Rạng sáng ngày 15 tháng 4 năm 1989, Hồ Diệu Bang đột ngột qua đời vì bệnh tim, nhân dân Trung Quốc một lần nữa chìm trong nỗi đau thương.

Ngày 22 tháng 4, khi chiếc xe linh cữu trang trí dải băng đen từ từ lăn bánh khỏi Đại lễ đường Nhân dân, dòng người như thủy triều cuồn cuộn trào dâng, đại lộ Trường An rộng lớn một lần nữa ghi lại một sự thật lịch sử đầy bi thương: Diệu Bang đã ra đi, ông ra đi mang theo những mảnh đạn từ Lâu Sơn Quan, mang theo những vết roi của "Cách mạng Văn hóa", mang theo khói bụi của sáu mươi năm sự nghiệp cách mạng, mang theo cả tâm nguyện chưa thành — ông đã đi rồi.

Bốn mươi tám năm vợ chồng, từ Diên An đến Bắc Kinh, sinh được ba trai một gái, nhưng bốn đứa con lại mang ba họ khác nhau.

Tại một số sự kiện xã giao ở kinh thành, đặc biệt là các hội nghị hoặc hoạt động biểu diễn liên quan đến thời trang, người ta thường có thể bắt gặp phu nhân của Hồ Diệu Bang là Lý Chiêu.

Bà là một chuyên gia về trang phục. Năm 1983, sau khi rời khỏi vị trí lãnh đạo tại Cục Dệt may Bắc Kinh, bà không hề tự nhốt mình trong nhà để hưởng niềm vui an hưởng tuổi già. Bà vẫn ngược xuôi khắp nơi, bận rộn với mong muốn làm cho người dân Bắc Kinh ăn mặc đẹp hơn.

Bà làm Chủ tịch Hiệp hội Trang phục Bắc Kinh. Hiệp hội này nhờ liên tục tổ chức các đợt triển lãm và bình chọn trang phục mang tính quần chúng nên ngày càng nổi tiếng. Nó còn sẵn lòng làm "bà mai" giữa giới thời trang trong và ngoài nước. Nhờ hiệp hội làm cầu nối, cửa hàng thời trang Lôi Mông trên phố Vương Phủ Tỉnh đã hợp tác với nhà thiết kế thời trang nổi tiếng người Nhật là Tiểu Bỉ Thuận Tử.

Lý Chiêu mặc váy sớm hơn nhiều phu nhân quan chức cấp cao khác trong kinh thành, bà có khá nhiều bộ thời trang màu sắc nhã nhặn, kiểu dáng mới lạ. Tuy nhiên, bà không tán thành việc trang phục Trung Quốc quá Tây hóa, đối với quần bó màu đen từng thịnh hành một thời của các thiếu nữ Bắc Kinh, bà bày tỏ rõ ràng rằng "thực sự không đẹp", cho dù bị người ta gọi đùa là "bà già bảo thủ", bà cũng không muốn đồng tình.

Nhà thiết kế thời trang bà thích nhất có lẽ là Lý Diễm Bình, vì bà thường giới thiệu với người khác về những bộ thời trang tuyệt vời được cải biên từ sườn xám do Lý Diễm Bình thiết kế. Bà nhiều lần bày tỏ: "Tư duy của tôi là sử dụng nguyên liệu của chính chúng ta, để phát triển những sản phẩm trang phục vừa mang bản sắc Trung Quốc, vừa phù hợp với xu thế quốc tế."

Nông dân ở quận Môn Đầu Câu và các huyện Xương Bình, Mật Vân, Hoài Nhu ở Bắc Kinh còn quen thuộc với Lý Chiêu hơn cả người dân trong thành phố. Từ năm 1985, bà thường xuyên xuống nông thôn, giúp đỡ những nơi này phát triển chăn nuôi cừu, thỏ và nuôi tằm. Nông dân vui mừng khi bán len cừu, lông thỏ, kén tằm kiếm được nhiều tiền, còn Lý Chiêu lại có suy tính sâu xa hơn: có phát triển như vậy, ngành dệt may Bắc Kinh mới có nguồn nguyên liệu sợi tự nhiên bất tận.

Cho dù Hồ Diệu Bang đang tại chức hay nhàn rỗi ở nhà, Lý Chiêu đối đãi với mọi người luôn bình dị, khiêm tốn, hoàn toàn không có dáng vẻ "phu nhân quan chức" thích sai khiến người khác, bà rất được lòng người.

Lý Chiêu và Hồ Diệu Bang có sở thích chung: đọc sách, đọc mỏi mắt thì viết vài chữ để nghỉ ngơi. Tuy nhiên, giống như cuộc sống vợ chồng bốn mươi tám năm của họ đã quen với việc "ai lo việc nấy", ngay cả khi đọc sách cũng là mỗi người theo kế hoạch của riêng mình, tuyệt đối không làm phiền nhau.

Việc rèn luyện thân thể của hai người cũng có phương pháp riêng: Lý Chiêu học chút Thái Cực Quyền, mỗi ngày sáng hoặc tối đều tập khoảng mười lăm phút; còn Hồ Diệu Bang tin chắc đi bộ là phương án tập luyện tốt nhất, ông kiên trì đi bộ mười nghìn bước mỗi ngày, đôi khi thân thể không được khỏe cũng phải đi bảy nghìn bước. Nhiều năm nay ông luôn kiên trì làm như vậy, thắt lưng đeo một chiếc máy đếm bước chân, ghi lại chính xác số bước ông đi. Khi ông làm Tổng Bí thư đi thị sát Tây Tạng, trên cao nguyên cao hơn ba nghìn mét so với mực nước biển, nhân viên tùy tùng đều thở hổn hển, nhức đầu, ông vẫn kiên trì đi bộ mười nghìn bước mỗi ngày. Mặc dù "khí công nhiệt" ở kinh thành không ngừng tăng nhiệt, ông vẫn không hề bị lay chuyển, mỗi ngày vẫn đi bộ như thường lệ.

