn đã từng ở vị trí đó. Bạn hoàn toàn có thể cảm nhận được sự căng thẳng của cơ thể khi nghĩ “Làm ơn, đừng gọi tôi.”
Vì vậy, tôi không yêu cầu, tôi chỉ nói: “Trong trường hợp các bạn đang lo lắng về sự tình nguyện đóng vai với tôi trước lớp, tôi muốn nói trước với các bạn... nó sẽ rất kinh khủng.”
Sau khi những tiếng cười lắng xuống, tôi nói tiếp: “Và những ai tình nguyện sẽ được trải nghiệm điều này nhiều hơn bất kỳ ai khác.”
Kết quả là, tôi luôn có được nhiều người tình nguyện hơn mức cần thiết.
Bây giờ hãy nhìn lại những gì tôi đã làm: Tôi mở đầu cuộc đối thoại bằng việc gán mác nỗi sợ của họ; tệ hơn cả “kinh khủng” sẽ là gì? Tôi xoa dịu họ và chờ đợi, để câu hỏi này từ từ ngấm vào họ, và nỗi sợ trong họ sẽ dần dần biến mất.
* * *
Tất thảy chúng ta đều hành động theo trực giác như vậy hàng nghìn lần. Bạn sẽ bắt đầu chỉ trích một người bạn mình bằng câu nói “Điều này sẽ khó nghe...” và sau đó những gì nối tiếp sẽ dễ chịu hơn. Hoặc bạn có thể nói “Tôi biết mình là một gã tồi...” và biết sau đó đối phương sẽ nói với bạn những lời chẳng hạn như bạn không tồi đến vậy.
Tại tòa, những luật sư biện hộ thực hiện điều này bằng cách nhắc đến tất cả những điều thân chủ mình bị buộc tội và các điểm yếu của vụ kiện ngay trong câu mở đầu. Họ gọi đây là kỹ thuật “xoa dịu”.
Ở đây, tôi sẽ chuyển chúng thành một quy trình mà khi áp dụng một cách có hệ thống, bạn có thể sử dụng để tước đoạt vũ khí của đối phương và cùng lúc đàm phám mọi thứ, từ giờ ngủ của con bạn cho đến các hợp đồng kinh doanh lớn.
Bước đầu tiên là liệt kê một danh sách tất cả những điều kinh khủng nhất mà đối phương có thể nói về bạn, tôi gọi tên bước này là kiểm kê cáo buộc.
Ý tưởng về sự kiểm kê cáo buộc này thực sự rất khó để con người suy nghĩ về nó. Lần đầu tôi nói về ý tưởng này với các học viên của mình, họ đều nói: “Ôi, không. Chúng tôi không làm được.” Nó dường như vừa là sự giả tạo vừa là sự căm ghét bản thân. Nó dường như sẽ làm mọi thứ tệ hơn. Nhưng sau đó, tôi nhắc họ nhớ lại rằng đây chính xác là điều tôi đã làm vào ngày đầu lớp học khi tôi gán mác nỗi sợ của họ trước khi bắt đầu trò chơi con tin. Và tất cả họ thừa nhận không ai nhìn ra điều đó.
Để minh họa, tôi sẽ lấy một trải nghiệm của Anna, một học viên của tôi, bởi tôi không thể tự hào hơn khi cô đã biến những gì học được từ lớp học của mình thành 1 triệu đô-la.
Vào thời điểm ấy, Anna là đại diện của một nhà thầu lớn của Chính phủ. Hãng của cô đã thắng một thỏa thuận Chính phủ quy mô lớn nhờ kết hợp với một công ty nhỏ hơn, tạm gọi là công ty ABC, và CEO của công ty có quan hệ mật thiết với đại diện khách hàng Chính phủ.
Nhưng vấn đề phát sinh ngay sau khi họ thắng thầu. Vì mối quan hệ của công ty ABC là công cụ để thắng được thỏa thuận, ABC cảm thấy mình vẫn là một yếu tố quan trọng bất chấp họ có hoàn thành nghĩa vụ của mình trong hợp đồng hay không.
