Cá nhân sùng bái không phải là chân lý, cường quyền không phải là chân lý.

Bài viết "Thực tiễn là tiêu chuẩn duy nhất để kiểm nghiệm chân lý" giống như một quả bom hạng nặng lao thẳng vào chủ trận địa của phái "Hai phàm là".

Ngô Lãnh Tây trách móc Hồ Tích Vĩ; Uông Đông Hưng phát biểu những lời lẽ gay gắt... Nhưng Hồ Diệu Bang nói: "Chân lý trong tay, lòng không lo sợ, quyết không lùi bước!"

Kiên quyết minh oan cho các vụ án oan sai, phá vỡ rào cản không được tổ chức hội nghị trên trăm người, Hồ Diệu Bang quyết định chia thành nhiều đợt triệu tập "Hội nghị tọa đàm về các vụ án nan giải" của các tỉnh, thành phố, khu tự trị và các bộ ủy. Một vài hội nghị nhỏ cộng lại cũng đã thành một hội nghị toàn quốc rồi.

Trong vấn đề yêu cầu rà soát lại các vụ chuyên án của Trung ương và triệu tập hội nghị trưởng ban tổ chức toàn quốc, ông liên tiếp đụng phải mấy "đèn đỏ" lớn, Hồ Diệu Bang bèn triệu tập mấy vị cục trưởng của Ban Tổ chức Trung ương đến họp.

"Trong tình thế này, chúng ta nên làm thế nào?"

Thảo luận diễn ra sôi nổi và tích cực. Cuối cùng đi đến quyết định:

Thứ nhất, không cho mở đại hội trên trăm người, thì chia thành nhiều đợt mở hội nghị nhỏ của các tỉnh, thành phố, khu tự trị, các bộ ủy, gọi là "Hội nghị tọa đàm về các vụ án nan giải"; mấy hội nghị nhỏ cộng lại, dù không phải là hội nghị toàn quốc thì cũng đã là hội nghị toàn quốc rồi. Trước kia đánh trận ngay cả cái chết còn không sợ, lẽ nào còn sợ tốn thêm lời nói, thêm mệt nhọc?

Thứ hai, "Hai phàm là" là cái có thể phá bỏ và bắt buộc phải phá bỏ. Nếu không phá bỏ "Hai phàm là", để cho những ý nghĩ và việc làm sai lầm hết sức rõ ràng trong những năm cuối đời của Chủ tịch Mao tiếp tục được thực hiện y như vậy, tất cả mọi thứ vẫn lấy "đấu tranh giai cấp làm cương lĩnh" hay sao? Hay là tiếp tục để lòng người toàn quốc ly tán, đề phòng lẫn nhau, đấu đá lẫn nhau, thì việc hiện đại hóa theo bất cứ chủ nghĩa nào ở đất nước chúng ta đều không thể bàn tới. Vì vậy, phàm là những đồng chí không muốn mất Đảng mất nước, đều phải thẳng lưng mà đấu tranh với loại trào lưu tư tưởng sai lầm này. Lập tức gửi thông báo cho trưởng ban tổ chức cấp ủy một số tỉnh, thành phố, khu tự trị, mời họ mang theo những vụ án nan giải, hóc búa nhất đến họp, từng hội nghị nhỏ nối tiếp nhau tổ chức, kiên quyết phá vỡ rào cản không được tổ chức đại hội.

Vậy thì ai sẽ chủ trì loạt hội nghị tọa đàm này?

Sau khi trò chuyện với mấy vị cục trưởng, Hồ Diệu Bang suy nghĩ một lát rồi quyết định để Cao Kỳ thuộc tổ điều tra của Ban Tổ chức Trung ương chịu trách nhiệm vận hành cụ thể các hội nghị tọa đàm mà trưởng ban tổ chức cấp ủy các tỉnh, thành phố, khu tự trị sẽ chia đợt tham dự.

Cao Kỳ là một cán bộ trung niên. Hồ Diệu Bang từng gợi mở cho ông chú ý thực sự cầu thị, giải phóng tư tưởng, dũng cảm thực tiễn và đọc sách khi rảnh rỗi.

Đọc nhiều sử sách, đặc biệt là phải quen thuộc lịch sử của Đảng, "đó là kho tàng tri thức về cách làm người đúng đắn trong cuộc sống thực tế đấy!"

Lần này, Hồ Diệu Bang lại mời ông đến văn phòng của mình và nói: "Cậu chủ trì vận hành 'Hội nghị tọa đàm về các vụ án nan giải' này thế nào?" Cao Kỳ nói: "Tôi chưa từng chủ trì hội nghị như vậy, Trung ương cũng chưa có chính sách giới hạn để giải quyết các vụ án nan giải."

"Chính sách giới hạn thì tạm thời chưa có," Hồ Diệu Bang nói, "Việc này phải dựa vào chúng ta thảo luận và thực tiễn. Hiện tại tôi chỉ có thể cho cậu bốn chữ: Thực sự cầu thị. Cậu cứ nắm lấy tinh thần đó mà làm."

Cao Kỳ vẫn lộ vẻ khó xử. Ông nói: "Ngài đã biết tư cách của tôi còn nông cạn, mà các vụ án cần nghiên cứu tại hội nghị tọa đàm, rất nhiều là vấn đề của cán bộ lãnh đạo cấp tỉnh, cấp bộ, tôi... tôi..."

Vì thời gian hội nghị đã đến gần, Hồ Diệu Bang dù sao cũng có chút sốt ruột. Ông bước nhanh đến trước mặt Cao Kỳ, chỉ vào ông nói:

"Cậu còn nhớ câu này trong 'Luận Ngữ' không? 'Thấy lợi nghĩ đến nghĩa, thấy nguy thì nhận mệnh'. Còn nữa, đồng chí Lý Đại Chiêu có một danh ngôn: 'Vai sắt gánh đạo nghĩa, tay khéo viết văn chương'. Đây cũng là cậu thấy nguy nhận mệnh, đi gánh vác đạo nghĩa của Đảng chúng ta. Trong tình hình hiện nay, nếu chúng ta không xuống chảo dầu thì ai xuống chảo dầu?!"

"Hơn nữa, nếu sau này tình hình có 'biến động lớn', thì trước tiên xử phạt tôi, sau đó mới đến xử phạt cậu, thế nào? Vì là tôi bảo cậu làm đấy!"

Cao Kỳ vô cùng cảm động. Ông cảm thấy, từng lời nói cử chỉ của Hồ Diệu Bang đều toát lên tầm nhìn và lòng dũng cảm phi thường của một người cộng sản chân chính, tinh thần trách nhiệm cực độ đối với Đảng và nhân dân, ông cần phải học tập. Ông đứng bật dậy, nắm lấy tay Hồ Diệu Bang: "Bộ trưởng Hồ! Ngài yên tâm, tôi nhất định sẽ cố gắng hết sức, làm tốt việc này theo ý kiến của ngài!"

Dù chính sách có được thực thi nhanh hơn chỉ một ngày, cũng tương đương với việc các đồng chí được thực thi chính sách và thân nhân của họ bớt đi "một năm" sống trong khổ cực; bởi vì những người nhẫn nhịn nỗi oan ức khổ sở đều là "một ngày dài tựa một năm".