Lý Chiêu và Hồ Diệu Bang kết hôn khi ở Diên An, họ có ba trai một gái, bốn đứa con lại mang ba họ, hai người con trai họ Hồ, con gái họ Lý, còn một người con trai họ Lưu. Kể về người con thứ hai họ Lưu này, có khá nhiều chuyện: Năm 1945 khi cậu bé vừa chào đời, do tình hình thay đổi, bộ đội sắp khởi hành đến chiến trường mới, vợ chồng Hồ Diệu Bang đã gửi cậu cho một người đồng hương Thiểm Bắc, ông lão Lưu Thế Xương vạm vỡ khi đó là một chủ nhiệm hợp tác xã kiểu mẫu ở khu phía Nam Diên An. Hồ Diệu Bang nói: "Từ nay về sau, nó là con của nhân dân vùng căn cứ cũ, nhất định phải họ Lưu, tên cũng nhờ ông đặt." Ông lão Lưu nghĩ tới nghĩ lui, cuối cùng nói: "Vậy gọi nó là Lưu Hồ đi!" Hồ Diệu Bang nói: "Cũng được, nhưng chữ 'Hồ' phải thêm ba chấm thủy." Lưu Hồ lớn lên trên vùng đất vàng cho đến năm mười ba tuổi, ông lão Lưu đưa cậu về nhà ở Bắc Kinh, vợ chồng Hồ Diệu Bang dặn dò con trai: "Con mãi mãi là con của ông lão Lưu, là con của nhân dân vùng căn cứ cũ." Lưu Hồ khi đi học hễ nghỉ hè là chạy về Diên An thăm cha mẹ nuôi. Ngày 1 tháng 7 năm 1976 cậu kết hôn, ngày hôm sau đã đưa vợ về quê Diên An, ở lại suốt một tháng.

Hồ Diệu Bang từ nhỏ đã thông minh hiếu học, mặc dù gia cảnh nghèo khó; giai đoạn tiểu học sơ cấp đã được người anh họ Hồ Diệu Thanh đưa đến trường tiểu học Trác Ngọc do những người họ Lê mở ở thôn Trường Thọ, xã Sơn Tảo ngày nay để học (Hồ Diệu Thanh lúc đó dạy học tại trường này). Sau đó học tiểu học cao cấp Lý Nhân và trung học Dương Huyện, đều là nhờ tộc hội họ Hồ cung cấp học phí mới thi đỗ. Nhiều người thân bạn bè đều nói: "Ông bất kể là học tiểu học hay trung học, thành tích đều rất ưu tú, kiểm tra luôn đứng đầu." Lão tiên sinh Cam Ân Tích, giáo viên trường Lý Nhân nói: "Tôi dạy học hơn hai mươi năm ở học đường Lý Nhân, học sinh hiếu học nhất mà tôi từng thấy không ai bằng Hồ Diệu Bang. Năm đó cậu ấy ít tuổi nhất lớp, nhưng thành tích học tập lại đứng đầu. Một học sinh tiểu học cao cấp có thể viết được những bài văn dài, điều này thời đó đã thuộc loại hiếm, nếu ở ngày nay, có thể khẳng định càng là phượng mao lân giác!" Hồ Diệu Bang cũng không quên ân sư của mình, năm 1950, không lâu sau khi quê hương mới giải phóng, ông đã viết một lá thư đầy cảm động gửi cho thầy, trong thư thuật lại tình thầy trò sâu nặng giữa họ. Còn gửi kèm năm mươi vạn nhân dân tệ (số tiền trước khi cải cách tiền tệ, tương đương năm mươi đồng), để bày tỏ sự kính trọng sâu sắc của ông đối với thầy.

Hồ Diệu Bang từ Thái Nguyên đến Tứ Xuyên, đã để phu nhân Lý Chiêu dẫn các con về quê nhà Lưu Dương thăm cha mẹ. Mùa đông năm sau, lại phái người chuyên trách đón cha mẹ đến Nam Sung, Tứ Xuyên để phụng dưỡng.

Cha ông, cụ Hồ Tổ Luân, là một lão nông nghèo khổ, nếm trải sương gió, lương thiện và đôn hậu. Do gia đình đông nhân khẩu, gánh nặng lớn, cuộc sống khá khó khăn, khiến cụ tôi luyện thành một người nông dân có gân cốt cứng cáp, cần cù tiết kiệm. Nhờ đó gia cảnh cũng dần dần khá lên. Mặc dù cụ ít đọc sách, văn hóa rất thấp, nhưng Hồ Diệu Bang vẫn rất tôn trọng ý kiến của cha. Con trai họ đã ba tuổi, vẫn gọi tên nhũ danh, mãi cho đến khi quê hương giải phóng liên lạc được với gia đình, ông mới viết thư nhờ ông nội đặt tên cho cháu.

Sau khi ông lão đến Tứ Xuyên, tuy hoàn toàn có thể vui vầy cùng con cháu, hưởng tuổi già, nhưng cụ vẫn không mất đi phẩm chất cần cù tiết kiệm của người lao động. Trên con đường trước cửa nhà có cỏ dại, cụ vẫn thường xuyên tự tay đi nhổ; mua cho cụ một đôi xăng đan da, một hôm cụ đề nghị cháu đi mua dầu trẩu về bôi, cụ bảo bôi dầu trẩu mới bền hơn. Đáng tiếc là những năm tháng hưởng tuổi già của cụ không dài, từ Tứ Xuyên đến Bắc Kinh chỉ hơn một năm là qua đời.

Mẹ của Hồ Diệu Bang là cụ bà họ Lưu, tính tình nhân hậu, hiền từ dễ gần, đối nhân xử thế, hiền lương hào phóng. Tuổi đã ngoài bảy mươi mà vẫn tai thính mắt tinh. Cả nhà đều rất kính trọng cụ, nhiều việc trong nhà đều phải hỏi ý kiến của cụ. Cụ đã ra đi trong mười năm tai họa, sau khi tinh thần phải chịu cú sốc nặng nề.

Hồ Diệu Bang có nhiều anh chị em ruột thịt, trong đó năm người đã trưởng thành, ông là người nhỏ tuổi nhất. Chị gái thứ ba của ông là Cúc Hoa, gả cho họ Tăng, sinh được ba người con, sau khi chồng bệnh mất, do con còn nhỏ, cuộc sống gia đình cực kỳ khó khăn, nên năm 1947 đã tái giá. Năm 1950 người chồng thứ hai lại qua đời. Mùa đông năm đó khi Hồ Diệu Bang vừa mới đến Bắc Kinh, đã đón chị ba đến Bắc Kinh đoàn tụ, và kể từ đó, hàng năm đều gánh vác phần lớn chi phí sinh hoạt của chị, cho đến những năm tai họa khi bản thân họ cũng không tự lo nổi mới gián đoạn. Năm 1971 khi chị ba lâm bệnh nặng sắp qua đời, mặc dù bản thân họ vẫn đang trong cảnh khốn cùng, vẫn gửi cho chị bảy mươi đồng tiền thuốc men. Sau khi chị ba mất, lại gửi tiền giúp lo liệu hậu sự.

