Hồ Diệu Bang xuống cơ sở làm công tác điều tra nghiên cứu, có người từng thống kê sơ lược, nước ta có tổng cộng hơn 2.200 huyện, Hồ Diệu Bang đã đặt chân đến hơn 1.500 nơi, dấu chân của ông hầu như in khắp đại địa Trung Quốc.

Trong năm năm tại vị Tổng Bí thư, có bốn cái Tết ông đều ở cùng người dân.

Ông thường xuyên xuất hiện giữa những người dân thường ở những vùng núi non sông ngòi nghèo khó của Trung Quốc, cùng chia sẻ ngọt bùi cay đắng với bách tính, mưu cầu con đường làm giàu cho quần chúng.

Hồ Diệu Bang trở lại con đường Trường Chinh, bước những bước vững chãi trên cây cầu dây xích lắc lư, xúc cảnh sinh tình, ôn cố tri tân.

Một chiếc máy bay hành khách màu bạc xuyên qua những tầng mây dày đặc, hạ cánh xuống sân bay ngoại ô huyện Củng Lai, Tứ Xuyên. Cửa khoang mở ra, Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc Hồ Diệu Bang nhanh bước đi xuống cầu thang trong làn mưa bụi mịt mù... Thời gian là 11 giờ 10 phút sáng ngày 26 tháng 9 năm 1985.

Trọng điểm chuyến thị sát lần này của Hồ Diệu Bang là cao nguyên tây bắc Tứ Xuyên và vùng núi Lũng Nam. Ô tô xuất phát từ huyện thành Củng Lai, dọc theo đường quốc lộ Tứ Xuyên - Tây Tạng đi về phía tây, vượt qua núi Nhị Lang vách đá cheo leo vạn trượng, liền tiến vào cao nguyên tây bắc Tứ Xuyên. Đầu tiên gặp phải là những ngọn núi tuyết ánh bạc, nơi đây không khí loãng, băng giá tuyết phủ. Tiếp đó là vùng rừng núi kéo dài hàng trăm dặm, hai bên đường cây cổ thụ cao chọc trời, rừng rậm um tùm. Sau đó là đồng cỏ mênh mông vô tận, khắp nơi cỏ xanh như nhung, đầm lầy ken dày. Rồi lại từ tây bắc Tứ Xuyên di chuyển về phía đông nam, dọc theo bờ sông Bạch Thủy tiến vào vùng núi Lũng Nam. Trong vòng mười ngày ngắn ngủi, Hồ Diệu Bang cứ thế đi đi dừng dừng dọc theo lộ trình này, tai nghe mắt thấy, thị sát tổng cộng hơn mười huyện thuộc hai châu tự trị dân tộc Tạng là Cam Tư, A Bá của Tứ Xuyên và khu vực Lũng Nam của Cam Túc.

Trong chuyến thị sát này, Hồ Diệu Bang đã chọn một lộ trình rất phi thường. Người ta đều biết, năm mươi năm trước, trong cuộc Trường Chinh hai vạn năm ngàn dặm làm chấn động thế giới, Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc đã dọc theo lộ trình này vượt qua núi tuyết đồng cỏ. Năm đó Hồ Diệu Bang với tư cách là một thành viên của bộ đội Hồng quân, cũng từng dọc theo lộ trình này tiến hành cuộc chiến gian khổ. Tổng Bí thư lặn lội ngàn dặm, thăm lại con đường Trường Chinh xưa cũ, chuyến đi lần này của ông là một cuộc thị sát rất đặc biệt.

Ngày 28 tháng 9, là một ngày nắng hiếm hoi trong mùa thu nhiều mưa ở cao nguyên, Hồ Diệu Bang lái xe đến thảo nguyên Tháp Công thuộc huyện Khang Định, châu tự trị dân tộc Tạng Cam Tư.

Bầu trời xanh biếc như được gột rửa, từng đóa mây trắng sạch sẽ như những chiếc khăn Hada. Thảo nguyên xanh ngọc bích, những chiếc lều lông bò màu đen, dưới ánh nắng lấp lánh trông vô cùng bắt mắt. Hồ Diệu Bang ngồi trong một chiếc lều được trang trí bằng các hoa văn dân tộc, mấy cô gái Tạng mặc váy dài sặc sỡ bước đến trước mặt ông, dâng lên từng chiếc khăn Hada trắng như tuyết, Hồ Diệu Bang dùng tiếng Tạng chúc phúc họ: "Tát hỉ đức lặc!" (Cát tường như ý). Tiếp đó, ông nâng bát trà sữa bơ nóng hổi trước mặt lên, thưởng thức ngon lành, miệng không ngừng khen ngợi: "Thật thơm! Tôi uống thêm bát nữa!" Đồng bào Tạng thấy Hồ Diệu Bang yêu thích thực phẩm truyền thống của họ như vậy, vui vẻ vỗ tay tán thưởng.