Trong các cuộc tọa đàm khi nhắc đến các vụ án "nan giải", điều mà mọi người nói nhiều nhất và khó xử nhất, hầu như đều là cùng một kiểu người: vừa phản đối mạnh mẽ Lâm Bưu, "Tứ nhân bang", vừa tiện thể chỉ trích một số sai lầm của Chủ tịch Mao và có chút lời oán trách Chủ tịch Mao. Có người nói: "Tôi thấy Lâm Bưu có dã tâm, giống như Khrushchev năm xưa, sớm muộn gì cũng sẽ làm hỏng việc ở chỗ hắn." "Lưu Thiếu Kỳ, Đặng Tiểu Bình đều là những nhà lãnh đạo chủ chốt của Đảng và Nhà nước. Trung ương có bất đồng gì thì có thể ngồi xuống thẳng thắn trao đổi ý kiến, tại sao nhất định phải đánh đổ?" "Tôi không đồng ý khi nói tư tưởng Mao Trạch Đông là 'đỉnh cao'. 'Đỉnh cao' rồi thì chủ nghĩa Marx còn phát triển thế nào được nữa?" "Giang Thanh dựa vào cái gì mà làm người phụ trách tổ cách mạng văn hóa Trung ương?" "Sáng thỉnh thị, tối báo cáo, giống như tụng kinh vậy. Đây là làm sùng bái, rất dung tục!" Người này bị kết án tử hình.

Có người căm thù cực kỳ mãnh liệt việc Lâm Bưu, "Tứ nhân bang" điên cuồng tạo ra sự sùng bái hiện đại, đã hô lên khẩu hiệu "Phản đối sùng bái cá nhân, phản đối sùng bái cá nhân"; lý do là: "Lãnh tụ của Đảng cũng là đảng viên, Đảng Cộng sản không cần 'Đảng hoàng đế'." Anh ta còn nói: "'Đại cách mạng văn hóa' bảy tám năm làm một lần là đường lối vong Đảng vong quốc." "'Đại cách mạng văn hóa' khiến tổ chức Đảng tê liệt, toàn thể đảng viên bị gạt sang bên, cán bộ của cả Đảng đều bị chỉnh đốn, bị đấu tranh, đây là sự kiện phản Đảng nghiêm trọng. Di chứng đã dần dần bộc lộ, hậu quả sẽ không thể thu dọn. Người tốt chịu oan ức, kẻ xấu lên đài, Đảng và quốc gia thay đổi hoàn toàn. Phong khí bất chính ngày càng nghiêm trọng, đời sống nhân dân ngày càng giảm sút, nguồn cung ứng ngày càng thiếu thốn." "Giang Thanh! Hãy trả lại đời sống văn nghệ cho tám trăm triệu dân chúng tôi! Văn hóa dân tộc, văn hóa truyền thống, nhất định phải khôi phục! Không thể phủ nhận toàn bộ văn hóa nghệ thuật điện ảnh kịch nghệ mười bảy năm xây dựng đất nước!" "Tiến lên theo đường lối 'Đại hội VIII' của Đảng!" Những người như thế này, ngay lập tức chuốc lấy tai họa sát thân không nỡ nhìn.

Những vụ án như vậy, địa phương nào cũng có, có nơi lên đến hàng nghìn vụ.

Trong số những người gặp nạn có cán bộ, công nhân, giáo viên, học sinh, cũng có những đảng viên lão thành, cán bộ, lão Hồng quân có chức vụ cao. Họ đều bị gán cho danh hiệu "phần tử phản cách mạng hiện hành tấn công ác độc Chủ tịch Mao vĩ đại, đồng chí chiến đấu thân cận của lãnh tụ vĩ đại là Phó thống soái Lâm, Đại cách mạng văn hóa vô sản vô tiền khoáng hậu", hoặc "phần tử phản Đảng phản xã hội chủ nghĩa điên cuồng", hoặc "phần tử dị kỷ giai cấp hung ác", v.v. Theo "Sáu điều công an" do Chủ tịch Mao "khoanh vùng", đa số đều bị xử tử hình thi hành ngay lập tức, nhẹ thì cũng bị xử tử hình hoãn thi hành, tù chung thân và tù có thời hạn mười năm trở lên. Sau khi đập tan hai tập đoàn phản cách mạng Lâm Bưu và "Tứ nhân bang", mặc dù thân nhân của những người bị hại này hoặc những người bị hại còn sống sót trong ngục tù không ngừng kêu oan yêu cầu rà soát minh oan, nhiều cán bộ quần chúng biết rõ tình tình cũng hô to oan ức cho những người bị hại này; nhưng do sự xuất hiện của luận điệu "Hai phàm là", đại đa số nhân viên xử án đều cảm thấy đây là một khu vực cấm địa cực kỳ phức tạp đáng sợ, không ai dám mạo muội tiến lên một bước, khiến thân nhân của những người gặp nạn này đến nay vẫn chìm trong vực thẳm đau khổ không thể tự cứu. Có những đứa trẻ cha mẹ đều mất phải đi ăn xin khắp nơi, có người mẹ già treo cổ ra đi, có người mẹ suốt ngày gào thét oan ức xé lòng trước cửa cơ quan lãnh đạo Đảng chính, có những gia đình tuyệt vọng tột cùng mà tất cả cùng uống thuốc độc tự sát...

Mỗi khi nhắc đến những cảnh tượng oan ức thảm thương loại này, người kể thường nghẹn ngào rơi lệ, người nghe hầu như không ai là không xúc động và nước mắt lưng tròng. Nhưng đối với những đại án "nan giải" loại này, rốt cuộc làm thế nào để xử lý mới hợp tình hợp lý, những người tọa đàm lại thường nhìn nhau, không biết phải làm sao.

Đối với việc này, điều Hồ Diệu Bang nói lại đơn giản một cách bất ngờ. Ông nói: Đối với cái gọi là "tấn công ác độc" và việc phát biểu tư tưởng nhận thức khác biệt cùng ý kiến phê bình, cần phải có sự phân biệt nghiêm ngặt và khoa học. Làm nghiêm ngặt sự phân biệt này chính là tìm tòi chân lý. Trong quá trình tìm tòi chân lý, trong việc theo đuổi sự phát triển của nhận thức, vĩnh viễn không được thiết lập bất kỳ "khu vực cấm" nào; nếu không, chủ nghĩa Marx chỉ có thể dậm chân tại chỗ. Đồng chí của chúng ta tuyệt đối không được tự trói buộc mình, thiết lập hết khu vực cấm này đến khu vực cấm khác mà tự cho là không thể vượt qua trước chân lý...

Hội nghị tọa đàm như vậy tổng cộng đã tổ chức ba lần, từ cuối tháng 2 năm 1978 đến cuối tháng 4 thì kết thúc, tổng cộng nghiên cứu hơn một trăm vụ án nan giải. Mỗi lần hội nghị trước vừa sắp kết thúc, người tham dự của hội nghị sau đã đến Ban Tổ chức Trung ương báo danh, khiến cho ba hội nghị tọa đàm tổ chức vô cùng khít khao. Trong khoảng thời gian ngắn ngủi nối tiếp giữa các hội nghị này, Hồ Diệu Bang đã khích lệ các đồng chí Ban Tổ chức Trung ương tham gia hội nghị rằng: "Chúng ta vất vả một chút, căng thẳng một chút, dù chính sách có được thực thi nhanh hơn chỉ một ngày, cũng tương đương với việc các đồng chí được thực thi chính sách và thân nhân của họ bớt đi 'một năm' sống trong khổ cực; bởi vì những người nhẫn nhịn nỗi oan ức khổ sở đều là 'một ngày dài tựa một năm' mà! Tục ngữ nói ai cũng nên đặt mình vào hoàn cảnh của người khác. Chúng ta năm xưa ở trường cán bộ là mùi vị gì?"