Anh trai ông là Diệu Phúc, là một lão chiến sĩ Xích vệ quân thời kỳ cách mạng ruộng đất những năm ba mươi. Trong những năm tháng đẫm máu của khủng bố trắng, ông đã làm không ít việc "bề ngoài trắng nhưng lòng đỏ", từng khéo léo cứu mạng vài đồng chí cách mạng; khi Quốc Dân Đảng phong tỏa khu Xô Viết, ông đã tìm cách mua tám trăm cân lương thực để cứu tế khu Xô Viết. Trước khi quê hương giải phóng năm 1949, ông lại tích cực tham gia tổ chức Đảng cộng sản ngầm, lao vào công tác đón giải phóng vừa oanh liệt lại vừa thầm lặng, đóng góp không nhỏ. Ông hiện là Ủy viên Hội nghị Hiệp thương Chính trị huyện Lưu Dương, đại biểu Đại hội Nhân dân thành phố Trường Sa.

Một người chị gái khác của ông là Kiến Trung, cũng tham gia cách mạng từ những năm ba mươi, là đoàn viên thanh niên cộng sản, từng làm công tác phụ nữ ở khu Xô Viết, lập được không ít công lao. Chị từng cần cù làm công việc thủ công là làm pháo - đặc sản nổi tiếng của Lưu Dương, và dùng đồng lương ít ỏi của mình để cố gắng chu cấp cho Hồ Diệu Bang ăn học. Nhưng không may đã bệnh mất từ lâu.

Hồ Diệu Bang thích hát nói: Phủ nhận bài hát thịnh hành là một sự ngu muội.

"Bố, còn nhớ năm đó ở Bắc Đới Hà bố và chúng con cùng hát không?" Con gái hỏi.

"Ừ, nhanh thật, đã gần 20 năm rồi..."

Mùa hè năm đó, Trung ương họp tại Bắc Đới Hà. Trong lúc rảnh rỗi của hội nghị, Hồ Diệu Bang thường tranh thủ từng chút thời gian để đọc sách, rèn luyện thân thể, và lần đầu tiên cùng các con học hát. Sau giờ trà, ông thường cầm sách hát gọi: "Mọi người đến hát nào, hát thôi!" Sau đó, tự vừa ngâm nga vừa ngồi vào ghế mây. Các con tất nhiên hưởng ứng nhiệt tình, vây quanh ông học hát. Trong sách hát có những bài ca lịch sử cách mạng, cũng có những ca khúc trong phim đang thịnh hành lúc bấy giờ; có bài ông biết hát, cũng có bài ông không biết. Ông thì có lúc làm thầy, có lúc làm trò. Khi làm thầy, ông rất nghiêm túc, chỗ nào nốt nhạc có dấu chấm dôi không hát đúng, chỗ nào hát lỡ nhịp, ông đều dừng lại ngay, sửa từng lỗi một. Còn khi làm trò, ông lại luôn khiêm tốn nghe các con chỉ bảo, luyện tập lặp đi lặp lại. Ông học rất nhanh, một bài hát tương đối phức tạp chưa từng nghe qua, ông thường học vài lần là thuộc.

Có một bộ phim mô tả các vận động viên nhảy cầu của nước ta tập luyện khổ cực, tên là "Nữ vận động viên nhảy cầu", trong đó có bài hát chèn —— "Bài ca nữ vận động viên nhảy cầu", là một trong những bài hát mà Hồ Diệu Bang yêu thích. Khi nghe các con hát bài này, Hồ Diệu Bang liền nhờ các con dạy ông. Ông còn hỏi các con có làm được như trong bài hát "rèn luyện trong gió, thử thách trong mưa, chúng ta là một đàn chim én vỗ cánh bay cao... kỹ năng nào cũng phải thuần thục, yêu cầu nghiêm chứ không lỏng, bao nhiêu khó khăn cũng không sợ, khổ luyện khi thiếu niên..." Sau đó, bất kể sóng gió lớn thế nào, thời tiết lạnh giá ra sao, Hồ Diệu Bang luôn cùng các con hát bài hát này, không ngại gió mưa xuống biển bơi lội. Khí chất cách mạng dũng cảm vô song trên người ông đã ảnh hưởng đến các con một cách tiềm tàng, khiến các con quyết tâm trở thành người kiên cường, không sợ gian khó trên con đường tiến lên...

Hồ Diệu Bang còn thường hát "Hoàng Thủy Dao" và "Bài ca Trường Đại học Quân chính Kháng Nhật". Ông kiên nhẫn dạy các con hát đi hát lại. Đây là những bài hát hay biết bao! Trong những năm tháng chiến tranh, nó đã cổ vũ hàng ngàn hàng vạn người nối tiếp nhau chiến đấu vì nền độc lập của dân tộc và sự giải phóng của nhân dân. Khi Hồ Diệu Bang công tác ở Đại học Kháng Nhật, thường chỉ huy mọi người hát bài ca của trường Kháng Nhật trong các buổi tập hợp. Bài hát này đến nay vẫn luôn ở trong trí nhớ của ông.

Hồ Diệu Bang rất coi trọng tác dụng to lớn của âm nhạc trong nhân dân, ông thường dùng bài hát để cổ vũ nhiệt huyết cách mạng và ý chí chiến đấu của mọi người. Khi ông đến mỏ dầu Thắng Lợi thị sát công tác, trong bài phát biểu tại đại hội cán bộ, ông lại một lần nữa hát "Bài ca Trường Đại học Quân chính Kháng Nhật":

"Bên bờ sông Hoàng Hà, tập hợp một đàn con cháu ưu tú của dân tộc Trung Hoa, trách nhiệm cứu nước giải phóng nhân loại, tất cả đều trông cậy vào chính chúng ta gánh vác..."

Hồ Diệu Bang hát thật cao vút, đầy truyền cảm, khiến hơn một nghìn cán bộ mặt trận dầu khí có mặt tại hội nghị không kìm được nhiệt liệt vỗ tay.

