"Ai nắm bắt thanh niên, người đó nắm bắt tương lai", Hồ Diệu Bang thường đem câu nói này của Chu Ân Lai nói cho những người bên cạnh nghe. Trong thời gian chủ trì công tác Đoàn Thanh niên Trung ương, Hồ Diệu Bang đã đưa ra khẩu hiệu "Dựa lưng vào đảng ủy, hướng về thanh niên", thực hiện một cách sáng tạo chỉ thị của Trung ương, mở ra thời kỳ công tác thanh niên sôi nổi nhất kể từ khi thành lập nước và tích lũy được những kinh nghiệm quan trọng. Kể từ đó, cuộc đời của Hồ Diệu Bang gắn bó mật thiết với thanh niên.

Thời kỳ đầu kiến quốc, Hồ Diệu Bang chủ trì công tác Đoàn Thanh niên Trung ương, trong điều kiện không có kinh nghiệm trực tiếp để tham khảo, đã "thỉnh thị cấp trên, cầu viện cấp dưới và xung quanh, tự lực phấn đấu" để mở ra thời kỳ lịch sử công tác thanh niên sôi nổi nhất.

Năm 1952, Hồ Diệu Bang đến Đoàn Thanh niên Trung ương chủ trì công tác, lúc bấy giờ đúng vào dịp trước thềm nước ta bắt đầu tiến hành xây dựng kinh tế có kế hoạch. Thế nhưng, Đoàn Thanh niên Dân chủ Mới vừa được thành lập ba năm, đối mặt với nhiệm vụ xây dựng kinh tế vô cùng gian khổ và phức tạp, lại không có kinh nghiệm trực tiếp nào có thể noi theo để tuân thủ, cho nên, việc triển khai công tác Đoàn Thanh niên gặp khó khăn rất lớn.

Hồ Diệu Bang sau khi suy nghĩ thận trọng, nhắm vào đặc điểm công tác Đoàn Thanh niên "chiến tuyến dài, phối hợp nhiều", đã quả quyết đưa ra tư tưởng chỉ đạo công tác "thỉnh thị cấp trên, cầu viện xung quanh, tự lực phấn đấu". Điều này một mặt thể hiện phẩm chất ưu tú khiêm tốn cẩn trọng của một cán bộ thanh niên, mặt khác cũng thể hiện tinh thần cách mạng làm việc tích cực, nỗ lực mở ra cục diện mới.

Sau đó, dưới sự lãnh đạo và quan tâm của Trung ương Đảng, tuân theo chỉ thị của Chủ tịch Mao Trạch Đông, Hồ Diệu Bang đã xác định phương châm công tác xoay quanh công tác trung tâm của Đảng, chiếu cố đặc điểm của thanh niên, triển khai các hoạt động độc lập của Đoàn, thống nhất nhận thức của toàn Đoàn, dẫn dắt toàn Đoàn bắt đầu triển khai công tác thanh niên một cách sáng tạo.

Ông yêu cầu quảng đại cán bộ đoàn thanh niên không chỉ quan tâm đến công tác của bộ phận mình, mà phải quan tâm đến toàn cục của công tác, phải lĩnh hội và thấu hiểu nghiêm túc tinh thần các phương châm, chính sách và chỉ thị của Trung ương Đảng. Gặp phải một số vấn đề quan trọng, còn phải triệu tập hội nghị toàn thể Đoàn Thanh niên Trung ương để thảo luận, sau khi đưa ra nghị quyết tương ứng thì đem ra quán triệt thực hiện. Như vậy, đã đảm bảo được sự lãnh đạo của Đảng đối với Đoàn, khiến cho công tác của Đoàn xoay quanh chặt chẽ nhiệm vụ trung tâm của Đảng để tiến hành.

Dưới sự lãnh đạo và tổ chức xuất sắc của Hồ Diệu Bang, quảng đại cán bộ đoàn thanh niên đều tự giác nắm bắt toàn cục, tìm hiểu tình hình thực tế của thanh niên, tổ chức các hoạt động độc lập phong phú nhiều màu sắc của Đoàn tùy theo điều kiện địa phương.

Do phương châm công tác và biện pháp đắc lực, cho nên, vào thập niên 50 và 60, công tác của đoàn thanh niên khá sôi nổi, các hoạt động độc lập của Đoàn đa dạng phong phú, thành tích rất to lớn: Trên mặt trận công nghiệp, để thích ứng với nhu cầu xây dựng kinh tế quy mô lớn, đoàn thanh niên đã phát động và tổ chức hoạt động đội đột kích thanh niên, kích thích tối đa nhiệt huyết sản xuất của thanh niên; trên mặt trận nông nghiệp, để phát triển sản xuất nông nghiệp, phối hợp với nhiệm vụ "tiến hành di dân khai hoang" do Đảng và Chính phủ đưa ra, đoàn thanh niên đã kịp thời phát động và tổ chức hoạt động "đội khai hoang tình nguyện thanh niên", vừa khai khẩn đất hoang, phát triển sản xuất nông nghiệp, vừa xướng lên trong thanh niên một loại tinh thần "tinh thần khai hoang" và tinh thần "tiến quân vào khó khăn"; trên mặt trận lâm nghiệp, đoàn thanh niên phát động hàng ức vạn thanh thiếu niên triển khai hoạt động xanh hóa Tổ quốc, trồng cây gây rừng, khoác lên những ngọn đồi trọc tấm áo màu xanh, từ đó cải thiện môi trường sinh thái, duy trì thổ nhưỡng; trên mặt trận văn giáo khoa kỹ, đoàn thanh niên lại phát động và tổ chức hoạt động thanh niên học tập văn hóa, xóa bỏ mù chữ và "tiến quân vào khoa học", cống hiến cho việc nâng cao trình độ văn hóa khoa học của toàn dân tộc.