Hầu như đồng thời với việc này, hội nghị tọa đàm thực hiện chính sách đối với hơn hai mươi bộ ủy của cơ quan Trung ương và Nhà nước do một người khác chủ trì, cũng chia làm ba đợt, đã kết thúc thuận lợi. Ba hội nghị tọa đàm này đã nghiên cứu hơn tám mươi vụ án nan giải.

Mỗi lần hội nghị tọa đàm kết thúc, Hồ Diệu Bang đều nói vài câu với những đồng chí sắp chia tay. Ông nhấn mạnh lại: Minh oan các vụ án oan sai, thực hiện chính sách cán bộ, phải do toàn Đảng cùng nắm, từ Trung ương đến tỉnh, địa phương, huyện, bốn cấp ủy cùng nắm. Phương pháp hội nghị tọa đàm loại này có thể phổ biến theo từng tầng. Nhất định phải làm rõ sự thật, thực sự cầu thị, đưa ra kết luận.

Những lời phát biểu này của Hồ Diệu Bang tại hội nghị tọa đàm khiến mỗi đồng chí tham gia hội nghị đều cảm thấy tư tưởng được giải phóng lớn, nguyên tắc rất rõ ràng, là một sự thúc đẩy lớn đối với việc minh oan các vụ án oan sai. Sau khi trở về, họ đều thực hiện việc truyền đạt một cách nghiêm túc chi tiết.

Đầu tháng 8 năm 1978, "Thông tin công tác tổ chức" của Ban Tổ chức Trung ương lại đưa ra sự phân định rõ ràng có văn bản làm bằng chứng về cái gọi là "tấn công ác ý" và các vấn đề nhận thức thông thường, khiến cho những vụ án nan giải vốn bị coi là "khu vực cấm" loại này, lần lượt hóa giải được hiểm nguy.

Cá nhân sùng bái không phải là chân lý, cường quyền không phải là chân lý. Bài viết "Thực tiễn là tiêu chuẩn duy nhất để kiểm nghiệm chân lý" giống như một quả bom hạng nặng lao thẳng vào chủ trận địa của phái "Hai phàm là".

Nếu nói đến đây là dừng lại, thì mọi nỗ lực của Hồ Diệu Bang với nhiều đồng chí ở Trường Đảng Trung ương và Ban Tổ chức Trung ương chỉ là cuộc chiến vòng ngoài nhằm lật đổ luận điệu "Hai phàm là", vậy thì cuộc đối đầu trực tiếp với luận điệu "Hai phàm là" chính là cuộc thảo luận lớn về "tiêu chuẩn chân lý" trong toàn Đảng toàn quốc diễn ra sau đó.

Như đã đề cập ở trên, một năm trước khi diễn ra hội nghị tọa đàm các vụ án nan giải, tức tháng 4 năm 1977, Đặng Tiểu Bình lúc đó chưa phục chức đã tiên phong chỉ ra "Hai phàm là" không phù hợp với chủ nghĩa Marx-Lenin. Ngày 10 tháng 4, trong lá thư gửi Chủ tịch Trung ương Hoa Quốc Phong, Phó chủ tịch Diệp Kiếm Anh và Trung ương Đảng, ông nói, cần phải dùng "tư tưởng Mao Trạch Đông chính xác, hoàn chỉnh để chỉ đạo toàn Đảng, toàn quân và nhân dân toàn quốc chúng ta".

Lúc đó Hồ Diệu Bang đang chủ trì công việc trường tại Trường Đảng Trung ương, đã tích cực chỉ đạo các đồng chí giảng dạy triết học và lịch sử Đảng tại Trường Đảng, nghiên cứu sâu sắc đề tài này.

Việc Hồ Diệu Bang xác định rõ nghiên cứu "Đại cách mạng văn hóa" không phải bắt đầu từ lúc này. Ngay từ mấy tháng trước đó, tức ngày 7 tháng 5 năm 1977, tại hội nghị chỉnh phong của Trường Đảng Trung ương, ông đã nhắm vào bầu không khí u ám do "Đại cách mạng văn hóa" gây ra mà xác định rõ, cần phải lật ngược trở lại những gì phải trái đã bị "Tứ nhân bang" đảo lộn; sau đó lại nói cụ thể rằng, "lật ngược trở lại những thị phi về tư tưởng, thị phi về lý luận, thị phi về đường lối đã bị 'Tứ nhân bang' đảo lộn." Đây chính là nói, phải dùng tiêu chuẩn thực tiễn kiểm nghiệm chân lý để tổng kết "Đại cách mạng văn hóa", đó mới là quan điểm duy vật lịch sử.

Ngày 25 tháng 8, Trường Đảng Trung ương, trên ấn phẩm nội bộ do Hồ Diệu Bang đề xướng sáng lập và trực tiếp chỉ đạo là "Lý luận động thái" số 9, đã đăng một bài viết chỉ trích "nhân vật gió chiều nào theo chiều nấy" đã được Hồ Diệu Bang phê duyệt. Bài viết nói loại người này "đối xử với thị phi, không lấy thực tế khách quan làm chuẩn, mà lấy 'tin đồn' làm chuẩn, lấy ý kiến của một số 'quyền uy' làm chuẩn, lấy cách nêu vấn đề trên báo chí tạp chí làm chuẩn". Điều này đồng nghĩa với việc một lần nữa đặt ra vấn đề dùng thực tiễn kiểm nghiệm chân lý.

Như vậy, vào tháng 11 năm đó, trong lớp học triết học của Trường Đảng Trung ương, đã bắt đầu phê bình những việc làm sai lầm trong bao nhiêu năm qua là dùng sùng bái cá nhân thay thế thực tiễn kiểm nghiệm, dùng tiêu chuẩn cường quyền thay thế tiêu chuẩn thực tiễn.

Ngày 2 tháng 12 năm đó, trong lúc bàn về kế hoạch giảng dạy lịch sử Đảng tại cuộc họp Đảng ủy trường do Giám đốc giáo dục Trường Đảng Trung ương Phùng Văn Bân chủ trì, Hồ Diệu Bang lại nhắm vào những bàn luận khác nhau của một số người mà nhiều lần xen ngang hoặc phát biểu. Ông nói: "Vì là văn kiện Trung ương nên là đúng, đây là 'luận' gì vậy?" "Tôi thấy lịch sử mười mấy năm nay thế nào, không nên căn cứ vào văn kiện của ai, bài phát biểu của nhà lãnh đạo nào, mà nên nhìn vào thực tiễn chứ!"

Phùng Văn Bân lập tức bày tỏ hoàn toàn đồng ý với bài phát biểu của Hồ Diệu Bang.

Ông nói: "Muốn nghiên cứu lịch sử Đảng, thì nên khôi phục truyền thống của Đảng, dám thực sự cầu thị. Thực tiễn là tiêu chuẩn kiểm nghiệm chân lý. Nếu trong đầu còn những khuôn khổ cũ, xiềng xích tinh thần, thì sẽ không nghiên cứu tốt được."

Ngay tại cuộc họp này, Hồ Diệu Bang đã bố trí cho chủ nhiệm giáo vụ triết học Ngô Giang và các đồng chí khác làm một phương án giảng dạy lịch sử Đảng mới, soạn thảo thành một văn kiện.