Hồ Diệu Bang nói tiếp: "Các đồng chí ở đây chẳng phải cũng gọi là bên bờ sông Hoàng Hà sao? ... Bây giờ tôi đổi vài chữ trong lời bài hát. 'Giải phóng nhân loại' đổi vài chữ, gọi là 'Hy vọng bốn hiện đại hóa'; 'trách nhiệm cứu nước' cũng có thể sửa hai chữ, gọi là 'trách nhiệm năng lượng'; 'tất cả trông cậy vào chúng ta gánh vác', tôi thấy cũng có thể sửa thành 'tất cả trông cậy vào chúng ta đánh trận đầu!'. Lời bài hát sửa thành mấy câu như thế này:

"Bên bờ sông Hoàng Hà, tập hợp một đàn con cháu ưu tú của dân tộc Trung Hoa, hy vọng bốn hiện đại hóa, trách nhiệm năng lượng, tất cả trông cậy vào chúng ta đánh trận đầu ——

"Các đồng chí, các đồng chí có phải là con cháu ưu tú của dân tộc chúng ta không? Có thể đánh trận đầu này không?" Cánh tay của Hồ Diệu Bang vung lên đầy mạnh mẽ, ánh mắt tha thiết nhìn từ hàng ghế đầu đến hàng cuối. Sau một khoảnh khắc tĩnh lặng, đột nhiên bùng nổ những tràng pháo tay nhiệt liệt kéo dài.

Từ lâu, Hồ Diệu Bang luôn coi ca hát là một cách tốt để liên hệ với thanh niên, liên hệ với quần chúng. Một ngày nọ, vài người trẻ tuổi đến thăm Hồ Diệu Bang, trong lúc trò chuyện nói đến vấn đề người trẻ tuổi thích hát một số bài hát thịnh hành, Hồ Diệu Bang nói: "Cái gì gọi là 'bài hát thịnh hành'? Khái niệm phải làm rõ. Là bài hát thì phải thịnh hành chứ, lẽ nào lại có bài hát sợ thịnh hành? Trong quần chúng có thể thịnh hành nghĩa là quần chúng thích. Như 'Tấm lòng Trung Quốc của tôi', 'Trên cánh đồng hy vọng', 'Cuộc sống của chúng ta tràn đầy ánh nắng', những bài hát như thế này thịnh hành thì có gì không tốt? Không phân tích mà phủ nhận bài hát thịnh hành, đó là biểu hiện của sự ngu muội, phải đấu tranh với sự ngu muội. Ngoài ra, bài hát hay dở thế nào, tôi thấy nên để quần chúng kiểm nghiệm. Xem nó có lưu truyền rộng rãi, lâu dài trong xã hội hay không, đây là tiêu chuẩn duy nhất để kiểm nghiệm hay dở. Phải khẳng định rằng, những bài hát lưu truyền rộng rãi, lâu dài trong quần chúng mới là bài hát hay..."

"... Trường Giang, Vạn Lý Trường Thành, núi Hoàng Sơn, sông Hoàng Hà, trong lòng tôi nặng ngàn cân, dù lúc nào, dù nơi đâu, trong lòng đều thân thiết như nhau..."

Tiếng hát này truyền ra từ một ngôi nhà nhỏ bên bờ biển Bắc Đới Hà, vang vọng trong cánh rừng xanh mướt đó. Lắng tai nghe kỹ, đây quả là một dàn đồng ca thú vị biết bao! Giọng hát trầm hùng của người già và giọng trẻ thơ trong trẻo hòa lẫn vào nhau.

Lại là một ngày bận rộn mà vui vẻ, ánh hoàng hôn nghiêng bóng nhuộm đỏ cả chân trời. Hồ Diệu Bang họp xong trở về nơi ở, dường như không hề mệt mỏi, đầy hứng khởi bảo cháu nhỏ lấy sách hát tới: "Ông dạy các cháu hát nhé." Bọn trẻ reo hò chạy tới, Tổng Bí thư liền dẫn các cháu hát lên. Hết lần này đến lần khác, mọi người hát to, càng hát càng hăng say. Rất nhanh, Hồ Diệu Bang đã hát rất liền mạch, rất chính xác. "Ông ơi, sao ông học nhanh thế ạ?" Cô cháu gái 7 tuổi ngạc nhiên hỏi. Bọn trẻ đâu có biết, Hồ Diệu Bang đã biết xem nhạc phổ đơn giản từ thời Hồng quân rồi.

"Các cháu khi nào mới học thuộc được? Không được thua kém ông đâu đấy!"

"Chúng cháu quyết không thua kém." Bọn trẻ trả lời. Phòng khách tràn ngập tiếng hát và tiếng cười...

Sáng 9 giờ ngày 8 tháng 4 năm 1989, Hồ Diệu Bang đột phát bệnh tim tại cuộc họp Bộ Chính trị, 7 giờ 53 phút sáng ngày 15 tháng 4 ông đã rời xa nhân gian.

Khoảng 7 giờ sáng ngày 15 tháng 4 năm 1989, sau khi tỉnh dậy, Hồ Diệu Bang nằm trên giường bệnh uống nước. Ăn dưa hấu, chuẩn bị chấp nhận buổi hội chẩn chuyên gia được sắp xếp vào buổi sáng. Sau khi ăn dưa hấu, Hồ Diệu Bang vì dùng sức, khiến mạch máu vùng ngực trái vỡ diện rộng, xuất hiện nhồi máu cơ tim diện rộng.

Sau khi bác sĩ cấp cứu khẩn cấp không hiệu quả, 10 phút sau, tức là 7 giờ 53 phút đã ngừng thở. Khi Hồ Diệu Bang phát bệnh, bên cạnh chỉ có con trai thứ ba là Hồ Đức Hoa và con dâu thứ hai có mặt. 7 giờ 45 phút, phu nhân Lý Chiêu vội vã tới hiện trường, vừa kịp gặp mặt Hồ Diệu Bang lần cuối.

Lần cuối cùng Hồ Diệu Bang xuất hiện trước công chúng là tại Đại hội Nhân dân năm 1989. Mọi người phát hiện, Hồ Diệu Bang đã gầy đi trông thấy so với trước.

Trong kỳ nghỉ Tết năm 1989, Hồ Diệu Bang rời Bắc Kinh đi Hồ Nam.