Đối với việc này, sau khi ông qua đời, Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc có đánh giá như sau: Trong thời gian này, ông đã chấp hành sáng tạo chỉ thị của Trung ương, mở ra thời kỳ công tác thanh niên của Đảng sôi nổi nhất kể từ khi thành lập nước và tích lũy được những kinh nghiệm quan trọng. Đặc biệt là ông vô cùng chú trọng giáo dục thanh niên bằng tư tưởng cộng sản trong thực tiễn, triển khai các hoạt động phong phú nhiều màu sắc theo đặc điểm của thanh niên, đề xướng tác phong "tràn đầy sức sống, cầu thực tới nơi tới chốn", khiến cho tổ chức đoàn có sức hút rất mạnh mẽ, từ đó dẫn dắt quảng đại thanh niên hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ vinh quang mà Đảng giao phó.

Hồ Diệu Bang vô cùng quan tâm đến tờ "Trung Quốc Thanh niên Báo", ông lãnh đạo tờ "Trung Quốc Thanh niên Báo", vừa buông tay nhưng lại không buông bỏ, vừa có sự lãnh đạo mạnh mẽ, lại vừa không có chỗ vướng tay vướng chân.

Trong công tác thanh niên, sự hướng dẫn của dư luận và giáo dục cực kỳ quan trọng.

Mùa thu năm 1952, Hồ Diệu Bang vừa nhậm chức Bí thư thứ nhất Đoàn Thanh niên Trung ương đã trò chuyện với mấy người phụ trách của "Trung Quốc Thanh niên Báo" về vấn đề làm tốt tờ báo của Đoàn.

Hồ Diệu Bang cho rằng, nguyên nhân Trung ương Đoàn phải làm tờ "Trung Quốc Thanh niên Báo" chính là để thông qua nó hướng dẫn phong trào thanh niên, giáo dục thanh niên bằng tinh thần cộng sản.

Đồng thời, ông lại chỉ ra rằng, điểm khác biệt giữa "Trung Quốc Thanh niên Báo" với "báo của Đảng và các tờ báo khác, nằm ở chỗ nó mang đặc điểm thanh niên, vì vậy, từ nay về sau nên khiến cho đặc điểm này càng nổi bật hơn."

Làm thế nào để làm tốt báo của Đoàn? Hồ Diệu Bang nói, làm báo không giống như lên lớp, cũng không giống như biên soạn tạp chí, mà là phải đặt ra và giải quyết các vấn đề công tác thực tế. Ông cho rằng giảng đạo lý cho thanh niên là rất cần thiết, bởi vì thanh niên đối với rất nhiều chuyện quan niệm đúng sai không rõ ràng, cần phải giảng cho họ một cách tương đối có hệ thống một số đạo lý. Thế nhưng sâu sắc nhất, có thể cảm động thanh niên và ảnh hưởng đến thanh niên nhất, vẫn là những ví dụ cụ thể, đây là một phương diện cần lưu ý khi làm báo.

Hồ Diệu Bang còn đề cập đến vấn đề tăng cường tính chiến đấu của tờ báo.

Ông nói, tờ báo là một chiếc kèn lệnh, phải thổi cho người ta tiến lên, cho nên âm thanh phải thật vang dội, lực lượng yếu ớt thì tính chiến đấu sẽ không mạnh, liền không thể phát huy tốt vai trò hướng dẫn cổ vũ mọi người tiến lên. Ông chỉ ra rằng, sau này "Trung Quốc Thanh niên Báo" nên tăng cường tính chiến đấu, cũng chính là tăng cường tính hướng dẫn, tính cổ vũ, triển khai phê bình và tự phê bình. Tờ báo phải có tiếng nói, có ngôn luận, áp dụng mỗi kỳ có một bài xã luận. Đồng thời, phải đưa ra tấm gương tốt để thanh niên học tập, cũng phải công bố người xấu việc xấu ra để thanh niên không học theo, đồng thời đôn đốc những người có lỗi lầm và khuyết điểm này nọ sửa chữa.