Ngày 18 tháng 1 năm 1978, Ngô Giang đem bản thảo văn kiện đã soạn xong gửi Hồ Diệu Bang, lúc này đã sang Ban Tổ chức Trung ương nhưng vẫn kiêm chức Phó hiệu trưởng Trường Đảng, để phê duyệt. Hồ Diệu Bang đề nghị: Cần lấy hệ thống hoàn chỉnh và tinh thần thực chất của chủ nghĩa Marx-Lenin, tư tưởng Mao Trạch Đông làm chỉ đạo; chỉ có thực tiễn cách mạng của hàng triệu nhân dân mới là thước đo kiểm nghiệm chân lý; đường lối đúng đắn hay không, không đơn thuần là vấn đề lý luận, mà là vấn đề thực tiễn, phải do kết quả của thực tiễn chứng minh.

Trong quá trình Hồ Diệu Bang đưa ra "tiêu chuẩn chân lý" này và chỉ đạo "Lý luận động thái" bước đầu đăng tải một số bài viết liên quan, giáo viên khoa triết học Đại học Nam Kinh là Hồ Phúc Minh và những người khác, xuất phát từ những sự thật như "mười năm hỗn loạn" đã tàn phá nghiêm trọng mặt trận giáo dục toàn quốc và phong trào "Tứ - Năm" bị trấn áp tàn khốc, cũng cho rằng phải tìm ra một tiêu chuẩn phân biệt rõ ràng đúng sai của đường lối trên phương diện lý luận và phương diện nhận thức. Đồng thời, Hồ Phúc Minh theo lời mời của "Quang Minh Nhật báo", đã viết xong bài "Thực tiễn là tiêu chuẩn kiểm nghiệm chân lý" vào mùa thu năm 1977.

Tháng 3 năm 1978, Trường Đảng Trung ương bắt đầu tổ chức hơn tám trăm học viên toàn trường thảo luận nghiên cứu văn kiện chỉ đạo lịch sử Đảng đó.

Trong thảo luận đã xảy ra một số tranh luận. Một số ít học viên vẫn chủ trương lấy văn kiện của Đại hội "IX", "X", "XI" của Đảng làm căn cứ để đánh giá "Đại cách mạng văn hóa", rõ ràng thiên về "Hai phàm là".

Do đó, Ngô Giang bố trí Tôn Trường Giang, đồng nghiệp ở phòng nghiên cứu lý luận, viết một bài viết có tính mục tiêu cho "Lý luận động thái". Tôn Trường Giang căn cứ vào nhiều bài phát biểu của Diệu Bang, viết xong bài viết này, tiêu đề là "Thực tiễn là tiêu chuẩn duy nhất để kiểm nghiệm chân lý", quả có thể gọi là tư tưởng gặp nhau với Hồ Phúc Minh ở Nam Kinh.

Ngay lúc Ngô Giang và những người khác đang nghiên cứu bản thảo bài viết của Tôn Trường Giang, học viên lớp cao cấp của Trường Đảng Trung ương Dương Tây Quang - nguyên Bí thư Thành ủy Thượng Hải kiêm Bí thư Đảng ủy Đại học Phúc Đán, được Trung ương bổ nhiệm làm Tổng biên tập "Quang Minh Nhật báo". Dương Tây Quang học tập ở Trường Đảng nửa năm, từng hai lần trò chuyện sâu sắc với Hồ Diệu Bang, ủng hộ việc dùng tiêu chuẩn thực tiễn để tổng kết đúng sai của cuộc đấu tranh đường lối của Đảng. Sau khi ông đến nhận chức tại "Quang Minh Nhật báo", mới biết "Quang Minh Nhật báo" đã đặt bài "Thực tiễn là tiêu chuẩn kiểm nghiệm chân lý" của Hồ Phúc Minh ở Nam Kinh, và đã qua biên tập tòa soạn sửa đổi năm lần, ông cảm thấy sức nặng của bài viết còn chưa đủ, chưa tập trung làm nổi bật đây là một vấn đề chính trị chứ không chỉ là một mệnh đề triết học. Đồng thời ông biết Tôn Trường Giang của Trường Đảng đang viết bài dài cùng chủ đề, bèn thông qua Ngô Giang mời Tôn Trường Giang đến "Quang Minh Nhật báo" giúp sửa đổi bài của Hồ Phúc Minh. Ngô Giang dặn dò Tôn Trường Giang: cố gắng gộp hai bài thành một bài.

Tôn Trường Giang cần mẫn suy nghĩ gộp hai bài thành một bài xong, vẫn lấy tiêu đề cũ của mình là "Thực tiễn là tiêu chuẩn duy nhất để kiểm nghiệm chân lý", hai lần gửi Hồ Diệu Bang phê sửa.

Đồng thời, để kỷ niệm 59 năm phong trào "Ngũ Tứ", Hồ Diệu Bang lại tổ chức các đồng chí Trường Đảng Trung ương viết bài "Khoa học và Dân chủ".

Bài viết cũng nhấn mạnh "thực tiễn" này, vào ngày 4 tháng 5 năm 1978, đã được đăng đúng hạn trên "Nhân Dân Nhật báo" dưới danh nghĩa "Bình luận viên đặc biệt". Ngày 11 tháng 5, "Quang Minh Nhật báo" cũng dưới danh nghĩa "Bình luận viên đặc biệt", long trọng tung ra bài viết "Thực tiễn là tiêu chuẩn duy nhất để kiểm nghiệm chân lý" đó. Cùng ngày, Tân Hoa Xã phát toàn văn, hôm sau "Nhân Dân Nhật báo", "Giải phóng quân báo" v.v. đăng toàn văn. Việc này lập tức gây chấn động mạnh trong và ngoài nước.

Nhưng trong nước cũng có người cho rằng đây là "chặt cờ", "vứt bỏ cán dao", "phản đối Chủ tịch Mao".

Ngô Lãnh Tây trách móc Hồ Tích Vĩ; Uông Đông Hưng phát biểu những lời lẽ gay gắt...

Nhưng Hồ Diệu Bang nói: "Chân lý trong tay, lòng không lo sợ, quyết không lùi bước!"

Đêm ngày "Nhân Dân Nhật báo" đăng lại bài viết này, Ngô Lãnh Tây - Xã trưởng Tân Hoa Xã và nguyên Tổng biên tập "Nhân Dân Nhật báo" trước "Cách mạng văn hóa", đã đưa ra những lời trách móc gay gắt với Tổng biên tập "Nhân Dân Nhật báo" lúc đó là Hồ Tích Vĩ qua điện thoại. Ông cho rằng bài viết này phạm sai lầm về phương hướng; về lý luận là sai lầm, về chính trị vấn đề còn lớn hơn, rất xấu, rất xấu. Bài viết cổ xúy nghi ngờ tất cả, cổ xúy chân lý không thể tin, không thể biết, chân lý tương đối không tồn tại. Chân lý khi mới được đưa ra chẳng lẽ từng câu từng chữ không phải là chân lý thì mới đúng sao?

Sáng ngày 18 tháng 5, Phó chủ tịch Trung ương Đảng Uông Đông Hưng triệu kiến Bộ trưởng Bộ Tuyên truyền Trung ương Trương Bình Hóa, Phó bộ trưởng Hùng Phục, Tổng biên tập tạp chí "Hồng Kỳ" Vương Thù, tuyên bố Hùng Phục tiếp quản "Hồng Kỳ", và nói: Vấn đề lý luận phải thận trọng. "Nhân Dân Nhật báo" rất không thận trọng. Đặc biệt là hai bài viết về tiêu chuẩn thực tiễn và phân phối theo lao động rất không thận trọng, gây ra nhiều bàn tán trong và ngoài Đảng.

