Đừng Bao Giờ Chia Đôi Lợi Ích Trong Mọi Cuộc Đàm Phán

Lượt đọc: 115 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 4
Cẩn Trọng “Vâng” Và Kích Thích “Đúng Vậy”

❊ ❊ ❊

Vào tháng 8 năm 2000, nhóm chiến binh Hồi giáo Abu Sayyaf ở miền Nam Philippines phát đi thông báo chúng đã bắt giữ một đặc vụ CIA. Sự thật không đáng thành tin tức, cũng không có giá trị đối với những kẻ nổi loạn.

Abu Sayyaf đã bắt cóc Jeffrey Schilling, một công dân Mỹ 24 tuổi đang du lịch gần căn cứ của chúng tại đảo Jolo. Là người California, Schilling trở thành con tin với cái giá 10 triệu đô-la cho mạng sống của mình.

Lúc bấy giờ, tôi đang là Đặc vụ Giám sát (SSA) thuộc Đơn vị Đàm phán khủng hoảng (CNU) ưu tú của FBI. CNU tương đương với lực lượng đặc nhiệm trong đàm phán. Nó thuộc Đội Giải thoát con tin (HRT) của FBI. Cả hai đều là tài sản ứng phó chống khủng bố quốc gia. Họ là lực lượng đỉnh của đỉnh.

CNU được đặt tại Học viện FBI ở Quantico (Virginia). Học viện FBI được biết đến bởi một từ duy nhất: “Quantico”. Dù đúng dù sai, Quantico đã gây dựng nên tiếng tăm như một trong những trung tâm, hoặc thậm chí có thể nói là trung tâm kiến thức duy nhất đào tạo thực thi pháp luật. Khi một cuộc đàm phán trở nên xấu đi thì các đàm phàn viên được lệnh phải gọi điện để nghe những gì “Quantico” sẽ nói, chính CNU là nơi họ cần gọi đến.

CNU đã phát triển một chuẩn mực quyền lực trong thế giới đàm phán khủng hoảng đầy rủi ro, Mô hình Thang thay đổi hành vi (BCSM). Mô hình đề xuất năm giai đoạn – lắng nghe chủ động, cảm thông, thiết lập quan hệ, tác động và thay đổi hành vi – giúp một đàm phán viên bất kỳ đi từ lắng nghe đến tác động lên hành vi.

Có lẽ mô hình này bắt nguồn từ thời của nhà tâm lý vĩ đại người Mỹ Carl Rogers, người đã cho rằng một sự thay đổi thực sự chỉ có thể xảy ra khi trị liệu viên chấp nhận con người của bệnh nhân – cách tiếp cận được biết đến như một sự yêu quý tích cực vô điều kiện. Tuy nhiên, như Rogers giải thích, phần lớn chúng ta dần nhận thấy rằng tình yêu, lời khen ngợi và sự chấp thuận sẽ phụ thuộc vào lời nói và hành động mà người ta (đầu tiên là các bậc phụ huynh của chúng ta) cho là đúng. Đó là vì phần lớn chúng ta đều trải nghiệm được rằng sự đánh giá tích cực là có điều kiện, chúng ta hình thành nên thói quen giấu đi con người thật của mình và những điều chúng ta thực sự nghĩ, thay vào đó, cân chỉnh lời nói của mình để nhận được sự đồng thuận và tiết lộ ít nhất về bản thân.

Đó là lý do vì sao rất ít tương tác xã hội dẫn đến việc thay đổi hành vi thực sự. Hãy xem xét một bệnh nhân mắc chứng tim mạch vành cấp tính điển hình đang hồi phục sau cuộc phẫu thuật mở tim. Bác sĩ nói với bệnh nhân: “Cuộc phẫu thuật này không phải là phương thuốc. Cách duy nhất có thể thực sự kéo dài cuộc sống của anh là anh phải thay đổi những hành vi sau...” Bệnh nhân trả lời một cách biết ơn: “Vâng, vâng, vâng chắc chắn vậy bác sĩ! Đây là cơ hội thứ hai của tôi. Tôi sẽ thay đổi!”

Và sau đó? Hết nghiên cứu này đến nghiên cứu khác cho thấy không có gì thay đổi: hai năm sau cuộc phẫu thuật, hơn 90% bệnh nhân vẫn chưa hề thay đổi lối sống của mình.

Dù rủi ro trong những cuộc đàm phán hằng ngày của bạn với đứa con mình, với sếp hay khách hàng thường không cao như các cuộc đàm phán con tin (hoặc các vấn đề sức khỏe) thì môi trường tâm lý đều rất cần thiết, không chỉ đối với sự tuân thủ tạm thời ở hiện tại mà còn ở sự thay đổi cấp độ trực giác thực tế.

Nếu bạn thành công trong việc đưa một ai bước tiếp lên một nấc trong Thang thay đổi hành vi, nỗ lực từng bước đã sinh ra sự tin cậy hơn và kết nối hơn, và đến một thời điểm quan trọng khi sự quý mến tích cực đã được hình thành vô điều kiện, bạn đã có thể bắt đầu gây ảnh hưởng.

Sau nhiều năm tinh chỉnh Mô hình BCSM và các chiến thuật của nó, tôi đã có thể chỉ dẫn bất kỳ ai cách đạt đến thời điểm quan trọng ấy. Nhưng cũng như các bác sĩ chuyên khoa tim mạch, hay như đội quân sinh viên tốt nghiệp từ các trường đại học ở Boston sớm bị ảnh hưởng mạnh mẽ từ cuốn sách nổi tiếng nhất thế giới về đàm phán Thương lượng không nhân nhượng, cuối cùng đã phát hiện rằng, xác suất cao là bạn chưa đạt đến điểm ấy khi những gì bạn nghe được là từ “Vâng”.