Hồ Diệu Bang bị không khí vui vẻ của quần chúng lây lan, dường như trở nên trẻ lại. Ông bước ra khỏi lều, ngồi giữa đám thanh niên Tạng, nhận lấy cây đàn huyền tử, mặt mày rạng rỡ đàn lên...

Trên đường đi, Hồ Diệu Bang cũng quan sát và nhận thấy, ở vùng núi cao nguyên rộng hơn 200.000 km vuông thuộc miền trung tây Trung Quốc này, trình độ phát triển kinh tế so với nội địa vẫn còn khoảng cách khá lớn. Ưu thế tài nguyên tiềm tàng to lớn vẫn chưa được phát huy, cuộc sống của quần chúng tuy đã có cải thiện lớn nhưng vẫn chưa giàu có. Họ vẫn còn tồn tại đủ loại khó khăn trong xây dựng kinh tế.

Hồ Diệu Bang chỉ ra rằng, sau Hội nghị Trung ương 3 khóa 11, có được cục diện ngày hôm nay không phải dễ dàng gì. Trước kia ở nông thôn không ngoài việc làm cái gì "tứ cố định", cái gì "cán bộ tham gia lao động", cứ quẩn quanh trong vòng tròn đó không thoát ra được. Hiện nay nông nghiệp của chúng ta tiến hành cải cách từ căn bản, thực hiện chế độ khoán sản phẩm đến hộ gia đình, nắm lấy khâu này, toàn cục đều sống động. Mấy năm nay chính là đi theo con đường đó mà tới. Không dễ dàng gì đâu!

Chiếc ô tô lao nhanh dọc theo con đường núi quanh co uốn lượn mù sương, một con sông lớn sóng nước lấp lánh đột nhiên chắn ngang trước mắt mọi người.

Dòng nước xiết chảy qua thung lũng dốc đứng, cuộn lên những con sóng trắng xóa. Đây chính là sông Đại Độ nổi tiếng trong và ngoài nước.

Năm mươi năm trước, Hồng quân công nông Trung Quốc từ đây phi đoạt cầu Lô Định, phá vỡ phòng tuyến của địch, mở thông con đường bắc tiến kháng Nhật. Câu thơ nổi tiếng của Mao Trạch Đông "Đại Độ kiều hoành thiết tác hàn" (Cầu Đại Độ vắt ngang dây xích lạnh), và câu đối Chu Đức từng nói "Vạn lý trường chinh do ức Lô quan hiểm" (Vạn dặm trường chinh vẫn nhớ sự hiểm yếu ở ải Lô), chính là miêu tả nơi này.

Chiều ngày 28 tháng 9, lúc hai giờ, Hồ Diệu Bang xuất hiện ở mố cầu phía đông cầu Lô Định bắc ngang sông Đại Độ. Cây cầu này nối liền với cửa tây thành huyện Lô Định, được xây dựng vào năm 1706 (năm Khang Hy thứ 45 triều Thanh). Trước giải phóng, trên toàn sông Đại Độ chỉ có cây cầu duy nhất này, là con đường huyết mạch giao thông Tứ Xuyên - Tây Tạng. Hôm nay, vùng núi mưa lâu ngày trời vừa tạnh, trời cao mây nhạt. Cây cầu Lô Định gồm mười ba sợi dây xích dài tới trăm mét, như một chiếc cầu vồng vắt ngang sông Đại Độ, khiến người ta liên tưởng đến cảnh tượng các chiến sĩ Hồng quân năm nào tiến công dưới làn đạn khói lửa.

Đám đông vui mừng nhường ra một con đường, Hồ Diệu Bang bước lên cây cầu dây xích lắc lư qua lại, bước đi mạnh mẽ đi qua cầu. Ông đứng trên bệ đá phía tây cầu, nhìn dòng nước cuồn cuộn chảy dưới chân, xúc động nói với mọi người, năm xưa các chiến sĩ Hồng quân chính là từ đây xuất phát, bất chấp hỏa lực pháo địch lao về phía bờ đối diện. Lời nói của ông đưa tư tưởng mọi người trở về với những năm tháng chiến tranh máu và lửa ấy...

Hồ Diệu Bang rất quan tâm đến sự phát triển của sự nghiệp giáo dục ở vùng núi xa xôi hẻo lánh và khu vực dân tộc thiểu số. Chiều ngày 26 tháng 9, Hồ Diệu Bang nghe Bí thư Địa ủy Nhã An báo cáo tình hình, biết được có mười đồng chí trong đoàn giảng viên Trung ương đang ở Nhã An giúp đỡ địa phương đào tạo giáo viên, công tác rất có hiệu quả, vô cùng vui mừng. Ông lập tức phái các đồng chí tùy tùng đi thăm hỏi những đồng chí này trong đêm mưa, tìm hiểu tình hình công tác và cuộc sống của họ. Sáng sớm hôm sau lại thân mật gặp gỡ họ. Sau đó, đến châu Cam Tư và châu A Bá, ông đều tranh thủ thời gian bận rộn để gặp gỡ các đồng chí trong đoàn giảng viên Trung ương, khích lệ họ an tâm công tác, hoàn thành thắng lợi nhiệm vụ.