(Đối với hai bài viết này, trước đó) chúng ta đều chưa xem qua. Đây là Trung ương nào quy định? Vấn đề lớn như phân phối theo lao động. Liên quan đến chính sách của Đảng, sao có thể không gửi duyệt cơ chứ? Bài viết tiêu chuẩn thực tiễn rất không tốt, mũi nhọn là chĩa vào Chủ tịch Mao. (Chúng ta) phải bảo vệ tư tưởng Mao Trạch Đông, đồng chí Bình Hóa, anh phải nắm chốt.

Rõ ràng, đây là một cuộc đàm thoại phát động và bố trí vây công bài viết về "tiêu chuẩn chân lý". Điều này thực sự đã đóng vai trò "tiếp khí" cho một số nơi sau đó cản trở và áp chế việc thảo luận vấn đề "tiêu chuẩn chân lý".

Chiều cùng ngày, Trương Bình Hóa triệu tập trưởng đoàn các đoàn đại biểu các địa phương đang tham gia hội nghị công tác giáo dục toàn quốc - là bí thư hoặc bộ trưởng tuyên truyền cấp ủy tỉnh, thành phố, khu tự trị, đến họp tại một tòa nhà nằm trong cửa Đông Điếu Ngư Đài, nơi đặt trụ sở Bộ Tuyên truyền Trung ương lúc bấy giờ, để truyền đạt cuộc đàm thoại của Uông Đông Hưng. Trương Bình Hóa nói: Về bài viết tiêu chuẩn thực tiễn đó, tôi nghe được hai ý kiến trái ngược nhau: một là rất tốt, một là rất xấu. Tôi xem qua một lượt, vẫn chưa nắm thấu; ít nhất chứng minh đây là một bài viết quan trọng. Mọi người đều có thể tìm xem. Đừng tưởng "Nhân Dân Nhật báo" đăng rồi, thì đã thành kết luận rồi.

Sau này bất kể bài viết do "Nhân Dân Nhật báo" hay Tân Hoa Xã phát ra, chỉ cần có ý kiến khác biệt, đều có thể bàn luận, và hy vọng phản ánh lên Bộ Tuyên truyền Trung ương. Chủ tịch Mao từng nói, bất kể từ đâu đến, đều phải dùng mũi ngửi thử. Biểu thái đừng theo chiều gió. Nên làm việc theo chân lý: là chân lý thì kiên trì, không phải thì đừng kiên trì; thái độ phải rõ ràng, đừng giấu giếm quan điểm của mình. Có việc gì gọi điện thoại, nhắn tin cho Bộ Tuyên truyền Trung ương đều được.

Cùng lúc đó, Hồ Kiều Mộc đi đến nhà Hồ Diệu Bang ở ngõ Phú Cường số 6, nói với Hồ Diệu Bang: "Tranh luận là do anh châm ngòi. Tôi không đồng ý tiếp tục tranh luận nữa, tiếp tục tranh luận như thế này, tất yếu sẽ gây ra sự chia rẽ mới của Đảng!"

Ngày 9 tháng 6, Uông Đông Hưng với tư cách là Phó chủ tịch Đảng, trực tiếp tìm Hồ Diệu Bang và Trần Dã Bình để đàm thoại, Ủy viên Bộ Chính trị Kỷ Đăng Khuê và Ngô Đức cũng có mặt. Cuộc đàm thoại này tất nhiên không phải là khen ngợi Hồ Diệu Bang.

Ngày 15 tháng 6, Uông Đông Hưng lại triệu tập hội nghị người phụ trách Bộ Tuyên truyền Trung ương và đơn vị báo chí Trung ương, phát biểu những lời lẽ gay gắt, vài lần điểm tên Hồ Diệu Bang và một vài bài viết do Hồ Diệu Bang tổ chức, đồng thời đưa ra một loạt chỉ trích đối với "Nhân Dân Nhật báo":

Một, mấy bài viết của Bình luận viên đặc biệt của "Nhân Dân Nhật báo" về việc thực hiện chính sách cán bộ nói không đúng, chỉ nói một mặt mà không nói mặt kia, không có phân tích, dường như có một luồng khí, đang xả giận. Dưới danh nghĩa bình luận viên đặc biệt mà viết trên báo như thế, phải chú ý. Tôi đã nói với Diệu Bang, yêu cầu ông ta viết bài trên báo phải chú ý. Báo chí dường như cái gì cũng muốn lật án... lật như thế này, sau này dân chúng sẽ tính sổ. Đối với bài viết kỷ niệm Thủ tướng, có bài nói quá lời, có bài vẫn là giả tạo.

Hai, Phóng viên "Nhân Dân Nhật báo" Dư Hoán Xuân (Ủy viên Hội nghị Hiệp thương Chính trị toàn quốc) phát biểu tại Hội nghị Hiệp thương Chính trị, lại cho rằng vụ án Thiên An Môn (phong trào "Tứ - Năm" năm 1976) vẫn chưa được lật ngược triệt để. Đây rõ ràng Chủ tịch Mao nói là "sự kiện phản cách mạng", anh cũng muốn lật, lật ai cơ chứ?

Ba, "Nhân Dân Nhật báo" trong thời gian diễn ra Hội nghị công tác chính trị toàn quân "vừa mới họp xong", đối với bài phát biểu của Phó chủ tịch Đặng, trong tiêu đề đã dùng từ "làm sáng tỏ tinh túy", mà lời của Phó chủ tịch Diệp, lời của Chủ tịch Hoa, tại sao lại không nêu "làm sáng tỏ tinh túy" chứ?

Bốn, (bài viết do "Nhân Dân Nhật báo" đăng lại) Từ Trì viết về Trần Cảnh Nhuận, viết về "Đại cách mạng văn hóa như vậy, có đúng không? Từ Trì còn viết một bài về Chu Bồi Nguyên, đối với Bắc Đại sao có thể viết như vậy? Bắc Đại là điểm do Chủ tịch Mao nắm mà!

Loạt chỉ trích này, mặc dù không đề cập rõ ràng đến sự bất đồng lớn về vấn đề "tiêu chuẩn chân lý", nhưng toàn văn vẫn làm nổi bật tính không thể lay chuyển của "Hai phàm là", điểm mấu chốt là: "Dường như cái gì cũng muốn lật án... lật như thế này, sau này dân chúng sẽ tính sổ", "Rõ ràng Chủ tịch Mao nói là 'sự kiện phản cách mạng', anh cũng muốn lật, lật ai cơ chứ?"

Thế nhưng, hàng triệu vụ án oan sai gây ra sự phẫn nộ của trời đất, không lật lại được sao? Đừng nói là vào thời điểm mấu chốt "loạn cực trị loạn" này, mà ngay cả vào cái thời đại biến hóa khôn lường từ "Lâm Bưu bị ngã chết", đến "bắt sống 'Tứ nhân bang'", Hồ Diệu Bang đã trăn trở suy nghĩ ngày đêm vì làm sao để có thể góp một tay giúp những người oan ức khổ sở trên thiên hạ. Lúc đó thái độ của ông là "đọc nhiều sách, không ra ngoài; có người đến, không đóng cửa"... Bất kể thân sơ xa gần, người đến đều không từ chối, vì việc minh oan hoặc khôi phục công tác của nhiều cán bộ lão thành và trí thức chịu bức hại mà lo lắng vất vả, hoặc hiến kế, hoặc chuyển tài liệu, mặc dù sau khi từ trường cán bộ về Bắc Kinh, có một thời gian khá dài, ông tự mình vẫn bị treo ở nhà không có công việc. Sau này vào năm 1975 trong cái gọi là "phản kích phong trào lật ngược khuynh hữu", Giang Thanh và những người khác đã phát ra tín hiệu mang tính đe dọa này: "Ở Bắc Kinh, có mấy trạm liên lạc ngầm chuyên làm việc lật ngược khuynh hữu, nhà Hồ Diệu Bang chính là một trạm!"

