Đừng Bao Giờ Chia Đôi Lợi Ích Trong Mọi Cuộc Đàm Phán

Lượt đọc: 115 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 10
Tìm Thiên Nga Đen

❊ ❊ ❊

Vào 11 giờ 30 phút sáng ngày 17 tháng 6 năm 1981, một ngày đẹp trời trong tiết trời mùa xuân 21 độ C với những cơn gió nhẹ hướng tây liên tục thổi, William Griffin, 37 tuổi, rời khỏi phòng ngủ của mình trên lầu hai trong căn nhà hắn sống cùng bố mẹ ở Rochester (New York) và bước xuống cầu thang sáng bóng dẫn đến căn phòng khách ngăn nắp.

Xuống cuối cầu thang, hắn dừng lại, đứng im, và sau đó, không một lời cảnh báo, bắn ba phát súng giết chết mẹ mình cùng với người giúp việc đang treo tranh trên tường và làm người bố dượng bị thương trầm trọng. Âm thanh dội vang khắp không gian kín.

Sau đó, Griffin rời khỏi nhà, giết một công nhân và hai người khác trên đường chạy đến một ngân hàng trong khu vực, Security Trust Company, cách đó hai dãy nhà. Vài giây sau khi hắn bước vào, mọi người bắt đầu trốn chạy ra khỏi ngân hàng, còn Griffin bắt được chín nhân viên ngân hàng làm con tin và ra lệnh khách của ngân hàng rời khỏi.

Trong ba tiếng rưỡi tiếp theo, Griffin giữ cảnh sát và các đặc vụ FBI cách xa mình bằng vũ lực, hắn bắn và làm bị thương hai nhân viên cảnh sát phản ứng đầu tiên với báo động từ ngân hàng, rồi bắn sáu người khác tình cờ đang đi gần ngân hàng. Griffin đã bắn rất nhiều loạt – hơn 100 loạt – đến mức cảnh sát phải dùng một xe tải chở rác để che chắn giải cứu một nhân viên cảnh sát.

Vào 2 giờ 30 phút chiều, hắn lùa chín nhân viên ngân hàng vào trong một văn phòng nhỏ, bảo một quản lý gọi cảnh sát và chuyển đi một thông điệp.

Đặc vụ FBI Clint Van Zandt đứng bên ngoài sẵn sàng khi Michael Karness, một nhân viên cảnh sát Rochester, nghe máy.

“Hoặc là anh đến trước cửa ra vào ngân hàng lúc 3 giờ và đấu súng với anh ta tại bãi đậu xe,” cô nói trong nước mắt, “hoặc anh ta sẽ bắt đầu giết con tin và quẳng xác ra ngoài.”

Sau đó, đường dây điện thoại im bặt.

Cho đến lúc này, chưa từng có tên bắt cóc nào giết con tin vào hạn chót trong lịch sử nước Mỹ. Hạn chót luôn là một cách để thu hút sự tập trung; những gì chúng thực sự muốn là tiền, sự tôn trọng và một chiếc trực thăng. Ai cũng biết điều ấy. Đó là điều chúng ta biết mình biết thường trực và không thay đổi. Đó là sự thật.

Nhưng sự thật thường trực và không thay đổi này sắp thay đổi.

Những gì diễn ra tiếp theo thể hiện sức mạnh của Thiên Nga Đen, những mẩu thông tin ẩn giấu và không mong đợi – điều chúng ta không biết mình không biết – mà khi được khám phá sẽ có tác dụng thay đổi cuộc chơi trong mối tương tác đàm phán.

Các bước ngoặt của cuộc đàm phán – khi cuộc chơi dịch chuyển những điều không thể thay đổi theo hướng có lợi cho bạn – được tạo ra bởi những ai có thể xác định và tận dụng được Thiên Nga Đen.

Sau đây là cách thức thực hiện.

TÌM RA ĐÒN BẨY TRONG SỰ DỰ ĐOÁN ĐIỀU KHÔNG THỂ DỰ ĐOÁN

Vào đúng 3 giờ chiều, Griffin ra dấu cho một trong những con tin của hắn, Margaret Moore, một nhân viên quầy 29 tuổi, và bảo cô bước đến cửa kính của ngân hàng. Moore chết điếng làm theo lệnh, nhưng trước hết cô gào thét rằng mình là người mẹ đơn thân của một đứa con trai nhỏ.

Griffin dường như không nghe cô, hoặc cũng không quan tâm. Khi Moore vừa đi vừa khóc đến ngoài hành lang, Griffin bắn thêm hai loạt đạn từ khẩu súng loại đạn 12-gauge của mình. Cả hai loạt nặng nề trúng vào Moore giữa chừng, bắn tung cô xuyên qua cửa kính một cách man rợ, gần như cắt lìa cơ thể cô ra làm hai.

Bên ngoài, lực lượng thực thi pháp luật sững sờ trong im lặng. Rõ ràng Griffin không cần tiền hay sự tôn trọng cũng như một lối thoát. Cách duy nhất hắn có thể ra ngoài là trong một túi chứa xác.

Vào lúc ấy, Griffin bước đến bên cửa sổ ngân hàng dài trong suốt và ấn mình vào kính. Hắn nhìn thấy một lính bắn tỉa đóng tại một nhà thờ bên kia đường. Griffin biết khá rõ người lính đang ở đó; vào đầu ngày anh ta đã bắn hắn.

Không quá một giây sau khi bóng của Griffin xuất hiện trong ống kính nhắm, người lính bắn tỉa kéo cò.

Griffin đổ người xuống sàn, và chết.

* * *

Lý thuyết Thiên Nga Đen cho chúng ta biết những điều trước đây được cho là không thể xảy ra – hoặc chưa bao giờ được nghĩ đến. Điều này không giống với việc thỉnh thoảng có điều kỳ lạ hiếm hoi nào đó xảy ra, mà là những điều chưa bao giờ tưởng tượng lại có thể xuất hiện.

Ý tưởng Thiên Nga Đen phổ biến nhờ nhà phân tích rủi ro Nassim Nicholas Taleb trong cuốn sách bán chạy nhất Fooled by Randomness20 (tạm dịch: Bị lừa bởi sự ngẫu nhiên) (2001) và The Black Swan21 (Thiên Nga Đen) (2007)*, nhưng thuật ngữ này đã có từ trước đó rất lâu. Cho đến thế kỷ XVII, con người vẫn chỉ có thể tưởng tượng ra những con thiên nga màu trắng, bởi tất cả thiên nga từng được nhìn thấy đều có bộ lông trắng. Đến thế kỷ XVII, tại London, những gì được xem là bất khả thi đều được gắn với thuật ngữ “Thiên Nga Đen”.

Nhưng sau đó, Willem de Vlamingh, nhà thám hiểm người Hà Lan khi đến Tây Úc vào năm 1697 đã nhìn thấy một con thiên nga đen. Đột ngột, những điều không thể nghĩ đến bỗng trở thành sự thật. Con người đã luôn từng đoán rằng con thiên nga tiếp theo họ thấy sẽ là một thiên nga trắng, nhưng khám phá về thiên nga đen đã phá vỡ hoàn toàn thế giới quan này.

Dĩ nhiên, Thiên Nga Đen chỉ là một sự ẩn dụ. Cũng giống như Trân Châu Cảng, sự nổi lên của Internet, sự kiện 11/9 và cuộc khủng hoảng ngân hàng gần đây.

Không sự kiện nào trong số đó có thể dự đoán – nhưng khi nhìn lại, tất cả những dấu vết đều đã ở đó. Chỉ là chúng ta không chú ý đến.

Như cách Taleb dùng từ, Thiên Nga Đen biểu tượng hóa sự vô tác dụng của việc tiên đoán dựa trên kinh nghiệm trước đó. Thiên Nga Đen là những sự kiện hoặc mẩu thông tin tồn tại bên ngoài những mong đợi thông thường của chúng ta, và vì vậy, chúng không thể tiên đoán.

* Cuốn sách đã được Alpha Books mua bản quyền và xuất bản năm 2018 – BT.

Đây là một khái niệm quan trọng trong đàm phán. Từng cuộc đàm phán sẽ có những dạng thông tin khác nhau. Có những thông tin chúng ta đã biết, như tên đối phương, mức giá họ đưa ra và kinh nghiệm của chúng ta từ những cuộc đàm phán trước. Đó là những điều chúng ta biết mình biết. Có những thông tin chúng ta chắc chắn chúng tồn tại nhưng chúng ta không biết, chẳng hạn khả năng đối phương bị ốm và để chúng ta lại với một người khác. Đây là điều chúng ta biết mình không biết và chúng như những lá bài tẩy trong bài poker; bạn biết chúng có ở đó nhưng không biết ai sẽ có chúng. Nhưng quan trọng nhất là những gì chúng ta không biết rằng mình không biết, những thông tin chúng ta không bao giờ tưởng tượng ra lại có thể thay đổi cuộc chơi nếu được phát hiện. Có thể đối phương muốn thỏa thuận thất bại vì anh ta đã bỏ sang đối thủ khác của bạn.

Những điều chúng ta không biết mình không biết chính là Thiên Nga Đen.

* * *

Với những điều chúng ta biết mình biết và những mong đợi sẵn có giúp xác định rõ cách tiếp cận, Van Zandt và, thực ra, toàn bộ FBI, đã mù quáng trước các manh mối và sự liên kết cho thấy có điều gì đó đang diễn ra nằm ngoài những điều có thể dự đoán. Họ không nhìn thấy Thiên Nga Đen đang nằm ngay trước mắt mình.

Ở đây, tôi không có ý nhắm vào duy nhất Van Zandt. Anh là một đàm phán viên xuất chúng và tuyệt vời, anh đã kể cho tôi và toàn bộ lớp học đầy đặc vụ về câu chuyện tháng Sáu kinh hoàng ấy trong một buổi huấn luyện tại Quantico. Đó là buổi giới thiệu về hiện tượng tự-sát-vì-cảnh-sát – khi một cá nhân tự do tạo ra một tình huống khủng hoảng để kích thích phản ứng gây chết người của lực lượng hành pháp – nhưng còn có một bài học quan trọng hơn hết: tầm quan trọng của việc nhận ra những điều không thể dự đoán để đảm bảo những sự việc như cái chết của Moore không bao giờ xảy ra lần nào nữa.

Vào tháng 6 năm 1981 ấy, Karnes không ngừng gọi tới ngân hàng, nhưng lần nào nhân viên ngân hàng cũng nhanh chóng cúp máy. Lẽ ra đó là khi họ phải nhận ra tình huống đã nằm ngoài những điều mình biết. Những tên bắt giữ con tin luôn luôn nói chuyện, bởi chúng luôn luôn có các đòi hỏi; chúng luôn luôn muốn được lắng nghe, tôn trọng và trả tiền.