Hồ Diệu Bang vào lúc mới nhậm chức, tại sao lại chủ động hỏi đến công tác tuyên truyền của "Trung Quốc Thanh niên Báo"? Đây là bởi vì, "muốn chuyển toàn bộ công tác thanh niên từ phục vụ chiến tranh cách mạng sang phục vụ xây dựng Tổ quốc, bắt buộc phải bỏ công sức trên cả lý luận và thực tiễn." Điểm này, gắn liền với tư tưởng chiến lược giải quyết công tác thanh niên trong điều kiện đảng cầm quyền của ông.

Cho nên, ông đã tự mình nắm lấy thứ vũ khí này, và trên việc làm tốt tờ "Trung Quốc Thanh niên Báo", đã không tiếc sức lực.

Ông lãnh đạo tờ Trung Quốc Thanh niên Báo, vừa buông tay, lại vừa không buông bỏ. Khiến cho người ta cảm thấy, vừa có sự lãnh đạo mạnh mẽ, lại vừa không có chỗ vướng tay vướng chân. Sự lãnh đạo của ông chú ý từ việc thanh niên học lý luận làm báo cho đến nghiệp vụ báo chí thanh niên (ví dụ như trọng điểm tuyên truyền, viết xã luận, phỏng vấn tin tức, sắp xếp bố cục trang báo, biên soạn tiêu đề...) đều ân cần nghiên cứu, đưa ra kiến thức sâu sắc chân thực.

Đôi khi, ông cũng trực tiếp chỉ đạo phỏng vấn tin tức. Năm 1956, Tổng thống Indonesia Sukarno thăm Trung Quốc, đoàn khách quý đã từ Bắc Kinh đi Thượng Hải thăm viếng, ông tự mình viết thư giới thiệu, dự thảo câu hỏi phỏng vấn, phái tổng biên tập bay đêm đến Thượng Hải phỏng vấn.

Về phương pháp lãnh đạo, ông chú trọng giao lưu ý kiến mặt đối mặt, tự mình mở tọa đàm với ban biên tập, tổng biên tập, biên tập viên, phóng viên, giao lưu tâm đắc tư tưởng làm cho báo tốt. Từ tình hình mọi người phản ánh và mâu thuẫn thực tế, ông lại rút ra đề mục, cầm bút làm mẫu, tự mình đặt tiêu đề.

Mỗi lần hội nghị phóng viên "Trung Quốc Thanh niên Báo", Hồ Diệu Bang đều phát biểu, cứ tích lũy như vậy, tòa soạn đặc biệt in một cuốn sách nhỏ dùng để chỉ đạo công tác của tòa soạn.

Ngoài "Trung Quốc Thanh niên Báo", Hồ Diệu Bang cũng vô cùng coi trọng việc xây dựng các cơ quan báo chí tạp chí khác, ông thường xuyên triệu tập hội nghị bàn suông không định kỳ, mời các đồng chí của tòa soạn, nhà xuất bản, nhà in đến bàn luận công tác tuyên truyền.

Hồ Diệu Bang nhận thức được rằng, đối tượng độc giả của những ấn phẩm cơ quan Đoàn Trung ương này là thanh niên và cán bộ đoàn thanh niên, chúng truyền đạt nhanh chóng phương châm chính sách và tư tưởng chỉ đạo của Đảng Cộng sản Trung Quốc đến cán bộ các tổ chức đoàn các cấp và quảng đại quần chúng thanh niên, làm cơ quan ngôn luận của đoàn thanh niên, căn cứ vào tinh thần chính sách của Trung ương Đảng, triển khai công tác tuyên truyền và giáo dục đối với quảng đại thanh niên, không còn nghi ngờ gì nữa, là vô cùng quan trọng.

Kết bạn với thanh niên, trở thành một bộ phận quan trọng trong cuộc sống của Hồ Diệu Bang. Ông thường nói:

"Người trẻ tuổi thẹn thùng, cậu không chủ động đi kết giao với người ta, người ta mới không thèm đếm xỉa đến cậu chứ."

"Dựa lưng vào đảng ủy, hướng về thanh niên" là khẩu hiệu công tác thanh niên do Hồ Diệu Bang đưa ra khi chủ trì công tác Đoàn Thanh niên Trung ương. Khẩu hiệu này không chỉ thể hiện tính chất của đoàn thanh niên, mà còn phản ánh đặc điểm công tác và nhiệm vụ của đoàn thanh niên.

Hồ Diệu Bang cho rằng, cán bộ đoàn thanh niên nên chủ động đi vào quần chúng, hướng về quảng đại thanh niên, triển khai công tác của đoàn, ông thường nói, "Người trẻ tuổi thẹn thùng, cậu không chủ động đi kết giao với người ta, người ta mới không thèm đếm xỉa đến cậu chứ." Do đó, ông yêu cầu cán bộ của Đoàn phải "dựa lưng vào đảng ủy, hướng về thanh niên".

