- Ê! Báo mới ê! Tin tức, Địa cầu ê!

- Đổ máu chiều qua ở Ca-ru-xen, bảy chục người bị giết ở Ê-li-xê (Élysée) ê!

- Mua báo mới ê!

- Tướng Đuy-boa [1] bị bắt!

- Ga-loa bị bắt!

- Mua báo mới ê!

- Tướng Ru-dơ bị bắt!

- Ga-loa bị bắt!...

Tiếng trẻ bán báo lanh lảnh vang lên trên các đường phố Pa-ri. Dân chúng tranh nhau mua, tụm năm, tụm ba đứng đọc ngay bên lề đường. Họ bàn tán sôi nổi về cuộc biểu tình lớn hôm qua nhân kỷ niệm 42 năm ngày phá nhà ngục Bát-xti. Các đoàn biểu tình đã bị đàn áp dã man, nhiều thủ lĩnh và chiến sĩ Cộng hòa xuất sắc trong đó có Ga-loa đã bị bắt. Họ đều bị tống giam vào nhà tù Xanh Pê-la-gi (Sainte-Pélagie).

Xanh Pê-la-gi không còn là nhà tù lớn nhất nước Pháp mà còn là công trình xây dựng kiên cố nhất Pa-ri. Người ta đồn rằng nếu có một trận động đất lớn đến nỗi cả thành phố sụp đổ tan tành như Pom-pê-i [2] mười chín thế kỷ trước thì Xanh Pê-la-gi sẽ là ngôi nhà duy nhất còn lại sau trận động đất đó.

Trong tù, cái nạn lớn nhất là rệp. Rệp nhiều đến nỗi ở đâu cũng thấy chúng mà không tài nào giết hết được. Rệp nhung nhúc hàng đàn! Cứ nằm xuống là chúng cắn bên phải, cắn bên trái, cắn dưới chân, cắn trên đầu… không sao nhắm mắt được! Rệp thường phục kích về đêm. Chúng chia thành ba đạo quân. Đạo quân thứ nhất chui từ kẽ giường, chăn đệm ra. Đạo quân thứ hai từ trong các kẽ sàn nhà kéo nhau theo chân giường bò lên. Đạo thứ ba từ trong các vết nứt của tường trèo thẳng lên trần nhà rồi buông mình nhảy xuống. Thật trời phú cho chúng cái tài định hướng giỏi đến nỗi hễ nhằm vào đâu là trúng vào đó.

Sau rệp là đến nạn chí rận. Những người tù, bất kể đàn ông đàn bà, lại được cái thú tiêu khiển là bắt chí, bắt rận cho nhau.

Không một ai thoát ghẻ lở ngứa ngáy. Ga-loa cũng chịu số phận đó. Đấy là chuyện tất nhiên thôi. Nóng tháng Bảy là thế mà có ai được tắm dù chỉ mươi ngày một lần.

*

* *

Chánh mật thám Gít-skê [3] ngồi trong phòng làm việc của giám đốc nhà ngục Xanh Pê-la-gi.

- Ông Muy-xông ạ. Gít-skê nói. – Tôi cần nói với ông về một tên tù mới của ông, Ga-loa, ông biết chứ?

- Vâng, tất nhiên! Y mới được chở đến đây ba hôm nay. Nghe nói y là một tên Cộng hòa nguy hiểm.

- Còn hơn thế nữa ông Muy-xông à, một tên Cộng hòa cực kỳ nguy hiểm… Gít-skê kể tường tận lý lịch cũng như những hoạt động của Ga-loa. Cuối cùng y tiếp:

- Tính tình y vào loại khác đời. Khi thì bình tĩnh, nói năng rất sắc sảo và hóm hỉnh, khi lại quá sôi nổi, không tự kiềm chế được bản thân. Trong cuộc sống y thiếu kinh nghiệm, cả tin, dễ bị lừa. Y chưa hề có quan hệ yêu đương với ai. Đấy, Ga-loa là con người như thế đấy.