Và bạn sẽ sớm tìm hiểu được rằng, hai từ ngọt ngào nhất trong bất kỳ cuộc đàm phán nào, thực ra là: “Đúng vậy”.

ĐEM LẠI SỰ THẤU HIỂU NHẸ NHÀNG

Tôi là một sự lựa chọn tất yếu cho vụ Schilling. Tôi đã có một thời gian sống tại Philippines và có nhiều kinh nghiệm về khủng bố từ những ngày làm việc trong Lực lượng Đặc nhiệm phối hợp chống khủng bố (JTTF) tại New York.

Vài ngày sau khi Schilling bị bắt làm con tin, tôi và cộng sự Chuck Regini bay đến Manila để tiến hành cuộc đàm phán. Cùng với Jim Nixon, nhân viên cấp cao nhất FBI tại Manila, chúng tôi hội ý với các sĩ quan quân đội cấp cao Philippines. Họ đồng ý để chúng tôi chủ trì cuộc đàm phán. Và chúng tôi chính thức triển khai công việc. Một người trong số chúng tôi chịu trách nhiệm vạch ra chiến lược đàm phán cho FBI và kéo theo là cho Chính phủ Mỹ. Trách nhiệm rơi vào tôi. Với sự hỗ trợ của các đồng nghiệp, công việc của tôi là đưa ra chiến lược, xin phép được thông qua và triển khai.

Kết quả của vụ Schilling đã đưa tôi trở thành đàm phán viên chính trong các vụ bắt cóc quốc tế của FBI.

* * *

Đối thủ chính của chúng tôi là Abu Sabaya, tay lãnh đạo phiến quân, kẻ đích thân đàm phán đòi tiền chuộc Schilling. Sabaya là một chiến binh kỳ cựu của phong trào phiến loạn với một quá khứ hung tợn. Hắn như bước ra trực tiếp từ phim ảnh, một tay sát nhân khủng bố tâm thần. Hắn có lịch sử hãm hiếp, giết chóc và chặt đầu xử tử. Hắn thích lưu lại những chiến công đổ máu của mình thành phim và gửi chúng đến giới truyền thông Philippines.

Sabaya luôn đeo kính râm, trùm khăn rằn, mặc áo thun đen và quần rằn ri. Hắn nghĩ chúng khiến hắn trở thành một hình tượng bảnh bao hơn. Nếu bạn tìm được một bức hình chụp những tên khủng bố Abu Sayyaf trong giai đoạn này, bạn sẽ luôn thấy một gã đeo kính râm. Đó là Sabaya.

Sabaya vô cùng yêu giới truyền thông. Hắn có đường dây gọi nhanh các phóng viên Philippines. Họ sẽ gọi và hỏi hắn những câu hỏi bằng tiếng Tagalog, tiếng mẹ đẻ của hắn. Hắn sẽ trả lời bằng tiếng Anh vì muốn cả thế giới nghe được giọng mình trên CNN. “Họ nên làm một bộ phim về tôi,” hắn nói với các phóng viên.

Trong mắt tôi, Sabaya là một tay kinh doanh máu lạnh với sĩ diện to bằng cả bang Texas. Một con cá mập thực sự. Sabaya biết mình đang trong cuộc chơi hàng hóa. Với Jeffrey Schilling, hắn đang có một món hàng giá trị. Hắn có thể thu được bao nhiêu tiền từ nó? Hắn sẽ tìm ra, và tôi dự định đó sẽ là một bất ngờ hắn không thích. Là một đặc vụ FBI, tôi muốn thả tự do cho con tin và đưa tên tội phạm ra trước công lý.

Một khía cạnh chủ chốt trong bất kỳ cuộc đàm phán nào là tìm hiểu xem đối phương đã đi đến vị thế hiện tại của họ bằng cách nào. Sabaya đưa ra con số 10 triệu đô-la tiền chuộc dựa trên một tính toán kinh doanh.

Trước tiên, Mỹ đã từng đưa ra lời đề nghị 5 triệu đô-la để đổi lấy thông tin hữu ích cho việc bắt giữ bất kỳ kẻ trốn chạy nào còn sót lại từ cuộc đánh bom Trung tâm Thương mại Thế giới năm 1993.

Sabaya lý luận rằng nếu Mỹ trả 5 triệu đô-la để bắt giữ những gã mà họ không ưa, họ sẽ trả hơn rất nhiều để nhận lại một công dân.

Thứ hai, bè phái đối lập Abu Sayyaf vừa cho biết chúng được trả 20 triệu đô-la để đổi lấy sáu người Tây Âu mà chúng bắt giữ. Muammar Gaddafi, lãnh đạo cứng rắn của Libya, đã gán món tiền phải trả này như một sự “viện trợ phát triển”. Gaddafi đã dùng cái gọi là “viện trợ phát triển” ngớ ngẩn này và một lượng lớn tiền giả để làm tiền chuộc nhằm làm bẽ mặt chính phủ các nước phương Tây, đồng thời công khai lấy món tiền chuộc đó cho các nhóm mà hắn ủng hộ. Tôi chắc chắn rằng hắn đã cười không ngớt về màn trình diễn ấy cho đến ngày nhắm mắt xuôi tay.