Và vì vậy, dù hợp đồng thanh toán phí cho phần công việc của 9 nhân sự, họ liên tục cắt giảm công việc. Vì công ty của Anna phải thực hiện luôn cả phần công việc của ABC, mối quan hệ giữa ABC với công ty của Anna bị chia cắt bởi những e-mail chỉ trích và những lời trách cứ nặng nề. Đối mặt với mức lợi nhuận vốn đã thấp, công ty của Anna buộc phải bước vào một cuộc đàm phán khiến ABC cắt giảm nhân sự xuống còn 5,[5] người. Cuộc đàm phán đã để lại cảm giác cay đắng cho cả hai phía. Không còn những e-mail chỉ trích, và cũng không còn bất kỳ một e-mail nào. Và khi giao tiếp không còn, đó luôn là một tín hiệu xấu.
Vài tháng sau những cuộc nói chuyện đau thương ấy, khách hàng yêu cầu một cuộc rà soát dự án lớn và công ty của Anna sẽ đối mặt với sự thất thoát tài chính nghiêm trọng nếu không khiến ABC đồng ý cắt giảm thêm nhân sự. Vì ABC đã không hoàn thành nghĩa vụ của mình trong cuộc thương lượng, công ty của Anna có cơ sở vững chắc về mặt hợp đồng để loại bỏ ABC. Nhưng điều này sẽ làm tổn hại đến danh tiếng của công ty Anna với một khách hàng rất quan trọng, và có thể dẫn đến các vấn đề pháp lý với ABC.
Đối mặt với tình huống này, Anna sắp xếp một cuộc họp với ABC để thông báo cho ABC mức thanh toán sẽ giảm xuống còn ba người. Đó là một tình huống khó vì ABC vốn đã không hài lòng từ lần cắt giảm đầu tiên. Và mặc dù vốn là một đàm phán viên quyết đoán và tự tin, cô đã không chợp mắt được hằng tuần liền vì lo lắng về cuộc đám phán này. Cùng một lúc, cô không chỉ cần sự cắt giảm mà còn phải cải thiện mối quan hệ. Một nhiệm vụ không hề đơn giản.
Để chuẩn bị, điều đầu tiên Anna cần làm là ngồi xuống với cộng sự đàm phán của mình, Mark, và liệt kê những khoản phạt tiêu cực mà ABC có thể đòi hỏi họ. Mối quan hệ đã trở nên căng thẳng từ rất lâu nên đó là một danh sách dài. Nhưng những khả năng cáo buộc lớn nhất có thể xác định dễ dàng:
“Các anh là kiểu nhà thầu chính điển hình luôn muốn loại bỏ những đối tác nhỏ.”
“Các anh đã hứa hẹn rằng chúng tôi sẽ có hết phần việc và giờ thì các anh nuốt lời.”
“Lẽ ra các anh phải nói với chúng tôi về vấn đề này từ nhiều tuần trước để chúng tôi chuẩn bị.”
Sau đó, Anna và Mark thay phiên đóng vai của cả hai bên, một người đóng vai ABC và người kia sẽ gỡ bỏ các cáo buộc với sự gán mác dự đoán. “Các anh sẽ cho rằng chúng tôi là một nhà thầu chính tồi tệ khi mọi việc kết thúc,” Anna tập nói một cách chậm rãi và tự nhiên. “Dường như các anh thấy mình đã được hứa giao công việc này ngay từ đầu,” Mark nói. Họ tập luyện trước một người quan sát, mài giũa nhịp độ; quyết định tại thời điểm nào sẽ cần gán mác các nỗi sợ; và lên kế hoạch khi nào sẽ dùng những khoảng dừng ý nghĩa. Một buổi diễn tập.
Vào ngày diễn ra buổi họp, Anna mở đầu bằng việc thừa nhận lời phàn nàn lớn nhất của ABC: “Chúng tôi hiểu chúng tôi đã kéo mọi người vào chung một mục tiêu rằng các bạn sẽ dẫn dắt công việc này,” cô nói. “Các bạn có thể thấy như thể chúng tôi đã đối xử không công bằng với các bạn, và rằng từ lúc đó, chúng tôi đã thay đổi thỏa thuận nhiều lần. Chúng tôi biết các bạn tin mình đã được giao công việc này.”