Muy-xông thở phào:

- Một tên phiến loạn đầu sỏ!

Gít-skê tiếp:

- Vâng, đúng thế! Y là một trong những tên cần phải trừ khử đầu tiên. Kế hoạch thế nào, tôi với ông sẽ bàn.

*

* *

Ga-loa mang vào đây cả một phần tư cái thư viện của anh. Ngay từ hôm vào, anh thương lượng đổi giường cho một anh tùnằm ở tầng thượng, đúng góc phòng, nơi yên tĩnh hơn cả. Bất chấp cuộc sống khắc nghiệt của nhà tù, anh cắm cúi đọc sách, quên hết mọi chuyện xung quanh.

Anh em tù trong phòng rất kính nể anh và cố tạo điều kiện để anh làm việc yên tĩnh. Nhưng hôm nay, nhân ngày sinh nhật một anh bạn tù, bố mẹ anh ta mang hoa quả, rượu và đồ nhắm vào để anh em cùng chia vui. Họ phái Péc-xi là “Vua tán” đi mời “Vua toán”. Péc-xi người nhỏ nhắn, có cái cằm xẻ đôi, mắt sắc sảo và cặp môi mỏng tanh. Anh vốn là sinh viên trường Luật, tham gia cách mạng, đang đi rải truyền đơn thì bị bắt.

Péc-xi trèo lên giường Ga-loa. Ga-loa đang bóp trán suy nghĩ, chung quanh bày la liệt những hình vẽ kỳ quặc và những tính toán, những công thức dài dằng dặc kiến Péc-xi hoa cả mắt. Anh đứng khá lâu, cuối cùng cũng đánh bạo hỏi:

- Này anh bạn.

Ga-loa vẫn không ngước mắt lên. Péc-xi liền ngồi sát cạnh anh, tay đặt lên vai, tiếp:

- Này…

Ga-loa quay lại, nhìn anh ta. Péc-xi rụt rè hỏi:

-… Cậu là nhà toán học à?

Ga-loa gật đầu.

Péc-xi bắt đầu tán:

- Lạ nhỉ! Nhà toán học mà cũng phải ngồi tù à? Thật là thời buổi đảo điên! Tớ cứ tưởng người ta bắt tù chỉ vì không hiểu biết toán học. Như tớ chẳng hạn, cực kỳ dốt toán. Hồi nhỏ còn đi học, tớ sợ toán còn hơn các ông vua sợ Cách mạng! Thế mà số phận run rủi, tớ lại phải làm kế toán cho một lão nhà buôn. Tớ tính sai sổ nợ mất đứt của lão ta tám trăm quan. Tớ không thể đền được, lão phát đơn kiện thế là tớ phải vào đây! Còn cậu thì ngược lại, vì giỏi toán quá mà phải ngồi tù. Tóm lại ngày nay không nên giỏi toán quá mà cũng không nên dốt toán quá, cứ lỡ lỡ là hơn cả!

Ga-loa mỉm cười. Anh chàng được thế đi ngay vào câu chuyện:

- Anh bạn ơi, chả gì cũng là cùng cảnh tù tội với nhau. Hôm nay sinh nhật cậu Pôn, anh em muốn kéo cậu vào cho vui vẻ. Chả giấu gì cậu, ai cũng biết cậu và quý mến cậu.

Ga-loa nhìn xuống thấy mọi người đang tươi cười nhìn anh. Péc-xi giục:

- Xuống nhé.

Cả hai người cùng xuống. Anh em ghép mấy cái giường vào và bày thức ăn lên trên. Một chàng trai to lớn, ra dáng kẻ cả rót đưa cho Ga-loa một chén rượu vang đầy rồi lấy cho mình một chén khác. Anh ta nói:

- Nào, Ga-loa, chúc sức khỏe cậu. Chúng tớ đều biết cậu đã hô “Chúc sức khỏe Lu-i Phi-líp”. Bây giờ chúng tớ hô “Chúc sức khỏe nhà toán học Ga-loa!” Nào các bạn!