Khi ông chủ trì công tác Đoàn Thanh niên Trung ương, cơ quan Đoàn Thanh niên Trung ương có chế độ thế này: Mỗi một vị bí thư phải trực tiếp liên hệ mấy chi bộ cơ sở, làm kênh để tìm hiểu tình hình và làm điểm thí điểm triển khai công tác.

Bản thân ông từng đi sâu vào Đại học Bắc Kinh, thiết lập liên hệ với chi bộ đoàn chuyên ngành Hán ngữ khóa 59 khoa Trung văn.

Những người làm công tác đoàn trong thập niên 50 và 60 đều nhớ, vào thời điểm đó, tổ chức đoàn Bắc Kinh làm hoạt động gì, Hồ Diệu Bang hầu như có mời là đến. Có đôi khi ông liên tục ngâm mình ở cơ sở Bắc Kinh làm khảo sát điều tra suốt hai mươi mấy ngày, lắng nghe tiếng lòng của thanh niên.

Kết bạn với thanh niên, trở thành một bộ phận quan trọng trong cuộc sống của Hồ Diệu Bang. Có một buổi tối, ông gọi một cán bộ đoàn đến, nói: "Đi, đến cung thiếu nhi chơi nào." Thế là, hai người đi bộ từ trụ sở Đoàn Thanh niên Trung ương ở Đại Điềm Thuỷ Tỉnh đến cổng cung thiếu nhi, đội viên thiếu niên tiên phong lại canh giữ cổng không cho vào. Ông tuyên bố: "Để chúng tôi vào xem trước đã, không động tay, không làm ầm ĩ." Lúc này, có một đồng chí lớn tuổi đi ra, mới nhận ra là bí thư Đoàn Thanh niên Trung ương giá đáo, mừng rỡ hớn hở dẫn hai người đi vào.

Năm 1955, Hồ Diệu Bang đi công tác đến Quảng Đông, trên xe lửa, ông bước vào một toa xe chở đầy sinh viên đại học, trò chuyện với các sinh viên, đối xử với nhau giống như những người bạn cũ lâu ngày gặp lại, trò chuyện suốt một tiếng đồng hồ, mọi người mới biết đối thủ trò chuyện là bí thư Đoàn Thanh niên Trung ương, liền reo hò lên.

Sức khỏe Hồ Diệu Bang không tốt, đã thúc đẩy cán bộ đoàn từ Đoàn Thanh niên Trung ương đến địa phương, thay đổi một số cách làm không chính xác "hướng về đảng ủy, quay lưng với thanh niên" trước đây.

Năm [IN#NĂM], Hồ Diệu Bang tổng kết trong báo cáo công tác Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ IX rằng: Liên hệ mật thiết với quần chúng thanh niên, đối với Đoàn Thanh niên mà nói là một vấn đề mang tính căn bản. Chúng ta phải đoàn kết và tổ chức thanh niên đến mức tối đa, mỗi cán bộ đoàn, mỗi đoàn viên thanh niên, đều phải quan tâm đến thanh niên, gần gũi thanh niên. Hiểu rõ ý kiến và yêu cầu của thanh niên, làm người bạn tri kỷ của thanh niên.

Đoàn thanh niên không thể dùng phương pháp chung chung để dẫn dắt thanh niên, phải hiểu rõ yêu cầu đặc thù của thanh niên, xuất phát từ đặc điểm của thanh niên, triển khai các hoạt động sinh động hoạt bát, phong phú nhiều màu sắc khác nhau.

Trong thời gian Hồ Diệu Bang chủ trì Đoàn Thanh niên Trung ương, đặc biệt là những năm 50, đã làm cho công tác thanh niên vô cùng sôi nổi, thành tích rất lớn, cho đến tận ngày nay rất nhiều cán bộ đoàn vẫn còn nói chuyện say sưa, ca ngợi. Nguyên nhân nằm ở đâu? Mấu chốt là ở chỗ trên cơ sở xoay quanh nhiệm vụ trung tâm của Đảng, theo đặc điểm của thanh niên, triển khai các hoạt động phong phú nhiều màu sắc, thu hút quảng đại thanh niên và đoàn viên.

Ngay từ năm 1953, Hồ Diệu Bang đã chỉ ra: "Trong công tác không ít cán bộ không giỏi lãnh đạo đoàn viên phát huy tác dụng chính xác, không giỏi theo đặc điểm của thanh niên, áp dụng phương pháp sinh động hoạt bát được thanh niên yêu thích để tiến hành công tác, không hiểu rằng tác phong của đoàn thanh niên phải vừa nghiêm túc mà lại vừa hoạt bát, vừa phản đối phù phiếm mà lại vừa phản đối trầm muộn khô khan, nếu như chúng ta yêu cầu thanh niên giống như yêu cầu người trưởng thành và người cao tuổi, thì nhất định sẽ rời xa thực tế, rời xa quần chúng."

