Đừng Bao Giờ Chia Đôi Lợi Ích Trong Mọi Cuộc Đàm Phán

Lượt đọc: 115 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 7
Tạo Ra Ảo Tưởng Về Quyền Kiểm Soát

❊ ❊ ❊

Một tháng sau khi kết thúc vụ Jeffrey Schilling vào tháng 5 năm 2001, tôi nhận lệnh từ trụ sở chính để quay trở lại Manila. Lại là nhóm của những kẻ đã bắt Schilling – Abu Sayyaf, một nhóm Hồi giáo cực đoan tàn bạo, đã đột kích khu nghỉ dưỡng lặn tư nhân Dos Palmas và bắt giữ 20 con tin, trong đó có 3 người Mỹ: Martin và Gracia Burnham – một cặp truyền giáo đến từ Wichita (Kansas), và Guillermo Sobero – người điều hành một hãng chống thấm ở California.

Dos Palmas là cơn ác mộng của các đàm phán viên ngay từ khi bắt đầu. Vào ngày hôm sau của vụ bắt cóc, Tổng thống Philippines mới đắc cử Gloria Macapagal-Arroyo đã thiết lập bầu không khí đối kháng và công kích nhất có thể bằng tuyên bố “chiến tranh toàn lực” chống lại Abu Sayyaf.

Không hẳn là một bài diễn thuyết bày tỏ sự cảm thông phải không?

Sự việc ngày càng xấu đi.

Quân đội và hải quân Philippines đã có cuộc chiến nổ lửa ở giữa cuộc đàm phán vì họ đã chọc giận những tên bắt cóc bằng một số cuộc đột kích thất bại. Do có sự hiện diện của con tin người Mỹ, đội CIA, FBI và tình báo quân đội Mỹ được triệu tập và chúng tôi cũng tranh cãi gay gắt trong nội bộ. Tiếp đó, bọn bắt cóc bắt đầu hãm hiếp và giết một số con tin, rồi sự kiện 11/9* xảy ra, và Abu Sayyaf có mối liên hệ với Al Qaeda.

Tháng 6 năm 2002, cuộc khủng hoảng còn xuất hiện cả những cuộc nổ súng điên cuồng, Dos Palmas chính thức trở thành thất bại lớn nhất trong sự nghiệp của tôi. Gọi đó là một thảm họa hẳn vẫn còn là nhẹ nhàng, nó còn kinh khủng hơn thế.

Nhưng thất bại là mẹ thành công, nó sẽ gieo mầm cho những thành công trong tương lai, và thất bại của chúng tôi ở Philippines cũng không ngoại lệ.

Nếu thảm họa Dos Palmas có thể dạy tôi điều gì, đó sẽ là quan niệm của chúng tôi về đàm phán khi coi việc này như một trận đấu vật với mục tiêu khiến đối phương kiệt sức rồi đầu hàng, hy vọng về những điều tốt nhất và không bao giờ lùi bước.

* Sự kiện 11/9: Sự kiện tổ chức khủng bố Hồi giáo Al Qaeda tấn công khủng bố hàng loạt vào nước Mỹ, diễn ra vào ngày 11/9/2001, khiến hàng nghìn người chết và bị thương – BT.

Nỗi thất vọng với vụ Dos Palmas đã buộc tôi nhìn nhận thất bại trong các kỹ thuật của chúng tôi, tôi nghiên cứu đào sâu những lý thuyết mới nhất về đàm phán – một số rất tuyệt và một số vẫn còn sơ hở – và tôi đã có cơ hội đối mặt với một vụ ở Pittsburgh khiến tôi thay đổi hoàn toàn cách nhìn vào mối quan hệ giữa người với người trong một cuộc đàm phán đối thoại.

Cũng từ tàn tro của Dos Palmas, chúng tôi đã rút ra được một bài học làm thay đổi vĩnh viễn cách FBI đàm phán con tin. Chúng tôi học được rằng đàm phán là sự vỗ về, không phải sự vượt mặt; là hợp tác, không phải chiến đấu. Và quan trọng nhất, chúng tôi học được rằng để đàm phán thành công, cần khiến đối phương thực hiện điều đó cho bạn và khiến họ tự đề xuất giải pháp của bạn. Nó liên quan đến việc tạo ra ảo tưởng rằng họ đang kiểm soát, trong khi trên thực tế, bạn là người định ra cuộc đối thoại.

Công cụ do chúng tôi phát triển có tên là “câu hỏi hiệu chỉnh” hay câu hỏi mở. Nó sẽ cởi bỏ sự công kích khỏi cuộc đối thoại thông qua việc nhìn nhận về đối phương một cách cởi mở, không chống cự. Bằng cách đó, nó sẽ để bạn đưa ra ý tưởng và đề nghị mà không gây nên cảm giác ép buộc. Nó cho phép bạn kích thích cuộc đối thoại.

Thực ra nó đơn giản như việc bỏ đi sự thù địch trong câu nói: “Anh không được đi”, và chuyển nó thành câu hỏi:

“Anh hy vọng có được điều gì khi rời đi?”

ĐỪNG CỐ ĐÀM PHÁN TRONG CUỘC NỔ SÚNG

Khi đặt chân đến Manila để thực hiện vụ BurnhamSobero, tôi được chở đến khu Mindanao, nơi quân đội Philippines đang rót đạn và tên lửa vào khu phức hợp bệnh viện nơi Abu Sayyaf và các con tin đang ẩn mình.

Không có cơ hội nào cho một đàm phán viên bởi đối thoại giữa một cuộc nổ súng là điều bất khả thi. Sau đó, sự việc trở nên xấu đi: khi thức dậy vào sáng hôm sau, tôi biết được vào tối qua, bọn bắt cóc đã đưa con tin trốn thoát.

“Trốn thoát” là dấu hiệu đầu tiên cho thấy sự vận hành này sẽ dẫn đến thảm họa và quân đội Philippines không thể là một đối tác đáng tin.

Trong cuộc họp rà soát sau sự việc đó, mọi người phát hiện trong khoảng thời gian ngừng bắn, một quân nhân đã nhặt được một va li từ bọn bắt cóc tại bệnh viện, và không lâu sau đó, những người lính ở bán kính gần bệnh viện được triệu tập cho một “cuộc họp”. Trùng hợp thay – hoặc không – bọn bắt cóc đã chọn thời điểm ấy để trốn đi.

Mọi việc mới thực sự bùng nổ vào hai tuần sau đó, vào ngày Quốc khánh của Philippines, khi Abu Sabaya tuyên bố sẽ chặt đầu “một trong những người da trắng” trừ phi Chính phủ kêu gọi chấm dứt cuộc truy lùng chúng vào giữa ngày. Chúng tôi biết điều này ám chỉ một trong những người Mỹ và đoán rằng đó có thể là Guillermo Sobero.