Mọi người cạn chén. Ga-loa không thể chối từ.

Chầu thứ hai mới để chúc cho Pôn, một người Cộng hòa trẻ, vừa tròn hai mươi tuổi. Rượu vào chuyện nở như bắp rang. Riêng Ga-loa vẫn chưa rời hẳn các suy nghĩ toán học. Anh chỉ trả lời các câu hỏi của bạn bè một cách uể oải.

Ga-loa chợt hỏi một anh bạn ngồi cạnh:

- Này cậu, hôm nay là ngày bao nhiêu nhỉ?

Anh này đáp:

- Hôm nay là ngày 30 tháng Mười.

- 30 tháng Mười rồi cơ à? - Ga-loa ngạc nhiên kêu lên.

Anh đã làm việc nhiều quá nên quên cả ngày tháng, quên cả ngày sinh của mình. Cách đây đúng năm hôm là ngày sinh nhật lần thứ hai mươi của Ga-loa. Anh sinh ngày 25 tháng Mười năm 1811. “À mà không biết sao mẹ và em An-phơ-rê không đến thăm và mang quà vào nhỉ? Hay ở nhà có chuyện gì?...” Ga-loa tự hỏi.

Thấy Ga-loa mặt vẫn nghệt ra, mơ màng như đang ở trên mây, Pôn ranh mãnh quyết định kéo anh về với thực tế bằng lời nói khích:

- Tớ có hai ông bác, là hai anh em ruột, cả hai đều không phải nghề toán, nhưng quan điểm hai ông hoàn toàn trái ngược nhau. Ông anh thì đề cao toán học quá mức, cho toán là chúa tể của mọi khoa học, cần cho mọi người, mọi chỗ. Người nào dốt toán thì xem như đồ bỏ đi… Còn ông em thì ngược lại, xem toán là cái nghiệp chướng. Các nhà toán học hay lý tưởng hóa mọi chuyện, đó là điều trái ngược với thực tế cuộc sống, làm cho họ thất bại trên trường đời. Ngoài ra, các nhà toán học, do tư duy phê phán quá sắc sảo, họ luôn luôn đòi hỏi mọi người. Như vậy họ dễ làm những người xung quanh mất lòng và do vậy họ thường là những người cô đơn nhất trần gian! Đó chính là bi kịch của các nhà toán học. Ga-loa, cậu nghĩ gì về quan điểm này?

Câu hỏi xóc óc này của Pôn quả đã đủ để kéo Ga-loa từ trên mây xuống. Anh nóng mặt vì cảm thấy bị xúc phạm. Tuy nhiên anh trấn tĩnh lại được, trả lời:

- Thú thực, tớ chưa đủ vốn sống để nhận thức được bi kịch của các nhà toán học. Tuy nhiên tớ có được biết một số nhà toán học rất thành đạt trong xã hội đồng thời lại rất hạnh phúc trong cuộc sống gia đình. Dù sao đi nữa, chắc chắn tư duy toán học, phương pháp toán học là cần thiết trong hầu như tất cả các khoa học khác và chắc chắn là không thừa trong cuộc sống hàng ngày. Riêng tớ, tớ mê toán cũng như một số người mê âm nhạc, số khác mê hội họa, hay có người lại mê cờ vua.

Bỗng một anh nói to:

- Tớ báo cho các cậu một tin quan trọng lắm, Ga-loa nghe tin này không khéo phải dẹp học toán.