Trong thời gian nghỉ ở Hồ Nam, Hồ Diệu Bang chưa từng mắc bệnh tim đã bị lên cơn đau tim do cảm lạnh, phu nhân Lý Chiêu của ông vội vã đến Trường Sa chăm sóc. Sau khi được cứu chữa tận tình, bệnh tình của Hồ Diệu Bang ổn định, và hồi phục rất tốt, sau đó lại đi Quảng Tây tiếp tục nghỉ ngơi. Tháng 3, khi Hồ Diệu Bang trở lại Bắc Kinh để tham dự Đại hội Nhân dân toàn quốc, rất nhiều người bày tỏ sự quan tâm đến việc ông bị gầy đi.

Ngày 26 tháng 3, con trai ông là Hồ Đức Bình khi trò chuyện với phóng viên Hồng Kông, từng bày tỏ sức khỏe của Hồ Diệu Bang vẫn tốt.

Sau đó Hồ Diệu Bang biết chuyện này liền nói: "Sao con lại phát biểu nữa rồi?" Hồ Đức Bình nói: "Trong và ngoài nước đều quan tâm đến bố mà, nhiều phóng viên vây quanh con như vậy, làm sao không nói câu nào được."

Sáng 9 giờ ngày 8 tháng 4, Hồ Diệu Bang tham dự cuộc họp Bộ Chính trị Trung ương tổ chức tại Hoài Nhân Đường, Trung Nam Hải, cuộc họp này chủ yếu bàn về công tác giáo dục. Theo tiết lộ, sau khi cuộc họp tiến hành được 40 phút, Hồ Diệu Bang đột nhiên cảm thấy không khỏe, đứng dậy nói: "Tôi tức ngực, khó chịu." Vừa nói ông vừa muốn từng bước rời khỏi hội trường. Các đồng chí thấy sắc mặt ông tái nhợt, trán lấm tấm mồ hôi, biết ông bị bệnh rồi.

Triệu Tử Dương hỏi: "Có phải bệnh tim không? Tuyệt đối đừng cử động, mau ngồi xuống." Lúc này, Tần Cơ Vĩ ở bên cạnh Hồ Diệu Bang liền đỡ ông ngồi xuống tại chỗ.

"Mau gọi bác sĩ!" Các đồng chí xung quanh nói.

Nhiều điện thoại ở Hoài Nhân Đường đồng thời được kết nối, ba xe cảnh vệ đồng thời xuất phát, với tốc độ nhanh nhất đi đón bác sĩ.

Lúc này, Hồ Diệu Bang nhắm chặt hai mắt, đã không thể nói chuyện.

Mọi người vô cùng lo lắng, trong hơn mười phút trước khi bác sĩ đến, có thể xảy ra nguy hiểm. Để cấp cứu, liền hỏi ai mang theo "hộp bảo hiểm", thật may là Giang Trạch Dân có mang theo bên người. Ngay lập tức cho Hồ Diệu Bang uống thuốc Nitroglycerin, ngửi Amyl Nitrite, làm dịu bệnh tình.

Chưa đầy mười phút, nhân viên y tế Trung Nam Hải đã đến hiện trường, lại qua năm phút nữa, bác sĩ bệnh viện Bắc Kinh mang theo đầy đủ thiết bị cấp cứu cũng tới nơi. Do bệnh tình của Hồ Diệu Bang không cho phép di chuyển, Triệu Tử Dương dặn dò Ôn Gia Bảo và Dương Đức Trung ở lại hiện trường Hoài Nhân Đường chăm sóc.

Hoài Nhân Đường trở thành phòng bệnh tạm thời để cứu chữa Hồ Diệu Bang.

Đến 4 giờ chiều cùng ngày, sau khi bệnh tình của Hồ Diệu Bang có chút chuyển biến tốt hơn, ông được chuyển đến bệnh viện Bắc Kinh điều trị.

Do bệnh tình chưa ổn định, phía bệnh viện thực hiện các biện pháp cách ly nghiêm ngặt, bệnh viện chỉ cho phép một thư ký ở bên cạnh. Sau đó khi bệnh tình dần bình phục, "lệnh cấm" dần nới lỏng, các nhà lãnh đạo cấp cao của Đảng Cộng sản Trung Quốc, bao gồm Thủ tướng Lý Bằng, đều được cho phép đến bệnh viện thăm hỏi.

Ngày 9, ngày 10, bệnh tình Hồ Diệu Bang tiếp tục chuyển biến tốt, và có thể ăn cháo, mọi người liền cảm thấy nhẹ nhõm. Mãi đến ngày 14, Hồ Đức Bình khi trả lời câu hỏi của một người bạn đã bày tỏ: "Tình hình đã ổn định hơn, nhưng vẫn chưa đủ tốt." Không ngờ, lại đột ngột qua đời do bệnh tình chuyển biến đột ngột, thực sự khiến người ta tiếc nuối!

Dòng người cuồn cuộn không dứt mang theo nỗi đau thương khôn xiết đến đây tế lễ —— đây là dòng người không thể ngăn cản.

Căn phòng nhỏ chưa đầy 18 mét vuông này —— linh đường tại gia do người thân và nhân viên của đồng chí Hồ Diệu Bang thiết lập, vốn là phòng khách đón tiếp khách quý của đồng chí Hồ Diệu Bang, ngày xưa tràn ngập tiếng cười sảng khoái của đồng chí Hồ Diệu Bang, nay, lại đột ngột biến thành linh đường với những khúc nhạc ai oán khiến người ta rơi lệ. Từ chín giờ rưỡi sáng ngày 15 tháng 4, những người đến viếng dinh thự của Hồ đều không dứt. Trong số họ có các nhà lãnh đạo như Kiều Thạch, Hồ Khải Lập, Diêu Y Lâm, Lý Thiết Ánh, Ngô Học Khiêm, Tần Cơ Vĩ, Diêm Minh Phục, Nhuế Hạnh Văn, cùng hơn sáu trăm người thuộc các giới như khoa học kỹ thuật, giáo dục, lý luận, báo chí như Ngải Thanh, Hồ Tích Vĩ, Lý Xương, Chu Hậu Trạch, Bình Kiệt Tam, Vu Quang Viễn, Nghiêm Gia Kỳ, v.v. Phu nhân của Đặng Tiểu Bình là Trác Lâm, con trai Đặng Phác Phương lần lượt đến viếng. Triệu Tử Dương ủy thác con trai Triệu Quân thay mặt cả gia đình tưởng niệm trước linh cữu. Lý Bằng, Lý Tiên Niệm lần lượt gọi điện chia buồn.

