Những giá trị về nội dung và nghệ thuật lớn lao đã khiến cho Hiệp sĩ Thánh chiến trở thành tài sản văn hóa tinh thần quý giá của dân tộc Ba Lan anh em. Tính chặt chẽ của cấu trúc, nghệ thuật đan xen mật thiết của các tuyến tình tiết, sự hài hòa giữa hai mặt mô tả số phận chung của toàn dân tộc và số phận riêng tư của các nhân vật chính đã khiến các nhà phê bình văn học đánh giá Hiệp sĩ Thánh chiến là tác phẩm hoàn thiện nhất trong các tiểu thuyết lớn của Henryk Sienkiewicz.
Không phải ngẫu nhiên mà trong thời gian Chiến tranh Thế giới thứ II, phe phát xít Hitler đã cấm các tác phẩm của Henryk Sienkiewicz, nhất là Hiệp sĩ Thánh chiến lưu truyền ở Ba Lan. Bằng sức mạnh nghệ thuật lớn lao của mình, tác phẩm đã trở thành một lời cổ vũ hào hùng cho các dân tộc đang chiến đấu không tiếc xương máu để giành độc lập, tự do, đồng thời cũng là lời cảnh báo cho bọn xâm lược vốn chỉ tin vào sức mạnh của quân đội và vũ khí. Và cảm động biết bao, ngay trong mùa xuân năm 1945 còn vương khói súng, trên mảnh đất Ba Lan hoang tàn và đổ nát bởi khói lửa chiến tranh, các bạn Ba Lan đã tìm mọi cách tái bản ngay Hiệp sĩ Thánh chiến. Đó chính là tác phẩm văn học cổ điển đầu tiên được ấn hành trong lòng nước Ba Lan mới. Từ đó đến nay, chỉ tính riêng ở Ba Lan, Hiệp sĩ Thánh chiến đã được tái bản trên sáu mươi lần, mỗi lần với số lượng hàng trăm nghìn bản.
Tác phẩm Hiệp sĩ Thánh chiến cũng đã được dịch ra trên bốn mươi thứ tiếng, được dựng thành một bộ phim dài hai tập rất công phu, chiếm được sự hâm mộ của nhiều thế hệ người đọc và người xem khắp thế giới.
Đã từng biết đến tài năng của Henryk Sienkiewicz qua các kiệt tác Quo vadis, Trên sa mạc và trong rừng thẳm, Hania, Trên bờ biển sáng… bạn đọc Việt Nam chắc chắn sẽ càng yêu mến ông qua tiểu thuyết Hiệp sĩ Thánh chiến, bởi ngoài giá trị văn học, tác phẩm còn xiết bao gần gũi với chúng ta - dân tộc đã bao lần phải đổ máu để giữ nước trong suốt lịch sử bốn ngàn năm của mình, dân tộc mà lịch sử chống ngoại xâm đã từng có bao chiến thắng hiển hách giống như trận đại thắng Grunwald của nhân dân Ba Lan anh em, với những cái tên Bạch Đằng, Chi Lăng, Đống Đa, Điện Biên Phủ và Chiến dịch Hồ Chí Minh…
Với lòng biết ơn và ngưỡng mộ dân tộc Ba Lan, tôi đã dành dụm thời gian suốt ba mươi năm qua để dịch tác phẩm kinh điển này từ ấn bản toàn tập tác phẩm của Henryk Sienkiewicz do Panstwowy Instytut Wydawniczy xuất bản năm 1948 tại Warszawa, giáo sư Julian Krzyzanowski chủ biên. Xin trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc!
Bắt đầu dịch từ 8/3/1990, hoàn thành 8/8/2020
Nguyễn Hữu Dũng