Nhưng tay này không như vậy.

Giữa cơn bế tắc, một nhân viên cảnh sát bước vào trạm chỉ huy báo cáo có hai người thiệt mạng và một người bị thương trầm trọng cách đó vài khu nhà.

“Chúng ta có cần biết điều này không?” Van Zandt nói. “Có sự liên hệ nào không?”

Không ai biết hay thấy sự liên hệ này đúng lúc. Nếu biết, họ đã có thể khám phá được một Thiên Nga Đen thứ hai: rằng Griffin đã giết vài người mà không đòi hỏi gì về tiền.

Vài giờ sau đó, tên bắt cóc con tin bắt một trong số các con tin đọc một thông báo cho cảnh sát qua điện thoại. Kỳ lạ thay, không có một yêu cầu nào. Thay vào đó là một bài chỉ trích lan man về cuộc đời của Griffin và những sai trái hắn ta trải qua. Đoạn phát biểu quá dông dài và miên man nên dường như chưa bao giờ được đọc hoàn chỉnh. Vì vậy, có một câu quan trọng – một Thiên Nga Đen khác – đã không được lưu ý:

“... sau khi cảnh sát lấy đi mạng sống của tôi...” Vì những Thiên Nga Đen không được phát hiện này, Van Zandt và các đồng nghiệp của anh đã không nhìn ra tình huống thực sự: Griffin muốn chết và hắn muốn cảnh sát thực hiện điều này thay hắn.

Sự việc này – Một cuộc đấu súng vào hạn chót? – là điều chưa từng xảy ra với FBI, vì vậy, họ đã cố sắp xếp thông tin cho thích hợp với những gì đã xảy ra trong quá khứ. Vào những khuôn mẫu cũ. Họ tự hỏi: “Hắn thực sự muốn gì?” Sau khi tự làm mình sợ đôi chút, họ mong chờ Griffin nghe điện thoại và bắt đầu đối thoại. Không ai bị giết vào hạn chót.

Hay đó là những gì họ nghĩ.

KHÁM PHÁ ĐIỀU CHÚNG TA KHÔNG BIẾT MÌNH KHÔNG BIẾT

Bài học từ những gì diễn ra vào 3 giờ chiều ngày 17 tháng 6 năm 1981 tại Rochester (New York) là khi từng mẩu thông tin có được không bổ sung cho nhau, chính là vì những khuôn mẫu chúng ta hướng đến đã sai; chúng sẽ không bao giờ bổ sung cho nhau trừ khi chúng ta gỡ bỏ những mong đợi.

Mỗi trường hợp đều mới. Chúng ta để cho những gì mình biết – những điều chúng ta biết mình biết – dẫn đường nhưng không làm chúng ta mù quáng bởi những gì mình không biết; chúng ta phải giữ được sự linh hoạt và thích nghi với bất kỳ tình huống nào; chúng ta phải luôn giữ được cái đầu lạnh của một người bắt đầu; và chúng ta không đánh giá quá cao giá trị của kinh nghiệm hoặc quá thấp những thông tin cũng như cảm xúc thực sự phát sinh qua từng thời điểm trong bất kỳ tình huống nào chúng ta đối mặt.

Nhưng đó không phải là bài học quan trọng duy nhất từ sự kiện bi thương ấy. Nếu có một sự tin cậy thái quá về điều chúng ta biết mình biết dẫn đến những giả định khiến người đàm phán không nhìn hoặc nghe thấy hết toàn cảnh về tình huống, thì có lẽ một sự nhìn nhận cấp tiến về điều chúng ta không biết mình không biết sẽ giúp đàm phán viên ấy tự do nhìn và nghe thấy những điều có thể tạo ra các bước ngoặt trọng đại.

Từ thời khắc được nghe kể về câu chuyện ngày 17 tháng 6 năm 1981 ấy, tôi nhận ra rằng mình phải thay đổi hoàn toàn cách tiếp cận một cuộc đàm phán. Tôi bắt đầu đặt ra các giả định rằng trong mỗi cuộc đàm phán, mỗi bên đều có ít nhất ba Thiên Nga Đen, ba mẩu thông tin, nếu bị đối phương khám phá ra sẽ làm thay đổi tất cả mọi thứ.

Kể từ đó, kinh nghiệm đã chứng minh đó là sự thật.

Bây giờ, tôi cần lưu ý rõ rằng đây không chỉ là một cải tiến nhỏ trong kỹ năng đàm phán. Không phải tình cờ tôi ủng hộ khái niệm Thiên Nga Đen vì đó là tên công ty tôi và là biểu tượng trong cách tiếp cận của chúng tôi.

Tìm kiếm và triển khai Thiên Nga Đen đòi hỏi một sự chuyển dịch trong tư duy. Nó đưa cuộc đàm phán đi từ cuộc chơi lần lượt từng bước đibước chống đỡ một chiều sang cuộc chơi ba chiều cảm tính, thích ứng, trực giác... và thực sự hiệu quả.

Dĩ nhiên, tìm kiếm Thiên Nga Đen là nhiệm vụ không đơn giản. Tất thảy chúng ta đều mù quáng ở một mức độ nào đó. Chúng ta không biết điều gì nằm ở ngã rẽ cho đến khi rẽ sang. Như định nghĩa, chúng ta không biết điều chúng ta không biết.

Đó là lý do vì sao tôi nói việc tìm kiếm và thấu hiểu Thiên Nga Đen đòi hỏi sự thay đổi trong tư duy. Bạn phải mở lối cho con đường sẵn có của bạn và ủng hộ sự lắng nghe trực giác và ý nghĩa hơn.

Đây là điều quan trọng cho con người ở mọi ngành nghề trong xã hội, từ đàm phán viên đến nhà đầu tư cho tới người làm tiếp thị. Những gì bạn không biết có thể giết chết bạn hoặc thỏa thuận của bạn. Nhưng để tìm ra chúng là điều vô cùng khó. Thách thức cơ bản nhất là con người không biết nên đặt câu hỏi gì với khách hàng, với người dùng, với đối phương. Nếu không được hỏi một cách chính xác, phần lớn con người không thể diễn đạt chính xác những thông tin bạn muốn. Thế giới không nói với Steve Jobs rằng họ muốn một chiếc iPad: ông ấy khám phá được nhu cầu của chúng ta, đó là Thiên Nga Đen, mà chúng ta không hề biết mình có nhu cầu ấy.

Vấn đề là cách đặt câu hỏi và kỹ thuật nghiên cứu truyền thống được thiết kế để xác nhận những điều chúng ta biết mình biết và làm giảm sự không chắc chắn. Chúng không đào sâu vào những điều không biết.

Đàm phán sẽ phải chịu giới hạn năng lực dự đoán. Đối phương có thể nói với bạn rằng: “Đó là một mảnh đất tốt” mà không nhắc đến như một khu vực ô nhiễm. Họ sẽ nói: “Hàng xóm có ồn không? Ừ, ai cũng sẽ gây ồn một chút mà, đúng không?” trong khi sự thật là một nhóm nhạc heavy metal* tập luyện ở đó mỗi đêm.

Những ai có thể khám phá, thích nghi và khai thác những điều mình không biết là những người sẽ thành công.

Để khám phá ra những điều mình không biết, chúng ta phải chất vấn thế giới của mình và tập trung cao độ lắng nghe câu trả lời. Đặt thật nhiều câu hỏi. Đọc các manh mối phi lời nói và luôn nói ra các quan sát của mình với đối phương.

Những điều này không nằm ngoài những gì chúng ta đã tìm hiểu cho đến thời điểm này. Nó chỉ chuyên sâu và trực giác hơn. Bạn phải cảm nhận được sự thật đằng sau sự ngụy trang; bạn phải chú ý những khoảng ngừng cho thấy sự bất an và lời nói dối. Đừng nhìn để xác minh những gì bạn mong đợi. Nếu bạn làm vậy, đó là những gì bạn sẽ tìm ra. Thay vào đó, bạn phải cởi mở bản thân để đón nhận hiện thực thực sự đang diễn ra trước mắt bạn.

Đó là lý do vì sao công ty tôi đã chuyển hình thái của sự chuẩn bị và tham gia một cuộc đàm phán. Dù đã nghiên cứu kỹ lưỡng đến đâu trước khi nhập cuộc, chúng tôi luôn hỏi bản thân: “Tại sao họ lại giao tiếp theo cách họ đang giao tiếp lúc này?” Hãy nhớ rằng, đàm phán giống như bạn đang đi trên một sợi dây hẹp hơn là đấu với một đối thủ. Tập trung quá nhiều vào mục tiêu cuối cùng chỉ khiến bạn bị lơ là khỏi bước tiếp theo, và nó có thể làm bạn rơi khỏi dây. Tập trung đi bước tiếp theo vì sợi dây sẽ dẫn đường bạn đến cuối cùng, chỉ cần bạn hoàn thành tất cả các bước.

* Heavy metal (thường được gọi là metal): Một thể loại nhạc rock phát triển vào cuối thập niên 1960 – đầu thập niên 1970, chủ yếu ở Anh và Mỹ – BT.

Phần lớn mọi người mong đợi Thiên Nga Đen là những thông tin vô cùng bảo mật hoặc được bảo vệ kỹ lưỡng, trong khi thực tế chúng dường như hoàn toàn vô thưởng vô phạt. Cả hai phía có thể hoàn toàn bỏ quên tầm quan trọng của chúng. Đối phương của bạn luôn có những thông tin mà họ không hiểu được giá trị của chúng.

BA KIỂU ĐÒN BẨY

Tôi sẽ trở lại với những kỹ thuật cụ thể để khám phá các Thiên Nga Đen, nhưng trước hết, tôi muốn xem xét đâu là điều khiến chúng hữu ích.

Câu trả lời là đòn bẩy. Thiên Nga Đen là cấp số nhân của đòn bẩy. Chúng đem lại cho bạn thế trên cơ.

Giờ thì, đòn bẩy là một từ ma thuật, nó cũng là một khái niệm mà các chuyên gia đàm phán tùy tiện sử dụng nhưng hiếm khi đào sâu về nó, nên tôi sẽ làm điều đó ở đây.

Trên lý thuyết, đòn bẩy là năng lực gây ra thiệt hại và thu về lợi ích. Đâu là nơi đối phương muốn có lợi ích và đâu là điều họ lo sợ? Bạn thường được hướng dẫn rằng: khám phá ra những thông tin này rồi phát triển các đòn bẩy dựa trên quan điểm, hành động và quyết định của đối phương. Tuy nhiên, trong thực tế, bởi vì chúng ta là những thực thể phi lý trí, nên những thiệt hại hay lợi ích là khái niệm khó nắm bắt, và đòn bẩy nào thực sự đang tồn tại chống lại bạn thường không phải là vấn đề; vấn đề là đòn bẩy nào mà họ nghĩ họ đang có trong tay. Đó là lý do vì sao tôi nói sẽ luôn có các đòn bẩy: như một khái niệm cảm xúc tất yếu, nó có thể được sản sinh dù có tồn tại hay không.