Dải băng đen bao quanh di ảnh ông, đặt giữa tùng bách xanh tươi và lan quân tử, lại càng được vây quanh bởi những vòng hoa, câu đối, lẵng hoa xếp chồng lên nhau, mỗi một bông hoa nhỏ là một con mắt đẫm lệ, mỗi một lời điếu là tiếng gọi từ tận đáy lòng: Đồng chí Diệu Bang, người đi quá vội vàng rồi!

Hai người quân nhân nghiêm trang đứng hai bên di ảnh, con cháu người thân của Hồ Diệu Bang luân phiên túc trực bên linh cữu. Phu nhân Hồ Diệu Bang là Lý Chiêu dẫn đầu mười ba người cháu chắt kính dâng vòng hoa đặt ở chính giữa linh đường, trên dải băng của vòng hoa viết "Diệu Bang, xin hãy yên nghỉ".

Trong tiếng nhạc ai oán, mọi người đẫm lệ, bày tỏ sự kính trọng sâu sắc đối với vị lãnh đạo xuất sắc đã lập nên công trạng bất hủ cho nhân dân Trung Quốc.

Cán bộ, công nhân, sinh viên, từng người một lặng lẽ bước qua đây, chỉ có những dòng chữ trên câu đối mới để lại tâm tư của họ:

"Một thân chính khí được nhân dân kính yêu sâu sắc,

Hai ống tay áo thanh phong xứng danh khuôn mẫu làm người',

'Chí đại chí cương';

'Núi cao ngưỡng vọng mở đường mạo hiểm,

Gáo nước ngọt ngào uống nước nhớ nguồn".

Trong căn phòng nhỏ, lẵng hoa đầu tiên là của Vương Quang Mỹ gửi tới. Khi bà đến cửa hàng hoa chọn mua, các nhân viên nghe nói lẵng hoa này là để viếng đồng chí Hồ Diệu Bang, nhất quyết không chịu nhận tiền, nói: Lẵng hoa này cũng đại diện cho tấm lòng của tất cả mọi người trong cửa hàng chúng tôi.

Cấp dưới cũ Trương Lê Quần ôm con trai út Đức Hoa của Hồ Diệu Bang khóc nức nở, tin dữ truyền đến, ông cả đêm không ngủ được, cúi mình viết lia lịa: Một ngọn đèn trí tuệ siêu việt sáng ngời biết bao đã tắt lịm! Một trái tim đỏ tươi vĩ đại biết bao đã ngừng đập! Một người con của nhân dân nhân nghĩa chính trực biết bao đã ra đi! Một người cộng sản trung kiên biết bao đã ngừng chiến đấu!

Đại diện học viên Học viện Chính trị Thanh niên Trung Quốc phân thành từng đợt đến viếng vị lãnh đạo cũ của họ. Bí thư Đảng ủy học viện dẫn các học viên đến trước linh cữu, ông nói, sinh viên cứ nhắc đến ông là khóc, đều yêu cầu được tham gia lễ truy điệu. Chúng tôi đã lập linh đường tại học viện ngay trong đêm đó, để thầy trò bày tỏ nỗi đau buồn đối với Hồ Diệu Bang, còn chuẩn bị tổ chức triển lãm về cuộc đời sự nghiệp của Hồ Diệu Bang. Cụ ông Tưởng Văn Mô, người từng giữ chức cảnh vệ cho Hồ Diệu Bang ở Diên An năm mươi năm trước, đứng trước linh cữu của Hồ Diệu Bang khóc không thành tiếng nói: "Nửa tháng trước ông ấy còn ở nhà mời tôi ăn cơm, tặng tôi một chiếc áo len làm kỷ niệm. Hôm qua tôi mang đậu nhỏ quê nhà tới, nhưng giờ ông ấy cái gì cũng không ăn được nữa...".

Lão Hồng quân Lại Đại Siêu chống gậy vội vã từ Quảng Thanh Châu cán đến.

Hồi tưởng lại những ngày cùng Hồ Diệu Bang chiến đấu ở Cục Trẻ em Trung ương tại Thụy Kim năm 1933, ông không kìm được nước mắt giàn giụa. Sao ông có thể tin được Hồ Diệu Bang tràn đầy sức sống đã rời bỏ nhân thế!

Những cán bộ lão thành, người nổi tiếng, người không nổi tiếng đều đã đến, quá nhiều, quá nhiều, đến mức người thân và nhân viên không thể kể hết tên họ. Có người gào khóc trong linh đường, có người quỳ trước di ảnh đau đớn tột cùng, gọi: "Không có ông, oan khuất của tôi không thể được giải oan đâu!" Mỗi một người được giải phóng, được minh oan, đều khắc ghi công lao to lớn và phẩm chất ngay thẳng không chịu khuất phục của Hồ Diệu Bang trong việc giải quyết các vụ án oan sai.

Giáo sư già Cát Bội Kỳ từng được Hồ Diệu Bang quan tâm chăm sóc bước đi khó nhọc, từng bước từng bước di chuyển đến linh đường, chính Hồ Diệu Bang đã phê duyệt trực tiếp vào thư kêu oan của ông, ông mới thoát khỏi biển khổ trầm luân, hôm nay, trước di ảnh Hồ Diệu Bang, ông sao có thể không muôn vàn cảm xúc.

Chuyên gia Sở Từ Văn Hoài Sa gửi đến câu đối, ông với giọng điệu nặng nề ngâm lên: "Nhân dân Trung Quốc, nhân dân thế giới yêu người, cần người, trái tim nhân từ của người sao nỡ ngừng đập, kế thừa câu của Phóng Ông, viết câu đối này để dâng trước linh cữu: Dân vọng rất đói khát, công tâm sao nỡ nán lại." Giọng ông run rẩy, tay ông cũng run rẩy. Ông nói với phóng viên: "Lưu, là lưu giữ tấm lòng son chiếu sử xanh. Đồng chí Hồ Diệu Bang nên ở lại, tôi đã 78 tuổi rồi, tôi thà chết thay cho ông ấy!"