Chúng tôi đã không có sự liên lạc trực tiếp nào với bọn bắt cóc vào thời điểm ấy, bởi những cộng sự trong quân đội Philippines đã giao cho chúng tôi một người trung gian luôn “quên” nhiệm vụ phải đảm bảo chúng tôi có mặt khi anh gọi cho bọn bắt cóc (và cũng “quên” lưu lại những cuộc gọi). Tất cả những gì chúng tôi có thể làm là gửi đi tin nhắn văn bản đề nghị lịch nói chuyện.

Cuối cùng, ngay trước hạn chót vào giờ trưa, Sabaya và một thành viên trong Nội các Philippines đã có cuộc đối thoại trong chương trình trò chuyện trên sóng radio, và Chính phủ đã nhượng bộ trước yêu cầu của Sabaya rằng sẽ đưa một thượng nghị sĩ người Malaysia ra đàm phán. Đổi lại, Sabaya đồng ý không giết con tin.

Nhưng đã quá trễ để thay đổi bầu không khí đối đầu, ngờ vực và dối trá. Buổi trưa hôm ấy, các con tin nghe Sabaya hét lên qua điện thoại: “Nhưng đó là một phần của thỏa thuận! Đó là một phần của thỏa thuận!” Không lâu sau, Abu Sayyaf đã chặt đầu Guillermo Sobero và thậm tệ hơn, nhóm bắt thêm 15 con tin nữa.

Không có một tiến triển quan trọng nào đem về sự kiểm soát cho chúng tôi và nước Mỹ thì không còn mặn mà với cái chết của Sobero nữa, tôi quay trở về Washington DC. Dường như chúng tôi không thể làm được gì.

Sau đó, sự kiện 11/9 đã làm thay đổi tất cả.

Chỉ là một nhóm khủng bố nhỏ được vũ trang, vậy mà Abu Sayyaf đã bất thình lình liên hệ được với Al Qaeda. Tiếp đó, Arlyn dela Cruz – một phóng viên truyền hình đột nhập vào trại Abu Sayyaf và quay cảnh Sabaya chế giễu hai người truyền giáo Mỹ Martin và Gracia Burnham hốc hác như thể họ đang là những người sống sót tại trại tập trung. Đoạn phim khuấy động giới truyền thông Mỹ như một cú sét đánh. Bỗng chốc, vụ việc trở thành ưu tiên hàng đầu của Chính phủ Mỹ.

LUÔN CÒN MỘT ĐỘI NGŨ KHÁC Ở PHÍA BÊN KIA

FBI cử tôi quay trở lại. Lúc này, tôi được cử đi để chắc chắn đạt được thỏa thuận. Toàn những người máu mặt. Một số đầu mối liên lạc của tôi cho biết đích thân Giám đốc FBI Robert Mueller sẽ báo cáo trực tiếp vào mỗi sáng cho Tổng thống George W. Bush những gì chúng tôi đang thực hiện. Khi Giám đốc Mueller trình diện ở Đại sứ quán Mỹ tại Manila và tôi được giới thiệu với ông, ông đã nhận ra tôi. Đó là một khoảnh khắc vô cùng căng thẳng.

Nhưng tất cả những hỗ trợ trên thế giới này đều không mang lại kết quả nếu đội ngũ của đối phương bất thường. Nếu các nỗ lực đàm phán của bạn không thể vượt qua được đối thủ để đến với đội ngũ phía sau anh ta, bạn chỉ có thể đạt được thỏa thuận dựa trên hy vọng – và hy vọng không phải là một chiến lược.

Một điều tôi đã không đánh giá cao sau đó là chính những tên bắt cóc cũng thay đổi người đàm phán. Sabaya đã được thay thế.

Gary Noesner – cấp trên của tôi, trong vụ bắt cóc trước đã hướng dẫn tôi rằng việc thay đổi người đàm phán ở phía đối phương hầu như luôn là tín hiệu cho thấy chúng có ý định gay gắt hơn. Điều tôi không nhận ra vào thời điểm đó là Sabaya sẽ đóng vai người giết chết thỏa thuận nếu hắn ta không còn là người đàm phán.

Chiến thuật mới của chúng tôi là đưa được cặp đôi Burnham trở về. Dù Mỹ đã chính thức tuyên bố không trả món tiền chuộc, nhưng có một nhà hảo tâm đồng ý sẽ chi 300.000 đô-la. Người đàm phán mới của Abu Sayyaf chấp thuận thả con tin.

Món tiền chuộc bị bác bỏ là một thảm họa. Những tay bắt cóc quyết định sẽ không thả cặp đôi Burnham: hay thực ra, Sabaya – người trông coi các con tin, từ chối thả họ. Hắn đã tự phá bỏ thỏa thuận bên lề của mình – một thỏa thuận chúng tôi không hề biết – và nó đã phá sản. Người đàm phán mới, giờ đây đang bối rối và trong tâm trạng tồi tệ, đã bảo vệ mình bằng việc đổ lỗi món tiền thiếu 600 đô-la. Chúng tôi ngán ngẩm – “600 đô-la? Các anh không thả con tin chỉ vì 600 đô-la?” – và chúng tôi cố tranh cãi rằng nếu món tiền thiếu hụt, chắc chắn do người vận chuyển đã trộm nó. Nhưng chúng tôi không có sẵn sự tin tưởng và hợp tác để ủng hộ. Số tiền 300.000 đô-la bay mất và chúng tôi lại quay trở về với những tin nhắn văn bản hiếm hoi.

Sự đổ vỡ tích tụ chậm rãi trong khoảng hai tháng sau đó với những đợt “giải cứu” thất bại. Đội đặc nhiệm Scout Rangers Philippines khi đi quanh khu rừng đã bắt gặp trại Abu Sayyaf, hay đó là những gì họ tường thuật. Sau này chúng tôi được biết CIA đã cung cấp thông tin cho họ. CIA không nói cho chúng tôi biết vị trí của chúng vì,.... vì.... tại sao? Đó là điều tôi không bao giờ hiểu được.

Đội Scout Rangers lập một hàng rào lính giao tranh tính từ hàng cây phía trên trại và bắt đầu nổ súng, trút đạn tới tấp vào khu vực. Gracia và Martin đang chợp mắt trên võng khi cơn mưa đạn trút xuống. Cả hai giật bắn mình rời khỏi võng và trườn xuống đồi an toàn. Nhưng khi một loạt đạn từ nhóm giải cứu rơi xuống phía họ, Gracia cảm nhận một vùng lửa đốt xuyên qua đùi phải mình. Tiếp theo, cô cảm nhận Martin đang lịm đi.

Vài phút sau, khi cuộc phản công trôi qua, đội biệt động Philippines cố trấn an Gracia rằng chồng cô vẫn ổn, nhưng cô lắc đầu. Sau một năm bị bắt giữ, không còn chỗ cho những mộng tưởng, Gracia biết chồng cô đã chết, và cô đã đúng: anh ấy bị trúng đạn ở ngực, ba lần, bởi loạt súng “thân thiện”.