Nếu họ đang nói chuyện với bạn, họ có đòn bẩy. Ai là người có đòn bẩy trong một vụ bắt cóc? Kẻ bắt giữ con tin hay gia đình con tin? Hầu hết mọi người nghĩ kẻ bắt cóc có hết mọi đòn bẩy. Chắc chắn vậy, tay bắt cóc có thứ bạn yêu quý, nhưng bạn lại có thứ chúng khao khát. Thứ nào quyền lực hơn? Hơn nữa, có bao nhiêu người mua để những tên bắt cóc có thể bán món hàng chúng đang có? Kinh doanh có thể thành công đến đâu khi bạn chỉ có một người mua?

Đòn bẩy có rất nhiều yếu tố, chẳng hạn như thời gian, tính thiết yếu và sự cạnh tranh. Nếu bạn cần bán nhà ngay bây giờ, bạn có ít đòn bẩy hơn khi bạn không có một hạn chót. Nếu bạn muốn bán nó, chứ không phải gấp rút bán, bạn sẽ có nhiều đòn bẩy hơn. Và nếu có nhiều người cùng muốn trả giá, bạn có lợi thế.

Hãy lưu ý rằng đòn bẩy không giống với quyền lực. Donald Trump có cả tấn quyền lực, nhưng nếu ông ta mắc kẹt trên sa mạc và người chủ của cửa tiệm duy nhất gần đó có nước uống mà Trump đang muốn, người chủ lại có đòn bẩy.

Một cách để hiểu rõ đòn bẩy là xem nó như dòng chảy chuyển động giữa các bên. Là một đàm phán viên, bạn phải luôn lưu ý tại một thời điểm nhất định, bên nào sẽ thiệt hại nhiều nhất nếu cuộc đàm phán thất bại. Bên nào có nhiều thứ để mất hơn sẽ có ít đòn bẩy hơn và ngược lại. Để có được đòn bẩy, bạn phải thuyết phục đối phương rằng họ thực sự có điều gì đó để mất nếu thỏa thuận không còn.

Để phân loại theo cấp độ, sẽ có ba nhóm: Tích cực, tiêu cực và tiêu chuẩn.

Đòn bẩy tích cực

Đòn bẩy tích cực khá đơn giản, nó chỉ là năng lực của bạn như một đàm phán viên, cung cấp hoặc ngăn cản những điều mà đối phương mong muốn. Mỗi khi đối phương nói: “Tôi muốn...”, chẳng hạn trong câu: “Tôi muốn mua chiếc xe của anh”, nghĩa là bạn đang có một đòn bẩy tích cực.

Khi họ nói vậy, bạn đang có một quyền lực: bạn có thể biến ao ước của họ thành hiện thực; bạn có thể ngăn cản chúng, gây ra nỗi đau cho họ; hoặc bạn có thể tận dụng ao ước ấy của họ để có một thỏa thuận tốt hơn với một bên khác.

Sau đây là một ví dụ:

Sau ba tháng hoạt động kinh doanh trên thị trường, cuối cùng một người mua tiềm năng đã nói với bạn: “Vâng, tôi muốn mua nó.” Bạn vui sướng, nhưng chỉ vài ngày sau, niềm vui của bạn biến thành nỗi thất vọng khi anh ta đưa ra mức giá thấp đến mức tổn thương. Đây cũng là lời đề nghị duy nhất bạn có, bạn phải làm gì?

Hãy hy vọng bạn đã liên hệ với những người mua khác, dù không chính thức. Nếu có, bạn có thể sử dụng lời đề nghị để tạo cảm giác cạnh tranh, từ đó công bố một cuộc chiến đấu giá. Ít nhất thì bạn cũng buộc họ phải lựa chọn.

Nhưng ngay cả khi không có lời đề nghị nào khác hoặc người mua kia là lựa chọn đầu tiên của bạn, bạn đã có nhiều quyền lực hơn lúc trước khi đối phương bày tỏ ao ước của họ. Bạn kiểm soát điều họ muốn. Đó là lý do vì sao các đàm phán viên kinh nghiệm thường trì hoãn đưa ra lời đề nghị – họ không muốn bỏ mất các đòn bẩy.

Đòn bẩy tích cực giúp cải thiện tâm lý của bạn xuyên suốt cuộc đàm phán. Bạn sẽ đi từ tình huống bạn muốn điều gì đó của nhà đầu tư sang tình huống cả hai đều muốn điều gì đó của người kia.

Khi đã có nó, tiếp theo, bạn có thể xác định những điều khác mà đối thủ mong muốn. Có thể anh ta đã muốn mua công ty bạn từ lâu. Giúp anh ta thực hiện điều này, nếu anh ta tăng giá. Có thể mức giá này là toàn bộ số tiền anh ta có. Giúp anh ta có được điều anh ta muốn – công ty bạn – bằng cách nói với anh ta rằng bạn chỉ có thể bán 75% cho mức giá ấy.

Đòn bẩy tiêu cực

Đòn bẩy tiêu cực là những gì hầu hết mọi người đều hình dung khi nghe đến từ “đòn bẩy”. Đó là năng lực của người đàm phán khiến đối phương khổ sở. Và nó dựa trên sự đe dọa: bạn có một đòn bẩy tiêu cực nếu bạn nói với đối phương: “Nếu anh không làm đúng cam kếtthanh toán hóa đơn/..., tôi sẽ hủy hoại danh tiếng của anh.”

Kiểu đòn bẩy này làm mọi người chú ý bởi một khái niệm chúng ta đã bàn đến: ngăn chặn thiệt hại. Như các đàm phán viên giỏi đã biết từ lâu và như các nhà tâm lý học không ngừng chứng minh, những mất mát tiềm năng lấn át tâm trí của con người hơn hẳn những gì lợi ích tương tự đem lại. Đạt được một thỏa thuận tốt có thể đẩy chúng ta đến việc cá cược rủi ro, nhưng cứu chúng ta thoát khỏi một sự hủy hoại danh tiếng lại là một động lực mạnh mẽ hơn nhiều.

Vậy, kiểu Thiên Nga Đen nào bạn cần tìm để có được một đòn bẩy tiêu cực? Các đàm phán viên giỏi tìm kiếm kiểu thông tin thường lộ ra một cách gián tiếp, cho thấy điều gì là quan trọng với đối phương: Đâu là đối tượng của họ? Điều gì thể hiện địa vị và danh tiếng đối với họ? Điều gì khiến họ lo lắng nhất? Để tìm được những thông tin này, có thể bạn cần bước ra ngoài bàn đàm phán và nói chuyện với bên thứ ba nào đó biết về đối phương.

Khi sử dụng một sự cảnh báo: Một sự đe dọa, dù nhẹ nhàng, cũng giống như sử dụng thuốc nổ. Bạn phải xử lý thật cẩn thận, hoặc không, bạn sẽ làm mình bị thương hoặc làm nổ tung cả quá trình.

Nếu bạn kề chiếc đòn bẩy tiêu cực vào cổ đối phương, nó được xem như bạn đang tước đi sự tự do của họ. Con người thường thà chết còn hơn phải từ bỏ sự tự do của mình. Nên họ có thể hành động phi lý trí và chấm dứt đàm phán.

Một kỹ thuật tinh tế hơn là gán mác đòn bẩy tiêu cực của bạn, điều này làm cho nó rõ ràng mà không cần tấn công. Những câu đại loại như: “Có vẻ anh luôn thanh toán đúng hạn và coi trọng việc duy trì danh tiếng của mình” thực sự có thể mở ra quá trình đàm phán.

Đòn bẩy tiêu chuẩn

Mỗi người đều có một nhóm các quy tắc và phạm trù đạo đức của mình.

Đòn bẩy tiêu chuẩn sử dụng những thông lệ và tiêu chuẩn của đối phương để tăng cường vị thế của bạn. Nếu bạn có thể chỉ ra sự bất nhất giữa niềm tin và hành động của họ, bạn đang có một đòn bẩy tiêu chuẩn. Năng lực của bạn là gây ra thiệt hại về lòng tự trọng của đối phương khi hành động của họ không tương thích. Không ai muốn mình là một kẻ đạo đức giả.

Lấy ví dụ, nếu đối phương lỡ lời rằng họ thường trả nhiều dòng tiền mặt nhất định khi mua một công ty, bạn có thể đóng khung họ vào mức giá bạn mong đợi theo cách phản ánh cách định giá ấy.

Khám phá ra Thiên Nga Đen để cho bạn những sự định giá tiêu chuẩn có thể rất dễ dàng, bằng cách hỏi đối phương họ tin vào điều gì và cởi mở lắng nghe. Bạn cần nhìn thấy kiểu ngôn ngữ họ nói và đáp lại họ giống vậy.

BIẾT TÔN GIÁO CỦA HỌ

Vào tháng 3 năm 2003, tôi chủ trì cuộc đàm phán với một nông dân, người mà bạn không thể tưởng tượng lại có thể trở thành một tay khủng bố hậu sự kiện 11/9.

Bi kịch bắt đầu khi Dwight Watson, một người trồng cây thuốc lá ở Bắc Carolina móc chiếc Jeep của mình vào máy kéo John Deere được chăng biểu ngữ và một lá cờ Mỹ quay ngược, kéo nó đến Washington, DC. để chống đối các chính sách của Chính phủ mà anh ta nghĩ đang đẩy những nông dân trồng thuốc lá đến phá sản.

Khi Watson đến Thủ đô, anh ta kéo chiếc máy kéo xuống hồ nước nằm giữa tượng đài Washington và đài tưởng niệm Chiến tranh Việt Nam, đe dọa sẽ làm nổ tung nó với những quả bom anh ta đã gài sẵn chất độc organophosphate bên trong.

Thủ đô đóng cửa khi cảnh sát phong tỏa trong phạm vi 8 dãy nhà, từ đài tưởng niệm Lincoln đến tượng đài Washington. Sự việc xảy ra chỉ vài tháng sau cuộc tấn công bắn tỉa Beltway và cùng lúc chiến tranh Iraq đang lên cao, sự yên lặng mà Watson đem lại cho Thủ đô khiến mọi người hoảng loạn.