Ga-loa vẫn lơ đãng. Anh chàng kia tiếp:

- Hiện nay, một cơn dịch tả khủng khiếp đang hoành hành ở nước Anh. Dân Anh đang chết như rạ. Các thầy thuốc đều bất lực và cũng mắc bệnh không kém gì dân thường. Nghe nói nhà vua Anh đã hốt hoảng cùng triều thần bỏ Luân Đôn chạy dài lên mãi phương Bắc. Cùng lắm chỉ mươi ngày nữa là dịch tả sẽ tràn vào đất Pháp và tàn sát dân ta cho mà xem.

Péc-xi tiếp luôn:

- Phải đấy, bây giờ ngoài đường người ta chỉ bàn mỗi chuyện dịch tả thôi. Trong cửa hàng, trên hè phố, ngoài chợ, ở công viên, trong nhà, ngoài cổng, đâu đâu cũng nói chuyện dịch tả. Thậm chí các đôi nam nữ ngồi tình tự với nhau cũng chỉ nói toàn “dịch tả”…

Một anh chen vào:

- Chào nhau bây giờ cũng là “dịch tả” nốt!

Tiếng cười rang. Anh chàng lại tiếp:

- Dân Pa-ri bây giờ có gì ngon nhất thì mang ra ăn nhồi ăn nhét cho hết đi. Những thùng rượu nho cất dưới hầm lâu năm nhất cũng đều được mang ra uống. Người ở đâu cũng no căng, say mềm. Dân Pa-ri đang đợi bệnh dịch tả như vậy đấy. Pôn còn kịp ăn mừng sinh nhật là một may mắn lớn! Còn cậu, Ga-loa, cậu nghĩ sao? Cậu có định ngồi làm toán để chờ dịch tả đến không?

Ga-loa mỉm cười trả lời:

- Tớ ấy à? Tớ cứ giải toán đấy, kể cả khi chính tớ mắc bệnh tả.

*

* *

Ít lâu sau người ta chuyển Ga-loa đến một căn phòng mới gọn gàng, thoáng đãng hơn hẳn nơi ở trước. Trong phòng lại chỉ có hai người ở. Cửa sổ thông ra đường. Kề cửa sổ có một chiếc bàn nhỏ có thể ngồi làm việc được.

Ga-loa ngồi thừ bên bàn, anh đang muốn phát điên lên. Trước mặt anh là công trình nghiên cứu mà Viện Hàn lâm vừa gởi trả lại, kèm theo bức thư của viên thư ký A-ra-gô. Anh đọc đi đọc lại bức thư đó và không tin vào chính mắt mình nữa. Bức thư viết:

“Thưa ông Ga-loa!

Công trình của ông chúng tôi đã đưa cho ông Poát-xông nghiên cứu. Lời kết luận của ông Poát-xông như sau:

“Chúng tôi đã bỏ nhiều sức lực nhằm tìm hiểu công trình của ông Ga-loa song mọi cố gắng đều vô ích. Lập luận của ông Ga-loa chưa được rõ ràng, liên tục nên chúng tôi không thể khẳng định được sự đúng đắn của nó. Vì vậy hiện nay chúng tôi chưa thể đánh giá được bản thảo này. Chúng tôi chỉ có thể làm được việc đó khi tác giả trình bày lại một cách chi tiết công trình này.”

Như vậy chúng tôi xin hoàn trả lại bản thảo cho ông. Mong ông thể theo yêu cầu của ông Poát-xông tiếp tục công việc của mình.

Chúc ông thu được nhiều kết quả hơn trong công tác nghiên cứu.

Thay mặt chủ tịch Viện Hàn lâm

Thư ký

Phơ-răng-xoa A-ra-gô”

Thật là bực mình! Họ không hiểu hay không muốn hiểu? Đã không muốn thì thế nào cũng có cách để nói. Viết ngắn gọn thì bảo là lý luận chưa liên tục. Còn nếu viết thành một quyển sách dày thì thế nào họ cũng kêu là “chép kiến thức cũ vào” là “ai hơi đâu mà đọc”. Thật là những người không có lương tâm. Hai lần đánh mất bản thảo của người ta, lần thứ ba thì không chịu nghiên cứu!