Nhà thơ Ngải Thanh 80 tuổi chống gậy đến. Ông rất đau buồn nói với phóng viên: "Khi đồng chí Diệu Bang làm Tổng Bí thư, có người từ Quảng Châu gửi vải thiều tươi đến, Diệu Bang cử người mang những quả vải tươi này gửi cho tôi, Đinh Linh, Mã Hải Bảo và Ngải Lê, nay người gửi vải và người ăn vải đều đi rồi, chỉ còn lại mình tôi." Dòng người hàng ngàn hàng vạn. Mọi người xếp hàng dài, không dứt, mong muốn của họ chính là được ký tên mình vào sổ tang, sau đó cúi chào trước di ảnh Hồ Diệu Bang. Những người Trung Quốc vốn nổi tiếng "nhẫn nhịn", lúc này phút này không còn kìm nén được những giọt nước mắt trong lòng, họ khóc lớn vì mất đi một vị lãnh đạo, người thầy, người bạn tốt. Hồ Diệu Bang, cái tên này sẽ tồn tại cùng sự nghiệp cải cách mở cửa của Trung Quốc, nhiệt huyết ông thể hiện trong sự nghiệp chấn hưng dân tộc Trung Hoa cũng như phẩm chất chân thành, rộng lượng, liêm khiết của bản thân ông đã làm lay động sâu sắc trái tim của hàng ngàn hàng vạn người dân bình thường Trung Quốc.

Ngày 20 tháng 4, lão nhân Tôn Kính Tu - người từng kể chuyện cho ba thế hệ gia đình họ Hồ, được cháu gái dìu đến linh đường, ông khóc không thành tiếng, hồi lâu sau nói ra một câu kinh thiên động địa:

"Ông là một người tốt vô cùng!"

Phu nhân Hồ Diệu Bang là Lý Chiêu ở bên cạnh cũng khóc không thành tiếng. Bà dẫn đầu con cháu làm lễ tế gia đình lần cuối trước di ảnh:

"Diệu Bang, con cháu đều đến đông đủ rồi. Ông cả đời quang minh chính đại, vô tư không sợ hãi, lúc sinh thời ông chỉ nghĩ đến quần chúng, quần chúng mới tưởng niệm ông như thế này. Những cái cây ông trồng, những thảm cỏ ông trồng, đều đã phát triển tươi tốt, ông chưa chết, ông sẽ trường tồn cùng đại thụ và cỏ non. Thấy những điều này, ông nên mỉm cười nơi chín suối rồi!"

Chiếc xe linh cữu trang trí dải băng đen, từ Đại lễ đường Nhân dân trang nghiêm từ từ lăn bánh, dòng người như thủy triều cuồn cuộn trào dâng. Đại lộ Trường An rộng lớn một lần nữa ghi lại một sự thật lịch sử đầy bi thương: Diệu Bang đã ra đi!

Sáng ngày 22 tháng 4 năm 1989. Đại sảnh trung tâm Đại lễ đường Nhân dân trang nghiêm trịnh trọng.

Lá cờ Đảng đỏ thắm phủ lên người ông. Lúc này, ông mặc bộ âu phục màu đen, nằm đó với thần thái an tường. Bên cạnh ông bao quanh là những bông hoa loa kèn trắng muốt và tùng bách xanh tươi. Dưới chân là một bụi hoa đỗ quyên rực rỡ như lửa.

Trong ký ức của mọi người, ông luôn là người tràn đầy sức sống, đầy nhiệt huyết. Thế mà lúc này lại lặng lẽ nằm đó. Ông quá mệt mỏi rồi. Ông làm việc quá sức, gánh vác những điều quá nhiều!

Chính giữa hội trường treo cao bức ảnh màu khổ lớn của Hồ Diệu Bang được lồng trong khung đen. Bức ảnh này được chụp ngày 6 tháng 4, cũng là bức ảnh cuối cùng của ông. Trong bức ảnh này do chính phu nhân Lý Chiêu lựa chọn, ông già đi, gầy đi so với trước đây.

Chỉ duy đôi mắt ấy, vẫn thâm trầm như vậy, lấp lánh ánh sáng của trí tuệ...

9 giờ 54 phút, Lý Chiêu được Vương Quang Mỹ và người thân dìu, dẫn đầu con cháu từ từ bước vào đại sảnh, đứng dưới di ảnh Hồ Diệu Bang.

9 giờ 58 phút, Đặng Tiểu Bình, Triệu Tử Dương và các nhà lãnh đạo Đảng và Nhà nước chậm rãi bước vào hội trường.

10 giờ, Dương Thượng Côn chủ trì lễ truy điệu, tuyên bố mặc niệm, cử hành quốc ca. Khi Triệu Tử Dương đọc lời điếu, trong số người thân của Hồ Diệu Bang, một phụ nữ thanh niên nông thôn đang bế con nức nở khe khẽ. Cô là cháu dâu của Hồ Diệu Bang, ngày 19 cùng anh trai của Hồ Diệu Bang là Hồ Diệu Phúc từ quê nhà Văn Gia Thị, Lưu Dương, Hồ Nam vội vã đến dự lễ truy điệu.

Trong đại sảnh, hơn 4000 đại biểu đến từ các mặt trận đứng nghiêm trang, bày tỏ lòng thương tiếc đối với Hồ Diệu Bang. Trên quảng trường Thiên An Môn, sinh viên các trường đại học thủ đô và quần chúng khác đã tập trung từ tối qua, lắng nghe hiện trường trực tiếp được phát qua loa phóng thanh, bày tỏ lòng thương tiếc sâu sắc đối với vị thầy của thanh niên, lãnh tụ của quần chúng, tri kỷ của giới tri thức là Hồ Diệu Bang. Trong và ngoài Vạn Lý Trường Thành, từ Bắc chí Nam, hàng trăm triệu người dân xem truyền hình trực tiếp trước đài phát thanh, tivi, cùng đồng thanh khóc than.

Một lão tướng quân tóc bạc trắng khóc lớn trước linh cữu.

Trác Lâm dẫn đầu các con, đẫm lệ, cúi chào sâu trước Hồ Diệu Bang, sau đó ôm chầm lấy Lý Chiêu một hồi lâu, an ủi bà hãy nén đau thương bảo trọng.

Lý Chiêu nói khẽ: Nhất định hãy bảo đồng chí Tiểu Bình bảo trọng thân thể.