Watson nói trên điện thoại của mình với tờ Washington Post rằng anh ta đang mang sứ mệnh làm-hoặc-chết để cho thấy sự cắt giảm trợ giá đang giết chết người nông dân trồng thuốc lá như thế nào. Anh ta nói với tờ Post rằng Chúa trời đã hướng dẫn anh ta chuẩn bị cho cuộc chống đối và anh ta sẽ không từ bỏ.

“Nếu đây là cách nước Mỹ vận hành, địa ngục sẽ đến,” anh ta nói. “Tôi sẽ không đầu hàng. Họ có thể bắn nổ [tôi]. Tôi đã sẵn sàng lên thiên đàng.”

FBI cử tôi đến Washington Mall trên chiếc RV được chuyển đổi, tôi sẽ chỉ đạo một đội gồm đặc vụ FBI và lực lượng Park Police Mỹ từ đó và cố gắng thuyết phục Watson không giết bản thân và những người khác.

Và sau đó, chúng tôi bắt đầu công việc.

Giống như hình dung của bạn về một cuộc đàm phán với một gã đe dọa phá hủy phần lớn Thủ đô của nước Mỹ, tình huống này thực sự căng thẳng. Những xạ thủ đang nhắm sẵn vũ khí vào Watson và họ đã được “bật đèn xanh” để bắn nếu anh ta có bất kỳ động thái điên rồ nào.

Trong bất kỳ cuộc đàm phán nào, đặc biệt là với không khí căng thẳng như vụ này, điều quyết định cho thành công không phải là bạn nói giỏi như thế nào hay lắng nghe giỏi đến đâu. Hiểu được người “kia” mới là tiền đề để bạn có thể nói một cách thuyết phục và vạch ra các phương án có kết nối với họ. Đó là một cuộc đàm phán hữu hình nhưng mọi thứ lại được ẩn giấu bên dưới bề mặt (một không gian đàm phán bí mật để đào tìm Thiên Nga Đen).

Để tiếp cận vào khoảng không ẩn giấu này, chúng ta cần thấu hiểu thế giới quan của đối phương, lý do tồn tại của họ, tôn giáo của họ. Thực vậy, đào sâu vào “tôn giáo” của đối phương (đôi khi sẽ dính đến Chúa nhưng không phải lúc nào cũng vậy) vốn dĩ đã vượt ra khỏi bàn đàm phán và bước vào đời tư, cảm xúc và nhiều điều khác của đối phương.

Một khi đã hiểu thế giới quan của đối phương, bạn sẽ tạo ra được ảnh hưởng. Đó là lý do vì sao khi nói chuyện với Watson, tôi bỏ công khám phá anh ta thực sự là ai hơn là tìm ra lý lẽ để anh ta đầu hàng.

Từ đây, chúng tôi biết được rằng Watson đang vất vả kiếm sống với nông trại thuốc lá 480 ha đã truyền qua năm đời của gia đình anh ta. Sau khi gặp phải một trận hạn hán khiến sản lượng giảm đi một nửa, Watson quyết định anh ta không thể tiếp tục duy trì nông trại và lái xe đến Washington để bày tỏ quan điểm. Anh ta muốn được chú ý, và biết được điều này giúp chúng tôi có được đòn bẩy tích cực.

Watson cũng bảo chúng tôi rằng anh ta là một cựu chiến binh, và một cựu chiến binh có những quy tắc riêng. Đây sẽ là kiểu thông tin bạn cần nghe vì nó đem lại cho bạn đòn bẩy tiêu chuẩn. Anh ta nói mình sẵn sàng đầu hàng, nhưng không phải ngay lập tức. Là một sĩ quan cảnh sát quân sự của sư đoàn dù Airborne 82 những năm 1970, anh ta biết nếu mình bị mắc bẫy phía sau ranh giới của địch, anh ta có thể đầu hàng trong danh dự nếu quân tiếp viện không đến kịp trong vòng ba ngày. Nhưng không phải trước đó.

Lúc này, chúng tôi đã có thể suy luận ra các quy tắc để kiểm soát anh ta. Lời tuyên bố về khả năng đầu hàng cũng ngầm cho thấy dù anh ta đã hăm dọa sẽ chết, thì thực ra anh ta vẫn muốn sống. Một trong những điều đầu tiên bạn phải quyết định ở một cuộc đàm phán con tin là với viễn cảnh tương lai của đối phương, họ có muốn sống không. Và câu trả lời của Watson là có.

Tôi sử dụng thông tin này – một phần của đòn bẩy tiêu cực vì chúng tôi có thể lấy đi thứ anh ta muốn: mạng sống, và bắt đầu làm việc cùng lúc với đòn bẩy tích cực – mong muốn được lắng nghe của anh ta. Tôi nhấn mạnh một điều rằng Watson đang được lên bản tin quốc gia và nếu muốn sống sót, anh ta sẽ phải cho tôi một thứ gì đó.

Watson đủ thông minh để hiểu rằng có khả năng là mình sẽ chết, nhưng anh ta vẫn giữ các quy tắc danh dự quân đội của mình. Mong ước và nỗi sợ của chính anh ta đã tạo ra các đòn bẩy tích cực và tiêu cực, nhưng chúng chỉ là điều phụ so với các tiêu chuẩn anh ta đã sống.

Thật mất kiên nhẫn khi phải đợi đến ngày thứ ba, nhưng tôi nghĩ rằng mình không thể đợi đến lúc ấy. Mỗi giờ trôi qua, không khí mỗi lúc lại thêm căng thẳng. Thủ đô vẫn trong vòng phong tỏa và chúng tôi có lý do để tin anh ta có thể có thuốc nổ. Nếu anh ta đi một bước sai lầm, một hoảng sợ không kiểm soát, lính bắn tỉa sẽ giết anh ta. Anh ta đã sẵn có những cơn giận bộc phát, nên mỗi giờ trôi qua sẽ gây nguy hiểm cho anh ta. Anh ta có thể khiến bản thân mình bị giết.

Nhưng chúng tôi không thể làm vậy; chúng tôi không thể đe dọa giết anh ta và mong đợi nó mang lại kết quả. Lý do là bởi “nghịch lý quyền lực” – như tên gọi của nó, chúng tôi càng dồn ép thì chúng tôi càng có nguy cơ gặp phải sự chống đối. Do đó, tôi phải sử dụng đòn bẩy tiêu cực một cách dè sẻn.

Dù vậy, thời gian còn rất ít và chúng tôi phải đẩy nhanh nhịp độ.

Nhưng bằng cách nào?

Các diễn biến tiếp theo là một trong những ví dụ vẻ vang nhất về cách lắng nghe một cách sâu sắc, để thấu hiểu thế giới quan của đối phương, có thể tiết lộ ra Thiên Nga Đen làm biến chuyển cục diện đàm phán. Watson không trực tiếp nói với chúng tôi những gì anh ta muốn biết, nhưng nhờ chú ý kỹ, chúng tôi đã khám phá ra một sự thật ẩn chứa có thể nói hết những gì anh muốn.

Sau khoảng 30 giờ đồng hồ, Winnie Miller, một đặc vụ FBI ở đội chúng tôi sau khi lắng nghe chăm chú những điều anh ta ám chỉ đã quay sang tôi.

“Anh ta là một con chiên sùng đạo,” cô nói. “Hãy nói với anh ta, ngày mai là Rạng đông ngày thứ ba. Đó là ngày những người theo đạo tin rằng Chúa đã phục sinh và lên Thiên đàng. Nếu Chúa rời khỏi vào Rạng đông ngày thứ ba, tại sao Watson lại không?”

Đó là một cách sử dụng xuất sắc của việc lắng nghe sâu sắc. Bằng cách kết hợp những ý nghĩa bên dưới lời nói của Watson với kiến thức từ thế giới quan của hắn, cô đã để chúng tôi cho Watson thấy chúng tôi không chỉ lắng nghe anh ta, chúng tôi còn thực sự thấu hiểu anh ta.

Nếu chúng ta hiểu chính xác những điều ẩn chứa sau lời nói, nó sẽ giúp anh ta kết thúc bế tắc trong danh dự và anh ta thực hiện điều ấy với cảm giác mình đầu hàng trước một đối thủ tôn trọng mình và đức tin của mình.

Bằng cách định vị các yêu cầu của bạn bên trong thế giới quan khi ra quyết định của đối phương, bạn cho họ thấy sự tôn trọng và khiến bạn được chú ý và nhận được kết quả. Bản thân việc biết được tôn giáo của đối phương không chỉ giúp bạn có được đòn bẩy tiêu chuẩn, nó còn giúp bạn có được sự thấu hiểu toàn diện về thế giới quan của đối phương – trong trường hợp này, đúng nghĩa là tôn giáo – và sử dụng những kiến thức ấy để thông báo các động thái đàm phán của bạn.

Việc sử dụng tôn giáo của đối phương thường vô cùng hiệu quả ở phạm vi rộng lớn bởi nó có quyền lực lên họ. “Tôn giáo” của đối phương, bất kỳ điều gì gây ảnh hưởng đến họ – thị trường, các chuyên gia, Chúa trời hay xã hội – quyết định sự công bằng hoặc tương tự. Và con người trở nên yếu đuối trước quyền lực ấy.

Trong cuộc đối thoại tiếp theo với Watson, chúng tôi đã nhắc đến Rạng đông ngày thứ ba. Chúng tôi kêu gọi quyền thế của anh ta: Chúa trời. Một khoảng lặng kéo dài ở đầu dây bên kia điện thoại. Trung tâm điều hành đàm phán của chúng tôi im lặng đến mức bạn có thể nghe thấy nhịp tim đập của người kế bên.

Watson lên tiếng.

“Tôi sẽ bước ra,” anh ta nói.

Và thực vậy, chấm dứt 48 giờ bế tắc, cứu anh ta tránh khỏi tổn hại và cho phép Thủ đô trở lại cuộc sống hằng ngày.

Không chất nổ nào được tìm thấy.

* * *

Bởi tầm quan trọng của việc “biết tôn giáo của họ” đã rõ ràng từ câu chuyện của Watson, sau đây là hai bí quyết để đọc được tôn giáo của họ một cách chính xác:

• Rà soát mọi thứ bạn nghe được. Bạn sẽ không nghe được hết mọi thứ trong lần đầu tiên, vì vậy, hãy rà soát lại. So sánh các ghi chú với các thành viên trong đội. Thường bạn sẽ khám phá được các thông tin mới để đẩy cuộc đàm phán tiến lên.

• Sử dụng người nghe dự phòng với nhiệm vụ chỉ là lắng nghe từng lời nói. Họ sẽ nghe thấy những thứ bạn bỏ qua.

Nói cách khác: hãy lắng nghe, lắng nghe tiếp và tiếp tục lắng nghe.