Dù gì thì cái giá cũng đã định. Sabaya tính toán và thấy Schilling trị giá 10 triệu đô-la. Vấn đề là Jeff Schilling sinh ra trong một gia đình thuộc tầng lớp lao động. Mẹ anh chỉ xoay được đến 10.000 đô-la là cùng. Chính phủ Mỹ cũng không định bỏ ra một đồng nào. Nhưng chúng tôi cũng được phép thực hiện giao dịch nếu tình huống được vận hành theo phương pháp “giả mạo”.

Nếu chúng tôi có thể kéo Sabaya vào tình huống thương lượng ra giá – trả giá, chúng tôi đã có sẵn một hệ thống thương lượng luôn hiệu quả. Chúng tôi có thể đánh gục hắn xuống nơi nào chúng tôi muốn, trả tự do con tin, và gài “bẫy”.

* * *

Sabaya không dao động trong nhiều tháng. Hắn lập luận rằng Hồi giáo ở Philippines đã chịu đựng áp bức trong 500 năm qua, kể từ khi những người truyền giáo Tây Ban Nha đem Công giáo đến Philippines vào thế kỷ XVI. Hắn dẫn ra những hành động tàn bạo đã áp đặt lên tổ tiên Hồi giáo của mình. Hắn giải thích vì sao Abu Sayyaf muốn thiết lập một bang Hồi giáo ở miền Nam Philippines. Quyền đánh bắt cá bị xâm phạm. Bạn có thể tự kể tiếp, hắn suy diễn và sử dụng chúng.

Sabaya muốn 10 triệu đô-la vì những tổn thất của chiến tranh – không phải tiền chuộc, mà là phí tổn chiến tranh. Hắn chắc chắn về yêu cầu của mình và không để chúng tôi bước vào hệ thống ra giá – trả giá mà chúng tôi định sử dụng để chống lại hắn.

Và thi thoảng, hắn chen vào những lời đe dọa rằng hắn đang tra tấn Jeff Schilling.

Sabaya đàm phán trực tiếp với Benjie, một sĩ quan quân đội Philippines. Họ nói chuyện bằng tiếng Tagalog. Chúng tôi rà soát trên bản ghi được dịch sang tiếng Anh và dùng chúng để tư vấn cho Benjie. Tôi luôn túc trực ở Manila để theo dõi cuộc nói chuyện và quá trình thực hiện chiến lược. Tôi hướng dẫn Benjie hỏi hắn rằng Schilling có liên quan gì đến 500 năm đổ máu giữa Hồi giáo và người Philippines. Anh bảo Sabaya rằng 10 triệu đô-la là không thể.

Bất kể chúng tôi dùng cách tiếp cận nào để “lý do” với Sabaya rằng Schilling không liên quan gì đến “phí tổn chiến tranh”, mọi lời nói đều như nước đổ đầu vịt.

Dấu ấn “Đúng vậy” đầu tiên thực sự đến khi tôi đàm phán với Benjie. Anh ta là một người yêu nước và một anh hùng thực thụ của Philippines. Anh lãnh đạo Lực lượng Hành động đặc biệt của Cảnh sát Quốc gia Philippines và đồng thời phối hợp với lực lượng cứu hỏa. Đã nhiều lần, Benjie và người của mình được giao nhiệm vụ giải cứu con tin, và họ đã đạt những thành tích xuất sắc. Đội của anh đang lo sợ một cách chính đáng. Họ hiếm khi đụng đến còng tay.

Benjie muốn dùng từ ngữ thẳng thừng và trò chuyện trực tiếp với Sabaya, không vòng vo. Chúng tôi muốn đưa Sabaya vào một cuộc đối thoại để khám phá ra điều đã thúc đẩy hắn làm vậy. Chúng tôi thực sự muốn thiết lập mối quan hệ với hắn. Và với Benjie, điều này thật ghê tởm.

Benjie nói với chúng tôi rằng anh cần nghỉ ngơi. Chúng tôi đã bắt anh làm việc gần như 24 giờ mỗi ngày, một tuần bảy ngày trong nhiều tuần. Anh muốn dành chút thời gian cho gia đình trên vùng núi phía bắc Manila. Chúng tôi đồng ý, nhưng chỉ với điều kiện chúng tôi được đi cùng anh và dành vài giờ vào cả thứ Bảy và Chủ nhật để vạch ra chiến lược đàm phán.

Buổi tối thứ Bảy đó, chúng tôi ngồi trong thư viện ở dinh thự của Đại sứ quán Hoa Kỳ, bàn về chiến lược. Khi tôi giải thích cho Benjie về giá trị của việc thiết lập một mối quan hệ dựa trên mối quan hệ làm việc, kể cả với một đối thủ sừng sỏ như Sabaya, tôi có thể thấy nét giận dữ trên khuôn mặt anh. Tôi nhận ra là mình cần phải đàm phán với Benjie.

“Anh ghét Sabaya phải không?” Tôi nói, phủ đầu với việc gán mác.

Benjie trút lên tôi. “Tôi nói cho anh biết, tôi GHÉT hắn!” Anh nói. “Hắn giết người và cưỡng hiếp. Hắn xuất hiện trên sóng radio của chúng tôi, khi chúng tôi đang rót đạn súng cối vào vị trí của hắn, và hắn nói ‘tiếng đạn súng cối thật khiến tôi sung sướng.’ Một ngày nọ, tôi nghe thấy giọng hắn trên sóng radio, hắn đang đứng trên xác một người của tôi, và ăn mừng.”