Điều này đã nhận được sự gật đầu cảm thông của các đại diện ABC, vì vậy, Anna tiếp tục bằng việc phác ra tình huống theo hướng khiến các đại diện của ABC nhìn nhận công ty như những đồng đội, liên tục kết thúc câu nói bằng các câu hỏi mở để thể hiện mình đang lắng nghe: “Còn điều quan trọng nào khác các bạn thấy cần thêm vào không?”
Bằng việc gán mác nỗi sợ và hỏi thêm ý kiến bổ sung, Anna đã loại bỏ một yếu tố quan trọng về nỗi sợ của ABC, bởi ABC mong đợi đây sẽ là một hợp đồng lợi nhuận cao vì nghĩ công ty Anna đang thu lợi khá tốt từ thỏa thuận này.
Điều này đã mở ra cho Mark một điểm để khởi đầu, anh giải thích rằng những yêu cầu mới của khách hàng đã khiến hãng của anh thua lỗ, và điều này có nghĩa là anh và Anna cần phải cắt giảm thêm khoản chi phí cho ABC, xuống còn ba nhân sự. Angela, một trong những đại diện của ABC, há hốc ngạc nhiên.
“Có vẻ như các bạn nghĩ chúng tôi là một nhà thầu chính lớn tồi tệ đang cố loại bỏ những công ty nhỏ,” Anna nói, đón đầu sự cáo buộc trước khi nó có thể xảy ra.
“Không, không, chúng tôi không nghĩ vậy,” Angela nói, bị tác động bởi sự thừa nhận để tìm kiếm mặt bằng chung.
Với những mác tiêu cực và những cáo buộc tệ nhất đã được phơi bày thẳng thắn, Anna và Mark có thể chuyển cuộc đối thoại sang nội dung hợp đồng. Nhìn kỹ hơn vào những gì họ đã làm, chúng thật xuất sắc: Họ ghi nhận tình hình của ABC, cùng lúc, chuyển nó thành trách nhiệm đề ra giải pháp cho các công ty nhỏ hơn.
“Dường như cô có rất nhiều kinh nghiệm trong việc NÊN xử lý các hợp đồng Chính phủ như thế nào,” Anna nói, gán mác chuyên môn cho Angela.
“Đúng – nhưng tôi cũng biết không phải lúc nào nó cũng hiệu quả,” Angela trả lời, tự hào vì kinh nghiệm của mình được ghi nhận.
Sau đó, Anna hỏi Angela về cách điều chỉnh hợp đồng như thế nào để mọi người đều được lợi, điều khiến Angela phải thừa nhận mình không nhìn thấy giải pháp nào khác ngoài việc cắt giảm số lượng nhân sự của ABC.
Vài tuần sau, hợp đồng đã được chỉnh sửa cắt giảm phần chi phí nhân sự của ABC, đem về cho công ty của Anna 1 triệu đô-la và biến hợp đồng thành có lời. Nhưng chính phản ứng của Angela cuối cuộc họp mới khiến Anna bất ngờ nhất. Sau khi Anna thừa nhận mình đã đem đến tin xấu cho Angela và hiểu được sự giận dữ cô phải trải qua, Angela nói:
“Đây không phải là một tình huống tốt đẹp gì nhưng chúng tôi đánh giá cao việc các bạn nhận thấy những điều đã xảy ra, và chúng tôi thấy không bị ngược đãi. Và các bạn không phải là một ‘Nhà thầu chính lớn tồi tệ’.”
Phản ứng của Anna trước kết quả của sự kiện này là: “Trời ơi, cách này thật sự hiệu quả!”
Cô đã đúng. Như bạn vừa thấy, cái hay của việc đối mặt với tiêu cực là nó đưa bạn đến vùng an toàn của sự cảm thông. Mỗi người chúng ta đều được thừa hưởng một nhu cầu rất con người là cần được thấu hiểu và kết nối với người đối diện. Điều này giải thích được lý do vì sao sau khi Anna gán mác cho nỗi sợ của Angela, bản năng trước tiên của cô là bổ sung thêm sắc thái và chi tiết vào những nỗi sợ ấy. Và những chi tiết này giúp Anna có được sức mạnh để đạt được những điều cô cần từ cuộc đàm phán.