Tài nguyên phong phú, diện mạo lạc hậu. Hồ Diệu Bang cho rằng vấn đề hàng đầu để làm thịnh vượng kinh tế vùng núi là phải chỉnh đốn tư tưởng, dẫn dắt quần chúng khai phá những con đường làm giàu mới đa dạng.

Hồ Diệu Bang dọc đường xem, dọc đường hỏi, dọc đường suy tư... Mặc dù ô tô chạy với tốc độ trung bình mỗi ngày hơn 200 km trên núi cao, thung lũng và đồng ruộng, nhưng muôn sông nghìn núi trên con đường Trường Chinh dường như có tình với người chiến sĩ già năm nào, thành thực phơi bày hiện trạng, trưng ra tiền cảnh, thôi thúc người ta từng bước một, dấu chân vững chắc lại triển khai kế hoạch lớn.

Trong khu vực rừng, ông thấy: Trên đất rừng đã khai thác, những khúc gỗ tròn dài mấy trượng nằm ngổn ngang, còn có một lượng lớn gỗ cháy, gỗ đổ do gió. Để mặc cho mục nát. Ngồi ô tô chạy mấy ngày, dọc đường chỉ thấy có một nơi đang gia công gỗ.

Khi băng qua các thung lũng, ông thấy: Những dòng chảy xiết, độ rơi rất lớn, có thể xây dựng trạm điện ở nhiều nơi, mà cư dân gần đó lại đang đốt củi nấu cơm.

Ở huyện Hồng Nguyên với diện tích hơn tám ngàn km vuông, sở hữu bốn mươi lăm vạn con gia súc, ông thấy: Chỉ xây dựng một nhà máy chế biến sữa bột trong huyện thành, trên thảo nguyên rộng lớn như vậy không thấy có điểm chế biến sản phẩm chăn nuôi nào khác.

Tại khu phong cảnh Hoàng Long Sơn và Cửu Trại Câu được ca ngợi là "Tiên cảnh nhân gian", "Thế giới cổ tích", ông phát hiện nơi đây mỗi năm tiếp đón hàng vạn du khách trong và ngoài nước, mà thu nhập của nông dân địa phương lại không cao.

Ông còn nghe nói, khu vực này chôn giấu hàng chục loại khoáng vật có giá trị khai thác như vàng, đá hoa cương, mica, thạch cao, amiăng, v.v., nhưng sức lao động dư thừa lại không có việc gì làm.

Trong một phòng họp của nhà khách Mã Nhĩ Khang, buổi báo cáo đang diễn ra sôi nổi. Hồ Diệu Bang nói cười vui vẻ, các đồng chí khác cũng tự nhiên phát biểu ý kiến hoặc chen lời. Không khí tuy nhẹ nhàng, sôi nổi, nhưng vấn đề thảo luận lại vô cùng quan trọng.

Phó Bí thư Châu ủy A Bá bốn mươi tuổi, Chu Hóa Huân, báo cáo với Hồ Diệu Bang rằng, bắt đầu từ những năm năm mươi, nhà nước đã lần lượt xây dựng mười lăm doanh nghiệp lâm nghiệp trong khu rừng A Bá, tổng cộng sản xuất hơn bốn mươi triệu mét khối gỗ cho nhà nước, nộp ngân sách hơn bốn trăm triệu tệ. Vì khai thác quá mức, hiện nay kiểm soát khai thác, sức lao động dư thừa còn lại là hai vạn năm ngàn người, yêu cầu Trung ương và tỉnh giúp châu A Bá cởi bỏ "gánh nặng" này.

"Các cậu không phải là vấn đề trút bỏ gánh nặng." Hồ Diệu Bang lập tức nắm lấy tư tưởng chỉ đạo này mà nói: "Phải biến gánh nặng thành tài sản, phải biến sức lao động đang nhàn rỗi hiện nay thành nhân tài hữu dụng. Tổng thể mà nói, hơn tám vạn km vuông của châu A Bá, chỉ có bảy mươi mấy vạn dân, là người ít rồi. Không phải người nhiều. Vấn đề nằm ở chỗ cơ cấu việc làm của các cậu không hợp lý. Một mặt là nhiều người không có việc làm, một mặt là rất nhiều việc không có người làm, rất nhiều ngành nghề căn bản chưa được khai thác."

Hồ Diệu Bang lúc thì đứng dậy, lúc thì dùng cử chỉ nhấn mạnh giọng điệu: "Việc lớn không nói, nói việc nhỏ. Trứng gà ở Mã Nhĩ Khang rất đắt, các cậu ở đây điện nhiều, có thể mở mấy trang trại nuôi gà, dùng điện để ấp trứng. Các cậu có đồi cỏ, có thể nuôi bò sữa. Còn có thể làm chế biến gỗ. Nhân dân khu rừng muốn giàu lên, chỉ có bốn con đường: Một là kinh doanh rừng; hai là chế biến; ba là khai thác khoáng sản; bốn là xây dựng. Cái gì mà sửa đường quốc lộ, xây trạm thủy điện, đều để cho dân làm. Còn có thương nghiệp, vận tải, nhà khách, nhà hàng, cũng để cho quần chúng tự làm. Tóm lại, phương đông không sáng thì phương tây sáng mà!"