Cuối cùng, nhiệm vụ vốn dĩ để giải cứu con tin ngày hôm ấy lại giết chết hai trong số ba con tin (Ediborah Yap – một y tá Philippines cũng thiệt mạng), còn con cá lớn – Sabaya – trốn thoát và sống thêm được vài tháng. Từ ngày đầu tiên đến khi kết thúc, nhiệm vụ 13 tháng đã hoàn toàn thất bại, một sự lãng phí về tính mạng và của cải. Vài ngày sau, khi ngồi ở nhà một mình trong bóng tối, tôi biết phải thay đổi điều gì đó. Chúng tôi không thể để điều này xảy ra lần nào nữa.

Nếu cái chết của những con tin mang đến ý nghĩa gì, thì đó là chúng tôi đã tìm ra một cách thức mới để đàm phán, giao tiếp, lắng nghe và nói chuyện, với cả kẻ thù lẫn bạn bè của mình. Nhưng, không đơn thuần chỉ để giao tiếp.

Không. Chúng tôi phải làm vậy để chiến thắng.

TRÁNH THỂ HIỆN HẾT KHẢ NĂNG

Không nghi ngờ gì nữa, lần trở lại Mỹ là khoảng thời gian để tôi tự nghiệm lại. Tôi tự hỏi – thậm chí nghi ngờ – những gì chúng tôi đang làm tại FBI. Nếu những hiểu biết của chúng tôi là chưa đủ, chúng tôi phải cải thiện.

Cú hích thực sự đến sau lần trở về của tôi khi tôi rà soát lại vụ việc, rất nhiều thông tin chúng tôi không hề nhận được trên thực địa. Giữa hàng tá thông tin là một thực tế làm tôi hoàn toàn sững sờ.

Martin Burnham đã bị nghe trộm khi gọi điện thoại cho một ai đó. Tôi tự hỏi làm thế quái nào một con tin nói chuyện trên điện thoại mà chúng tôi không hề hay biết. Và anh ta đang nói chuyện với ai? Chỉ có một lý do duy nhất để con tin được nói chuyện trên điện thoại. Đó là bằng chứng anh ta còn sống. Có ai đó đã cố chuộc nhà Burnham.

Hóa ra đó là một người làm việc cho một chính trị gia xảo quyệt Philippines đang tổ chức một cuộc đàm phán song song để giải thoát nhà Burnham. Gã muốn tự mình chuộc các con tin để thể hiện trước Tổng thống Philippines Arroyo.

Nhưng không phải những hành động sau lưng của gã này khiến tôi khó chịu. Một sự thật rõ ràng là có quá nhiều thông tin bị giấu nhẹm. Điều khiến tôi bứt rứt nhất là gã tầm thường này, một gã không phải là đàm phán viên con tin FBI được đào tạo bài bản, lại làm được điều tôi đã không thể làm.

Anh ta đã khiến Martin Burnham được nói chuyện trên điện thoại. Miễn phí.

Đó là lúc tôi nhận ra việc tay chính trị gia xảo trá thành công trên thất bại của chúng tôi là một ẩn dụ cho tất cả những điều sai lầm trong tư duy một chiều của chúng tôi.

Xa hơn vấn đề của chúng tôi với quân đội Philippines, một lý do lớn khiến chúng tôi không gây ảnh hưởng tích cực gì đến nhóm bắt cóc và con tin là tư duy trả đũa cân xứng của mình. Với tư duy ấy, nếu chúng tôi gọi những kẻ xấu và yêu cầu điều gì đó, và nếu chúng đáp ứng, chúng tôi phải đáp trả điều gì đó. Và cứ vậy, bởi chúng tôi tin nhà Burnham còn sống, chúng tôi chưa từng có ý định gọi và yêu cầu bằng chứng sống của họ. Chúng tôi sợ mình có một món nợ.

Nếu chúng tôi “yêu cầu” và chúng cho phép, chúng tôi là con nợ. Không trả được nợ sẽ có rủi ro cho sự cáo buộc đàm phán không uy tín, mà không uy tín trong bắt cóc sẽ gây thiệt hại đến tính mạng.

Và tất nhiên, chúng tôi đã không yêu cầu được nói chuyện trực tiếp với con tin bởi chúng tôi biết bọn bắt cóc sẽ nói “Không” và chúng tôi sợ xấu mặt.

Những nỗi sợ này là sai lầm lớn trong tư duy đàm phán của chúng tôi. Có những thông tin bạn chỉ có thể có được thông qua tương tác trực tiếp, mở rộng với đối phương.

Chúng tôi cũng cần những cách thức mới để có được những thứ mà không phải yêu cầu chúng.

Chúng tôi cần khéo léo đưa ra “yêu cầu” một cách tinh tế thay vì những câu hỏi kết thúc đóng chỉ trả lời cókhông.

Đó là khi tôi nhận ra những gì chúng tôi đã và đang thực hiện không gọi là giao tiếp; nó chỉ là sự uốn éo lời nói. Chúng tôi muốn đối phương nhìn sự việc theo cách của mình và chúng muốn chúng tôi xem xét vấn đề dưới góc nhìn của chúng. Nếu bạn để sự vận hành này tự do trong thế giới thật, cuộc đàm phán sẽ bị phá vỡ và căng thẳng nổ ra. Toàn bộ đặc tính này đã ngấm vào tất cả mọi thứ FBI đang thực hiện. Tất cả chỉ là một sự thể hiện. Và nó không hiệu quả.

Cách tiếp cận của chúng tôi cho những câu hỏi về bằng chứng sống là hiện thân của tất cả những vấn đề trên.

Vào thời điểm ấy, chúng tôi chứng minh các con tin còn sống bằng cách đặt câu hỏi về những mẩu thông tin mà chỉ con tin biết. Những câu hỏi theo kiểu bảo mật máy tính như: “Tên chú chó đầu tiên của Martin là gì?” hoặc “Tên lót của cha Martin là gì?”

Nhưng những câu hỏi cụ thể kiểu này có rất nhiều sai lầm. Bởi vì nó đã trở thành một kiểu đặc trưng của lực lượng thực thi pháp luật trong thế giới bắt cóc. Khi gia đình con tin bắt đầu đặt một câu hỏi như vậy, gần như chắc chắn họ đã được cảnh sát tư vấn. Điều này sẽ khiến bọn bắt cóc vô cùng lo lắng.

Và hơn cả lo lắng, một vấn đề nữa là chỉ cần phải bỏ ra rất ít nỗ lực để trả lời cho những câu hỏi kiểu này. Những tay bắt cóc chỉ việc đi lấy thông tin và cung cấp cho bạn ngay lập tức bởi nó quá dễ dàng. Bang, bang, bang! Nó diễn ra nhanh đến nỗi không cho bạn một lợi thế chiến thuật nào, một thông tin hữu ích nào, một nỗ lực nào từ phía bọn chúng để đạt mục tiêu của bạn. Và tất cả các cuộc đàm phán, nếu thành công, là một quá trình thu thập thông tin để trao cho đối phương hướng đến một kết quả có lợi cho bạn.