Giám đốc tòa soạn tạp chí "Động thái Lý luận" của Trường Đảng Trung ương là Thẩm Bảo Tường hồi tưởng lại đầy tình cảm những ngày đêm bên nhau khi Hồ Diệu Bang sáng lập "Động thái Lý luận". Ông nói, đồng chí Diệu Bang (điều hành) ấn phẩm này, mục tiêu ban đầu rất rõ ràng: đảo ngược lại những đúng sai về tư tưởng, lý luận, chính trị mà bè lũ Lâm Bưu, "Tứ nhân bang" đã làm đảo lộn. "Đồng chí Diệu Bang tư tưởng sâu sắc, ông là một nhà lý luận, nhà tư tưởng Mác-xít kiệt xuất."

Phó quan của Tổng tư lệnh Chu, khi Hồ Diệu Bang nhậm chức Chính ủy Quân đoàn 4, vị Cục trưởng Cục Hậu cần của đơn vị đó, lão Hồng quân Triệu Dung, đã 90 tuổi rồi. Ông ngồi trên xe lăn nói với phóng viên: Đồng chí Diệu Bang đối với người đối với mình thống nhất trước sau, chưa bao giờ lợi dụng chức vụ làm việc bất chính. Các con của ông đều tự dựa vào nỗ lực của bản thân để trưởng thành. Hồ Khắc Thực, người cùng làm việc với Hồ Diệu Bang 24 năm, đẫm lệ nói với phóng viên, đồng chí Diệu Bang liêm khiết làm quan, quang minh chính đại, chân thành đối đãi với mọi người, chính điểm này đã giành được sự tôn trọng và yêu mến phổ biến của Đảng và nhân dân.

Lễ tưởng niệm kết thúc, vẫn còn rất nhiều người tìm đến người thân của Hồ Diệu Bang ôm nhau khóc nức nở.

Mười dặm đường dài, dòng người vô tận, lặng lẽ chờ đợi.

12 giờ 05 phút trưa. Một tiếng sấm nhẹ lăn từ Đông sang Tây trong dòng người: "Đến rồi!" "Đến rồi!"

Chiếc xe linh cữu trang trí dải băng đen, từ Đại lễ đường Nhân dân trang nghiêm từ từ lăn bánh. Một tiếng "rào", dòng người như thủy triều cuồn cuộn trào dâng. Đại lộ Trường An rộng lớn một lần nữa ghi lại một sự thật lịch sử đầy bi thương:

Diệu Bang đã ra đi!

Diệu Bang đã ra đi, mang theo những mảnh đạn từ Lâu Sơn Quan, mang theo những vết roi của "Cách mạng Văn hóa", mang theo khói bụi của sáu mươi năm sự nghiệp cách mạng, mang theo cả tâm nguyện chưa thành —— đã ra đi.

Diệu Bang đã ra đi, lay động hàng triệu trái tim. Từ quảng trường Thiên An Môn đến Bát Bảo Sơn, dọc hai bên đường dài 15 km, đâu đâu cũng chật kín người.

"Hãy để chúng tôi nhìn Diệu Bang thêm lần nữa!"

"Hãy để chúng tôi tiễn Diệu Bang một đoạn đường!"

Công nhân, sinh viên, thị dân, người già và trẻ nhỏ, mọi người lặng lẽ tiễn đưa linh cữu đi qua. Trong số họ, một số người cài hoa trắng trước ngực, một số người đeo dải băng đen trên cánh tay.

Xe linh cữu đi qua cửa Nam Trường Nhai, một ngôi nhà nhỏ cách đây hơn 200 mét, chính là nhà của Hồ Diệu Bang. Mặc dù ngôi nhà này có cửa thông với Trung Nam Hải, nhưng vì ngày đêm làm việc vì một tỷ người, ông thường một hai tháng cũng không về nhà được một lần. Ông từng tiếp đãi vô số quần chúng, đích thân xử lý không ít thư khiếu nại, "sáu năm hai nghìn lá thư", sao mọi người có thể không nhớ mãi không quên!

Mười dặm đường dài, dường như không chứa nổi ngần ấy nỗi bi thương. Dòng người trào dâng, xe linh cữu lúc đi lúc dừng. Mọi người đều hy vọng xe linh cữu đi chậm hơn, chậm hơn nữa. Một cụ già nói: "Diệu Bang một thân chính khí, hai ống tay áo thanh phong, dựa vào điều này, cũng xứng đáng để tiễn ông ấy một đoạn."

"Tâm trong nhân dân, gốc rễ bất kể việc lớn việc nhỏ; lợi về thiên hạ, hà tất tranh nhiều tranh ít." Câu đối cổ mà Hồ Diệu Bang từng sửa khi còn sống chính là bức chân dung chân thực cho cuộc đời rực rỡ của ông. Hồ Diệu Bang khi còn sống không nhận quà quần chúng tặng, hôm nay lại đành phải nhận một món quà hậu hĩnh của nhân dân: lòng kính ngưỡng và nỗi niềm thương tiếc.

Giờ phút này, gia quyến của Hồ Diệu Bang hộ tống linh cữu cùng Kiều Thạch, Hồ Khải Lập, Tống Bình, Ôn Gia Bảo, v.v., vẫy tay chào người dân bên ngoài xe, nhìn nhau trong làn nước mắt. Con trai trưởng Đức Bình của Hồ Diệu Bang đặt hai tay trước ngực, bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới những người tiễn đưa cha mình.

Xe linh cữu đi qua Bảo tàng Quân sự, một thanh niên đạp xe theo sau đoàn xe. Trên lưng cậu khoác một dải giấy dài kéo lê trên đất, viết hai chữ "Diệu Bang", cứ thế tiễn đưa đến tận Bát Bảo Sơn.

Bát Bảo Sơn ——

8 công nhân trẻ mặc trang phục đen nâng linh cữu Diệu Bang, chậm rãi tiến về phòng chia biệt. Con người có niềm đam mê rực cháy như lửa này, sẽ trường sinh trong ngọn lửa.

Buổi chiều, khi Tống Bình, Ôn Gia Bảo cùng con cháu Hồ Diệu Bang bưng hũ cốt của Hồ Diệu Bang về nhà, Lý Chiêu ở cửa lớn liên tục nói: "Diệu Bang, ông lại về nhà rồi."

Lý Chiêu đẫm lệ nói: "Hôm nay, tôi đã thấy được tình cảm của nhân dân đối với ông. Ông đi rồi, đi thật thanh thản, không chút đau đớn. Ông cùng sự nghiệp mà ông yêu mến đồng tại, tinh thần của ông đồng tại với chúng ta. Chúng ta nhất định phải biến đau thương thành sức mạnh..."