Chúng ta đã thấy sự thấu hiểu toàn diện về “tôn giáo” của đối phương – một Thiên Nga Đen lớn – có thể đem lại đòn bẩy tiêu chuẩn như thế nào để dẫn đến kết quả đàm phán. Nhưng còn những cách khác để biết được “tôn giáo” của đối phương có thể giúp bạn đạt được những thành tựu tốt hơn.

Nguyên tắc tương đồng

Nghiên cứu của các nhà khoa học xã hội đã xác nhận một điều mà các đàm phán viên xuất sắc biết từ rất lâu: đó là chúng ta tin tưởng hơn vào một người khi chúng ta xem họ tương đồng hoặc thân thuộc với mình.

Con người tin vào những ai ở cùng một nhóm với họ. Cảm giác thuộc về là một bản năng cơ bản. Và nếu bạn có thể kích thích bản năng ấy, cảm giác ấy, “Ồ, chúng ta nhìn về thế giới theo cùng một cách”, rồi bạn sẽ ngay lập tức tạo được sức ảnh hưởng.

Khi đối phương thể hiện thái độ, niềm tin, ý tưởng – thậm chí cách ăn mặc – tương tự chúng ta, chúng ta có xu hướng thích và tin họ hơn. Những sự tương đồng dù hời hợt như thành viên trong một câu lạc bộ hoặc hội cựu sinh viên cũng làm tăng sự tin tưởng.

Đó là lý do các đàm phán viên từ nhiều nền văn hóa khác nhau đã dành nhiều thời gian để xây dựng sự tin tưởng ngay cả trước khi họ nghĩ đến các đề nghị. Cả hai phía biết những thông tin mình thu nhặt được có thể vô cùng trọng đại ảnh hưởng đến sự thành bại của thỏa thuận và tạo nên các đòn bẩy. Nó gần giống với những chú chó đi vòng tròn, con này ngửi đằng sau con kia.

Có lần tôi làm việc với một CEO ở Ohio để thỏa thuận cho các dịch vụ của chúng tôi, lúc đó, quy tắc tương đồng đã đóng vai trò vô cùng quan trọng.

Đối phương của tôi không ngừng đưa ra các tham chiếu mà tôi nhận ra nó liên quan đến một tín đồ được cải đạo theo Cơ Đốc giáo. Khi chúng tôi nói chuyện, anh ta liên tục nhắc lại rằng liệu anh ta có nên đưa thêm người tư vấn của mình vào không. Toàn bộ vấn đề về người tư vấn rõ ràng đã làm anh ta không thoải mái; thậm chí có lúc anh ta đã nói: “Không ai hiểu ý tôi.”

Đến lúc ấy, tôi bắt đầu động não về những khái niệm Cơ Đốc giáo mà tôi quen thuộc. Và khi có một thuật ngữ xuất hiện trong đầu tôi, một từ mọi người thường sử dụng trong nhà thờ để mô tả nghĩa vụ của một người trong việc cai quản nguồn lực của chính bản thân mình và thế giới – và vì vậy, của Chúa – một cách trung thực và trách nhiệm.

“Đây thực sự là trách nhiệm của một người quản gia phải không?” tôi nói.

Giọng nói của anh ta ngay lập tức dịu lại và anh nhìn tôi như một người đồng minh gần gũi.

“Anh là người duy nhất hiểu tôi,” anh ta nói.

Và lúc ấy, anh ta đã thuê chúng tôi. Bằng việc thể hiện mình hiểu sâu sắc những lý do của anh ta nhờ tạo ra và tiếp cận một cảm giác tương đồng, cảm giác thuộc về, tôi đã có thể đưa anh ta đến với thỏa thuận. Giây phút tôi tạo lập được một kiểu nhận dạng chung với các tín đồ Cơ Đốc, chúng tôi đã thành công. Không đơn giản chỉ bởi sự tương đồng mà còn vì sự thấu hiểu đã ngầm được chỉ ra vào giây phút của sự tương đồng ấy.

Sức mạnh của hy vọng và ước mơ

Một khi biết được tôn giáo của đối phương và có thể hình dung ra điều anh ta thực sự muốn từ cuộc sống, bạn có thể áp dụng những khao khát này theo cách có thể khiến anh ta chiều theo bạn.

Mỗi một kỹ sư, một nhân viên cấp cao, hay từng đứa bé – tất cả chúng ta – đều tin rằng mình có khả năng làm được những điều phi thường. Khi còn là trẻ con, chúng ta mơ ước trở thành nhân vật chính trong những thời khắc trọng đại: một diễn viên đoạt giải Oscar hay một vận động viên ghi điểm quyết định chiến thắng trận đấu. Nhưng khi lớn lên, các bậc phụ huynh, giáo viên và bạn bè của chúng ta nói nhiều hơn về những gì chúng ta không thể và không được làm, hơn là những gì có thể. Chúng ta bắt đầu mất niềm tin.

Nhưng khi có ai đó thể hiện niềm đam mê về những điều chúng ta hằng mong muốn, và chuyển tải cách đạt được điều ấy trong một kế hoạch ý nghĩa, chúng ta cho phép mình nhận thức về những điều có thể thay đổi được. Chúng ta khao khát một hành trình để tận hưởng niềm vui, và khi có ai đó đủ dũng cảm vẽ nên chúng, chúng ta để bản thân mình trôi theo một cách tự nhiên.

Vì vậy, khi đã xác định rõ mục tiêu chưa đạt được của đối phương, bạn hãy triệu hồi sức mạnh của bản thân bạn cũng như khả năng theo đuổi bằng cách thể hiện khát khao của bạn để đạt được những mục tiêu của họ – và cả năng lực của họ để đạt được chúng.

Tôn giáo như một lý do

Các cuộc nghiên cứu cho thấy con người có xu hướng phản ứng với những yêu cầu được đặt ra với giọng điệu có lý lẽ và theo sau với một lý do “bởi vì”.

Trong một nghiên cứu nổi tiếng vào cuối những năm 197022, Giáo sư Tâm lý học của Đại học Harvard, Ellen Langer và đồng nghiệp đã tiếp cận những người đang đợi trước máy photocopy và hỏi xem liệu họ có thể xen vào giữa hàng không. Có lúc họ đưa ra lý do; có lúc không. Những gì bà khám phá được mới thật lạ thường: khi không đưa ra lý do, 60% người cho phép; nhưng khi bà đưa ra lý do, hơn 90% người đồng ý. Và không quan trọng lý do có hợp lý hay không (“Xin lỗi tôi có năm trang. Tôi có thể vào giữa hàng được không vì tôi phải sao chép chúng?” hiệu quả nhất). Chỉ đơn giản là người ta phản ứng tích cực với cách này.

Trong khi các lý do ngớ ngẩn có thể hiệu quả với những việc đơn giản như việc photo, thì đối với các vấn đề phức tạp khác, bạn có thể gia tăng hiệu quả bằng các lý do liên quan đến tôn giáo của họ. Giả sử vị CEO đạo Cơ Đốc ấy đưa ra mức giá thấp cho tôi khi đồng ý thuê công ty tôi, tôi có thể trả lời: “Anh sẽ phải làm tốt hơn thế, bởi tôi cũng có một nghĩa vụ phải chịu trách nhiệm cai quản nguồn lực của mình.”

ĐÓ KHÔNG PHẢI LÀ ĐIÊN RỒ, MÀ LÀ MANH MỐI

Ủng hộ cho những điều chưa biết không phải là bản chất của con người. Nó khiến chúng ta sợ hãi. Khi đối mặt với chúng, chúng ta lờ chúng đi, chạy trốn hoặc gán mác theo những cách cho phép chúng ta bỏ qua chúng. Trong đàm phán, những mác ấy thường thể hiện dưới hình thức của câu nói: “Họ thật điên rồ!”

Đó là lý do tôi luôn kịch liệt chỉ trích một số quy trình thực thi các chính sách đàm phán con tin ở Mỹ – điều chúng tôi thường không áp dụng với những đối tượng được xem là “khủng bố”, bao gồm các nhóm từ Taliban đến ISIS.

Lập luận cho sự phi kết nối này đã được phóng viên Peter Bergen, nhà phân tích an ninh quốc gia của CNN tóm tắt rất hay: “Đàm phán với những kẻ cuồng tín cùng ảo tưởng về sự vĩ đại của mình thường không tiến triển tốt.”

Chúng ta lựa chọn sự không thấu hiểu tôn giáo của họ, sự cuồng tín của họ và ảo tưởng của họ. Thay cho những cuộc đàm phán không tiến triển tốt, chúng ta nhún vai và nói: “Họ thật điên rồ!”

Nhưng điều đó hoàn toàn sai lầm. Chúng ta phải hiểu những điều này. Tôi không nói vậy vì tôi là một người yêu hòa bình yếu mềm (FBI không tuyển các đặc vụ giống vậy), mà vì tôi biết việc thấu hiểu những điều này là cách tốt nhất để khám phá ra điểm yếu của đối phương và từ đó tạo ra được ảnh hưởng. Bạn không thể có được nó trừ khi bạn nói chuyện.

* * *

Không ai miễn dịch được với câu “Họ thật điên rồ!” Bạn có thể thấy chúng xuất hiện trong mọi kiểu đàm phán, từ các bậc phụ huynh đến những người thương thảo ở các hội nghị cho tới các cuộc mặc cả kinh doanh.

Nhưng thời điểm chúng ta gần như sẵn sàng giơ tay đầu hàng và tuyên bố: “Họ thật điên rồ!” lại thường là những khoảnh khắc tốt nhất để khám phá ra Thiên Nga Đen giúp chuyển biến cuộc đàm phán. Đó là khi chúng ta nghe thấy hoặc nhìn thấy điều gì đó không hợp lý – điều gì đó “điên rồ” – chính là lúc một ngã ba đường quan trọng đã xuất hiện: tiếp tục đẩy mạnh, thậm chí với nhiều áp lực hơn, vào con đường mà ban đầu chúng ta không xử lý được; hoặc chọn một con đường khác, một con đường đảm bảo cho sự thất bại, trong đó chúng ta tự nói với bản thân rằng dù gì thì đàm phán cũng vô ích.

Trong tuyệt phẩm Negotiation Genius23 (tạm dịch: Thiên tài đàm phán) của hai Giáo sư Trường Kinh doanh Harvard, Deepak Malhotra và Max H. Bazerman, họ đã phân tích những sai lầm mà các đàm phán viên mắc phải khi gọi đối phương là điên rồ. Tôi sẽ điểm qua những lý do ấy ở đây.

Sai lầm #[1]: Họ được đưa sai thông tin

Thường thì đối phương sẽ hành động trên những thông tin sai, và khi con người có thông tin sai, họ đưa ra sự lựa chọn tồi. Có một thuật ngữ chuyên môn rất hay trong lĩnh vực máy tính cho việc này: GIGO – Garbage In, Garbage Out (tạm dịch: Đầu vào là rác, đầu ra sẽ là rác).