Ông cho rằng, thanh niên có tinh thần sung mãn, có sở thích và hứng thú ở nhiều phương diện, hơn nữa thời kỳ thanh niên lại là thời kỳ mâu thuẫn trong tư tưởng nhiều nhất, vấn đề thiếu niên chưa xuất hiện thì họ đã xuất hiện rồi, vấn đề người trưởng thành đã giải quyết rồi thì họ vẫn chưa giải quyết. Chính vì thế, đoàn thanh niên không thể dùng phương pháp chung chung để dẫn dắt thanh niên, phải tạo ra một số phương pháp phù hợp với đặc điểm của thanh niên, để phát huy tính tích cực xã hội chủ nghĩa của thanh niên, để đáp ứng các loại yêu cầu tiến bộ của thanh niên, và khiến cho cán bộ thanh niên tăng trưởng tài năng trong lúc làm việc. Tóm lại, phải triển khai các hoạt động độc lập có lợi cho sự nghiệp xã hội chủ nghĩa lại vừa phù hợp với đặc điểm của thanh niên.

Hồ Diệu Bang nhận thức sâu sắc rằng, hoạt động độc lập của đoàn thanh niên có phù hợp với đặc điểm của thanh niên hay không, điều này có liên quan đến sự thành bại của hoạt động độc lập. Do đó, ông dẫn dắt Đoàn Thanh niên Trung ương tích cực đi sâu vào cơ sở, tìm hiểu yêu cầu đặc thù của thanh niên, xuất phát từ đặc điểm của thanh niên, triển khai các hoạt động sinh động hoạt bát, phong phú nhiều màu sắc khác nhau.

Thanh niên tư tưởng hoạt bát, tò mò, thích đổi mới hoa văn, tổ chức đoàn liền căn cứ vào yêu cầu nhiệm vụ trung tâm của Đảng, không ngừng đưa ra khẩu hiệu mới, áp dụng hình thức mới, khiến cho hoạt động biến hóa đa dạng, sinh động hoạt bát; thanh niên có lòng ham học hỏi mạnh mẽ, trình độ văn hóa lúc đó lại thấp, tổ chức đoàn liền phối hợp với các bộ phận liên quan thiết lập các loại trường học ban đêm kỹ thuật, trạm đào tạo kỹ thuật, lớp bổ túc văn hóa, tiến hành giáo dục nghiệp dư, giúp đỡ họ học tập văn hóa kỹ thuật. Chỉ tính riêng năm 1956, ở nông thôn đã có 5,3 triệu thanh niên thoát mù; thanh niên tràn đầy sức sống, tính tiến thủ và lòng cầu tiến mạnh mẽ, tổ chức đoàn liền thông qua các loại cuộc thi có tính so sánh mạnh mẽ trong hoạt động, thông qua tuyên truyền xây dựng nhân vật tiên tiến để kích thích tính tích cực của thanh niên. Năm 1955, Đoàn Thanh niên Trung ương triệu tập "Đại hội phần tử tích cực xã hội chủ nghĩa", từ đó dấy lên cao trào "lập công" trong thanh niên. Trước đại hội, tổ chức đoàn các cấp phát động rộng rãi; trong thời gian đại hội, kết hợp trong ngoài, mở rộng ảnh hưởng. Thông qua hoạt động này, đã cổ vũ to lớn ý chí chiến đấu của thanh niên toàn quốc, xuất hiện cao trào mang tính quần chúng "học tiên tiến, đuổi theo tiên tiến".

Hồ Diệu Bang phát biểu tại Đại hội VIII của Đảng rằng: Chúng ta mới chỉ giải quyết được một vấn đề rưỡi, sơ bộ sờ soạng được một số phương pháp công tác theo đặc điểm của thanh niên.

Năm 1956, Hồ Diệu Bang đã có bài phát biểu mang tên "Dẫn dắt thanh niên nước ta hướng tới mục tiêu vĩ đại nhất" tại Đại hội Nhân dân của Đảng. Ông nói, nhìn lại tám năm qua, thanh niên toàn quốc quả thực đã làm không ít công tác, thế nhưng xét về mặt lãnh đạo của đoàn thanh niên, chúng ta mới chỉ giải quyết được một vấn đề rưỡi. Một vấn đề ý chỉ chúng ta đã xây dựng được một đoàn thanh niên mang tính toàn quốc, nửa vấn đề ý chỉ chúng ta mới sơ bộ sờ soạng được một số phương pháp công tác theo đặc điểm của thanh niên.

Hồ Diệu Bang cho rằng, Đoàn Thanh niên Dân chủ Mới từ khi thành lập đến nay, vẫn luôn kiên trì tuyến đường xây dựng đoàn chính xác "đoàn thanh niên là tổ chức quần chúng của thanh niên tiên tiến dưới sự lãnh đạo của Đảng", sự phát triển của Đoàn là lành mạnh, đại đa số tư tưởng của đoàn viên là tiến bộ, công tác có sức sống. Ông lấy ví dụ nói, tính đến cuối tháng 6 năm 1956, toàn quốc đã có 20 triệu đoàn viên, xấp xỉ chiếm mười bảy phần trăm thanh niên toàn quốc. Cho nên, ông cho rằng, đoàn thanh niên đã trở thành một đội dự bị đáng tin cậy của Đảng, trở thành lực lượng khổng lồ thu hút thanh niên toàn quốc vươn lên mạnh mẽ. "Trên cơ sở tư tưởng và cơ sở tổ chức như thế này, và lúc mà công cuộc cải tạo xã hội chủ nghĩa của nước ta hiện nay đã giành được thắng lợi mang tính quyết định, việc đổi Đoàn Thanh niên Dân chủ Mới thành Đoàn Thanh niên Cộng sản, là hoàn toàn phù hợp với nguyện vọng của quảng đại thanh niên."