Sự tuôn trào của Benjie tương đương với “Đúng vậy”. Khi anh thừa nhận cơn thịnh nộ của mình, tôi thấy anh kiểm soát được nó và bình tĩnh trở lại. Mặc dù cho đến thời điểm ấy, anh vẫn đang thể hiện rất tốt, nhưng kể từ đó trở đi, anh mới thực sự là một ngôi sao sáng. Anh xuất chúng trở thành một đàm phán viên thực sự tài năng.

“Cuộc đàm phán” này giữa tôi và Benjie không khác gì các cuộc đàm phán giữa những người đồng nghiệp bất đồng quan điểm về một chiến lược nào đó. Trước khi thuyết phục họ những gì bạn muốn đạt được, bạn phải nói điều gì đó để khiến họ nói ra “Đúng vậy”.

Thời khắc trọng đại “Đúng vậy” thường không xảy đến vào giai đoạn đầu của đàm phán. Với đối phương, nó xuất hiện một cách vô hình, và họ sẽ ủng hộ những điều bạn nói. Với họ, đó là một sự thấu hiểu nhẹ nhàng.

KÍCH THÍCH “ĐÚNG VẬY” BẰNG SỰ TÓM TẮT

Sau bốn tháng đàm phán, Sabaya vẫn không bị lay chuyển. Tôi quyết định đã đến lúc bấm nút khởi động lại.

Benjie đã xuất sắc nới rộng được cuộc đối thoại, có những lúc Sabaya phải suy đi tính lại cả giờ đồng hồ trước khi gọi lại cho Benjie, nghĩ cách để có được điều hắn muốn. Hắn sẽ gọi và nói: “Cho tôi biết, có hay không! Chỉ có hay không!”

Chúng tôi phải đưa Sabaya ra khỏi chủ đề phí tổn chiến tranh vớ vẩn. Dù chúng tôi đã thử đủ các kiểu: đặt câu hỏi, lập luận hay lý do gì với hắn, hắn đều không bỏ qua. Mối đe dọa lên Schilling đến rồi đi. Chúng tôi thuyết phục được hắn từng đợt.

Tôi quyết định nếu muốn vượt qua được giai đoạn này, chúng tôi cần định vị lại Sabaya bằng chính lời nói của hắn để gỡ bỏ rào cản. Chúng tôi cần khiến hắn nói ra “Đúng vậy”. Tại thời điểm đó, tôi không chắc kết quả gì sẽ xảy đến với chúng tôi. Tôi chỉ biết mình cần tin tưởng vào quy trình.

Tôi viết một văn bản dài hai trang hướng dẫn Benjie cách thay đổi tình thế. Chúng tôi sẽ sử dụng gần như tất cả các chiến thuật trong kho vũ khí lắng nghe chủ động:

1. Tạm ngừng một cách hiệu quả: Sự im lặng rất quyền lực. Chúng tôi bảo Benjie dùng cách này để nhấn mạnh, để khuyến khích Sabaya tiếp tục nói cho đến khi, rốt cuộc, như khi đã dọn sạch được vũng lầy, cảm xúc lẫn trong cuộc đối thoại không còn nữa.

2. Khuyến khích tối thiểu: Ngoài sự im lặng, chúng tôi hướng dẫn sử dụng những cụm từ đơn giản, chẳng hạn “Vâng”, “OK”, “Ừm-hừm” hoặc “Vậy à” để thể hiện một cách hiệu quả rằng lúc này Benjie hoàn toàn tập trung vào Sabaya và tất cả những gì hắn nói.

3. Lặp: Thay vì tranh luận với Sabaya và cố tách Schilling ra khỏi “phí tổn chiến tranh”, tốt hơn hết, Benjie nên lắng nghe và lặp lại những gì Sabaya nói.

4. Gán mác: Benjie sẽ đưa ra một cái tên cho cảm xúc của Sabaya và cho hắn thấy mình đang cảm nhận gì. “Tất cả những chuyện này là một sự bất công đầy bi thương, giờ thì tôi đã hiểu vì sao anh lại giận dữ vậy.”

5. Diễn giải: Benjie nên lặp lại những gì Sabaya nói bằng chính từ ngữ của Benjie. Chúng tôi giải thích, điều này sẽ cho hắn thấy rõ ràng anh thực sự hiểu hắn chứ không chỉ sao chép lại những lo ngại của hắn.

6. Tóm tắt: Một tóm tắt tốt là sự kết hợp giữa diễn giải ý nghĩa những gì đã được nói với sự nhìn nhận cảm xúc nằm bên dưới ý nghĩa ấy (diễn giải + gán mác = tóm tắt). Chúng tôi bảo Benjie rằng anh nên lắng nghe và lặp lại “thế giới theo quan điểm của Abu Sabaya”. Hắn cần được tóm gọn một cách đầy đủ và trọn vẹn tất cả những điều vớ vẩn hắn đã suy diễn về phí tổn chiến tranh, quyền đánh bắt và 500 năm bị đàn áp. Và khi anh làm được điều ấy một cách đầy đủ và trọn vẹn, khả năng phản hồi duy nhất cho Sabaya, và bất kỳ ai đối mặt với một sự tóm tắt tốt, sẽ là “Đúng vậy”.

Hai ngày sau, Sabaya gọi điện thoại cho Benjie. Sabaya nói. Benjie lắng nghe. Khi anh nói, anh làm theo kịch bản của tôi: anh tỏ lòng trắc ẩn với hoàn cảnh khó khăn của phiến quân. Lặp lại, khuyến khích, gán mác, từng chiến thuật được thực hiện mạch lạc và lũy tiến để xoa dịu Sabaya rồi bắt đầu xoay chuyển góc nhìn của hắn. Sau cùng, Benjie lặp lại những điều Sabaya nói bằng từ ngữ của mình và những cảm xúc kèm theo phiên bản ấy.