Tệ hơn nữa, những gã xấu biết chúng vừa cho bạn một thứ gì đó – một bằng chứng sống – và điều này kích thích toàn bộ gen tương hỗ của con người. Dù bạn có nhận ra hay không, đây là một quy tắc phổ quát của toàn bộ loài người, khắp mọi nền văn hóa, đó là khi có ai đó cho bạn điều gì, họ sẽ mong chờ được đáp lại bằng một điều gì khác. Và họ sẽ không tiếp tục cho bạn điều gì nữa cho đến khi bạn đáp trả.

Lúc này, chúng tôi không muốn kích thích toàn bộ những thứ đáp trả ấy bởi chúng tôi không muốn cho đi điều gì. Vậy điều gì sẽ xảy ra? Tất cả những cuộc đối thoại của chúng tôi trở thành sự đối đầu tê liệt giữa các bên đều muốn nhận lại mà không muốn cho đi. Chúng tôi đã không thoát khỏi niềm kiêu hãnh và nỗi sợ hãi khi giao tiếp.

Đó là lý do vì sao chúng tôi thất bại, trong khi những tay ngốc nghếch như chính trị gia xảo trá Philippines kia chỉ việc nhảy vào và có được điều chúng tôi mòn mỏi mong đợi. Đó là sự giao tiếp không cần đáp trả. Tôi ngồi lại và tự hỏi: “Làm thế quái nào để chúng tôi thực hiện được điều ấy?”

TRÚT BỎ SỰ NGỜ VỰC

Khi tôi còn đang ong đầu tìm hiểu làm sao mà tay chính trị gia bẩn thỉu kia có thể khiến Martin Burnham được nói chuyện điện thoại trong khi chúng tôi thì không, FBI Pittsburgh có một vụ bắt cóc khác.

Chuck, cộng sự của tôi, đưa cho tôi băng ghi lại cuộc gọi của vụ việc vì anh thấy nó khôi hài. Bạn thấy đó, một tay buôn thuốc Pittsburgh đã bắt cóc bạn gái của một tay buôn thuốc Pittsburgh khác, và vì lý do gì đi chăng nữa, tay nạn nhân buôn thuốc đã tìm đến FBI để được giúp đỡ. Tìm đến FBI có vẻ trái ngược với lợi ích của một tay buôn thuốc, nhưng anh ta vẫn làm vậy bởi dù bạn là ai, khi cần được giúp đỡ bạn vẫn tìm đến FBI đúng không?

Trong băng ghi âm, các đàm phán viên con tin của chúng tôi đang hướng dẫn tay buôn thuốc này đàm phán với tay buôn thuốc kia. Thường thì chúng tôi sẽ bảo anh ta đặt các câu hỏi để chứng tỏ con tin còn sống, chẳng hạn như “Tên con thú bông của người bạn gái khi còn nhỏ là gì?” Nhưng trong tình huống này, tên buôn thuốc chưa được hướng dẫn để đặt một câu hỏi “đúng”. Vì vậy, trong cuộc nói chuyện với tên bắt cóc, anh ta chỉ thốt ra: “Ê, thằng chó, sao tao biết cô ấy còn sống?”

Và điều khôi hài nhất trên đời đã xảy ra. Tên bắt cóc đã thực sự lặng đi trong mười giây. Hắn hoàn toàn bị bất ngờ. Sau đó hắn nói, với giọng điệu bớt đối chọi hơn rất nhiều: “Được, tao sẽ để cô ta nói chuyện điện thoại.” Tôi bị bối rối bởi tay buôn thuốc không chút tinh tế này ngay lập tức có được một chiến thắng mang tính hiện tượng trong đàm phán. Để khiến tên bắt cóc tình nguyện đưa nạn nhân nói chuyện trên điện thoại là một hiện tượng lớn.

Đó là khoảnh khắc tôi thốt lên “Trời ơi!” và nhận ra đây là kỹ thuật tôi đang chờ đợi. Thay vì đặt ra những câu hỏi kết thúc đóng với chỉ một câu trả lời đúng duy nhất, anh ta đã hỏi một câu hỏi mở, nhưng đồng thời được hiệu chỉnh để buộc gã kia phải ngừng lại và thực sự suy nghĩ cách giải quyết vấn đề. Tôi tự nghĩ: “Điều này tuyệt hảo!” bởi đó là một câu hỏi tự nhiên và bình thường, không phải một đề nghị cho một sự việc. Đó là một câu hỏi “Làm sao”, và “Làm sao” có tác dụng bởi “Làm sao” yêu cầu một sự giúp đỡ.

Trước hết, anh ta không nợ tên bắt cóc một thứ gì. Hắn tình nguyện đưa người bạn gái nói chuyện điện thoại: hắn nghĩ đó là ý tưởng của hắn. Cái gã đã đề nghị đưa người bạn gái nói chuyện điện thoại nghĩ hắn đang nắm quyền kiểm soát. Và bí quyết để nắm phần trên cơ trong cuộc đàm phán là đem lại cho đối phương ảo tưởng họ đang nắm quyền.

Sự xuất sắc của kỹ thuật này đã được giải thích rất rõ ràng qua khái niệm được nhà tâm lý học Kevin Dutton nhắc đến trong cuốn Split-Second Persuasion13 (tạm dịch: Thuyết phục trong chớp mắt) của mình. Ông nói về thứ ông gọi là “ngờ vực”, là sự chủ động chống cự lại những gì người khác sẽ nói, một sự chối bỏ hoàn toàn. Đó thường là điểm bắt đầu của hai phía trong đàm phán.

Nếu bạn không thể vượt qua được quan hệ ấy, nó sẽ dẫn đến kết cục bạn bắt đầu phải thể hiện, mỗi bên sẽ cố gắng bày tỏ quan điểm của mình. Bạn sẽ có hai cái đầu cứng nhắc va vào nhau, như trong vụ Dos Palmas. Nhưng nếu bạn có thể khiến đối phương trút bỏ sự ngờ vực, bạn có thể từ từ đưa họ đi vào quan điểm của bạn sử dụng nền tảng năng lượng của họ, cũng giống như câu hỏi của tay buôn thuốc đã khiến tên bắt cóc tình nguyện thực hiện những gì anh ta muốn. Bạn không cần trực tiếp thuyết phục họ thấy được ý tưởng của mình. Thay vào đó, bạn dẫn họ đến với ý tưởng của mình. Cũng giống như câu nói cách cưỡi ngựa giỏi nhất là đi theo hướng nó đã định đến.

Công việc của chúng tôi với tư cách là những người thuyết phục dễ dàng hơn chúng tôi tưởng. Đó không phải là việc làm cho người khác tin vào những điều chúng tôi nói. Một khi chúng tôi đạt được điều đó, cuộc chơi chỉ mới chiến thắng một nửa. “Ngờ vực là sự va chạm giữ cho sự thuyết phục nằm trong kiểm soát,” Dutton nói. “Nếu không có nó, sẽ không còn giới hạn.”