Chỉnh đốn tư tưởng chỉ đạo, tràn đầy tự tin dẫn dắt quần chúng nhận thức đầy đủ và phát huy ưu thế vùng cao nguyên, núi non rộng lớn, tài nguyên phong phú, tích cực mở ra các con đường làm giàu mới đa dạng, đây là vấn đề hàng đầu mà Hồ Diệu Bang cho rằng phải giải quyết để làm thịnh vượng kinh tế vùng núi.

Ở Nhã An, ông nhắc nhở các đồng chí lãnh đạo địa ủy và hành thự, phải nhìn thấy điều kiện thuận lợi của địa phương, tận dụng tốt nguồn tài nguyên lớn là gỗ và tre, làm nhiều việc hơn trong khâu khai thác lâm nghiệp và sản phẩm phụ của lâm nghiệp.

Ở châu Cam Tư được ca ngợi là "khắp nơi là vàng", ông đề nghị châu ủy và chính quyền châu buông tay để quần chúng khai thác vàng và các điểm khoáng sản nhỏ khác.

Ở khu phong cảnh Cửu Trại Câu, Hồ Diệu Bang đề xuất để nông dân trực tiếp làm du lịch, do nông dân cung cấp thực phẩm phụ cho khách du lịch, phát triển các hộ chuyên nuôi gà, nuôi thỏ, trồng rau, hoa quả; tổ chức quần chúng sản xuất các loại đồ lưu niệm du lịch.

Ở huyện Khang, huyện Thành thuộc vùng núi rừng rậm rạp Lũng Nam, Hồ Diệu Bang yêu cầu lãnh đạo các cấp dựa vào quần chúng một cách đầy đủ, tận dụng triệt để tài nguyên địa phương, sáng tạo ra kinh nghiệm mới làm giàu từ kinh doanh rừng.

Trên đường thị sát, hầu như lãnh đạo các địa khu, châu, huyện đều phản ánh với Hồ Diệu Bang rằng, họ thiếu vốn, thiếu nhân tài, yêu cầu Trung ương hỗ trợ. Hồ Diệu Bang nói với họ, Đảng Trung ương, Quốc vụ viện đối với sự phát triển kinh tế của vùng núi xa xôi và khu vực dân tộc thiểu số, luôn luôn rất quan tâm, cố gắng hết sức để hỗ trợ và giúp đỡ về nhân lực, tài chính. Nhưng, với tư cách là cán bộ địa phương, đặc biệt là cán bộ lãnh đạo, không nên chỉ dựa vào cấp trên, mà phải tự lực cánh sinh. Biện pháp có hai con đường, một là phát động quần chúng đầy đủ, dựa vào quần chúng để huy động vốn, dựa vào sự cần cù và trí tuệ của quần chúng; hai là tăng cường liên kết kinh tế ngang, dẫn vào vốn nước ngoài, thu hút các doanh nghiệp từ vùng ven biển, Thành Đô và các nơi khác đến đầu tư.

Nói đến vấn đề nhân tài, Bí thư Châu ủy A Bá A Đăng nói với Tổng Bí thư: "Điều kiện ở chúng tôi gian khổ, người ta không muốn đến, hy vọng Trung ương và tỉnh phái thêm người cho chúng tôi".

"Cậu đảo ngược mối quan hệ rồi." Hồ Diệu Bang đính chính quan điểm của ông ấy: "Không phải là phái người đến cho cậu, mà là cậu phải có sức thu hút. Cậu phát triển kinh tế lên, con đường rộng mở, thì có thể giữ được người, thu hút thêm nhiều người đến. Sau này quốc gia chúng ta ngày càng nhiều việc phải áp dụng biện pháp tuyển dụng, biện pháp thu hút, chứ không phải hoàn toàn dựa vào biện pháp chỉ định, trói buộc thì không thể thành vợ chồng được đâu!"

Nói xong mọi người có mặt đều cười lớn.