Sabaya im lặng trong gần một phút. Sau cùng, hắn nói.

“Đúng vậy,” hắn nói.

Chúng tôi kết thúc cuộc gọi.

Yêu cầu về “phí tổn chiến tranh” vừa biến mất. Từ thời điểm đó trở đi, Sabaya không đề cập đến tiền lần nào nữa. Hắn cũng không đòi một đồng để thả Jeffrey Schilling. Cuối cùng, hắn không còn quan tâm đến việc nắm giữ chàng trai trẻ California này nữa, hắn không còn đề phòng. Schilling thoát khỏi trại, biệt đội Philippines đột kích và giải cứu anh. Anh đã an toàn quay trở về với gia đình tại California.

Hai tuần sau khi Jeff Schilling được giải thoát, Sabaya gọi cho Benjie:

“Anh đã được thăng chức chưa?” Hắn ta hỏi. “Nếu chưa, anh lẽ ra phải được.”

“Tại sao?” Benjie hỏi.

“Tôi đã định làm Jeffrey bị thương,” Sabaya nói. “Tôi không biết anh đã làm gì để giữ tôi không làm vậy, nhưng dù là gì đi nữa, nó đã hiệu quả.”

Vào tháng 6 năm 2002, Sabaya bị giết trong một cuộc đấu súng với quân đội Philippines.

* * *

Trong những cuộc đàm phán căng thẳng giành giật mạng sống con người, tôi đã không đánh giá cao giá trị của hai từ “Đúng vậy”. Nhưng khi đọc lại bản ghi chép và cấu trúc lại diễn biến cuộc đàm phán, tôi nhận ra Sabaya đã biến chuyển sau khi thốt ra hai từ ấy. Benjie đã sử dụng những kỹ thuật nền tảng chúng tôi phát triển trong nhiều năm. Anh đã phản ánh được tầm nhìn của Sabaya. Anh đã lùi một bước thay vì đối đầu. Anh đã để cho Sabaya tự do nói chuyện và nói hết suy nghĩ của hắn về vụ việc.

“Đúng vậy” là tín hiệu cho thấy cuộc đàm phán có thể thoát khỏi bế tắc. Nó giúp phá vỡ bức tường cản trở sự tiến triển. Nó đem lại một điểm nhận thức với đối phương khi họ thực sự đồng ý về một vấn đề mà không có cảm giác nhượng bộ.

Nó là một chiến thắng thầm lặng.

* * *

Khi nói “Đúng vậy”, đối phương cảm thấy mình đang kiểm soát những gì bạn vừa nói và thốt ra chúng chính xác theo chủ ý của mình. Họ ủng hộ điều đó.

“Đúng vậy” cho phép chúng tôi vẽ ra cuộc nói chuyện của mình và chuyển hướng Sabaya khỏi việc làm hại Schilling. Và nó đã cho biệt đội Philippines thời gian chuẩn bị cho cuộc giải cứu.

Trong đàm phán con tin, chúng tôi không bao giờ cố gắng nhận được câu trả lời “Vâng” như một điểm kết thúc. Chúng tôi biết “Vâng” sẽ chẳng là gì nếu không có “Làm sao”. Và khi áp dụng các chiến thuật đàm phán con tin vào trong kinh doanh, chúng tôi nhận thấy “Đúng vậy” thường đem lại kết quả tốt đẹp nhất.

“ĐÚNG VẬY” LÀ RẤT TUYỆT, NHƯNG “ANH ĐÚNG” LẠI KHÔNG THAY ĐỔI ĐƯỢC GÌ

Nhắm đến “Đúng vậy” là một chiến lược thành công trong tất cả các cuộc đàm phán. Nhưng nếu bạn nghe thấy “Anh đúng”, đó là một thảm họa.

Lấy ví dụ con trai tôi – Brandon, và tiến trình trở thành cầu thủ bóng bầu dục. Nó đã chơi ở vị trí tấn công và phòng ngự trong suốt thời trung học. Cao 1,9m và nặng 113kg, thằng bé to khổng lồ. Nó thích hạ đo ván tất cả các cầu thủ của đội đối phương ở trên sân.

Đã từng chơi ở vị trí giao bóng, tôi không thực sự đánh giá cao sự trâu bò của một cầu thủ húc. Những cầu thủ húc như những chú dê núi. Họ chúc đầu xuống và húc đồ vật. Điều đó làm họ vui.

Tại trường dự bị Đại học St. Thomas More ở Connecticut, huấn luyện viên của Brandon chuyển thằng bé sang vị trí hộ vệ, và vai trò của nó đột ngột chuyển từ húc mọi thứ nó thấy sang tránh né các cầu thủ khác đang cố gắng bao vây mình. Lẽ ra nó phải tránh xa các cuộc bao vây – hoặc không, phải lắt léo lách qua – để có được bóng. Nhưng Brandon vẫn tiếp tục đâm đầu trực diện vào đối phương, điều liên tục cản trở nó có bóng. Huấn luyện viên nài nỉ thằng bé tránh né những tay cản đường ấy, nhưng Brandon không thay đổi được. Nó thích đâm bổ vào. Làm ngã đối phương sõng soài là niềm tự hào của nó.

Cả huấn luyện viên lẫn tôi đều cố gắng giải thích cho nó. Và mỗi lần như vậy, chúng tôi lại nhận được câu trả lời tệ nhất có thể – “Ông đúng”. Nó đồng ý, trên lý thuyết, nhưng nó không làm chủ kết luận ấy. Sau đó, nó quay về ngay với hành vi chúng tôi muốn nó dừng lại. Thằng bé sẽ lại lao vào các cầu thủ cản đường và khiến mình bị loại khỏi trận đấu.