Đem lại cho đối phương ảo tưởng về sự kiểm soát bằng cách đặt ra những câu hỏi hiệu chỉnh – bằng cách yêu cầu sự giúp đỡ – là một trong những công cụ quyền lực nhất để trút bỏ sự ngờ vực. Mới đây tôi đã đọc được một bài viết rất hay trên tờ New York Times14 của một sinh viên y khoa đang chữa trị cho một bệnh nhân, trong đó bệnh nhân tháo bỏ thiết bị truyền nước, dọn đồ và chuẩn bị bỏ về vì kết quả sinh thiết của anh có quá trễ và anh đã mệt mỏi vì chờ đợi.

Sau đó, một nhà vật lý học kinh nghiệm xuất hiện. Sau khi điềm đạm mời bệnh nhân uống nước và ngỏ lời mời anh ở lại trò chuyện một lúc, nhà vật lý học nói ông ấy hiểu vì sao người bệnh nhân tức giận và hứa sẽ gọi phòng thí nghiệm để tìm hiểu lý do kết quả lại chậm trễ.

Nhưng những gì ông ấy làm tiếp sau đó mới thực sự trút bỏ được sự ngờ vực của bệnh nhân: hỏi những câu hỏi hiệu chỉnh – điều quan trọng nào khiến anh muốn bỏ đi – và sau khi bệnh nhân nói mình có nhiều việc vặt cần giải quyết, bác sĩ đã đề nghị kết nối người bệnh với các bên dịch vụ để giúp anh thực hiện. Và, bùm, người bệnh tình nguyện ở lại.

Điều thực sự quyền năng trong kỹ thuật của vị bác sĩ kinh nghiệm là ông đã không dùng sự thể hiện – “Tôi sẽ bỏ đi” và “Anh không thể đi” – mà thay vào đó là đặt ra các câu hỏi dẫn dắt người bệnh giải quyết được vấn đề của chính mình... theo cách vị bác sĩ mong muốn.

Dĩ nhiên, đó vẫn là một sự thể hiện, nhưng vị bác sĩ đã tránh đối đầu và hiên ngang để tạo cho người bệnh ảo tưởng về sự kiểm soát. Như Robert Estabrook, biên tập viên lâu năm của tờ Washington Post từng nói: “Những ai học được cách bác bỏ trong sự không bác bỏ đã khám phá được bí quyết vô giá nhất của đàm phán.”

Kỹ thuật trút bỏ sự ngờ vực được sử dụng trong bắt cóc con tin và áp dụng với bệnh nhân rời viện này cũng hiệu quả cho mọi trường hợp khác, kể cả trong đàm phán giá cả. Khi đến một cửa hàng, thay vì nói ra “nhu cầu” của mình cho nhân viên bán hàng, bạn có thể mô tả thứ bạn đang tìm kiếm và yêu cầu họ đề xuất.

Tiếp theo, khi đã chọn được thứ bạn muốn. thay vì thẳng thừng đề nghị một mức giá, bạn chỉ cần nói giá này đang cao hơn số tiền bạn có và đề nghị được giúp đỡ với câu hỏi hiệu chỉnh tuyệt vời nhất mọi thời đại: “Làm sao tôi có thể làm được điều ấy?” Điểm mấu chốt của cách tiếp cận này là bạn đang thực sự tìm kiếm sự giúp đỡ và phải chuyển tải được nó. Kiểu đàm phán này, thay vì hiếp đáp người bán hàng, bạn đang nhờ họ tư vấn và cho họ ảo tưởng về sự kiểm soát.

Tìm kiếm sự giúp đỡ theo cách này, sau khi bạn đã thực sự đi sâu vào cuộc đối thoại, là một kỹ thuật đàm phán vô cùng quyền lực để chuyển biến sự tiếp cận từ đối đầu hiên ngang sang chung tay giải quyết vấn đề. Và những câu hỏi hiệu chỉnh chính là những công cụ tuyệt vời nhất.

HIỆU CHỈNH NHỮNG CÂU HỎI CỦA BẠN

Vài năm trước, tôi đã tư vấn cho một khách hàng – một công ty nhỏ trong lĩnh vực quan hệ công chúng đang làm việc cùng một tập đoàn lớn. Gã lớn này không chịu thanh toán chi phí, và càng ngày họ nợ khách hàng của tôi càng nhiều. Họ bắt cô chờ đợi bằng cách hứa hẹn tiếp tục đưa cho cô những thương vụ tiếp theo, ám chỉ cô sẽ nhận được khoản doanh thu lớn nếu cứ tiếp tục làm việc. Cô thấy mình bị mắc bẫy.

Lời tư vấn của tôi dành cho cô rất đơn giản: Tôi khuyên cô sắp xếp một cuộc nói chuyện để tóm tắt tình hình của mình và sau đó đặt ra câu hỏi: “Làm sao tôi có thể làm được điều ấy?”

Cô lắc đầu. Không thể. Ý tưởng đặt ra câu hỏi ấy khiến cô sợ hãi. “Nếu họ bắt tôi phải làm, tôi lại tiếp tục bị mắc bẫy!” là phản ứng của cô.

Cô cũng diễn dịch câu hỏi như là “Các anh đã rút hết tiền của tôi và điều này phải chấm dứt.” Nghe có vẻ như đây là bước đầu khiến cô bị đuổi việc.

Tôi giải thích rằng ngụ ý ấy chỉ là suy nghĩ của cô mà thôi. Khách hàng của cô sẽ không nghe thấy những lời ấy cũng như ngụ ý ấy, chỉ cần cô giữ được bình tĩnh và tránh tỏ thái độ cáo buộc hay hăm dọa họ. Chỉ cần cô điềm tĩnh, những gì họ nghe thấy chỉ là một vấn đề cần được giải quyết.

Cô không thực sự tin tôi. Chúng tôi rà soát kịch bản vài lần, nhưng cô vẫn lo lắng. Vài ngày sau cô gọi cho tôi, hoàn toàn đắm chìm trong hạnh phúc, bởi cuối cùng cô cũng đã có dũng khí để gọi cho khách hàng, tóm tắt tình hình và hỏi: “Làm sao tôi có thể làm được điều ấy?”

Và bạn biết không? Câu trả lời cô nhận được là: “Cô nói đúng, cô không thể, và chúng tôi xin lỗi.” Khách hàng của cô hứa rằng sẽ rà soát lại các vấn đề nội bộ, cùng với đó, cô được cho một đầu mối liên lạc kế toán mới và sẽ được thanh toán trong vòng 48 giờ. Và quả đúng là như vậy.

Bây giờ, hãy suy nghĩ xem làm thế nào mà câu hỏi của cô ấy mang lại hiệu quả: không cần buộc tội họ điều gì, nó thúc ép công ty lớn ấy hiểu vấn đề của cô và đưa ra giải pháp cô mong muốn. Tóm lại, điều cốt lõi là những câu hỏi mở được hiệu chỉnh đã đem về hiệu quả to lớn.