Tuy nhiên, Hồ Diệu Bang lúc đó thái nhiên xử lý. Lần này, Uông Đông Hưng lại đưa ra cảnh báo cho Hồ Diệu Bang và những người khác: Tiếp nhận bài học, không có lần sau! Chĩa mũi nhọn vào Chủ tịch Mao là tuyệt đối không được phép!

Nhưng, bản chất của tranh luận không phải như vậy!

Hiện nay Giang Thanh và những kẻ như vậy đều đã đi đến nơi cần đến, khi tiếng hô mạnh mẽ yêu cầu thực sự cầu thị, thực sự làm việc theo chân lý trên khắp Thần Châu đại địa như tiếng núi gầm biển thét, Uông Đông Hưng và những người khác còn phiến diện cho rằng đây là chĩa vào Chủ tịch Mao vĩ đại.

Trước đó hai tháng, Uông Đông Hưng dường như đã làm theo logic này, kiên quyết không để Hồ Diệu Bang công khai bài phê thị chấn động lòng người đối với một bản báo cáo của "Tham khảo nội bộ" của Tân Hoa Xã.

Đó là ngày 2 tháng 4, khi bài viết "Thực tiễn là tiêu chuẩn duy nhất để kiểm nghiệm chân lý" đang ở giai đoạn sửa đổi hoàn thiện căng thẳng, "Tham khảo nội bộ" đăng tải một bản báo cáo của Phó xã trưởng Phân xã Tân Hoa Xã Cát Lâm Khang Quốc Chí - "Vụ án oan do Đan Khuê Chương, cựu người phụ trách chính của Viện Quang cơ Trường Xuân bức hại tàn khốc nhân viên khoa học kỹ thuật gây ra đã được minh oan".

Ngày 8 tháng 4, Hồ Diệu Bang nhìn thấy bản báo cáo này, lập tức làm một bài phê thị khá dài từ góc độ lịch sử. Ông phê rằng: Đây là tài liệu kinh hoàng. Đối với các cơ quan nhân sự cán bộ, cơ quan chính trị của Đảng chúng ta đều có ý nghĩa giáo dục sâu sắc. Đảng chúng ta từ khi có chính quyền đến nay, đã có lịch sử năm mươi mốt năm rồi. Năm mươi mốt năm qua, thường xuyên xuất hiện chính sách thẩm tra cán bộ và chính sách túc phản cực kỳ sai lầm như thế này hoặc như thế kia; dưới sự thống trị hoặc can thiệp của đường lối sai lầm, chính sách này có thể phát triển đến mức độ cực kỳ hoang đường, cực kỳ dã man. Tài liệu này đã giải thích đầy đủ tình huống này. Đây là nguyên nhân gì? Tôi cho rằng, nguyên nhân là đa phương diện: liên quan đến việc kẻ xấu nắm quyền, liên quan đến việc chúng ta giáo dục bình thường không nghiêm, liên quan đến quan niệm pháp luật của mọi người không mạnh, tóm lại, liên quan đến toàn bộ kinh tế, văn hóa của chúng ta lạc hậu. Vì vậy, các cơ quan cán bộ, cơ quan chính trị của chúng ta nên thường xuyên chú ý dùng tài liệu phản diện như thế này giáo dục các đồng chí của chúng ta, để nâng cao trình độ chính trị và văn hóa của chúng ta về phương diện này.

Ban biên tập Tân Hoa Xã nhận được phê thị này, lập tức gọi điện thoại đường dài cho Khang Quốc Chí phân xã Cát Lâm, yêu cầu anh ta hỏa tốc đến Bắc Kinh sửa bản thảo "Tham khảo nội bộ" này thành bản thảo phát thanh công khai, và lấy phê thị này làm "Lời người biên tập Tân Hoa Xã", đặt lên trước bản thảo phát thanh.

"Nhân Dân Nhật báo" nghe tin, cũng theo nội hàm của phê thị này viết một bài bình luận ngắn, sẽ cùng lên báo với bản thảo phát thanh này. Sự ăn ý này của hai cơ quan tin tức lớn, đã nhận được sự ủng hộ toàn diện của Ủy viên Bộ Chính trị Trung ương Đảng, Phó thủ tướng Quốc vụ viện Phương Nghị, người phụ trách công tác Viện Khoa học Trung Quốc, và Ủy viên Bộ Chính trị Trung ương Đảng, Trưởng ban Mặt trận thống nhất Trung ương Ô Lan Phu, người quan tâm mật thiết đến trí thức và nhân sĩ đảng phái dân chủ; nhưng đến trước mặt Phó chủ tịch Đảng Uông Đông Hưng phụ trách tuyên truyền, "Lời người biên tập" và bài bình luận ngắn này đều bị cắt bỏ hoàn toàn. Ngày 28 tháng đó, Tân Hoa Xã chỉ trơ trọi phát đi bản báo cáo này đến toàn quốc, "Nhân Dân Nhật báo" ngày hôm sau đăng ở góc dưới bên trái trang hai - "Tỉnh ủy Cát Lâm minh oan triệt để vụ án oan 'đặc vụ' Viện Quang cơ Trường Xuân, 'tay sai của Tứ nhân bang', kẻ trực tiếp gây ra vụ án oan Đan Khuê Chương sẽ bị nghiêm trị theo pháp luật".

Lúc đó một số người biết chuyện đã nói, ai muốn khôi phục sự thực sự cầu thị một cách toàn diện, lật ngược sự hỗn loạn một cách triệt để, người theo luận điệu "Hai phàm là" tất nhiên sẽ đứng lên cản trở và kìm hãm...

Ở phía dưới, cũng có một số người đang "chống đối". Một đồng chí Ban Tuyên truyền Địa ủy Yên Đài, Sơn Đông hỏi Phó chủ nhiệm Ban lý luận "Đại chúng Nhật báo" Sơn Đông: "Tại sao 'Đại chúng Nhật báo' không tuyên truyền 'Thực tiễn là tiêu chuẩn duy nhất để kiểm nghiệm chân lý'?" Phó chủ nhiệm này nói: Không phải chúng tôi không tuyên truyền, mà là đồng chí phụ trách Tỉnh ủy không cho phép đưa tin, lý do là phải "xem xét".

Ở Thượng Hải, Tỉnh ủy Thượng Hải đối với vấn đề "tiêu chuẩn chân lý", từ giữa tháng 5 đến giữa tháng 9 kéo dài 4 tháng, trong hệ thống tuyên truyền lý luận toàn thành phố không tổ chức lấy một lần thảo luận nào. Trên báo chí ngoài việc đăng lại các bài viết do Tân Hoa Xã phát ra, không đăng lấy một bài viết nào liên quan đến "tiêu chuẩn chân lý". Bộ trưởng Tuyên truyền Thành ủy trong một cuộc họp nói: "Đối với sự coi trọng vấn đề này, tổng thể không thể vượt quá chiến dịch thứ ba (thanh tra dư đảng 'Tứ nhân bang') được!" Vị bộ trưởng này lại đem hai việc không có bất kỳ mâu thuẫn nào này đối lập với nhau.