Thực tế, La-croa đã già và bất lực hoàn toàn trước một công trình toán học với nội dung khó hiểu và trình bày cô đọng như vậy. Còn Poát-xông, ngược lại, đã nổi danh, còn sung sức, có tinh thần trách nhiệm nhưng tiếc thay, hoạt động của ông lại thiên về toán học ứng dụng. Công trình của Ga-loa thuộc về toán học thuần túy. Vả lại, Ga-loa đã trình bày theo cái mạch tư duy độc đáo của anh nên Poát-xông không tài nào lần ra được.

- “Đoàng! Veo…eo!”

Một tiếng nổ kèm theo tiếng rít trong không khí làm Ga-loa giật mình. Cùng lúc đó là một tiếng “ối” vang lên. Viên đạn bay sượt qua tai, anh cảm thấy tai nóng bỏng. Vừa kịp định thần, anh đưa tay lên sờ tai: Vẫn còn! Hú vía. Ga-loa quay về phía có tiếng kêu: Người bạn cùng phòng của anh đã nằm gục xuống giường, trong tay còn cầm bức thư của mẹ. Một dòng máu đỏ chảy từ lồng ngực ra ướt đẫm cả áo, chảy xuống sàn nhà.

Ga-loa kinh hoàng kêu lên:

- Cứu! Cứu! Quân giết người, giết người!

Ga-loa cấm cửa thình thình. Chẳng mấy chốc anh em tù ở xung quanh đã đến đông nghẹt. Tiếp đó là mấy gã cai ngục sấn sổ đến và cuối cùng là viên giám đốc nhà ngục cũng hiện ra. Chúng rẽ anh em tù, mở cửa và ngăn không cho ai vào.

Lão chủ ngục hùng hổ quát:

- A! Thằng láo thật! Mày lại dám cả gan giết bạn tù của mày à? Tao cho mày biết bay!

Tiếng anh em tù nhao nhao lên phản đối:

- Chính các ông là kẻ giết người!

- Đã giết người lại còn vu oan cho người ta!

- Đả đảo quân giết người!

- Đả đảo! Đả đảo!

Tên giám đốc nhà tù quay ra phía anh em tù, thét:

- Ai về chỗ nấy! Không được gây rối! Nếu không ta sẽ có biện pháp! Còn thằng này! - Y hất hàm bảo Ga-loa - Theo ta!

Anh em giãn ra. Nhưng chỉ một lát sau, tù nhân trong tất cả các khám, các phòng nổi dậy đập phá đòi bọn cai ngục mở cửa. Anh em tù họp thành một cuộc biểu tình lớn. Họ thét:

- Đả đảo bọn giết người!

- Hãy thả ngay Ga-loa!

- Hãy tìm ngay thủ phạm để đưa nó ra tòa!

- Đả đảo bọn giết người!

- Hãy thả ngay Ga-loa!

Đến chiều, viên chủ ngục đã phải đích thân ra dàn xếp. Y đồng ý thả Ga-loa, hứa sẽ điều tra thủ phạm và thực hiện một số yêu sách của anh em tù nhân. Qua thái độ của bọn cai ngục đối với anh trong mấy ngày nay, Ga-loa hiểu rằng chúng đã bố trí ám sát anh. Quân hèn hạ!

*

* *

Mùa thu. Những chiếc lá vàng cuối cùng rời khỏi cành cây trong các khu rừng bao bọc lấy Bua-la Ren.

Mảnh vườn trơ trụi phủ đầy rêu phong của ông thị trưởng quá cố ở phố Lớn, số nhà 54 lại càng ảm đạm hơn. Mới ngày nào đây, trong mảnh vườn này, hoa hồng đua nhau nở, chim choc líu lo, trẻ con nô đùa ríu rít. Giờ đây, hoa hồng đã thôi nở, chim chóc đã thôi hót, tiếng người đã vắng hẳn. Các cành cây gầy gộc run rẩy dưới những làn gió thu. Lá rụng đầy vườn vì không ai quét dọn.