Giống với những từ ngữ và lời nói nhẹ nhàng như “có lẽ”, “có thể”, “tôi nghĩ” và “dường như”, những câu hỏi mở hiệu chỉnh làm giảm đi sự công kích trong câu nói có tính đối đầu hoặc yêu cầu kết thúc đóng ngược lại khiến đối phương tức giận. Chúng hiệu quả bởi chúng tùy thuộc vào sự diễn dịch của đối phương, thay vì xác định rõ ràng từ đầu. Chúng cho phép bạn giới thiệu những ý tưởng và yêu cầu mà không gây ra cảm giác độc đoán hoặc ép buộc.

Vẻ đẹp thực sự của câu hỏi hiệu chỉnh chính là nó không đưa ra một mục tiêu nào để tấn công như câu khẳng định. Câu hỏi hiệu chỉnh có sức mạnh trong việc giảng giải đối phương về vấn đề thay vì gây ra mâu thuẫn bằng cách bảo họ vấn đề là gì.

Nhưng những câu hỏi hiệu chỉnh không đơn thuần là những yêu cầu ngẫu nhiên để đưa ra ý kiến. Chúng có định hướng: Một khi bạn đã biết được cuộc đối thoại cần đi theo hướng nào, bạn nên thiết kế các câu hỏi để làm dịu cuộc đối thoại theo hướng đó, song song với đó, bạn phải để đối phương nghĩ chính họ là người dẫn dắt bạn đến.

Đó là lý do vì sao tôi gọi những câu hỏi này là câu hỏi hiệu chỉnh. Bạn phải hiệu chỉnh chúng cẩn thận, cũng giống như bạn hiệu chỉnh tầm bắn súng hoặc khi cân đo đong đếm, nhắm vào một vấn đề cụ thể.

Tin vui là, có những quy tắc cho việc này. Trước hết, những câu hỏi hiệu chỉnh tránh sử dụng các từ như có thể, có phải. Đó là những câu hỏi kết thúc đóng chỉ cần trả lời đơn giản với “có” hoặc “không”. Thay vào đó, chúng bắt đầu với danh sách những từ được biết đến như những câu hỏi của phóng viên: ai, điều gì, khi nào, ở đâu, vì sao và làm saonhư thế nào. Những từ này gợi cảm hứng cho đối phương suy nghĩ và sau đó trò chuyện cởi mở hơn.

Nhưng hãy để tôi cắt ngắn danh sách hơn nữa: bắt đầu tốt nhất là với điều gì, làm saonhư thế nào và đôi khi là tại sao. Không gì khác. Ai, khi nào và ở đâu thường chỉ để đối phương chia sẻ những sự kiện không cần suy nghĩ. Và tại sao có thể gây phản tác dụng. Bất chấp ngôn ngữ của tại sao được diễn dịch như thế nào, nó cũng đều là sự kết tội. Rất hiếm khi nó đem đến lợi thế cho bạn.

Thời điểm duy nhất bạn có thể sử dụng tại sao thành công là tạo ra sự phòng vệ được hỗ trợ cho những thay đổi mà bạn đang cố muốn họ nhìn thấy. Ví dụ như: “Tại sao anh lại thay đổi hình thức anh đã luôn sử dụng và chuyển sang thử cách tiếp cận của tôi?” hay “Tại sao công ty anh lại thay đổi những nhà cung cấp lâu năm và chọn chúng tôi?” Và tất nhiên, giọng điệu, sự tôn trọng và tính khiêm nhường là điều quan trọng.

Còn không, hãy xem tại sao như một vết cháy trên lò nóng – đừng chạm vào nó.

Chỉ có hai cách để hỏi có vẻ như là một sự trang bị ít ỏi, nhưng hãy tin tôi, bạn có thể sử dụng điều gì và làm saonhư thế nào để hiệu chỉnh gần như bất kỳ câu hỏi nào. “Nó có giống với điều anh muốn?” có thể trở thành “Anh thấy điều này như thế nào?” hay “Điều gì ở đây sẽ tốt cho anh?” Bạn thậm chí có thể hỏi: “Điều gì ở đây không tốt cho anh?” và chắc rằng bạn sẽ khơi gợi được một cơ số thông tin hữu ích khác từ đối phương.

Ngay cả một câu hỏi gay gắt như “Tại sao anh lại làm vậy?” cũng có thể hiệu chỉnh thành “Điều gì khiến anh làm vậy?” đã loại bỏ đi cảm xúc và làm cho câu hỏi bớt trở nên kết tội hơn.

Bạn nên dùng những câu hỏi hiệu chỉnh sớm và thường xuyên, và có một số câu hỏi bạn sẽ sử dụng trong giai đoạn đầu của mọi cuộc đàm phán. “Thách thức lớn nhất bạn đang gặp phải là gì?” là một trong những câu hỏi ấy. Chỉ để khiến đối phương chia sẻ cho bạn điều gì đó về bản thân họ, một công việc quan trọng đối với bất kỳ cuộc đàm phán nào bởi đàm phán chính là một quá trình thu thập thông tin.

Sau đây là một số câu hỏi dự phòng khác được tôi sử dụng trong hầu hết các cuộc đàm phán, tùy thuộc vào từng tình huống:

• Điểm gì ở đây quan trọng với anh?

• Tôi có thể giúp ích như thế nào để nó tốt hơn cho chúng ta?

• Anh muốn tôi tiến hành như thế nào?

• Điều gì đã đưa chúng ta vào tình huống này?

• Chúng ta giải quyết vấn đề này như thế nào?

• Mục tiêu là gì?/Chúng ta đang cố gắng đạt được điều gì ở đây?

• Làm sao tôi có thể làm được điều ấy?

Ngụ ý của bất kỳ một câu hỏi được hiệu chỉnh tốt là bạn muốn những gì đối phương muốn nhưng bạn cần thông tin của anh ta để giải quyết vấn đề. Nó thực sự hấp dẫn với những kiểu đối phương quyết liệt hoặc tự cao tự đại.

Bạn không chỉ ngầm đề nghị sự giúp đỡ – kích thích lòng tốt và giảm bớt sự phòng vệ – bạn còn bố trí một tình huống mà trong đó, đối phương cứng đầu trước đây lúc này đang sử dụng nguồn tư duy và cảm xúc của mình để vượt qua thách thức của bạn. Đó là bước đầu tiên để khiến đối phương tiếp thu con đường của bạn – cùng những trở ngại trên đó – và xem chúng cũng là trở ngại của anh ta. Nó dẫn dắt đối phương đi đến việc thiết kế ra một giải pháp.

Giải pháp của bạn.

Hãy trở lại với cách vị bác sĩ đã sử dụng các câu hỏi hiệu chỉnh để giữ bệnh nhân ở lại. Câu chuyện của ông cho thấy, chìa khóa để khiến người khác nhìn sự việc theo cách của bạn không phải là đối đầu với ý kiến của họ (“Anh không thể bỏ đi.”) mà bằng sự cởi mở nhìn nhận ý tưởng của họ (“Tôi hiểu vì sao anh tức giận.”) và sau đó hướng dẫn họ đi đến giải quyết vấn đề (“Anh hy vọng sẽ làm được gì khi bỏ đi?”).