Trong tháng 7, tháng 8, quần chúng lại yêu cầu rộng rãi tổ chức thảo luận, vị bộ trưởng này lại nói: "Về vấn đề này, chúng tôi không nhận được văn kiện Trung ương, nên không tổ chức thảo luận. Chúng ta chỉ có thể làm việc theo văn kiện Trung ương thôi!" Đầu tháng 9, vị bộ trưởng này lại mượn cớ văn kiện số 48 của Trung ương mà mượn đề phát huy nói: "Hiện nay nhiệm vụ quan trọng nhất là 'cao cử'. Trong nước có một luồng gió, mưu đồ phản đối Chủ tịch Mao. Hai bài viết trên báo chí Trung ương, cách nêu vấn đề đối với tư tưởng Mao Trạch Đông là không thỏa đáng..."

Thật là trên dưới đều ngăn cản trùng trùng. Nhưng Hồ Diệu Bang nói với các đồng chí cam tâm tình nguyện "xuống chảo dầu" cùng ông: "Chân lý trong tay, lòng không lo sợ, quyết không lùi bước!"

"Thảo luận tiêu chuẩn chân lý" thắng lợi dồn dập, các "chư hầu" ở các ngả đường lần lượt bày tỏ thái độ, trận doanh phái "Hai phàm là" dưới ngòi bút của đại quân lý luận đã tan rã, không lấy ra nổi một bài viết phản công.

Ngày 13 tháng 5 năm 1978, tức ngày hôm sau Ngô Lãnh Tây gọi điện thoại chỉ trích trách móc Hồ Tích Vĩ, Hồ Diệu Bang tại nhà riêng, đã mời một số đồng chí của "Lý luận động thái" và "Nhân Dân Nhật báo" mở một cuộc họp nhỏ. Các đồng chí "Nhân Dân Nhật báo" giới thiệu nội dung cuộc điện thoại của Ngô Lãnh Tây, Hồ Diệu Bang và mọi người cùng bàn luận sôi nổi. Một số đồng chí đề nghị, đối với những luận điệu sai lầm kiểu như "chặt cờ" và "phản đối Chủ tịch Mao", nhất định phải công khai bác bỏ. Hồ Diệu Bang suy nghĩ một chút, ủng hộ ý kiến này, và đưa ra một chủ đề, gọi là "Trào lưu lịch sử cuồn cuộn tiến lên".

Hồ Diệu Bang nói: Bài viết này phải bắt đầu từ chân lý càng biện càng sáng, làm sáng tỏ trào lưu lịch sử là không thể ngăn cản. "Dân tộc chúng ta đã trải qua đại tai nạn sâu sắc như 'Cách mạng văn hóa', giáo dục phản diện đau đớn đến thế, trong mấy chục năm tới, nếu lại lặp lại tai nạn và thụt lùi này, nhân dân khó mà tha thứ. Đây là điều không chuyển dời theo ý chí của một số người." Cuối cùng Hồ Diệu Bang nhấn mạnh: Bài viết này phải nói sâu, nói thấu cái đạo lý trào lưu lịch sử không thể ngăn cản là thế nào.

Ngày 2 tháng 6, tại Hội nghị công tác chính trị toàn quân, Đặng Tiểu Bình đã chỉ trích gay gắt trào lưu tư tưởng "Hai phàm là", ủng hộ hết sức rõ ràng cuộc thảo luận "tiêu chuẩn chân lý".

Ngày 16 tháng 6, đúng ngày hôm sau Uông Đông Hưng triệu tập hội nghị người phụ trách Bộ Tuyên truyền Trung ương và đơn vị báo chí Trung ương, đưa ra cảnh báo "tiếp nhận bài học, không có lần sau", "Nhân Dân Nhật báo" đăng bài viết của Hình Bí Tư thuộc Viện Triết học Viện Khoa học Xã hội Trung Quốc - "Về vấn đề tiêu chuẩn chân lý", Tân Hoa Xã lập tức chuyển đăng, "Quang Minh Nhật báo", "Giải phóng quân báo" v.v. đăng toàn văn.

Bài viết trọng điểm đầu tiên chuyên phản bác sự trách móc của phái "Hai phàm là" đối với bài viết "tiêu chuẩn chân lý", là bài "Một nguyên tắc cơ bản nhất của chủ nghĩa Marx" do Ngô Giang soạn thảo, Tôn Trường Giang tham gia. Do Uông Đông Hưng đã hết lần này đến lần khác hạ lệnh cấm đối với các báo, để giảm bớt áp lực mà Hồ Diệu Bang và "Lý luận động thái", "Nhân Dân Nhật báo", "Quang Minh Nhật báo" đã phải chịu, bài viết này đã nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ của La Thụy Khanh, người đã khôi phục chức vụ Tổng thư ký Quân ủy Trung ương. Trước khi ông sang Đức phẫu thuật, còn chuyên gọi điện thoại cho Hồ Diệu Bang về việc xuất bản bài viết này mà nói: "Nếu muốn đánh vào mông, thì đánh tôi là được rồi!" Không may chuyến đi này, ông đã vĩnh biệt cõi đời trên bàn mổ, cuộc điện thoại này trở thành di ngôn cuối cùng ông để lại cho Hồ Diệu Bang.

Ngày 24 tháng 6, "Giải phóng quân báo" dưới danh nghĩa bình luận viên đặc biệt, đăng bài viết dài mười sáu nghìn chữ này, "Nhân Dân Nhật báo" cùng ngày đăng toàn văn.

Bài viết này trước hết vạch trần sự đảo lộn căn bản của Lâm Bưu, "Tứ nhân bang" đối với quan hệ giữa lý luận và thực tiễn; làm rõ quá trình lý luận chỉ đạo thực tiễn, chính là cơ sở khoa học để thực tiễn kiểm nghiệm chân lý, khiến lý luận được bổ sung, sửa chữa, làm phong phú và phát triển; sau đó nhắm vào các loại chỉ trích và khó dễ xuất hiện sau thảo luận "tiêu chuẩn chân lý", phát biểu ý kiến khác biệt rõ ràng và mạnh mẽ.

Bài viết cũng không khách khí chỉ ra: Thay đổi một số khẩu hiệu cũ thường không dễ dàng. Nguyên nhân của nó, ngoài việc tư tưởng của con người thường lạc hậu so với thực tế ra, còn vì lợi ích của một bộ phận người ít nhiều liên quan đến những khẩu hiệu cũ này. Những người này, họ nói ngoài miệng là lo lắng việc sửa đổi một số khẩu hiệu cũ, cách nêu vấn đề cũ, sẽ dẫn đến sự phủ định toàn bộ cách mạng và toàn bộ lý luận (rõ ràng đây chỉ là một loại ngụy biện kiểu chuyện nghìn lẻ một đêm), thực tế là sợ những thứ cá nhân nào đó của mình sẽ vì thế mà bị tổn hại.

Ngày 30 tháng 6, "Lý luận động thái" và "Nhân Dân Nhật báo" đồng thời đăng bài "Trào lưu lịch sử cuồn cuộn tiến lên" do Hồ Diệu Bang phê duyệt, ký tên "Nhạc Bình" (âm gần giống với Bình luận viên đặc biệt), từ góc độ quy luật phát triển lịch sử phê bình "Hai phàm là", đồng thời cũng trả lời tổng thể cho mọi bàn luận phản đối "tiêu chuẩn chân lý".

Ngày 15 tháng 7, "Lý luận động thái" số 73, đăng bài "'Một chia làm hai' là hiện tượng phổ biến" của Hàn Thụ Anh, trong bài cũng có tiêu đề nhỏ "Chân lý cũng là một chia làm hai".

Ngày 21 tháng 7, Đặng Tiểu Bình đã đàm thoại với Trương Bình Hóa, yêu cầu ông đối với cuộc thảo luận "tiêu chuẩn chân lý" đừng thiết lập khu vực cấm, đừng hạ lệnh cấm.