Thông qua trải nghiệm thực tế, Hồ Diệu Bang cảm thấy chân thành an ủi vì cán bộ ở đây có thể kiên trì làm việc lâu năm tại khu vực độ cao lớn, khí hậu lạnh lẽo, giao thông bế tắc. Nhưng cũng nhận thấy do bị giới hạn bởi các điều kiện khác nhau, họ học tập không đủ, tầm nhìn không rộng, gây trở ngại cho việc nâng cao tư tưởng, trình độ công tác. Sau khi đến châu tự trị dân tộc Tạng Cam Tư, ông liền đề xuất vấn đề cải tiến phương pháp công tác với lãnh đạo châu ủy. Hồ Diệu Bang nói, các đồng chí ở ba cấp châu, huyện, khu, một năm xuống dưới bao lâu, khi nào xuống, phải làm một kế hoạch. Tuyết phủ núi là không xuống được, khoảng thời gian này có thể tập trung cán bộ lại mở lớp học, nửa ngày làm việc, nửa ngày học tập, học lý thuyết, học văn hóa, học kỹ thuật. Một năm xong phải thi cử, cứ làm như vậy ba năm, trình độ của mọi người đều được nâng cao. Phàm là những nơi đất rộng người thưa, đều có thể áp dụng phương pháp công tác mới này. Căn cứ vào đặc điểm của từng nơi mà xác định phương pháp công tác của mình, đây gọi là thực sự cầu thị! Ông khích lệ mọi người chỉ có lao đầu vào làm việc vất vả, mới có thể triển khai kế hoạch lớn, giống như danh ngôn của Sở Trang Vương: "Ba năm không bay, bay sẽ chọc trời; ba năm không gáy, gáy sẽ kinh người." Đây là kỳ vọng của Hồ Diệu Bang đối với cao nguyên tây bắc và vùng núi Lũng Nam, cũng là kỳ vọng đối với tất cả các khu vực kinh tế chưa phát triển trên toàn quốc, kỳ vọng họ vượt lên dẫn trước, bay vút lên trời!

Hồ Diệu Bang khích lệ các đồng chí cơ sở rằng "tướng ở ngoài, mệnh vua có thể không nhận", không nhất thiết phải tuân theo quy định cấp trên một cách tuyệt đối, phải tùy điều kiện hoàn cảnh mà làm, quản lý tốt lâm trường.

Tiết đầu đông, vùng núi phía nam Hồ Bắc, đông Hồ Bắc và tây bắc Giang Tây mưa dầm kéo dài, gió lạnh thấu xương, thời tiết có vẻ còn lạnh hơn cả Bắc Kinh.

Hai chiếc xe du lịch chở đoàn Hồ Diệu Bang, dọc theo con đường bùn lầy gập ghềnh, đi lại vất vả giữa những ngọn núi cao vút của chân núi Mạc Phụ và chân núi Đại Biệt.

Đây là một chuyến đi có lịch trình rất gấp rút. Mặc dù núi cao đường trơn, ô tô vẫn chạy với tốc độ khá cao, vì trong mười ngày từ ngày 4 đến ngày 14 tháng 12 năm 1984, phải thị sát thăm hỏi mười chín huyện thị thuộc hai tỉnh. Đây là lần thứ hai Hồ Diệu Bang xuống cơ sở điều tra khảo sát trong vòng chưa đầy hai tháng sau Hội nghị Trung ương 3 khóa 12. Quần chúng vùng núi đối với việc Hồ Diệu Bang không quản ngại gian khổ, từ Bắc Kinh đến những cánh rừng sâu núi thẳm xa xôi vào cuối đông lạnh giá để thăm hỏi họ, cùng họ thảo luận đại kế phát triển vùng núi, không ai là không cảm thấy vui mừng phấn khởi. Mỗi khi Hồ Diệu Bang xuất phát từ nơi trú ngụ, cửa ra vào luôn đông nghịt, Hồ Diệu Bang cười tươi vẫy tay chào già trẻ gái trai tự giác đứng chờ, đám đông hoan hô vỗ tay nhiệt liệt hướng về phía ông.

Sáng sớm ngày 5 tháng 12, đoàn Hồ Diệu Bang rời thị trấn Ôn Tuyền, Hàm Ninh gần đường sắt Kinh - Quảng bằng ô tô, nhanh chóng tiến vào vùng núi.

Khoảng hai giờ sau, ô tô tiến vào một thị trấn nhỏ - huyện thành Thông Sơn. Trong nhà khách của chính quyền huyện, Hồ Diệu Bang vừa xuống xe liền triệu tập tọa đàm, mời các đồng chí trong huyện giới thiệu tình hình. Hồ Diệu Bang hóm hỉnh chen lời: Thông Sơn Thông Sơn, thông thông đều là núi. Các cậu phải làm cho núi "thông", làm cho hồ "hoạt" (sống động), nuôi nhiều cá. Phải phát huy ưu thế của vùng núi, cây trên núi và khoáng sản trong núi cùng khai thác. Núi "thông" hồ "hoạt", vùng núi làm giàu mới có hy vọng.

Ông còn nhấn mạnh rằng, muốn đẩy nhanh xây dựng vùng núi, thì phải tiếp tục nới lỏng chính sách vùng núi, phàm là việc quần chúng có thể làm, thì phải mạnh dạn buông tay để họ làm.