Trong lúc khẳng định thành tích to lớn đạt được, Hồ Diệu Bang cũng chỉ ra rằng, chúng ta mới chỉ sơ bộ sờ soạng được một số phương pháp tiến hành công tác theo đặc điểm của thanh niên, trong các hoạt động độc lập của thanh niên, vẫn còn không ít vấn đề và khuyết điểm: Do một số hoạt động của chúng ta không chú ý bàn bạc nhiều hơn với các bộ phận liên quan, giành lấy sự ủng hộ của họ, có đôi khi liền không đủ đồng bộ với bước đi của các bộ phận này; do yêu cầu đôi khi chúng ta đưa ra quá cao quá gấp, đến bên dưới lại giao thêm nhiệm vụ từng tầng, liền khiến cho một số việc không được suôn sẻ cho lắm, thậm chí phát sinh một số hiện tượng cưỡng chế; do đôi khi chúng ta nhấn mạnh quá mức thanh niên xung phong, "bao thầu trọn gói", liền khiến cho một bộ phận thanh niên quá mức mệt mỏi, khiến cho quan hệ giữa thanh niên và trung cao tuổi không đủ điều hòa. Đây chính là nửa vấn đề vẫn chưa được giải quyết trong công tác của đoàn thanh niên.

Hồ Diệu Bang còn chỉ ra rằng, có một số đồng chí của chúng ta, không khiêm tốn lắng nghe ý kiến của người khác, không nhìn thẳng vào khuyết điểm của bản thân, đây là không đúng; lại có một số đồng chí khác, hễ nghe thấy phê bình, mặc kệ đúng hay sai, liền vội vàng "thu binh về triều", đóng cửa kiểm điểm, thậm chí rút ra một loại "kinh nghiệm" thế này, gọi là "làm ít công tác, phạm ít sai lầm". Điều này cũng lại là sai lầm.

Ông nhấn mạnh rằng, bồi dưỡng người mới xã hội chủ nghĩa và phát triển nền kinh tế mới xã hội chủ nghĩa cũng giống như nhau, đều là nhiệm vụ mang tính căn bản của Đảng ta trong thời kỳ quá độ, hơn nữa là nhiệm vụ có liên quan mật thiết. Chúng ta tin tưởng rằng, toàn Đảng nhất định sẽ quan tâm hơn nữa đến thế hệ tương lai này của chúng ta, dẫn dắt họ hướng tới mục tiêu vĩ đại nhất——chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản, mà tiến lên chiến thắng.

Hồ Diệu Bang vào thời điểm then chốt trọng tâm công tác của Đảng chuyển từ cách mạng sang xây dựng, đã kịp thời tổng kết thành tích và thiếu sót của công tác đoàn thanh niên, đưa ra "nửa vấn đề" chưa được giải quyết, chỉ rõ phương hướng phát triển cho việc tiếp tục phát triển công tác đoàn thanh niên, đi sâu khám phá và nghiên cứu phương pháp công tác của đoàn thanh niên, viết nên một nét bút huy hoàng trong lịch sử đoàn thanh niên.

"Lấy thiên hạ làm lượng giả, bất kế tế sỉ; lấy tứ hải làm nhậm giả, bất cố tiểu tiết."

Sau khi "Cách mạng Văn hóa" bắt đầu, rất nhiều thanh niên chịu oan uổng, Hồ Diệu Bang luôn cố hết sức an ủi họ, cổ vũ sĩ khí của họ, dặn dò họ phải chịu được trắc trở.

Nhưng mà, người trẻ tuổi cũng không thể tránh khỏi mang các nhân tố tiêu cực của thời kỳ thanh niên, tư tưởng của họ tương đối đơn giản, thiếu kinh nghiệm chính trị, thường không chịu nổi sự thử thách của khó khăn và trắc trở.

Hồ Diệu Bang lâu nămtòng sự công tác đoàn thanh niên, ông cho rằng người trẻ tuổi nên học cách ngồi ghế lạnh, tăng cường rèn luyện, nâng cao tu dưỡng, chịu đựng được mọi thử thách, không bị dọa sợ bởi khó khăn.