TÌM MỘT CHỖ – VÀ ĐƯỢC NÂNG CẤP – TRÊN CHUYẾN BAY ĐÃ HẾT VÉ
Cho đến lúc này, chúng ta đã phát triển từng kỹ năng như các loại nhạc cụ: đầu tiên, thử phép lặp saxophone; giờ là mác gán trầm; và cuối cùng, sao chúng ta không thổi một nốt lặng chiến thuật từ chiếc kèn Pháp. Trong đàm phán đời thực, cả ban nhạc chơi cùng nhau. Vì vậy, bạn cần học cách chỉ huy.
Để tất cả các nhạc cụ cùng chơi một lúc là điều thực sự kỳ quặc đối với hầu hết mọi người. Nó dường như là một sự cuốn đi vội vã. Vì vậy, những gì tôi đang làm ở đây là chơi một bài nhạc có nhịp độ chậm để bạn có thể nghe từng nốt nhạc của từng nhạc cụ. Tôi cam đoan bạn có thể nhanh chóng thấy được từng kỹ năng được tích lũy sẽ ứng dụng như thế nào, lên cao, riff* lặp, xuống thấp và ngưng lại theo một nhịp điệu hoàn hảo.
Sau đây là một tình huống (hoặc cho phép tôi, là một bài nhạc): Ryan B., một học viên của tôi, đã bay từ Baltimore đến Austin để ký kết một hợp đồng lớn về tư vấn máy tính. Trong suốt sáu tháng, đại diện bên khách hàng đã nghĩ đi nghĩ lại xem có nên sử dụng dịch vụ không, nhưng một vụ sụp đổ hệ thống lớn xảy ra đã đẩy người đại diện vào tình thếkhó khăn với CEO của mình. Để đổ lỗi, anh ta gọi Ryan cùng lúc với vị CEO trên điện thoại và quyết liệt yêu cầu Ryan giải thích lý do tại sao mất quá nhiều thời gian để ký kết hợp đồng. Anh ta nói rằng nếu Ryan không có mặt tại đây vào sáng thứ Sáu, thỏa thuận sẽ bị hủy.
* Riff: Đoạn nhạc có kết cấu đóng, lặp đi lặp lại và đặc trưng cho một bản nhạc, thường xuất hiện trong nhạc rock – ND.
Ryan mua vé vào ngay sáng hôm sau – thứ Năm, nhưng một cơn cuồng phong đã quét qua vùng Baltimore khiến sân bay phải đóng cửa trong 5 giờ đồng hồ. Nó biến thành một sự thật phũ phàng là Ryan sẽ không bay được chặng nối chuyến ban đầu đến Austin từ Dallas. Tệ hơn nữa, ngay trước khi khởi hành, anh gọi hãng American Airlines và biết chặng nối chuyến của mình đã tự động được đặt lại vào 3 giờ chiều ngày hôm sau, hợp đồng có nguy cơ bị hủy.
Cuối cùng, khi Ryan đến được Dallas vào 8 giờ tối, anh chạy thẳng đến cổng nơi chuyến bay cuối cùng trong ngày của hãng American Airlines sẽ cất cánh trong chưa đầy 30 phút nữa. Mục tiêu của anh là phải lên được chuyến bay ấy, hoặc ít nhất là lên được chuyến bay sớm hơn vào ngày hôm sau.
Trước mặt anh tại cổng chờ, một cặp đôi đang tức giận quát mắng cô nhân viên đại lý vì cô gõ máy tính trước mặt mình mà không nhìn họ; rõ ràng cô đang kiềm chế để không quát lại họ. Sau khi cô đã lặp lại năm lần câu: “Tôi không thể làm được gì,” cuối cùng, cặp đôi giận dữ cũng đầu hàng và bỏ đi.
Để bắt đầu, hãy quan sát cách Ryan đã chuyển bầu không khí căng thẳng này thành lợi thế. Nối gót một cuộc tranh cãi là một vị thế tuyệt vời cho một đàm phán viên, bởi đối phương đang trong cơn tuyệt vọng cần được gắn kết cảm thông. Nở nụ cười, vậy là bạn đã cải thiện được tình hình.
“Chào cô Wendy, tôi là Ryan. Dường như họ có chút phiền lòng.”
Câu nói đã gán mác lên sự tiêu cực và thiết lập được mối quan hệ dựa trên sự cảm thông. Nó khuyến khích Wendy giãi bày thêm về tình huống của mình, dùng chiến thuật lặp để khiến cô tiếp tục.