Tại sao “Anh đúng” là câu trả lời tệ nhất?

Hãy xem xét điều sau: Mỗi khi có ai đó làm phiền bạn, và họ cứ tiếp tục, họ cũng không nghe bất kỳ điều gì bạn nói, bạn sẽ phải nói gì để khiến họ im lặng và bỏ đi? “Anh đúng.”

Luôn luôn hiệu quả. Nói với người khác “Anh đúng”, họ sẽ nở một nụ cười trên môi và để bạn yên trong ít nhất 24 giờ đồng hồ. Nhưng bạn lại không đồng ý với quan điểm của họ. Bạn đã dùng “Anh đúng” chỉ để họ không làm phiền bạn.

Tôi đang có cùng hoàn cảnh ấy với Brandon. Nó không nghe và không ủng hộ yêu cầu của tôi. Tôi nói gì để khiến đứa trẻ này hiểu? Làm sao để tôi có thể tiếp cận được Brandon và giúp nó thay đổi hành vi của mình?

Tôi nghĩ lại tình huống với Benjie và Sabaya. Tôi gặp riêng Brandon trước một trận đấu quan trọng. Tôi đã suy tính tìm cách để nghe được hai từ quan trọng “Đúng vậy”.

“Dường như con nghĩ luồn lách vượt qua chướng ngại vật là không đàn ông,” tôi nói với nó. “Con nghĩ né tránh những người đang cố đâm vào mình là hèn nhát.”

Brandon nhìn chằm chằm vào tôi và ngừng lại. “Đúng vậy,” nó nói.

Với những từ này, Brandon đồng ý với một thực tế khiến nó không thay đổi. Một khi thằng bé đã hiểu vì sao mình luôn cố hạ gục bất kỳ đối thủ nào gây cản trở, nó thay đổi hành vi của mình. Nó bắt đầu né tránh các tay cản đường và trở thành một hộ vệ xuất sắc.

Với Brandon trên sân cản đường và là một hộ vệ ngôi sao, đội trường St. Thomas đã chiến thắng tất cả các trận.

SỬ DỤNG “ĐÚNG VẬY” ĐỂ BÁN HÀNG

Câu trả lời “Đúng vậy” đã mang lại lợi ích cho một học viên của tôi trong công việc đại diện bán hàng của một công ty dược lớn.

Cô đang cố gắng bán một sản phẩm mới cho một vị bác sĩ quen sử dụng loại dược phẩm tương tự. Anh là khách hàng lớn nhất sử dụng loại dược phẩm này trong ngành. Thương vụ này rất quan trọng đối với sự thành công của cô.

Trong cuộc hẹn đầu tiên, vị bác sĩ đã khước từ sản phẩm của cô. Anh cho rằng nó không tốt hơn loại anh vẫn đang sử dụng. Anh không thân thiện. Anh cũng không muốn nghe quan điểm của cô. Khi cô trình bày những điểm mạnh của sản phẩm, anh cắt ngang và gạt phắt chúng.

Để chuẩn bị cho thương vụ, cô tìm kiếm càng nhiều thông tin về vị bác sĩ càng tốt. Cô tìm hiểu được anh là một người rất tâm huyết trong công việc chữa trị cho bệnh nhân. Trong mắt anh, mỗi bệnh nhân đều rất đặc biệt. Kết quả quan trọng nhất đối với anh là tăng cường sự bình tĩnh và yên tâm của họ. Làm cách nào để cô ứng dụng được sự thấu hiểu của mình về nhu cầu, mong đợi và tâm huyết của vị bác sĩ để thành công?

Vào lần gặp mặt tiếp theo, vị bác sĩ hỏi cô muốn bàn luận về loại dược phẩm nào. Thay vì chào hàng những lợi ích của sản phẩm, cô trò chuyện về bản thân và công việc của anh.

“Bác sĩ,” cô nói, “lần trước khi tôi ở đây và chúng ta trò chuyện về các bệnh nhân của anh trong tình trạng này, tôi nhớ mình đã nghĩ dường như anh rất tâm huyết khi chữa trị cho họ, và anh đã làm việc cật lực để tùy chỉnh cách chữa trị riêng cho từng bệnh nhân.”

Anh nhìn vào mắt cô như thể anh mới gặp cô lần đầu.

“Đúng vậy,” anh nói. “Tôi thực sự thấy mình như đang chữa trị cho một bệnh dịch mà những bác sĩ khác không để ý đến – điều này có nghĩa là còn rất nhiều bệnh nhân đang không được điều trị đầy đủ.”

Cô nói với anh rằng dường như anh có sự thấu hiểu rất sâu sắc về cách chữa trị cho những bệnh nhân này, đặc biệt vì một vài người trong số họ không phản ứng với các loại thuốc thông thường. Hai người nói về những thách thức cụ thể mà anh đang gặp phải trong việc chữa trị cho bệnh nhân. Anh đưa ra cho cô các ví dụ.

Khi anh kết thúc, cô tóm tắt những gì anh đã nói, đặc biệt là những phức tạp và rắc rối trong điều trị.

“Dường như anh tùy chỉnh các cách chữa trị và đơn thuốc riêng cho từng bệnh nhân,” cô nói.

“Đúng vậy,” anh trả lời.

