Epitherses, thân phụ của nhà hùng biện Aemilian, khi đang giương buồm từ Hy Lạp sang Ý trên một con tàu chở đầy hàng hóa và hành khách, thì vào ban đêm gió lặng đi ở gần các đảo Echinades, một quần đảo nằm giữa Morea và Tunis, và chiếc thuyền trôi dạt đến gần Paxos. Khi họ đã đến đó, một số hành khách đang ngủ, số khác thức, phần còn lại đang ăn uống, thì bỗng nghe có tiếng gọi lớn: Thamous! Tiếng kêu ấy khiến tất cả giật mình. Chính Thamous này là hoa tiêu của họ, vốn là người Ai Cập, nhưng tên tuổi chỉ một số ít hành khách biết đến. Tiếng nói ấy lại vang lên lần thứ hai gọi Thamous với giọng đầy kinh hãi; và không ai đáp lời, chỉ run rẩy và lặng thinh, tiếng nói ấy lại vang lên lần thứ ba, còn đáng sợ hơn trước.

Điều này khiến Thamous phải đáp: Ta đây; ngươi gọi ta làm gì? Ngươi muốn ta làm gì? Khi ấy, tiếng nói lớn hơn trước, bảo ông rằng khi đến Palodes, hãy loan tin rằng vị thần vĩ đại Pan đã chết.

Epitherses kể lại rằng tất cả thủy thủ và hành khách, khi nghe điều này, đều vô cùng kinh ngạc và sợ hãi; và sau khi bàn bạc với nhau xem nên giấu kín hay tiết lộ điều mà tiếng nói đã dặn dò, Thamous cho biết lời khuyên của ông là nếu họ gặp gió thuận thì cứ tiếp tục đi mà không nói một lời nào, nhưng nếu chẳng may gặp cảnh tĩnh gió thì ông sẽ công bố những gì mình đã nghe. Lúc ấy, khi họ đến gần Palodes thì trời lặng gió, và tàu cũng không trôi theo dòng nước nào. Thamous bèn leo lên đỉnh mũi tàu, phóng tầm mắt nhìn vào bờ, và tuyên bố rằng ông đã nhận được lệnh loan tin vị thần vĩ đại Pan đã chết. Lời vừa dứt khỏi miệng ông, từ trong đất liền bỗng vọng ra những tiếng kêu than trầm đục, những lời oán thán lớn lao, và những tiếng la hét bi thảm, không phải của một người, mà của rất nhiều người cùng một lúc.

Tin tức này—vì lúc đó có rất nhiều người chứng kiến—chẳng mấy chốc đã lan truyền đến Rome; đến nỗi Tiberius, lúc bấy giờ là hoàng đế, đã cho triệu Thamous đến, và sau khi nghe ông kể liền tin là thật. Và khi nhà vua dò hỏi các bậc thức giả trong triều đình cũng như ở Rome xem vị Pan đó là ai, ngài nhận được câu trả lời rằng vị ấy là con của Mercury và Penelope, như Herodotus và Cicero trong quyển thứ ba tác phẩm Bàn về Bản chất của các vị Thần đã viết từ trước.

Phần tôi, tôi hiểu điều đó ám chỉ Đấng Cứu Thế vĩ đại của những tín trung, Đấng đã bị đóng đinh một cách nhục nhã tại Jerusalem bởi sự đố kỵ và gian ác của các tiến sĩ, thầy tư tế và những kẻ tu hành theo luật Môi-se. Và tôi thiết nghĩ cách cắt nghĩa của tôi không có gì là không phù hợp; bởi vì ngài hoàn toàn có thể được gọi theo tiếng Hy Lạp là Pan, vì ngài là tất cả của chúng ta. Bởi vì tất cả những gì chúng ta là, tất cả những gì chúng ta sống, tất cả những gì chúng ta có, tất cả những gì chúng ta hy vọng, chính là ngài, bởi ngài, từ ngài, và trong ngài. Ngài là vị Pan nhân từ, người mục tử vĩ đại, kẻ mà như người mục tử đằm thắm Corydon đã khẳng định, không chỉ dành tình yêu thương và lòng yếu mến sâu sắc cho bầy chiên của mình, mà còn cho cả những kẻ chăn chiên ấy. Vào thời điểm ngài qua đời, những lời than trách, tiếng thở dài, sự sợ hãi và nỗi sầu thương đã lan tỏa khắp toàn bộ cấu trúc của vũ trụ, dù là tầng trời, đất liền, biển cả hay địa ngục.

Thời gian cũng trùng khớp với cách diễn giải này của tôi; bởi vì vị Pan tối thiện tối năng ấy, Đấng Cứu Thế duy nhất của chúng ta, đã qua đời gần Jerusalem dưới triều đại của hoàng đế Tiberius Caesar.

Pantagruel, sau khi kết thúc bài diễn giáp này, vẫn im lặng và chìm đắm trong suy tư. Chẳng bao lâu sau, chúng tôi thấy những giọt nước mắt tuôn trào từ đôi mắt chàng to bằng quả trứng đà điểu. Xin Chúa hãy trừng phạt ngay lập tức nếu tôi nói dối dù chỉ một mảy may trong chuyện này.