Bí thư Tỉnh ủy Hồ Bắc Quan Quảng Phú, Phó Bí thư Tiền Vận Lục đề nghị Hồ Diệu Bang đi thăm rừng cây trên núi Cửu Cung thuộc huyện này. Hồ Diệu Bang vui vẻ đồng ý, và lập tức lái xe đi ngay. Núi Cửu Cung đứng sừng sững trên biên giới hai tỉnh Hồ Bắc - Giang Tây, cao hơn 1280 mét, vách đá dựng đứng, hùng vĩ dày dạn. Theo các đồng chí địa phương, lãnh tụ nông dân khởi nghĩa cuối thời Minh là Lý Tự Thành sau khi bại trận đã bị vũ trang địa chủ sát hại ở đây, hậu nhân còn xây mộ an táng ông ở đây. Xe càng leo lên cao, sương càng dày, cả ngọn núi đều chìm trong biển mây mịt mù. Hồ Diệu Bang gặp gỡ cán bộ địa phương trong một nhà khách trên đỉnh núi, đề nghị biến núi Cửu Cung thành nơi nghỉ mát du lịch.

Để khảo sát thực địa khu rừng, ngày hôm sau khi thăm huyện Sùng Dương, Hồ Diệu Bang đặc biệt đến trạm khoa học lâm nghiệp và lâm trường Quế Hoa ở đó để điều tra, thảo luận với nhân viên lâm trường về các vấn đề như khoán rừng trồng cây. Ở Tu Thủy, ông nói với các đồng chí trong huyện, dọc đường, tôi thấy hiện tượng quá độ ở đây khá nghiêm trọng. Lâm trường quốc doanh, lâm trường tập thể nên kết hợp khai thác và nuôi dưỡng. Xem ra, chính sách lâm nghiệp phải tiếp tục nắm bắt thực hiện, thu nhập của quần chúng vùng rừng thấp, tích cực tính không cao. Phải đưa ra một biện pháp, hay là nhà nước, tập thể, cá nhân cùng làm là tốt nhất. Ở huyện Đồng Cổ, ông nói: "Tôi cho rằng quyền lâm nghiệp vùng núi nên hạ phóng, thể chế quản lý lâm nghiệp phải cải cách, phải làm khoán, để người dân làm lâm nghiệp có quyền tự chủ. Lâm trường quốc doanh cũng phải thực hiện chế độ trách nhiệm đến hộ gia đình, lâu dài (ví dụ năm mươi năm) không thay đổi. Nông lâm mở rộng quyền đến hộ gia đình, ngư nghiệp mở rộng quyền đến tàu thuyền. Chỉ có như vậy, mới có thể làm sống động. Ông cho rằng, cây cối nhỏ nhặt trên núi, cành nhánh, gỗ loại đẳng cấp thấp, v.v., nên thống nhất buông lỏng, để người dân làm lâm nghiệp chế biến thành cán cuốc, cán liềm, v.v. Như vậy, đa dạng kinh doanh của vùng núi mới có thể phát triển tương đối nhanh. Ông còn nói, ông không tán thành phương pháp mở ruộng bậc thang để trồng cây trên núi. Khai khẩn sườn núi, ít nhất trong năm năm cây không lớn nổi, đất đai sẽ bị xói mòn, còn lãng phí nhân lực. Ông nói với các đồng chí trong huyện, nếu là cấp trên quy định, các cậu có thể "tướng ở ngoài, mệnh vua có thể không nhận" mà. Ngoài ra, tôi thấy ruộng bậc thang ngang của các cậu trồng toàn cây sam. Toàn cây sam dễ xảy ra sâu bệnh, phải trồng rừng hỗn giao, vừa có thể phòng ngừa sâu bệnh, lại vừa có thể giữ cân bằng sinh thái.

Hồ Diệu Bang còn chú ý đến việc hầu như tất cả các huyện vùng núi đều có núi hoang. Ông không chỉ một lần đề nghị với các đồng chí ở các nơi: Chỗ các cậu mưa nhiều, điều kiện tốt, có thể phát động quần chúng trồng cỏ trên những ngọn núi hoang này không, mỗi người trồng mười mẫu, một mẫu đất hai, ba năm là có thể mọc vài ngàn cân cỏ, có thể nuôi sống một con bò, như vậy, còn có thể phát triển chăn nuôi, trong năm còn có thể bán hạt cỏ, trong năm là có thu nhập. Cho dù nhất thời không trồng được cỏ chăn nuôi, trồng cỏ tranh cũng tốt, cỏ tranh sức sống rất mạnh, có thể làm giấy. Việc này phải làm từng thôn từng thôn một. Cái thứ nhất làm tốt, cái thứ hai sẽ làm theo. Các đồng chí ở các nơi nghe xong cảm thấy rất được gợi mở, đều nói Hồ Diệu Bang đã đưa cho họ một ý hay.