Như tôi đã nói, bí quyết nắm thế trên cơ trong một cuộc đàm phán là cho phía bên kia ảo tưởng về quyền kiểm soát. Đó là lý do vì sao các câu hỏi hiệu chỉnh là xuất chúng: Câu hỏi hiệu chỉnh khiến đối phương cảm thấy như họ đang nắm quyền, trong khi bạn mới thực sự là người đóng khung cuộc đối thoại. Đối phương không hề biết họ đang bị giới hạn bởi những câu hỏi của bạn.

Có lần, tôi đàm phán với một cấp trên FBI để được tham gia chương trình cấp cao Harvard. Anh ta đã chấp thuận chi phí cho chuyến đi, nhưng vào trước ngày tôi dự định lên đường, anh đã gọi tôi vào văn phòng và bắt đầu đặt nghi vấn về chuyến đi của tôi.

Tôi biết anh chỉ cố tỏ ra mình là người nắm quyền. Vì vậy, sau khi nói chuyện được một lúc, tôi nhìn anh và hỏi: “Lúc đầu khi anh chấp thuận chuyến đi, anh đã suy nghĩ gì?”

Anh ta rõ ràng đang rất thư giãn ngả người trên ghế, chạm các đầu ngón tay và ngón cái lại với nhau thành hình ngọn tháp. Đây là ngôn ngữ cơ thể thông dụng mang ý nghĩa bạn đang cảm giác rất uy lực và nắm quyền.

“Này,” anh ta nói, “tôi chỉ muốn chắc chắn anh sẽ phổ biến lại cho mọi người khi quay trở lại.”

Câu hỏi ấy, hiệu chỉnh theo sự nhìn nhận sức mạnh của anh ta và thôi thúc anh ta giãi bày – đã cho anh ta ảo tưởng về sự kiểm soát.

Và nó đem lại cho tôi thứ tôi muốn.

LÀM SAO ĐỂ KHÔNG ĐƯỢC TRẢ LƯƠNG

Có một điều vô cùng quan trọng bạn cần nhớ khi bước chân vào một cuộc đàm phán với một danh sách câu hỏi hiệu chỉnh. Đó là bên cạnh tất cả những điều tuyệt vời thì vẫn có một khó khăn: nó sẽ không hiệu quả nếu không có các quy định về khả năng kiểm soát bản thân và cảm xúc.

Điều trước tiên tôi nhắc đến khi đào tạo các đàm phán viên mới là tầm quan trọng của việc kiểm soát bản thân. Nếu không thể kiểm soát chính cảm xúc của mình thì làm sao bạn có thể mong đợi mình tác động được đến cảm xúc của người khác?

Để làm rõ điều này hơn, tôi sẽ kể một câu chuyện sau đây.

Cách đây không lâu, một chiến lược gia tiếp thị tự do đến gặp tôi với một vấn đề. Một khách hàng của cô vừa tuyển được CEO mới, một gã tiết kiệm từng đồng với chiến lược cắt giảm mọi chi phí thuê ngoài có thể. Anh ta cũng là một gã có quan niệm trọng nam khinh nữ, không thích lối quyết đoán của một nữ chiến lược gia cá tính.

Ngay lập tức, khách hàng của tôi và vị CEO đối đầu trong các cuộc họp qua điện thoại với thái độ gây hấn thụ động vẫn luôn diễn ra trong các tập đoàn của Mỹ. Sau vài tuần, khách hàng của tôi cho rằng cô đã chịu đựng quá đủ và gửi hóa đơn cho vị CEO dựa trên những công việc cô đã hoàn thành (khoảng 7.000 đô-la) và lịch sự nói rằng sự sắp xếp này không hiệu quả. Vị CEO trả lời hóa đơn quá cao, rằng anh ta chỉ trả một nửa và họ sẽ nói chuyện về phần còn lại.

Sau đó, anh ta ngưng trả lời điện thoại của cô. Vấn đề ẩn chứa bên dưới là anh ta không thích bị người khác chất vấn, đặc biệt là phụ nữ. Vì thế, tôi và cô ấy đã lập nên chiến lược cho anh ta thấy cô hiểu mình đã sai và nhìn nhận quyền lực của anh ta, đồng thời dẫn đường để năng lượng của anh ta giải quyết vấn đề của cô.

Kịch bản chúng tôi soạn ra bao gồm tất cả những sự thực hành của đàm phán tôi đã nhắc đến cho đến thời điểm này. Sau đây là các bước:

1. Một câu hỏi hướng đến câu trả lời “Không” qua e-mail để kết nối lại sự liên lạc: “Anh đã bỏ cuộc để giải quyết êm đẹp?”

2. Một câu nói chỉ có thể trả lời “Đúng vậy” để tạo ra bầu không khí đồng tình: “Dường như anh thấy không thỏa mãn với hóa đơn của tôi.”

3. Những câu hỏi hiệu chỉnh về vấn đề để anh ta phơi bày suy nghĩ của mình: “Hóa đơn này vi phạm thỏa thuận của chúng ta như thế nào?”

4. Thêm những câu hỏi hướng đến câu trả lời “Không” để gỡ bỏ các rào cản không được nói ra: “Có phải anh đang nói rằng tôi đã gây hiểu lầm?”

“Có phải anh đang nói rằng tôi không thực hiện những điều anh yêu cầu?” hoặc “Có phải anh đang nói rằng tôi làm anh thất vọng?”

5. Gán mác và lặp lại điểm chính trong câu trả lời của anh ta nếu chúng không thể chấp nhận, để anh ta xem xét lại chúng lần nữa: “Dường như anh thấy kết quả công việc của tôi không đạt chuẩn.” hoặc “... kết quả công việc của tôi không đạt chuẩn”.

6. Một câu hỏi hiệu chỉnh để trả lời cho bất kỳ đề nghị nào khác với thanh toán đầy đủ, nhằm khiến anh ta đưa ra một giải pháp: “Làm sao tôi có thể chấp nhận điều này?”

7. Nếu anh ta vẫn không đưa ra đề nghị thanh toán đầy đủ, đưa ra một mác gán để tâng bốc cảm giác kiểm soát và quyền lực: “Dường như anh là kiểu người tự hào về cách thức làm ăn của mình – rõ ràng là vậy – và không chỉ có sở trường mở rộng miếng bánh mà còn khiến con tàu kinh doanh vận hành hiệu quả.”

8. Một khoảng tạm dừng dài và tiếp theo là một câu hỏi hướng đến câu trả lời “Không” nữa: “Có phải anh muốn được biết đến như một người không giữ đúng các thỏa thuận?”

Theo kinh nghiệm dày dặn của tôi trong đàm phán, kịch bản như trên sẽ có tỷ lệ thành công 90%. Đó là với điều kiện người đàm phán giữ được sự điềm tĩnh và lý trí. Và đó là một chữ nếu lớn.