“Vâng. Họ lỡ mất chặng bay nối chuyến. Chúng tôi đã phải dời không ít chuyến bay vì lý do thời tiết.”
“Thời tiết?”
Sau khi Wendy giải thích về những chuyến bay bị hoãn ở khu vực đông bắc tràn qua hệ thống như thế nào, một lần nữa, Ryan gán mác lên sự tiêu cực và sau đó lặp lại câu trả lời của cô để khuyến khích cô tiếp tục kể chi tiết hơn.
“Có vẻ như hôm nay là một ngày vất vả.”
“Anh biết đó, có quá nhiều khách hàng giận dữ. Ý tôi là, tôi hiểu, dù tôi không thích bị quát tháo. Có rất nhiều người đang muốn đến Austin vì trận đấu lớn ấy.”
“Trận đấu lớn ấy?”
“Trận đấu bóng bầu dục giữa đội UT và Ole’ Miss, và tất cả chuyến bay đến Austin đã được đặt hết chỗ.”
“Đặt hết chỗ?”
Bây giờ, hãy dừng lại. Cho đến thời điểm này, Ryan đã sử dụng cách gán mác và phép lặp để thiết lập mối quan hệ tốt đẹp với Wendy. Nhưng với cô, hẳn đó chỉ là một người trò chuyện bị động bởi anh không hề yêu cầu điều gì. Không như cặp đôi giận dữ kia, Ryan nhận ra tình huống của cô. Những lời nói của anh chỉ xoay quanh “Có chuyện gì vậy?” và “Tôi lắng nghe cô,” và cả hai đều khuyến khích cô giãi bày chi tiết hơn.
Lúc này khi đã nhận được sự cảm thông, cô đã vô tình cung cấp những mẩu thông tin hữu ích cho anh.
“Vâng, suốt cuối tuần này. Dù không biết được có bao nhiêu người sẽ lên chuyến bay. Thời tiết này có thể khiến nhiều người phải đổi lại đường khác thông qua nhiều nơi khác nhau.”
Đến đây, cuối cùng thì Ryan đã có thể nhảy vào đặt câu hỏi. Nhưng hãy chú ý cách anh hành động: không quả quyết hay lý trí một cách lạnh lùng mà với sự cảm thông và gán mác khi nhìn nhận tình huống của cô và đứng về phía cô.
“Ừm, có vẻ như cô đã xoay xở khá tốt trong một ngày vất vả như thế này,” anh nói. “Tôi cũng bị ảnh hưởng bởi sự chậm trễ do thời tiết và đã lỡ mất chặng bay nối chuyến. Có vẻ như chuyến bay này đã được đặt kín trước, nhưng như những gì cô nói, có thể nào có ai đó bị ảnh hưởng bởi thời tiết và không kịp lên được chuyến bay này. Có khả năng nào có một ghế mở không?”
Hãy lắng nghe đoạn riff lặp đi lặp lại: gán mác, cảm thông chiến thuật, gán mác. Chỉ sau đó mới đến một lời đề nghị.
Đến đây, Wendy không nói gì và bắt đầu gõ máy tính. Ryan cũng háo hức trong sự yên lặng, anh không nói gì thêm để có thể đạt đến một thỏa thuận. Sau 30 giây, Wendy in một thẻ lên máy bay và đưa nó cho Ryan, giải thích rằng có vài ghế của những người sẽ có mặt ở đây trễ hơn giờ bay rất nhiều. Và như để thành công của Ryan rực rỡ hơn, cô đặt anh ngồi ở ghế hạng Phổ thông đặc biệt.
Tất cả những điều này diễn ra trong vòng chưa đến hai phút!
Lần sau, nếu bạn thấy trước mình là một vị khách giận dữ ở góc một cửa hiệu hay một hàng dài ở hãng bay, hãy nắm lấy thời điểm ấy rồi thực hành các kỹ thuật gán mác và lặp lại với nhân viên dịch vụ. Tôi cam đoan họ sẽ không quát lên: “Đừng cố kiểm soát tôi!” và nổi cáu – và bạn có thể sẽ rời đi với một điều gì đó hơn cả mong đợi.