Hồ Diệu Bang rất chú ý khảo sát tình hình khoáng sản vùng núi, ông biết được từ báo cáo của các đồng chí các huyện, tài nguyên khoáng sản ở vùng này phong phú, than, sắt, vonfram, đồng, mangan, phốt pho, vàng, thạch anh, đá vôi, đá hoa cương, v.v. phân bố rộng. Ông vui mừng nói, đây là một con đường lớn để quần chúng vùng núi làm giàu, phải nới lỏng chính sách, khuyến khích quần chúng khai thác khoáng sản. Ở Nam Xương, khi tọa đàm với Bí thư thứ nhất Tỉnh ủy Giang Tây Bạch Đống Tài, Bí thư Hứa Cần Hòa, Tỉnh trưởng Triệu Tăng Ích, ông đề xuất: Xin các đồng chí xem xét, liệu có thể buông lỏng các mỏ kim loại màu không? Liệu có thể quy định, trừ mỏ chính nhà nước khai thác không thể động vào, còn lại những mỏ nhỏ đó, còn có mỏ đuôi của mỏ lớn, đều có thể buông tay để quần chúng khai thác. Ở xung quanh các mỏ lớn cũng có thể quy định phạm vi buông lỏng. Có người lo lắng quần chúng khai thác sẽ "phá hoại tài nguyên", tôi thấy chỉ cần có quy hoạch và chỉ đạo thống nhất của nhà nước, có kỷ luật rõ ràng, và kiểm tra giám sát nghiêm túc, là có thể tránh được. Về phương diện này cũng phải giải phóng tư tưởng nhé! Phải thông suốt một điều: đẩy nhanh việc khai thác tài nguyên dưới lòng đất, đây mới là đại cục thực sự. Hồ Diệu Bang còn bảo mấy đồng chí phụ trách cơ quan kinh tế Trung ương đi cùng mang vấn đề này về nghiên cứu.

Cơ cấu kinh tế nông thôn phải được điều chỉnh thêm, phải táo bạo hơn nữa để đẩy nhanh phát triển doanh nghiệp hương trấn, làm tốt việc chế biến nông sản phụ.

Xe đến huyện thành Thượng Cao của tây bắc Giang Tây đã là 4 giờ rưỡi chiều.

Hồ Diệu Bang tìm mọi người đến một phòng khách, cùng họp với các đồng chí huyện ủy. Sáng sớm ngày 7 tháng 12, Hồ Diệu Bang từ huyện thành Tu Thủy xuất phát bằng xe du lịch, chạy liền ba huyện Đồng Cổ, Nghi Phong, Thượng Cao, ở giữa không hề nghỉ ngơi chút nào.

Thượng Cao là huyện có thu nhập bình quân đầu người cao nhất tỉnh Giang Tây trong ba năm liên tục. Bí thư huyện ủy dùng một tiếng rưỡi báo cáo tình hình của họ với Tổng Bí thư, khái quát kinh nghiệm của họ thành ba câu: Dùng ưu thế lương thực phát triển cây kinh tế, dùng ưu thế trồng trọt phát triển chăn nuôi, dùng ưu thế nông nghiệp phát triển công nghiệp phụ trợ và doanh nghiệp hương trấn.

Hồ Diệu Bang thích thú nghe những tình hình này, ông thỉnh thoảng chen lời khen ngợi thành tựu của họ, và khích lệ họ tiến lên một tầng nữa. Ông nhấn mạnh, cơ cấu kinh tế nông thôn phải tiếp tục điều chỉnh, phải táo bạo hơn nữa để đẩy nhanh phát triển doanh nghiệp hương trấn, làm tốt chế biến nông sản phụ. Ông nói, tôi cho rằng về phương diện này, nên gửi gắm hy vọng vào việc quần chúng tự mình làm, chủ yếu dựa vào công nghiệp gia đình và các hộ chuyên nghiệp liên kết, hỗ trợ sự phát triển của các hộ chuyên nghiệp và thôn chuyên nghiệp. Phải buông tay để nông dân tự mình phát triển doanh nghiệp hương trấn, buông tay để nông dân vào thị trấn làm ngành thứ ba. Phải bảo với cán bộ huyện, hương, đừng cứ nói làm cái gì, là nghĩ mình thu lại, gom hết vào tay mình. Đây là vấn đề phương châm trọng đại, phải làm rõ.

Trên đường đi, Hồ Diệu Bang thân mật gặp gỡ đại diện một số hộ chuyên nghiệp, thôn chuyên nghiệp ở các nơi. Huyện Thông Thành, Hồ Bắc có một thôn chuyên nghiệp sản xuất trà hoa nhài nổi tiếng xa gần - Đại đội Hoa Đình. Bí thư chi bộ đại đội dẫn đầu khởi nghiệp này, Lê Thủy Bảo, khi báo cáo những thành tích này ở Thông Thành, Hồ Diệu Bang liên tục khen ngợi con đường này đúng đắn. Ông còn hỏi kế hoạch năm 1985 của họ. Lê Thủy Bảo nói, năm 1985 chuẩn bị sản xuất và chế biến tám ngàn gánh trà hoa, tăng 1/3 so với năm 1984. Hồ Diệu Bang chúc thôn chuyên nghiệp này đạt được thành tựu lớn hơn nữa.