Đó là một đột phá cô mong đợi đạt được. Vị bác sĩ đã rất đa nghi và lạnh lùng. Nhưng khi cô nhận ra được tâm huyết của anh với các bệnh nhân – sử dụng việc tóm tắt – bức tường ấy đã mất dần. Anh đã cởi bỏ lớp phòng vệ, và cô có thể chiếm được lòng tin của anh. Thay vì mời chào sản phẩm, cô để anh mô tả cách điều trị và quy trình của anh. Bằng cách ấy, cô biết được loại thuốc của mình phù hợp với thực tiễn của anh đến đâu. Tiếp theo, cô sắp xếp lại những gì anh đã nói về các thách thức trong thực tiễn của anh và phản ánh chúng trở lại với anh.

Một khi vị bác sĩ đã có dấu hiệu tin tưởng và hòa hợp vào mối quan hệ, cô có thể giới thiệu các điểm mạnh của sản phẩm và mô tả chính xác nó có thể giúp anh đạt được kết quả mong đợi cho bệnh nhân như thế nào. Anh lắng nghe một cách chăm chú.

“Có thể nó hoàn hảo để điều trị cho những bệnh nhân không phù hợp với loại thuốc tôi đang kê toa,” anh nói với cô. “Để tôi thử loại thuốc này của cô xem sao.”

Cô đã bán hàng thành công.

DÙNG “ĐÚNG VẬY” ĐỂ THÀNH CÔNG TRONG SỰ NGHIỆP Một trong những học viên người Hàn Quốc của tôi đã đạt được câu trả lời “Đúng vậy” trong cuộc đàm phán với vị sếp cũ của anh cho một công việc mới.

Quay trở về Seoul sau khi có được bằng MBA, anh muốn làm việc cho bộ phận hàng điện tử tiêu dùng của công ty mình thay vì bộ phận bán dẫn mà anh đã làm việc trước đó. Anh là một chuyên viên nhân sự. Theo quy tắc của công ty, anh biết mình phải tiếp tục làm việc ở bộ phận trước đó trừ khi anh được sự chấp thuận của vị sếp cũ. Anh đã có hai lời mời làm việc từ bộ phận hàng tiêu dùng. Anh gọi điện cho vị sếp cũ từ Mỹ.

“Anh cần từ chối lời mời ấy và tìm lấy vị trí của mình tại bộ phận bán dẫn này,” vị sếp cũ nói.

Anh chàng học viên của tôi thất vọng cúp máy. Nếu anh muốn thăng tiến trong công ty, anh phải nghe lời cấp trên trước đây của mình. Anh phải từ chối hai lời mời và sẵn sàng trở lại với bộ phận bán dẫn.

Sau đó, anh liên lạc với người bạn của mình – hiện là quản lý cấp cao trong bộ phận nhân sự để kiểm tra lại các quy định của công ty. Anh phát hiện không có quy định buộc anh phải ở lại bộ phận bán dẫn, nhưng anh cần sự ủng hộ của sếp cũ để chuyển vị trí.

Anh gọi cho vị sếp cũ lần nữa. Lần này, anh đặt những câu hỏi để nhẹ nhàng thuyết phục ông ta một cách chậm rãi.

“Có lý do gì mà ông muốn tôi đến trụ sở chính bộ phận bán dẫn?” Anh hỏi.

“Đó là vị trí tốt nhất cho anh,” vị sếp cũ nói.

“Vị trí tốt nhất?” Anh hỏi. “Dường như không có quy định nào buộc tôi phải tiếp tục công việc ở bộ phận bán dẫn,” anh nói.

“Hừm,” vị sếp cũ nói. “Tôi không nghĩ là có.”

“Vậy ông có thể vui lòng cho tôi biết điều gì khiến ông quyết định tôi nên tiếp tục làm việc ở trụ sở chính bộ phận bán dẫn không?” Anh hỏi.

Vị sếp cũ nói ông ta cần một người giúp mình mở rộng quan hệ tại trụ sở chính giữa bộ phận bán dẫn và bộ phận hàng tiêu dùng.

“Như vậy nghĩa là ông có thể chấp thuận vị trí mới của tôi dù ở bộ phận nào, chỉ cần tôi làm tại trụ sở chính và có thể giúp ông kết nối tốt hơn với các quản lý cấp cao.”

“Đúng vậy,” ông ta nói. “Tôi phải thừa nhận mình cần đến sự trợ giúp của anh tại trụ sở chính.”

Anh chàng học viên của tôi nhận ra mình đã đạt được một sự đột phá. Vị sếp cũ không chỉ thốt ra những từ ngọt ngào – “Đúng vậy” – mà ông ta còn bày tỏ động cơ thực sự của mình – ông ta cần một đồng minh ở trụ sở chính.

“Ông còn cần sự trợ giúp nào khác nữa không?” Anh hỏi.

“Để tôi nói anh nghe tất cả,” vị sếp cũ trả lời. Hóa ra, cấp trên trước đây của anh đang được cất nhắc để thăng chức lên vị trí phó tổng giám đốc trong hai năm nữa. Ông ta vô cùng mong mỏi được lên vị trí ấy. Ông ta cần một người ở trụ sở chính để có thể vận động hành lang vị CEO của công ty.

“Tôi có thể giúp ông bằng mọi cách,” anh chàng học viên nói. “Tôi có thể giúp ông mở rộng quan hệ và vẫn có thể nói tốt về ông với CEO ngay cả khi tôi làm việc ở bộ phận hàng tiêu dùng tại trụ sở chính, đúng không?”

“Đúng vậy,” ông ta nói. “Nếu anh có lời đề nghị từ bộ phận hàng tiêu dùng, tôi sẽ chấp thuận.”