Năm 1963, Hồ Diệu Bang xuống huyện mang theo chức vụ ở Tương Đàm, Hồ Nam, đảm nhiệm chức bí thư địa ủy, ông đến thị sát công xã Nam Cốc Đa khu Hưởng Đường, ông nhìn thấy trong ký túc xá của cán bộ trẻ công xã Cung Quốc Nhân dán một câu đối: Khí yến tước từ tiểu chí, mộ hồng hộc nhi ao tường. Hồ Diệu Bang hỏi Cung Quốc Nhân: "Cậu có biết xuất xứ của hai câu này ở đâu không? Cậu có hiểu ý nghĩa của nó không?"

Cung Quốc Nhân mang vẻ mặt hổ thẹn: "Tôi không biết, tôi xem ở "Hồ Nam Nhật báo", cảm thấy có ý nghĩa nên mới chép lại."

Hồ Diệu Bang nói cho anh ta biết, hai câu này xuất phát từ "Sử ký - Trần Thiệp thế gia", đồng thời nói: "Một con người phải có chí hướng, phải thiết lập chí hướng cách mạng to lớn. Đây là chí hướng hồng hộc. Thế nhưng chỉ có chí hướng, không có hành động thực tế, không thể đặt chân vững chắc trên mặt đất; thì cũng không được. Cả với tư cách là cán bộ cơ sở, điều kiện công tác tương đối kém, công tác tương đối vất vả, cậu phải an tâm, phải chịu đựng được sự mài giũa; với tư cách là một đồng chí cách mạng, càng phải chịu đựng được mọi thử thách, phải không bị dọa sợ bởi khó khăn, trong bất kỳ hoàn cảnh gian khổ nào cũng đều không sợ hãi gì, dũng cảm tiến lên."

Tiếp theo, Hồ Diệu Bang kể một câu chuyện: Hồi đi Vạn lý Trường chinh, đồng chí liên trưởng liên đội chúng ta đó bởi vì không chịu nổi thử thách, không chịu nổi cái khổ leo núi tuyết vượt đầm lầy ăn rễ cỏ dây nịt, liền bi quan thất vọng, cuối cùng tự sát.

Ông nói cho Cung Quốc Nhân biết, tất cả đồng chí cách mạng chúng ta phải không sợ khó khăn, mặc kệ gió đông tây nam bắc, một lòng một dạ xông về phía trước.

Tiếp theo, ông nói với thư ký công xã: "Tôi chạy hơn 30 công xã, những người thư ký này đều rất trẻ, quả thực không tệ, chỉ có điều thiếu kinh nghiệm, nên tăng cường rèn luyện, nâng cao tu dưỡng."

Sau khi "Cách mạng Văn hóa" bắt đầu, rất nhiều thanh niên chịu oan uổng. Đối với họ, Hồ Diệu Bang luôn cố hết sức an ủi, cổ vũ sĩ khí của họ, dặn dò họ phải chịu được trắc trở.

Năm 1972, một đồng chí tên là Võ Như Xuân, bị nghi ngờ chịu kiểm tra, anh ta cảm thấy rất uất ức, có chút không giữ được bình tĩnh, liền đi tìm Hồ Diệu Bang cũng đang lao động ở trường cán bộ.

Hồ Diệu Bang an ủi anh ta rằng, đừng vì thế mà nhụt chí, người trẻ tuổi nên học cách ngồi ghế lạnh, cũng không sợ ngồi tù, chém đầu.

Ông còn cầm bút viết một đoạn văn của Khổng Trĩ Khuê trong "Hậu Hán thư" để khích lệ anh ta:

Lấy thiên hạ làm lượng giả, bất kế tế sỉ;

Lấy tứ hải làm nhậm giả, bất cố tiểu tiết.

Người thanh niên này coi như trân bảo cất giữ nó đi, và suy ngẫm lâu dài về câu nói ngồi ghế lạnh, tâm trạng dần dần cởi mở hơn. Sau đó, vấn đề của anh ta cũng được điều tra rõ ràng.

"Người trẻ tuổi nên học cách ngồi ghế lạnh", tư tưởng công tác thanh niên này của Hồ Diệu Bang thật đáng suy ngẫm. Hiện nay, trên báo chí thường nhắc đến việc phải tiến hành "giáo dục trắc trở" đối với thanh thiếu niên, điều này há chẳng phải có sự tương đồng kỳ diệu với "người trẻ tuổi nên học cách ngồi ghế lạnh" hay sao?

Trong lúc bầu không khí "tả" thịnh hành, Hồ Diệu Bang hưng thịnh phong trào đọc sách, ông tổng kết lại thành 12 chữ:

"Vùi đầu nghiên cứu kỹ thuật nghiệp vụ, ngẩng đầu hướng nhìn chính trị".

Tại Đại hội VIII của Đảng Cộng sản Trung Quốc năm 1956, Hồ Diệu Bang trong báo cáo mang tiêu đề "Dẫn dắt thanh niên nước ta hướng tới mục tiêu vĩ đại nhất" đã đưa ra vấn đề thanh niên phải đọc sách học tập.