BÀI HỌC CHỦ ĐẠO
Khi bạn thử ứng dụng những công cụ cảm thông chiến thuật vào đời sống hằng ngày của mình, tôi khuyến khích bạn hãy nghĩ đến chúng như một phần mở rộng trong tương tác tự nhiên của con người chứ không phải những cuộc đối thoại giả tạo.
Trong bất kỳ tương tác nào, việc cảm thấy đối phương đang lắng nghe và nhận biết tình huống của chúng ta đều khiến ta dễ chịu. Dù bạn đang đàm phán cho một thỏa thuận kinh doanh hay đơn giản chỉ nói chuyện phiếm với người khác tại quầy bán thịt trong siêu thị, thiết lập mối quan hệ cảm thông và khuyến khích đối phương cởi mở về tình huống của mình đều là cơ sở cho những tương tác con người lành mạnh.
Vì vậy, những công cụ này không gì hơn là sự thực hành cảm xúc tốt nhất giúp chúng ta khắc phục các kỹ năng thiếu hụt tràn ngập trong những cuộc đối thoại quan trọng. Chúng giúp chúng ta kết nối và tạo ra những mối quan hệ ý nghĩa, ấm áp hơn. Phần thưởng có được chính là nó giúp chúng ta nhận được điều mình muốn; và mục tiêu trước hết là sự kết nối con người.
Với tư tưởng đó, tôi khuyến khích các bạn nên chấp nhận rủi ro để ứng dụng chúng trong mỗi cuộc đối thoại của mình. Chắc chắn ban đầu bạn sẽ có cảm giác thật kỳ cục và giả tạo, nhưng hãy cứ tiếp tục. Học bước đi ban đầu cũng kỳ lạ giống vậy.
Khi đã tiếp thu được những kỹ thuật này, hãy biến kỹ năng cảm thông chiến thuật thành một thói quen và sau đó là một phần không thể thiếu trong tính cách của mình, hãy luôn ghi nhớ những bài học trong chương này:
• Hình dung mình trong tình huống của đối phương. Cái hay của sự cảm thông là nó không đòi hỏi bạn phải nhất trí với ý kiến của người kia (bạn có thể thấy nó thật điên rồ). Nhưng bằng cách nhìn nhận tình huống của họ, bạn đã thể hiện mình đang lắng nghe ngay lập tức. Và một khi họ biết bạn đang lắng nghe, họ có thể nói với bạn điều gì đó hữu ích.
• Lý do vì sao đối phương KHÔNG đạt được thỏa thuận với bạn thường có sức mạnh hơn lý do vì sao họ SẼ đồng ý. Vì vậy, hãy tập trung trước hết vào việc dọn sạch các rào cản để đạt được thỏa thuận. Các rào cản để chối bỏ hoặc các ảnh hưởng tiêu cực đem lại cho họ sự tự tin; hãy bóc trần chúng.
• Ngừng lại. Sau khi bạn đã gán mác cho một rào cản hoặc lặp lại một câu nói, hãy để nó lắng xuống. Đừng lo lắng, đối phương sẽ lấp vào sự im lặng ấy.
• Gán mác nỗi sợ của đối phương để khuếch tán sức mạnh của họ. Tất cả chúng ta đều muốn nói về những điều vui vẻ, nhưng hãy nhớ rằng, bạn càng nhanh chóng cản trở hoạt động trong hạch hạnh nhân của đối phương – phần não bộ tạo ra nỗi sợ, bạn sẽ càng nhanh chóng tạo ra cảm giác an tâm, lành mạnh và tin tưởng.
• Liệt kê những điều tồi tệ nhất mà đối phương có thể nói với bạn và nói ra trước khi họ có thể thực hiện. Chuẩn bị trước sự kiểm kê các cáo buộc để tránh khỏi tình hình tiêu cực trước khi chúng xuất hiện. Và bởi các cáo buộc nghe có vẻ phóng đại hơn khi được nói lớn, nên khi nói ra chúng sẽ khiến đối phương thừa nhận điều trái ngược mới là điều đúng.
• Ghi nhớ rằng bạn đang đối mặt với một người mong đợi được coi trọng và thấu hiểu. Vì vậy, sử dụng sự gán mác sẽ củng cố cũng như khuyến khích các nhận định và bầu không khí tích cực.