Trong nhà lạnh lẽo và tối tăm. Bên cửa sổ hé mở, trong cảnh tranh tối tranh sáng, một người đàn bà đang ngồi trước chiếc dương cầm. Dáng bà tiều tụy, mớ tóc hoa râm lòa xòa trước trán. Những ngón tay gầy gò của bà chậm rãi lướt trên phím đàn. Những âm điệu ảo não vang lên như những tiếng kêu bi ai trong màn đêm mờ ảo u buồn. Rồi dường như không đủ sức ấn tiếp những nốt nhạc này, bà đặt hai tay lên bệ đàn, mắt đăm đăm nhìn ra cửa sổ.

Ông Ga-loa mất đi là một mất mát lớn không thể gì bù đắp đối với bà. Những vận đen liên tiếp của Ê-va-rít,đứa con trai yêu quý, niềm an ủi và niềm hy vọng lớn lao của bà lại gieo thêm vào lòng bà nỗi đau đớn khôn nguôi. Gần đây, chỉ nửa tháng thôi, đúng vào dịp sinh nhật của Ê-va-rít, người cha thân yêu của bà, cụ Đơ-măng-tơ vui tính, lạc quan lại qua đời. Lô-ra, con gái lớn của bà đã đi lấy chồng. An-phơ-rê vào học Trường Pháo binh ở Pa-ri. Biết bao mất mát chia ly đã chồng chất đè nặng lên đôi vai của người mẹ.

Trong giờ phút này, bà đang suy nghĩ về đứa con trai của bà. Ga-loa giờ đây đang ngồi trong nhà tù. Bấm đốt ngón tay đã ba tháng hăm bốn ngày. Sao mà thời gian lâu thế! Bao giờ người ta mới đưa nó ra xử? Và nó còn phải ngồi bao lâu nữa?...

Đầu tuần trước, bà lại vừa vào thăm con. Con bà gầy rạc, xanh như tàu lá. Cảnh nhà tù khắc nghiệt và lao động toán học nặng nề đã để lại những nếp nhăn trên trán, trên má của đứa con, đến nỗi không ai có thể biết là nó vừa tròn hai mươi tuổi. Bà thương con quá. Bà ôm chặt con vào lòng như nó hãy còn bé bỏng. Và không kìm được nữa, những giọt nước mắt nóng hổi của người mẹ đã lăn trên gò má cậu con trai.

Con bà bất khuất quá, cứng rắn quá. Chính bà là người đầu tiên đã trao cho con mình những đức tính đó. Nhưng giờ đây bà lại khuyên con nên dành cuộc đời mình cho khoa học.

- Cách mạng không bao giờ thích hợp với con. Đó là con đường nguy hiểm, con à. – Bà mẹ nấc lên.

Ê-va-rít đã tìm hết lời để an ủi mẹ…

Bỗng tiếng chuông rung lên làm bà sực tỉnh. Bà ghé mắt nhìn qua cửa sổ, thấy cô Mác-ga-rít, em gái của bà ở Pa-ri chợt đến. Chắc có tin gì mới? Bà vội vàng xuống thang gác mở cửa:

- Chào chị Ma-ri, chị vẫn khỏe chứ?

- Chị vẫn khỏe. Có tin tức gì mới không em?

- Có. Chúng ta hãy vào nhà, em sẽ kể đầu đuôi.

Bà nhanh nhẹn đi pha nước trà. Mác-ga-rít ngồi vào bàn thong thả nói:

- Sáng hôm kia người ta đã mở phiên tòa xét xử Ê-va-rít chị ạ.

- Thế nào, xử rồi à? Tù bao lâu? - Bà Ga-loa sốt sắng hỏi.

- Chín tháng tù chị à, kể cả thời gian tạm giam. Cháu tuy gầy nhưng cũng khỏe.