Ông phân tích rằng, phần lớn thanh niên nước ta lúc bấy giờ vẫn chưa thoát khỏi trạng thái mù chữ, đoàn thanh niên phải dẫn dắt thanh niên học tập thiết thực bản lĩnh xây dựng chủ nghĩa xã hội, khiến cho thanh niên nước ta không chỉ có tư tưởng cộng sản, ý chí kiên cường và thể phách cường tráng, mà còn phải có trình độ tri thức văn hóa, kỹ thuật, khoa học hiện đại. Ông còn đặc biệt chỉ ra rằng, mấu chốt nâng cao tính chiến đấu của đoàn thanh niên là tăng cường việc học tập của chính chúng ta.

Hồ Diệu Bang nói trong báo cáo rằng, đoàn thanh niên nên gánh vác trọng trách giáo dục thanh niên học tập tri thức văn hóa khoa học, xóa bỏ mù chữ.

Ông cho rằng, các đồng chí đoàn thanh niên tuy có nhiệt tình, công tác tích cực, lại nghe lời Đảng, nhưng tuổi còn trẻ, rèn luyện ít, kinh nghiệm thiếu thốn, tư tưởng thường tồn tại tính phiến diện, đây là nguyên nhân quan trọng khiến cho khuyết điểm và sai lầm thường xuyên phát sinh trong công tác thanh niên. Muốn thoát khỏi hoàn cảnh khó khăn này, bắt buộc phải nỗ lực nâng cao trình độ Chủ nghĩa Mác - Lênin của mình, quen thuộc tri thức khoa học có liên quan đến bổn ngành, tăng cường việc học tập của bản thân.

Ông chỉ ra một cách sâu sắc rằng, "chúng ta vẫn chưa hiểu sâu sắc rằng, nâng cao trình độ khoa học văn hóa, là yêu cầu cấp thiết nhất của thanh niên sau khi cách mạng thắng lợi. Thế hệ thanh niên hiện nay, là lực lượng trung kiên xây dựng chủ nghĩa cộng sản trong tương lai, nếu hiện tại không đặt nền móng tri thức vững chắc, đến lúc đó liền sẽ gặp phải khó khăn cực lớn."

Đứng ở một cao độ như vậy, Hồ Diệu Bang thân hành làm gương, đại lực đề xướng phong trào đọc sách học tập trong toàn đoàn và quảng đại thanh niên.

Mọi người thường xuyên nhìn thấy ông làm việc căng thẳng, học tập không mệt mỏi, trên bàn làm việc đặt sách vở, từ sáng đến tối, tay không rời sách.

Dưới ảnh hưởng của ông, các đồng chí cơ quan Đoàn Thanh niên Trung ương, đọc sách học tập khổ công, đã thành nếp sống.

Năm 1957, trong xã hội xuất hiện một số bầu không khí "tả". Hồ Diệu Bang trong một lần phát biểu nói, có người nói hiện nay rất nhiều thanh niên vùi đầu nghiên cứu kỹ thuật nghiệp vụ, không màng chính trị. Tôi nói câu nói này cũng phải phân tích, không nên phê phán chung chung. Hiện nay mâu thuẫn trong nước đã cơ bản được giải quyết, thời kỳ dài hơn sau này là đấu tranh cùng giới tự nhiên, điều này cần đến khoa học tự nhiên, cần phải nghiên cứu kỹ thuật nghiệp vụ. Phải làm thế nào đây? Ông nói đùa tổng kết hai câu, 12 chữ: "Vùi đầu nghiên cứu kỹ thuật nghiệp vụ, ngẩng đầu hướng nhìn chính trị." Ông lại nói, làm như vậy thì hợp lòng người, thuận xu thế rồi.

Năm 1959, nhắm vào tình hình phong trào đọc sách bị phản đối, ông nói trong một lần phát biểu, từ năm 1956 trở đi, phong trào đọc sách đã dấy lên một chút, nhưng có khuyết điểm. Như mục đích có vấn đề, phương pháp không đúng, không kết hợp với thực tế, yêu cầu quá cao. Đây đều là những vấn đề xuất hiện trong công tác thực tế, đề xướng phong trào đọc sách là chính xác, đến lúc sau phản lại, liền đem cả khuyết điểm lẫn phong trào đọc sách phản đối sạch trơn, bắt buộc phải dấy lên phong trào đọc sách lớn một lần nữa.

Về việc đọc sách học tập, có một lần ông nói: "Phải đọc toàn tập của Mác, Ân, Liệt, Tư (Mác, Ăn-ghen, Lênin, Stalin), phải đọc tứ thư ngũ kinh, phải đọc hết các danh tác văn học cổ kim, phải đọc hết nhị thập tứ sử." "Những cuốn sách này tổng cộng có 50 triệu chữ, cho dù một người một ngày có thể đọc 10 nghìn chữ, đọc xong toàn bộ những cuốn sách này, ít nhất cũng phải mất 14 năm. Cán bộ hơn 20 tuổi nỗ lực theo hướng này, đến khoảng 40 tuổi, có thể trở thành một học giả rồi."