Lấy ví dụ, Malhotra nói về một học viên của ông lúc này đang trong một cuộc tranh luận với nhân viên cũ của mình, nhân viên này tin rằng mình bị thiếu nợ 130.000 đô-la tiền công cho những việc anh ta đã làm trước khi bị đuổi; anh ta đe dọa sẽ kiện.

Người quản lý hoang mang tìm đến kế toán công ty. Khi đó, ông phát hiện ra vấn đề: các tính toán là một đống hỗn loạn vào thời điểm nhân viên kia bị đuổi, nhưng kể từ đó, mọi thứ đã được sắp xếp trật tự. Với các thông tin rõ ràng, người kế toán chắc chắn với nhà quản lý rằng thực ra, nhân viên kia còn nợ công ty 25.000 đô-la.

Hồ hởi vì tránh được vụ kiện, người quản lý đã gọi cho người nhân viên kia để giải thích tình huống và đưa ra một đề nghị: nếu người nhân viên từ bỏ vụ kiện, anh ta có thể giữ lại 25.000 đô-la. Nhưng bất ngờ, người nhân viên nói dù gì thì anh ta cũng sẽ tiếp tục theo đuổi vụ kiện; anh ta đã hành động không suy nghĩ và điên rồ.

Malhotra nói với học viên của mình rằng vấn đề ở đây không phải là sự điên rồ, mà là sự thiếu thông tin và sự tin tưởng. Vì vậy, người quản lý đã nhờ một công ty kiểm toán bên ngoài kiểm tra lại các con số và gửi kết quả đến cho nhân viên kia.

Kết quả? Người nhân viên từ bỏ vụ kiện.

Vấn đề rõ ràng ở đây là con người hành động với thông tin không đầy đủ sẽ trở nên điên rồ đối với những người có các thông tin khác. Công việc của bạn là đối mặt với những người như vậy trong một cuộc đàm phán để khám phá ra điều họ chưa biết và cung cấp điều đó cho họ.

Sai lầm #[2]: Họ gặp khó khăn

Trong bất kỳ cuộc đàm phán nào khi đối phương tỏ ra do dự, có khả năng lớn là họ đang có những điều họ không làm được nhưng lại không muốn để lộ. Những khó khăn ấy có thể khiến một đối phương dù tỉnh táo nhất cũng trở nên vô lý. Họ có thể không làm được điều gì đó bởi những lời tư vấn pháp lý, do những lời hứa đã nói ra, hoặc thậm chí để tránh tạo ra tiền lệ.

Hoặc có thể họ không có quyền lực để chốt hạ thỏa thuận.

Trường hợp cuối là trường hợp một khách hàng của tôi đã gặp phải khi anh cố đưa Coca Cola trở thành khách hàng cho công ty tiếp thị của mình.

Anh đã đàm phán trong nhiều tháng và sắp đến tháng 11. Anh sẽ hóa đá nếu không chốt được thỏa thuận trước khi kết thúc năm. Anh sẽ phải đợi Coca Cola lập ngân sách mới và đứng trước nguy cơ mất khách hàng.

Vấn đề là đầu mối liên lạc của anh đột ngột ngừng phản hồi. Vì vậy, chúng tôi hướng dẫn anh gửi một phiên bản e-mail cổ điển dành cho những ai không phản hồi, một e-mail luôn luôn có tác dụng: “Có phải anh đã từ bỏ hoàn tất thỏa thuận trong năm nay?”

Điều kỳ lạ xảy ra. Đầu mối ở Coca Cola không phản hồi e-mail hoàn hảo này. Điều gì đã xảy ra?

Điều này nghe có vẻ bất hợp lý trên bề mặt, nhưng cho đến lúc ấy, đầu mối của anh là một người đáng tin. Chúng tôi nói với khách hàng của mình rằng điều này chỉ mang một ý nghĩa duy nhất: đầu mối của anh đã từ bỏ việc chốt thỏa thuận trong năm nay, nhưng anh ta không muốn thừa nhận điều ấy. Hẳn đã có khó khăn nào đó.

Với thông tin sẵn có này, chúng tôi bảo khách hàng của mình đào sâu tìm hiểu. Sau một loạt cuộc gọi và e-mail, anh đã tìm được một người biết đầu mối của mình. Hóa ra, chúng tôi đã đúng: bộ phận của người đầu mối ấy đang bị hỗn loạn trong nhiều tuần, và giữa cuộc chiến công sở ấy, người đầu mối đã mất đi tầm ảnh hưởng. Không mấy ngạc nhiên, người đầu mối xấu hổ thừa nhận. Đó là lý do vì sao anh ta tránh né khách hàng của tôi.

Nói một cách đơn giản, anh ta gặp những khó khăn lớn.

Sai lầm #[3]: Họ có mối quan tâm khác

Quay lại với William Griffin, người đầu tiên từng giết một con tin vào thời hạn chót.

Điều FBI và các cảnh sát đàm phán tại hiện trường không biết đơn giản là hắn không muốn đàm phán một thỏa thuận để thả con tin vì tiền.

Hắn muốn bị giết bởi cảnh sát. Nếu đào sâu vào mối quan tâm ẩn giấu ấy, chắc hẳn họ đã có thể tránh được bi kịch ngày hôm ấy.

Sự hiện diện của những mối quan tâm ẩn giấu không hiếm hoi như bạn nghĩ. Đối phương thường từ chối các đề nghị với lý do chúng không liên quan đến giá trị của họ.

Một khách hàng có thể hoãn mua sản phẩm của bạn để năm dương lịch của họ kết thúc trước khi có hóa đơn, tăng cơ hội nhận khuyến mãi. Hoặc một nhân viên có thể nghỉ việc ngay giữa một dự án làm nên sự nghiệp, ngay trước mùa thưởng, bởi nhân viên ấy biết được các đồng nghiệp của mình nhận được nhiều tiền hơn. Đối với nhân viên ấy, sự công bằng quan trọng không kém gì tiền.

Cho dù các tình huống có cụ thể thế nào đi chăng nữa, những người này không hành động vô lý. Chúng chỉ tương ứng với những nhu cầu và khao khát của họ mà bạn chưa hiểu ra, hình dung về thế giới của họ dựa trên một nhóm quy tắc riêng của họ. Công việc của bạn là đưa những Thiên Nga Đen này ra ánh sáng.

* * *

Như chúng ta đã thấy, khi nhận ra được đối phương của mình không vô lý mà chỉ đơn giản là nhận chưa đủ thông tin, gặp khó khăn, hoặc tuân theo những mối quan tâm mà bạn chưa biết, phạm vi hoạt động của bạn sẽ được nới rộng đáng kể. Và nó cho phép bạn đàm phán hiệu quả hơn rất nhiều.

Sau đây là một số cách thức để khám phá ra được những Thiên Nga Đen quyền lực:

Trực diện

Sẽ vô cùng khó phát hiện ra Thiên Nga Đen nếu bạn không ngồi trên bàn đàm phán đúng nghĩa.

Dù bạn có nghiên cứu kỹ đến đâu, chỉ là sẽ có thông tin nào đó bạn không thể tìm thấy trừ khi bạn ngồi trực diện với họ.

Ngày nay, rất nhiều người trẻ hầu như đều làm mọi thứ qua e-mail. Đơn giản đó là cách mọi việc được hoàn thành. Nhưng để tìm ra Thiên Nga Đen bằng e-mail là một điều vô cùng khó khăn vì một lý do đơn giản: nếu bạn thậm chí có thể phá vỡ những mỏ neo của đối phương với các nhãn mác và câu hỏi hiệu chỉnh tuyệt vời, e-mail đem lại cho họ rất nhiều thời gian để suy nghĩ và ổn định lại bản thân nhằm tránh việc tiết lộ quá nhiều.

Thêm vào đó, e-mail không cho phép giọng điệu của lời nói phát huy tác dụng, nó không để bạn đọc được những ý nghĩa phi lời nói trong phản hồi của đối phương (hãy nhớ tỷ lệ 7:38:55).

Quay lại với câu chuyện khách hàng của tôi khi cố lấy Coca Cola về cho công ty, để rồi sau đó mới biết được đầu mối của mình đã bị gạt sang một bên.

Tôi nhận ra cách duy nhất để khách hàng của mình tiếp tục với thỏa thuận Coca Cola là phải khiến đầu mối của anh thừa nhận mình không còn hữu dụng trong tình huống này nữa, và chuyển khách hàng của tôi sang một người quản lý thích hợp khác. Nhưng không lý nào người đầu mối kia muốn làm vậy, bởi anh ta nghĩ rằng mình vẫn có vai trò quan trọng trong thương vụ này.

V ì vậy, tôi nói với khách hàng của mình rằng cần phải đưa anh ta ra khỏi môi trường phức tạp của Coca Cola. “Anh phải mời được anh ta đi ăn tối. Anh sẽ nói: ‘Có phải là một ý tưởng tồi không nếu tôi muốn mời anh đến một nhà hàng bít tết anh yêu thích và chúng ta sẽ trò chuyện vui vẻ, không công việc?’”

Ý tưởng ở đây là cho dù lý do gì – dù người đầu mối có xấu hổ hay không thích khách hàng của tôi, hay chỉ là không muốn bàn luận về tình hình – cách duy nhất để tiến triển là thông qua tương tác con người trực tiếp.

Vì vậy, khách hàng của tôi đã mời được anh ta đi ăn tối và như đã hứa, anh không hề nhắc đến công việc. Nhưng không thể nào tránh được chủ đề đó, nên khi khách hàng của tôi tạo ra được mối tương tác cá nhân và trực diện, đầu mối của anh đã thừa nhận rằng anh ta không phải người phù hợp. Anh ta thừa nhận bộ phận của mình đang hỗn loạn và anh ta có thể chuyển giao mọi việc cho một người khác để thỏa thuận được hoàn tất.

Và đúng là như vậy. Cần hơn một năm để có thể ký kết được thỏa thuận, nhưng họ đã làm được.

Quan sát những thời điểm không phòng vệ

Khi bạn đã có được cơ hội trực diện, những buổi gặp mặt chính thức, những cuộc chạm trán được tổ chức và những buổi đàm phán được lên kế hoạch thường mang lại ít sự tiết lộ nhất, bởi đó là thời điểm con người có sự phòng vệ cao nhất.

Săn tìm Thiên Nga Đen cũng sẽ hiệu quả vào những thời điểm con người không phòng vệ ở các ranh giới, dù trong một bữa ăn như khách hàng của tôi với đầu mối của mình về thương vụ Coca Cola, hay chỉ một khoảng thời gian thư giãn ngắn trước hoặc sau những tương tác chính thức.