Chính nó! Bằng cách đặt ra các câu hỏi để hướng ông ta trả lời “Đúng vậy”, anh chàng học viên của tôi đã đạt được mục tiêu của mình. Anh cũng đã khiến vị sếp bày tỏ được hai con “Thiên Nga Đen”, những diễn biến quan trọng nằm bên dưới không được nói ra của một cuộc đàm phán (tìm hiểu chi tiết hơn ở Chương 10):

- Sếp của anh cần một người giúp ông ta mở rộng mối quan hệ ở trụ sở chính.

- Sếp của anh đang được cất nhắc để thăng chức và cần một người có thể nói tốt về ông ta trước CEO.

Chàng học viên của tôi đã đạt được công việc mình mong muốn ở bộ phận điện tử tiêu dùng. Và anh đang nói tốt về vị sếp trước của mình.

“Tôi thực sự bất ngờ,” anh ấy viết cho tôi trong một bức e-mail. “Trong nền văn hóa này, thực sự không thể nào có thể biết được những gì cấp trên suy nghĩ.”

* * *

Tôi có rất nhiều cơ hội để du lịch khắp đất nước và nói chuyện với các vị lãnh đạo doanh nghiệp, trong cả những cuộc đối thoại chính thức lẫn ở những buổi tư vấn riêng tư. Tôi giúp họ giải trí bằng những câu chuyện chiến tranh, sau đó, tôi mô tả về những kỹ năng đàm phán cơ bản. Tôi luôn truyền đạt thêm một vài kỹ thuật. Và đạt được câu trả lời “Đúng vậy” là một kỹ thuật chủ đạo.

Sau bài thuyết trình ở LA., một trong những người tham dự – Emily, đã gửi cho tôi một bức e-mail:

“Chào Chris, tôi thấy mình buộc phải kể với anh rằng tôi vừa áp dụng thử kỹ thuật ‘Đúng vậy’ trong một cuộc đàm phán về giá với một khách hàng mới tiềm năng. Và, tôi đã đạt được điều tôi muốn. Tôi rất phấn khởi!

Trước đây, tôi có lẽ đã phải chấp nhận mức giá đề xuất “trung bình” (nằm giữa mức giá tôi đề xuất ban đầu và mức giá cô ta trả ban đầu). Thay vào đó, tôi tin mình đã đánh giá chính xác động cơ của cô ta, trình bày cho cô ta những kết luận chính xác để đạt được câu trả lời ‘Đúng vậy’ (trong suy nghĩ của cô ta)... và sau đó, cô ta đã đề xuất phương án tôi mong muốn và hỏi liệu tôi có đồng ý không. Và dĩ nhiên, tôi đồng ý.

Cảm ơn anh!

Emily

Và tôi nghĩ thầm: “Đúng vậy.”

BÀI HỌC CHỦ ĐẠO

“Đồng sàng dị mộng” là một câu nói cổ Trung Quốc diễn tả một mối quan hệ thân mật (trong hôn nhân hay trong kinh doanh) mà không có những giao tiếp cần thiết để duy trì nó.

Đó cũng là công thức của những cuộc hôn nhân tồi tệ và những cuộc đàm phán tồi tệ.

Mỗi bên có những nhóm mục đích riêng, mục tiêu và động cơ riêng, và sự thật là các cuộc đối thoại tế nhị – những lời xã giao bôi trơn “Vâng”, “Anh đúng” – không phải là đại diện cho sự thấu hiểu thực sự giữa bạn với đối tác.

Sức mạnh của việc đạt đến sự thấu hiểu ấy, thay vì những từ “Vâng” đơn giản, là một phát hiện trong nghệ thuật đàm phán. Khoảnh khắc bạn thuyết phục được một người bạn thực sự hiểu ước mơ và cảm giác của cô ta (và cả thế giới cô ta đang sống), thay đổi về tinh thần và hành vi sẽ trở nên khả thi, đồng thời là nền tảng cho một sự đột phá đã hiện ra trước mắt.

Hãy sử dụng những bài học sau đây để thiết lập được nền tảng ấy:

• Tạo ra sự công nhận tích cực vô điều kiện để mở cánh cửa giúp thay đổi suy nghĩ và hành vi. Con người luôn có sự thôi thúc bên trong hướng đến các hành vi mang tính xây dựng về mặt xã hội. Một người càng cảm thấy được thấu hiểu và được khẳng định tích cực trong sự thấu hiểu đó, thì động lực thôi thúc các hành vi mang tính xây dựng sẽ càng mạnh mẽ.

• Bỏ thói quen bị cám dỗ bởi việc khiến người khác phải nói “Vâng”. Bị dồn ép để nói “Vâng” sẽ khiến người khác trở nên phòng thủ. Vì quá khao khát được nghe thấy từ “Vâng” nên chúng ta đã mù quáng trước sự phòng thủ mà chúng ta có thể tự cảm nhận khi ai đó dồn ép chúng ta phải nói ra.

• “Đúng vậy” tốt hơn “Vâng”. Nỗ lực vì nó. Đạt được “Đúng vậy” trong một cuộc đàm phán sẽ tạo ra đột phá.

• Sử dụng việc tóm tắt để kích thích câu “Đúng vậy”. Các điểm chính trong một tóm tắt tốt là sự gán mác kết hợp với việc sắp xếp lại từ ngữ. Xác định, diễn giải lại, và khẳng định về mặt cảm xúc “thế giới đối với...”

Phạm Ngọc Lê Minh dịch
Nguồn: TVE-4U
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 18 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.