Ngày 22 tháng 7, "Nhân Dân Nhật báo" đăng bài viết tâm huyết khác của Hình Bí Tư "Khai sáng triết học và triết học khai sáng", đẩy cuộc thảo luận "tiêu chuẩn chân lý" lên cấp độ sâu sắc hơn.

Chiều hôm đó, Đặng Tiểu Bình tìm Hồ Diệu Bang đàm thoại hơn một tiếng đồng hồ. Đặng Tiểu Bình nói, bài viết "tiêu chuẩn chân lý" là của chủ nghĩa Marx, tranh luận là điều không thể tránh khỏi. Một số người sở dĩ bước ra tranh luận, nguồn gốc chính là "Hai phàm là". Đội ngũ của "Lý luận động thái" rất khá, các đồng chí này đọc rất nhiều sách, đừng làm tản mát. Đây là một đội ngũ tốt.

Cũng ngày hôm đó, "Tham khảo nội bộ" của Tân Hoa Xã, đăng bản báo cáo của phóng viên phân xã Hắc Long Giang Tôn Minh Huệ, giới thiệu tình hình hội nghị mở rộng thường ủy Tỉnh ủy Hắc Long Giang thảo luận về "tiêu chuẩn chân lý".

Hồ Diệu Bang cùng ngày nhìn thấy bản "Nội tham" này, lập tức đề nghị phát cho mỗi nhóm học viên của Trường Đảng Trung ương một bản. Hồ Diệu Bang làm như vậy, đóng vai trò quan trọng đối với việc giải phóng tư tưởng lớn cho học viên.

Sau này Tân Hoa Xã lại sửa bản thảo "Nội tham" này thành điện tín công khai phát đi toàn quốc. "Nhân Dân Nhật báo" vào hôm sau khi đăng ở đầu trang nhất đã dùng tiêu đề lớn này: "Hội nghị mở rộng thường ủy Tỉnh ủy Hắc Long Giang, thảo luận vấn đề tiêu chuẩn chân lý và chế độ tập trung dân chủ", gây tiếng vang rộng rãi trong toàn quốc.

Chiều ngày 23 tháng 7, Hồ Diệu Bang tại nhà riêng đã truyền đạt cuộc đàm thoại của Đặng Tiểu Bình chiều hôm trước với ông cho các đồng chí "Lý luận động thái". Hồ Diệu Bang nói: Một số người vừa thấy "Thực tiễn là tiêu chuẩn duy nhất để kiểm nghiệm chân lý" đã giật mình kinh sợ, nghe nói "'Một chia làm hai' là hiện tượng phổ biến" lại giật mình kinh sợ. Đối với những đạo lý cơ bản như vậy, một số đồng chí lão thành đã quên đi, một số đồng chí mới thì hoàn toàn không biết. Vì vậy, muốn khôi phục bộ mặt vốn có của tư tưởng Mao Trạch Đông, rất cần triết học khai sáng và triết học của sự khai sáng!

Vài ngày sau, Hồ Diệu Bang lại triệu tập các đồng chí "Lý luận động thái" họp, bố trí soạn thảo bài viết trọng điểm khác về thảo luận "tiêu chuẩn chân lý", tức bài "Tất cả những thứ thuộc về thế giới chủ quan đều phải chịu sự kiểm nghiệm của thực tiễn", do Vương Tụ Võ chấp bút. Bài viết này qua vài lần thảo luận, Hồ Diệu Bang sửa đổi vài lần chốt bản thảo, đăng ngày 10 tháng 9 trên "Nhân Dân Nhật báo" và "Lý luận động thái" số 84, Tân Hoa Xã lập tức chuyển đăng toàn quốc.

Những bài viết này, không chỉ được báo chí của đại đa số các tỉnh, thành phố, khu tự trị toàn quốc và các tờ báo lớn cấp Trung ương đăng lại, còn khơi dậy nhiều bài viết hô hào vì "tiêu chuẩn chân lý" hơn nữa. Trên "Nhân Dân Nhật báo", lần lượt đăng các bài "Thực hiện nghiêm túc chế độ tập trung dân chủ", "Dân chủ và pháp chế", "Nhất định phải đấu tranh phê bình Lâm Bưu, 'Tứ nhân bang' gắn liền với nhau", "Mở ra bầu trời rộng lớn của công tác lý luận", "Làm cho bầu không khí nghiên cứu lý luận hoạt động tích cực hơn nữa", "Kiên trì nguyên tắc dân chủ xã hội chủ nghĩa", "Giành thắng lợi toàn diện trong cuộc đấu tranh vạch trần phê bình 'Tứ nhân bang'", "Cuộc đấu tranh giữa thuyết thiên tài và thuyết thực tiễn", "Phương châm đúng đắn duy nhất của công tác lý luận", v.v.; Các bài viết trên "Giải phóng quân báo", "Quang Minh Nhật báo" và "Nghiên cứu triết học" v.v. lần lượt có: "Chỉ trích cái gọi là 'từng câu là chân lý' của Lâm Bưu", "Độc hại của Lâm Bưu, 'Tứ nhân bang' không thể không thanh trừ", "Đánh giá cái gọi là 'đường lối chuyên gia'", "Cần phát huy tinh thần khoa học và tác phong dân chủ trong công tác lý luận"... Các đồng chí bộ trưng bày lịch sử Đảng của Bảo tàng lịch sử cách mạng Trung Quốc, cũng đăng trên báo bài viết có tiêu đề "Tuyên truyền lịch sử Đảng một cách thực sự cầu thị".

Đến trước thềm hội nghị công tác Trung ương trước Hội nghị toàn thể lần thứ ba khóa XI tháng 12 năm 1978, toàn quốc đã có người phụ trách chính của hơn hai mươi tỉnh, thành phố, khu tự trị, công khai đăng bài viết ủng hộ cuộc thảo luận lớn "tiêu chuẩn chân lý". Điều này đúng như bài "Trào lưu lịch sử cuồn cuộn tiến lên" đã nói: Nhân dân là lực lượng quyết định thúc đẩy lịch sử tiến lên, trào lưu lịch sử không thể kháng cự. Cuộc thảo luận vấn đề "tiêu chuẩn chân lý" trong phạm vi toàn quốc diễn ra vô cùng rộng rãi và sôi nổi.

Đối với sự xuất hiện của cục diện tốt đẹp như vậy, có người bình luận nguyên do rằng: Ngoài lòng dân hướng về, một trong những yếu tố quan trọng nhất, là dưới sự tổ chức chỉ huy của Hồ Diệu Bang, nhanh chóng hình thành một đại quân lý luận khỏe mạnh, xuất hiện một loạt nhân tài ưu tú. Đại quân này quả thực vô địch, mũi ngòi bút không thể cản phá. Lý luận khuynh "tả" thống trị Trung Quốc nhiều năm, cùng với "Hai phàm là" mưu đồ tiếp tục kiên trì loại lý luận sai lầm này trong thời kỳ mới, dưới sự quét sạch của đại quân này, trong chốc lát đã tan rã, ngay cả một bài viết phản công cũng không lấy ra nổi.

Như vậy, đến tận giữa tháng 9 vẫn còn "chờ đợi 'chỉ thị Trung ương'" mà từ chối tuyên truyền thảo luận "tiêu chuẩn chân lý" như Tỉnh ủy Thượng Hải. Cũng không thể không vội vã đăng mấy bài viết bày tỏ sự đồng tình với "tiêu chuẩn chân lý". Để ứng phó cho xong "mặt tiền".