Trong một cuộc họp công việc chính thức điển hình, một vài phút đầu, trước khi bạn thực sự đi vào công việc, và vài phút cuối, khi mọi người đang rời khỏi, thường sẽ cho bạn biết thêm nhiều điều về đối phương hơn khoảng thời gian ở giữa. Đó là lý do vì sao các phóng viên có một cương lĩnh rằng không bao giờ tắt máy thu âm: bạn sẽ luôn có những thứ tốt nhất vào lúc bắt đầu và kết thúc một cuộc phỏng vấn.

Cũng cần chú ý kỹ đến những sự gián đoạn giữa chừng của đối phương, những sự trao đổi bất thường, hoặc bất kỳ điều gì gián đoạn quá trình. Một nhóm bất đồng với nhau có thể chỉ từ một chút tổn thương thể hiện bên ngoài. Chỉ cần chú ý sự tổn thương ấy đến từ ai và những người khác phản ứng qua lời nói hoặc phi lời nói như thế nào sẽ có thể tiết lộ cả một mỏ vàng.

KHI MỌI VIỆC KHÔNG HỢP LÝ, HÃY TẠO RA TIỀN

Các học viên thường hỏi tôi rằng Thiên Nga Đen có thể hiện dưới một kiểu thông tin cụ thể nào hay bất kỳ một hình thức nào không. Tôi luôn trả lời rằng đó là bất kỳ điều gì chúng ta không biết nhưng có thể thay đổi sự việc.

Để làm rõ hơn, sau đây là câu chuyện từ Chris H., học viên MBA toàn thời gian của tôi đang thực tập tại một quỹ đầu tư bất động sản ở Washington. Đối mặt với những hành động của đối phương khi không vượt qua được bài kiểm tra áp lực, anh đã tình cờ phát hiện ra một trong những Thiên Nga Đen tuyệt vời nhất tôi từng chứng kiến trong nhiều năm bằng cách sử dụng việc gán mác.

Chris H. được người đứng đầu hãng yêu cầu thẩm định các đối tượng tiềm năng bằng việc nhìn vào một tài sản với mục đích sử dụng hỗn hợp tại trung tâm Charleston (Nam Carolina). Anh không có kinh nghiệm về thị trường Charleston, vì vậy, anh gọi môi giới để bán tài sản ấy và yêu cầu một gói tiếp thị.

Sau khi bàn luận về thỏa thuận và thị trường, Chris H. và cấp trên của mình quyết định đưa ra mức giá 4,[3] triệu đô-la, cao hơn khoảng 450.000 đô-la. Vào lúc đó, Chris H. gọi cho người môi giới một lần nữa để bàn về mức giá và các bước kế tiếp.

Sau những lời xã giao ban đầu, người môi giới hỏi Chris H. nghĩ gì về tài sản.

“Nó trông có vẻ thú vị,” anh nói. “Nhưng không may, chúng tôi không biết các nguyên tắc cơ bản về thị trường. Chúng tôi thích khu trung tâm và đặc biệt là King Street, nhưng chúng tôi có khá nhiều câu hỏi.”

Sau đó, người môi giới nói với anh rằng anh ta đã làm trong ngành hơn 15 năm, nên anh ta hiểu rất rõ. Đến đây, Chris H. chuyển sang các câu hỏi hiệu chỉnh “Làm saoNhư thế nào” và “Điều gì” để thu thập thông tin và đánh giá kỹ năng của người môi giới.

“Tuyệt,” Chris H. nói. “Trước hết, làm sao Charleston lại bị ảnh hưởng bởi sự xuống dốc của nền kinh tế?”

Người môi giới đáp lại với câu trả lời rất chi tiết, dẫn ra những ví dụ cụ thể cho thấy thị trường đang hồi phục. Trong lúc đó, anh ta thể hiện để Chris H. thấy mình rất am hiểu.

“Có vẻ như tôi đang có một người rất giỏi!” Chris H. nói, sử dụng cách gán mác để bày tỏ sự cảm thông. “Câu hỏi tiếp theo: tỷ lệ vốn hóa của kiểu tòa nhà này được ước đoán như thế nào?”

Từ những tính toán tới lui, Chris H. biết người chủ đang mong đợi tỷ lệ từ 6% đến 7% vì các tòa nhà kiểu này rất phổ biến với sinh viên tại trường đại học địa phương đang tăng trưởng, nơi có 60% số sinh viên không sống trong ký túc xá của trường.

Anh cũng tìm hiểu được nếu mua vùng đất lân cận và xây một tòa nhà tương tự – nếu có thể – sẽ vô cùng đắt đỏ. Trong vòng năm năm qua, chưa ai xây dựng được trên con đường này bởi các quy định về bảo tồn lịch sử. Ngay cả nếu họ có thể mua đất, theo người môi giới, một tòa nhà tương tự cũng tốn đến 2,[5] triệu đô-la chỉ tính cho phần xây dựng.

“Tòa nhà đang có hiện trạng tốt, đặc biệt nếu so với các lựa chọn khác có sẵn cho sinh viên,” người môi giới nói.

“Có vẻ như tòa nhà này vận hành như một ký túc xá cao cấp hơn là một tòa nhà ở có nhiều gia đình cổ điển,” Chris H. nói, gán mác để moi được nhiều thông tin hơn.

Và anh có được nó.

“Đúng, thật may mắn, và cũng không may,” người môi giới nói. “Lịch sử cho thấy tòa nhà luôn kín 100% và đó là một con bò sữa hái ra tiền, nhưng các sinh viên hành động như những sinh viên đại học...”

Một suy nghĩ lóe lên trong đầu Chris H.: có điều gì đó quái lạ. Nếu đó là một con bò sữa hái ra tiền, tại sao lại có người bán một tòa nhà luôn kín 100% tọa lạc kế bên một trường đại học đang tăng trưởng ở một thành phố giàu có? Một điều vô lý ở mọi khía cạnh. Dù có chút hoang mang nhưng vẫn giữ được tâm trí cho cuộc đàm phán, Chris H. xây dựng một nhãn mác khác. Một cách tình cờ, anh đã gán sai mác kích thích người môi giới tự đính chính bản thân và tiết lộ một Thiên Nga Đen.

“Nếu anh ta hay cô ta bán đi cả một con bò sữa hái ra tiền, dường như người bán hẳn phải có những nghi ngại về tương tai của các nguyên tắc cơ bản của thị trường,” anh nói.

“Ừm,” người môi giới nói, “người bán đang có các tài sản xấu ở Atlanta và Savannah, nên anh ta phải bán tòa nhà này để trả cho các món tài sản thế chấp kia”.

Chính nó! Với thông tin này, Chris H. đã tìm ra một Thiên Nga Đen tuyệt vời. Người bán đang gặp khó khăn và cho đến lúc này, nó chưa được biết đến.

Chris H. không còn nghe người môi giới nói khi anh ta mô tả về những tài sản khác và dùng khoảng thời gian ấy để bàn luận về giá cả với cấp trên. Anh nhanh chóng bật đèn xanh để đưa ra giá thấp hơn – một mỏ neo cực điểm – để cố kéo người môi giới xuống mức tối thiểu.

Sau khi dò thêm thông tin từ người môi giới liệu người bán có sẵn sàng chốt thỏa thuận nhanh chóng không, và khi nhận được câu trả lời “Có”, Chris H. thả mỏ neo.

“Tôi nghĩ mình nghe đã đủ,” anh nói. “Chúng tôi sẵn sàng trả 3,[4] triệu đô-la”.

“Được rồi,” người môi giới trả lời. “Giá này thấp rất nhiều so với giá đã đưa ra. Tuy nhiên, tôi có thể chuyển lại cho người bán và xem anh ta nghĩ gì.”

Cuối ngày hôm ấy, người môi giới trở lại với một mức giá đáp trả. Người bán nói rằng giá Chris H. đưa ra quá thấp, nhưng anh ta sẵn sàng chấp nhận giá 3,[7] triệu đô-la. Chris H. suýt chút ngã khỏi ghế; mức giá đáp lại thấp hơn cả mục tiêu của anh. Nhưng thay vì chớp lấy – và có nguy cơ để lại bàn đàm phán một khoản giá trị từ một thỏa thuận yếu đuối – chiến thắng – Chris H. tiếp tục dồn ép. Anh nói “Không” mà không dùng từ ấy.

“Nó đã gần hơn với giá trị chúng tôi nghĩ,” anh nói, “nhưng lương tâm chúng tôi không cho phép mình trả hơn 3,55 triệu đô-la.”

(Sau này, Chris H. nói với tôi rằng – và tôi đồng ý – anh ấy lẽ ra nên dùng việc gán mác hoặc câu hỏi hiệu chỉnh ở đây để dồn ép người môi giới tự mặc cả với bản thân. Nhưng bởi anh quá ngạc nhiên với sự giảm giá đến mức anh đã nhảy vào kiểu mặc cả cũ kỹ).

“Tôi chỉ được ủy quyền để giảm xuống mức 3,[6] triệu đô-la,” người môi giới nói, rõ ràng cho thấy anh ta chưa bao giờ dự một khóa học đàm phán nào về mô hình Ackerman và cách xoay chuyển sang các điều khoản để tránh mặc cả.

Cấp trên của Chris H. ra hiệu 3,[6] triệu đô-la là hợp lý và anh đồng ý với mức giá này.

Tôi đã hé mở một số kỹ thuật Chris H. dùng để đàm phán một cách hiệu quả trong một thỏa thuận tuyệt vời cho công ty, từ việc sử dụng mác gán và các câu hỏi hiệu chỉnh đến cách đào sâu khó khăn để phát hiện một Thiên Nga Đen đẹp tuyệt. Một điều đáng chú ý nữa là: Chris H. đã thực hành chuẩn bị rất nhiều lần trước đó với những mác gán, các câu hỏi để anh sẵn sàng nhảy lên Thiên Nga Đen ngay khi người môi giới chào giá.

Một khi biết người bán đang cố kiếm tiền từ tòa nhà này để trả các khoản cầm cố cho những tài sản hiệu suất thấp còn lại, anh đã biết thời điểm là điều quan trọng.

Tất nhiên, luôn có những khoảng trống để bạn cải thiện. Sau khi Chris H. kể với tôi rằng anh ước gì mình đã không chào mức giá thấp quá nhanh để tận dụng cơ hội bàn luận về các tài sản khác. Anh có thể tìm thấy thêm những cơ hội đầu tư khác từ danh sách của người bán.

Thêm vào đó, anh cũng có thể tạo dựng thêm sự cảm thông và hé lộ thêm những điều chúng ta không biết mình không biết với các mác gán hoặc những câu hỏi hiệu chỉnh như: “Anh thấy thị trường nào là khó khăn nhất lúc này?” hoặc có cơ hội trực diện với người bán.