Trong trường hợp này, cô ấy đã không làm được. Bước thứ nhất – bức e-mail ma thuật – đem lại hiệu quả hơn những gì cô tưởng tượng, vị CEO đã gọi lại trong vòng 10 phút, làm cô bất ngờ. Gần như ngay lập tức, sự tức giận của cô tuôn trào trước giọng nói kẻ cả của anh ta. Mong đợi duy nhất của cô là cho anh ta thấy anh ta đã sai như thế nào, để áp đặt ý kiến của mình, và cuộc đối thoại trở thành một sự thể hiện không đi đến đâu.

Có lẽ bạn không cần tôi nói ra cũng có thể đoán cô thậm chí không nhận được một nửa.

Với câu chuyện trên, tôi muốn kết thúc chương này với một vài lời khuyên về cách giữ được lý trí trong một cuộc đàm phán. Ngay cả khi có tất cả những kỹ thuật và chiến lược tốt nhất, bạn cần kiểm soát cảm xúc của mình nếu muốn có chút hy vọng chiếm ưu thế.

Quy tắc đầu tiên và cơ bản nhất để kiểm soát được cảm xúc của mình là phải uốn lưỡi. Dĩ nhiên, không phải là theo nghĩa đen. Nhưng bạn phải tránh được cám dỗ của sự phản ứng, phản xạ tức thời. Ngừng lại. Suy nghĩ. Để sự thôi thúc trôi qua. Điều này cho phép bạn tổng hợp những suy nghĩ của mình và thận trọng hơn trong lời nói. Nó cũng làm giảm đi nguy cơ bạn nói nhiều hơn những gì bạn muốn.

Người Nhật đã luận ra điều này. Khi đàm phán với người nước ngoài, một thực hành phổ biến của doanh nhân Nhật là sử dụng một phiên dịch viên ngay cả khi anh ta hiểu chính xác những gì phía bên kia đang nói. Đó là vì việc nói chuyện thông qua phiên dịch viên buộc anh ta phải lùi một bước. Nó cho anh ta thêm thời gian để sắp xếp lại câu trả lời của mình.

Một quy tắc đơn giản khác là khi bạn bị xúc phạm bởi lời nói, đừng phản đòn. Thay vào đó, tước vũ khí của đối phương bằng cách đặt ra những câu hỏi hiệu chỉnh. Sau này, nếu có một người phục vụ hoặc một nhân viên bán hàng cố kéo bạn vào một cuộc tranh luận, hãy thử điều này. Tôi hứa rằng nó sẽ thay đổi hoàn toàn cục diện của cuộc đối thoại.

Điều cơ bản ở đây là khi thấy mình không kiểm soát được tình hình, người ta sẽ tiếp nhận một dạng tư duy mà các nhà tâm lý học gọi tên là tư duy con tin. Đó là trong những giây phút mâu thuẫn, họ phản ứng với sự yếu kém quyền lực hoặc bằng cách trở nên cực kỳ phòng vệ, hoặc tấn công.

Về mặt thần kinh, trong những tình huống như thế này, cách thức hoạt động chiến đấu hay bỏ chạy trong não bò sát hoặc những cảm xúc của hệ viền lấn át phần lý trí trong tâm trí chúng ta, phần tân vỏ não, dẫn dắt chúng ta phản ứng một cách bộc phát và bản năng.

Trong đàm phán, chẳng hạn cuộc đàm phán giữa khách hàng của tôi với vị CEO, điều này luôn đem lại kết quả tiêu cực. Do đó, chúng ta phải rèn luyện phần tân vỏ não của mình khống chế được những cảm xúc của hai phần não kia.

Nghĩa là, hãy uốn lưỡi và học cách để chủ ý thay đổi trạng thái của mình theo hướng tích cực hơn. Và cũng có nghĩa giảm bớt tâm lý con tin của đối phương bằng cách đặt câu hỏi hoặc thậm chí đưa ra lời xin lỗi (“Anh đã đúng. Điều ấy có phần gay gắt.”)

Nếu có thể tước vũ khí của những kẻ bắt cóc đang bị cảnh sát bao vây và nối hắn với máy theo dõi nhịp tim, bạn sẽ phát hiện rằng từng câu hỏi hiệu chỉnh và lời xin lỗi đều làm giảm nhịp tim của hắn đi một chút. Và đó là cách bạn có thể tiến đến một bầu không khí hòa hoãn và tìm ra các giải pháp.

BÀI HỌC CHỦ ĐẠO

Ai là người nắm quyền kiểm soát trong một cuộc đối thoại, người đang lắng nghe hay người nói?

Tất nhiên là người lắng nghe.

Bởi người nói đang tiết lộ thông tin trong khi người nghe, nếu rèn luyện tốt, đang hướng cuộc đối thoại đi theo mục tiêu của mình. Anh ta khai thác năng lượng của người nói cho mục tiêu của mình.

Khi bạn cố gắng áp dụng những kỹ năng trong chương này vào cuộc sống hằng ngày của mình, hãy nhớ đây là những công cụ của một người biết lắng nghe. Chúng không dùng vũ khí uy lực để buộc đối thủ khuất phục. Thay vào đó, chúng dùng chính sức mạnh của đối thủ để đạt mục tiêu của bạn. Chúng là thế võ Judo đàm phán.

Khi bạn đặt Judo đàm phán vào trong thực hành, hãy nhớ những bài học quan trọng sau:

• Đừng cố buộc đối thủ thừa nhận bạn đúng. Đối đầu gây hấn là kẻ thù của đàm phán mang tính xây dựng.

• Tránh những câu hỏi có thể trả lời bằng “Vâng” hoặc những mẩu thông tin nhỏ. Chúng ít đòi hỏi sự suy nghĩ và gợi cảm hứng cho nhu cầu của con người về sự đền đáp; bạn sẽ được mong đợi đáp trả họ một điều gì đó.

• Đặt những câu hỏi hiệu chỉnh “Như thế nào” hoặc “Điều gì”. Bằng việc ngầm yêu cầu sự giúp đỡ của đối phương, những câu hỏi này sẽ cho đối phương ảo tưởng về sự kiểm soát và gợi cảm hứng để họ nói nhiều hơn, tiết lộ nhiều thông tin quan trọng hơn.

• Đừng dùng những câu hỏi bắt đầu bằng “Tại sao” trừ khi bạn muốn đối phương bảo vệ mục tiêu nào đó phục vụ cho bạn. “Tại sao” luôn là một sự cáo buộc, trong bất kỳ ngôn ngữ nào.

• Hiệu chỉnh những câu hỏi để đưa đối phương theo hướng giải quyết vấn đề của bạn. Điều này sẽ khuyến khích họ dùng nhiều năng lượng hơn trong việc đưa ra giải pháp.

• Uốn lưỡi. Khi bị tấn công trong một cuộc đàm phán, hãy tạm dừng và tránh phản ứng giận dữ theo cảm xúc. Thay vào đó, hãy đặt một câu hỏi hiệu chỉnh cho đối phương.

• Luôn luôn có một đội ngũ ở phía đối phương. Nếu bạn không thể tác động đến những người phía sau hậu trường ấy, bạn sẽ dễ bị tổn thương.

Phạm Ngọc Lê Minh dịch
Nguồn: TVE-4U
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 18 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.