Mác-ga-rít thuật lại đầu đuôi phiên tòa cho chị nghe. Ê-va-rít Bị xử chung với Đuy-sát-lê [4], người đồng đội cùng cầm đầu một đoàn biểu tình và cùng bị bắt ở cầu Mới. Trước phiên tòa, cả hai đều lớn tiếng ca ngợi lý tưởng Cộng hòa và công kích chính quyền không tiếc lời.

Cuối cùng cô nói:

- Nhưng chị Ma-ri à, có một điều em không hiểu là tại sao Đuy-sát-lê chỉ bị kết án rất nhẹ trong khi hoạt động của hai người suy cho cùng thì chưa chắc ai đã hơn ai.

Bà Ga-loa không đáp, bà trầm ngâm suy nghĩ.

*

* *

Tuyết đã tan hết, bầu trời tươi sáng dần. Những cây anh đào trong sân bắt đầu nhú nụ. Không khí đượm hương xuân. Những tia nắng đầu mùa chiếu tỏa khắp nơi, khơi động lòng người, gợi lên trong họ những ước vọng, niềm vui và cả những nỗi buồn.

Hè qua, thu đến, xuân sang. Thấm thoát đã tám tháng rưỡi Ga-loa phải chịu cảnh cá chậu chim lồng. Chỉ mười tám ngày nữa thôi, mười lăm tháng Tư, anh sẽ được hoàn toàn tự do, sẽ mãn hạn tù! Anh lại còn may mắn hơn là trước khi ra tù, được viên chủ ngục cho đi dưỡng bệnh hai tuần tại bệnh viện do ông Phôn-tơ-ri[5] quản lý, số nhà 86 phố Lua-xanh. Ga-loa không hề biết đây là bệnh viện của Sở Mật Thám. Và cũng không hề biết những cạm bẫy sẽ cài sẵn anh ở đó.

Mười tám ngày nữa anh sẽ tự do, sẽ gặp lại những người bạn chiến đấu đã ra tù hoặc chưa bị sa lưới, sẽ tiếp tục các công trình toán học đang làm dở… Ôi, tự do! Tự do sẽ đến! Tất cả sẽ ở trong hai chữ tự do!

Ga-loa ngừng viết, phóng tầm mắt qua cửa sổ nhìn lên bầu trời xanh của tự do và nhìn xuống con đường nhỏ men theo tường nhà tù. Anh chợt nhớ tới câu chuyện đã làm anh bồi hồi.

Đêm qua, trên con đường nhỏ đó, một đôi bạn trẻ đã dắt tay nhau đi đi lại lại, thủ thỉ nói chuyện với nhau. Mười một giờ nhìn qua cửa sổ, anh thấy họ. Rồi khi chuông đồng hồ điểm hai giờ sáng, anh trở mình nhìn ra đường vẫn thấy họ. Không biết họ nói gì mà nhiều thế! Thế rồi sáu giờ sáng, Ga-loa bừng tỉnh mở mắt nhìn xuống, vẫn đôi trai gái ấy! Và rồi, họ cứ bịn rịn không muốn rời nhau.

Câu chuyện tình yêu của đôi trai gái đã thức dậy trong anh một khát khao. Tình yêu, đó là một thế giới hoàn toàn xa lạ đối với anh. Anh chưa bao giờ nghĩ đến. Bất giác, anh hình dung ra một cô gái duyên dáng xinh tươi, hiểu anh, thông cảm với anh… Ôi tự do! Tình yêu cũng sẽ ở trong tự do…

❀ ❀ ❀

[1] Đuy-boa : Dubourg

[2] Pom-pê-i: Một trung tâm văn hóa Cổ La Mã bị động đất vùi năm 78. Pompeii

[3] Gít-skê : Henri Joseph Gisquet

[4] Đuy-sát-lê : Ernest Duchâtelet

[5] Phôn-tơ-ri : Poterin