Dẫu vậy, Chris H. đã hoàn thành xuất sắc!

VƯỢT QUA NỖI SỢ HÃI VÀ HỌC CÁCH CÓ ĐƯỢC ĐIỀU MÌNH MUỐN TRONG CUỘC SỐNG

Con người thường sợ mâu thuẫn, vì vậy, họ tránh né các tranh luận hữu ích bởi nỗi sợ làm nó leo thang thành những cuộc tấn công cá nhân vượt ngoài tầm kiểm soát. Con người trong các quan hệ gần gũi thường hạn chế tiết lộ sở thích cá nhân, thay vào đó, họ nhân nhượng để tránh bị coi là tham lam hoặc ích kỷ. Họ che giấu, ngày càng đau khổ, và họ chia cách. Chúng ta không ngừng nghe về những cuộc hôn nhân kết thúc bằng ly hôn và họ chưa từng cãi vã.

Gia đình chỉ là một phiên bản cực đoan của tất cả những phần còn lại của con người, từ chính phủ đến công việc. Chỉ trừ một vài bản năng, trước tiên, tất thảy mọi người đều ghét đàm phán. Tay bạn đổ mồ hôi, suy nghĩ đấu-tranh-hay-từ-bỏ xuất hiện (với ưu thế rõ rệt nghiêng về từ bỏ), và suy nghĩ ấy chệnh choạng không ngơi trong bạn.

Thôi thúc tự nhiên đầu tiên đến với hầu hết chúng ta là sợ hãi, bỏ cuộc và trốn chạy. Chỉ với ý nghĩ phải quăng ra một mỏ neo cực điểm đã là một chấn động rồi. Đó là lý do vì sao các thỏa thuận đôi bên cùng có lợi là tiêu chuẩn ở trong cả nhà bếp lẫn phòng họp ban giám đốc.

Nhưng hãy dừng lại và suy nghĩ về điều này. Bạn đã thực sự e ngại gã đối diện bàn đàm phán chưa? Tôi có thể hứa với bạn rằng, chỉ rất ít ngoại lệ, anh ta sẽ không nhoài qua bàn và tiêu diệt bạn.

Không, bàn tay ướt mồ hôi của chúng ta chỉ là một biểu hiện tâm lý của nỗi sợ, một số ít nơron kích thích niềm hạnh phúc bị hủy bởi một thứ cơ bản hơn: khao khát bên trong con người để hòa hợp với các thành viên khác của cộng đồng. Không phải gã bên kia bàn đàm phán làm chúng ta sợ mà chính là sự mâu thuẫn.

Nếu cuốn sách này có thể đạt được điều gì, tôi hy vọng đó là bạn sẽ vượt qua được nỗi sợ mâu thuẫn và khuyến khích bạn lèo lái nó với sự cảm thông. Nếu bạn có thể trở nên tuyệt vời ở bất kỳ vị trí nào – một đàm phán viên tuyệt vời, một nhà quản lý tuyệt vời, một người chồng tuyệt vời, một người vợ tuyệt vời – bạn sẽ phải làm vậy. Bạn sẽ phải phớt lờ lời vị thần bé nhỏ khuyên nhủ bạn hãy từ bỏ, hãy chỉ hòa hợp ; và một vị thần khác đang bảo bạn phải kích động và la hét.

Bạn sẽ phải cổ súy cho các mâu thuẫn thường trực và thấu đáo như những điều cơ bản cho một cuộc đàm phán hiệu quả – và trong cuộc sống. Xin hãy nhớ rằng điều chúng tôi nhấn mạnh xuyên suốt cuốn sách này là điều ngược lại, chính tình huống và con người mà bạn đang mâu thuẫn thực ra mới là đối tác của bạn.

Nhiều nghiên cứu đã cho thấy những mâu thuẫn chân thành, trung thực giữa con người về các mục tiêu của họ thực ra lại giúp kích thích quá trình giải quyết vấn đề theo cách hợp tác. Các đàm phán viên có kỹ năng và tài năng tận dụng mâu thuẫn để giữ cuộc đàm phán tiếp diễn mà không chuyển thành trận chiến cá nhân.

Hãy nhớ rằng, ra sức dồn ép cho những điều mình tin tưởng không phải là ích kỷ. Đó không phải là hiếp đáp. Nó không chỉ giúp được bạn. Hạch hạnh nhân của bạn, phần não bộ xử lý nỗi sợ, sẽ cố thuyết phục bạn từ bỏ, trốn chạy, bởi gã kia mới đúng hoặc bởi bạn đang quá thô lỗ.

Nhưng nếu bạn là một người trung thực và tử tế đang tìm kiếm một kết quả hợp lý, bạn có thể phớt lờ hạch hạnh nhân ấy.

Với kiểu đàm phán được hướng dẫn trong sách này – cuộc kiếm tìm thỏa thuận tốt nhất có thể với sự cảm thông và say đắm thông tin – bạn đang cố gắng khám phá các giá trị, chấm hết. Không phải để gây bạo lực hay để cười nhạo.

Khi đặt ra những câu hỏi hiệu chỉnh, bạn đang dẫn dắt đối phương đến mục tiêu của bạn. Nhưng bạn cũng có thể dẫn dắt họ đến việc kiểm tra và diễn đạt những điều họ muốn cũng như lý do lẫn cách thức họ đạt được chúng. Bạn có thể đòi hỏi một sự sáng tạo ở họ, và vì vậy, dồn ép họ đến một giải pháp mang tính hợp tác.

Khi mua chiếc 4Runner đỏ, chắc chắn tôi đã khiến nhân viên bán hàng thất vọng vì làm giảm mức thưởng của anh ta xuống so với mức anh ta mong muốn. Nhưng tôi cũng giúp anh ta đạt được hạn mức, và chắc chắn là tôi đã trả cho chiếc xe nhiều hơn chỗ đậu chiếc xe trả cho Toyota. Nếu những gì tôi muốn là “chiến thắng” để cười nhạo, lẽ ra tôi phải trộm nó.

Và như vậy tôi sẽ để lại cho bạn với một yêu cầu: dù trong văn phòng hay quanh bàn ăn tối ở nhà, đừng tránh các mâu thuẫn trung thực và rõ ràng. Nó sẽ giúp bạn có được mức giá tốt nhất cho chiếc xe, mức lương cao hơn và sự quyên góp lớn nhất. Nó cũng sẽ giúp bạn cứu vãn cuộc hôn nhân, tình bạn và gia đình mình.

Một người chỉ có thể là một đàm phán viên xuất chúng, một con người tuyệt vời khi biết lắng nghe, diễn đạt một cách rõ ràng và cảm thông bằng cách đối đãi với đối phương cũng như bản thân bạn với đạo đức và sự tôn trọng, và trên hết là trung thực về những gì mình muốn, có thể hay không thể thực hiện. Mỗi cuộc đàm phán, từng thời khắc của cuộc sống là một chuỗi mâu thuẫn nhỏ mà nếu được xử lý tốt sẽ biến thành vẻ đẹp sáng tạo.

Hãy cổ xúy nó.

BÀI HỌC CHỦ ĐẠO

Những điều chúng ta không biết có thể giết chết chúng ta hoặc thỏa thuận của chính chúng ta. Nhưng khám phá ra chúng có thể thay đổi hoàn toàn cục diện đàm phán và đưa chúng ta đến thành công bất ngờ.

Tìm kiếm Thiên Nga Đen – những điều chúng ta không biết mình không biết quyền lực – thực chất là rất khó, tuy nhiên, đó chỉ bởi một lý do đơn giản là chúng ta không biết nên đặt câu hỏi gì. Bởi chúng ta không biết kho báu là gì, chúng ta không biết nên đào ở đâu.

Sau đây là một số kỹ thuật hay nhất để khám phá ra Thiên Nga Đen – và khai thác chúng. Hãy nhớ, thậm chí đối phương có thể còn chưa biết tầm quan trọng của những thông tin ấy hoặc thậm chí họ không nên tiết lộ. Nên hãy cứ dồn ép, đào sâu và thu thập thông tin.

• Để những điều bạn biết – những điều chúng ta biết mình biết của bạn – dẫn đường nhưng đừng để chúng che mắt bạn. Mỗi trường hợp đều mới, nên hãy giữ sự linh hoạt và thích nghi. Hãy nhớ cuộc khủng hoảng Griffin: chưa một tay bắt giữ con tin nào giết chết con tin vào hạn chót, cho đến khi hắn làm vậy.

• Những Thiên Nga Đen là cấp số nhân của đòn bẩy.

Hãy nhớ có ba loại đòn bẩy: tích cực (năng lực đem lại cho ai đó điều họ muốn); tiêu cực (khả năng làm tổn thương người khác); và tiêu chuẩn (sử dụng tiêu chuẩn của đối phương để điều khiển họ).

• Nỗ lực để hiểu “tôn giáo” của đối phương. Đào sâu vào thế giới quan ngầm chỉ ra những động thái nằm ngoài bàn đàm phán và trong cuộc sống, một cách cảm tính và ngược lại, của đối phương. Đó là nơi những Thiên Nga Đen tồn tại.

• Rà soát tất cả mọi thứ bạn nghe được từ đối phương.

Bạn sẽ không thể nghe hết mọi thứ vào lần đầu tiên, nên hãy kiểm tra lại. So sánh ghi chú của mình với các thành viên khác trong đội. Sử dụng những người nghe phòng bị với công việc lắng nghe ý nghĩa bên dưới của những câu nói. Họ sẽ nghe thấy những điều bạn bỏ sót.

• Khai thác Quy tắc Tương đồng. Con người có khuynh hướng nhượng bộ những ai chia sẻ sự tương đồng về văn hóa, nên hãy đào sâu vào những điều khiến họ chú ý và thể hiện bạn đang có cùng nền tảng với họ.

• Khi có ai đó có vẻ vô lý hoặc điên rồ, hầu hết họ thường không vậy. Đối mặt với tình huống này, tìm kiếm các khó khăn, mong ước ẩn giấu và các thông tin xấu của họ.

• Tìm thời gian gặp mặt trực tiếp đối phương. Mười phút trực diện thường tiết lộ nhiều điều hơn nhiều ngày nghiên cứu. Đặc biệt chú ý đến các giao tiếp qua lời nói và phi lời nói của đối phương ở các thời điểm không phòng vệ – vào lúc bắt đầu hoặc kết thúc một cuộc gặp mặt hoặc khi có ai đó nói điều gì ngoài chủ đề.

Phạm Ngọc Lê Minh dịch
Nguồn: TVE-4U
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 18 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.