Ngày 13 tháng 12, tại huyện Hoàng Mai dưới chân núi Đại Biệt phía đông Hồ Bắc, đại diện ba hộ chuyên nghiệp địa phương cùng đến nhà khách báo cáo thành tích của họ với Hồ Diệu Bang. Hồ Diệu Bang thân mật bắt tay họ, mời họ ngồi xuống, và lần lượt hỏi về tình hình sản xuất của họ. Nông dân bốn mươi bảy tuổi Trương Lệnh Tùng của thôn Trương Phúc liên kết với hai hộ nông dân khác trong thôn nuôi ba ba (tức con cá không vảy) và lươn với quy mô lớn, là hộ chuyên nghiệp liên kết nổi tiếng của huyện Hoàng Mai. Hồ Diệu Bang hỏi: "Các cậu nuôi bao nhiêu? Bán đi đâu?" Trương Lệnh Tùng nói, tám ngàn cân ba ba, năm ngàn cân lươn, đều là nhân giống nhân tạo trong ao nước tự đào, chủ yếu là bán về vùng Ôn Châu, Chiết Giang. Năm nay riêng ba ba đã bán được một ngàn cân. Anh còn nói với Hồ Diệu Bang, anh qua ba năm mày mò, hiện nay kỹ thuật nhân giống nhân tạo đã đạt yêu cầu. Ba hộ họ còn tự huy động vốn và vay vốn, mua một chiếc ô tô tải hiệu Đông Phong, một máy kéo và một xe ba bánh,tòng sự vận tải đường dài và ngắn. Hồ Diệu Bang nói, "Giao thông chỗ các cậu thuận tiện. Ba ba, lươn sức sống mạnh, có thể trực tiếp vận chuyển đến Thượng Hải." Lư Đăng Kiều được mọi người ca ngợi là "Nông dân nghệ sĩ" có tay nghề tinh xảo làm tranh rơm. Năm 1981, anh tổ chức bảy người mở "Nhà máy mỹ nghệ". Họ tận dụng bông gòn, rơm rạ, bột mùn cưa, chế tác tỉ mỉ các loại tranh kính về nhân vật, phong cảnh, chim muông, v.v., mô thức mới lạ, sống động như thật, sản phẩm bán chạy khắp nơi trên cả nước và một số quốc gia, khu vực ở Đông Nam Á. Sau khi báo cáo với Hồ Diệu Bang, anh còn dùng máy ảnh của mình chụp cho Hồ Diệu Bang vài tấm ảnh. Hộ chuyên nghiệp lương thực Nghiêm Quân Tiên báo cáo việc cả gia đình anh thầu đất hồ để đi đến giàu có. Đồng chí Hồ Diệu Bang đánh giá cao thành tích của họ, khích lệ họ dẫn dắt thêm nhiều nông dân cần cù làm giàu, và chụp ảnh lưu niệm cùng họ.

Từ Thượng Cao đến Cao An bên bờ sông Cẩm Giang, huyện này doanh nghiệp hương trấn và kinh doanh đa dạng đều làm khá tốt. Bí thư huyện ủy khi báo cáo với Hồ Diệu Bang đã nói, để làm sống động lưu thông, toàn huyện lập 37 chợ nhỏ, khiến nông dân ba ngày có thể đi chợ một lần, mỗi lần người tham gia đi chợ có từ ba, năm ngàn đến hai vạn. Huyện ủy cho rằng đây là một biện pháp hay.

Hồ Diệu Bang trầm ngâm một lát, nói: "Các cậu nghĩ chưa, một nơi vuông tròn hai mươi dặm, đông tây nam bắc mười km, đi xe đạp tốn bao nhiêu thời gian?" Có người đáp ba mươi phút, có người nói phải bốn mươi phút. Hồ Diệu Bang nói tiếp:

"Nếu sau bao nhiêu năm nỗ lực, theo khoảng cách thuận tiện cho quần chúng, xây dựng các thị trấn nhỏ dày đặc như sao trên trời, đối với việc thúc đẩy phát triển kinh tế và xã hội sẽ có lợi ích gì? Tôi đề nghị chúng ta thảo luận một chút." Thế là, mở ra một cuộc thảo luận sôi nổi.

Bí thư huyện ủy Địch Thời Đạt nói, có thị trấn nhỏ, sản phẩm có thể tiêu thụ bất cứ lúc nào, hàng hóa cần thiết có thể mua bất cứ lúc nào, có thể thúc đẩy giao lưu văn hóa, có thể truyền bá kỹ thuật, dẫn dắt nông thôn xung quanh. Hồ Diệu Bang gật đầu nói, nông dân đi chợ, các cậu gọi là đi phiên chợ, bất kể mấy ngày một lần, tổng cộng phải mất một ngày, đây là sản phẩm của sản xuất hàng hóa thấp, là kết quả của kinh tế hàng hóa không phát triển. Thị trấn nhỏ của nhiều quốc gia châu Âu rất phát triển, người ta không hề ngưỡng mộ các thành phố lớn. Chúng ta cũng phải dần dần xây dựng các thị trấn nhỏ lên. Ông nhấn mạnh, theo sự phát triển của kinh tế, xây dựng thị trấn nhỏ sẽ là một biện pháp lớn để thay đổi quan hệ thành thị - nông thôn, thay đổi cơ cấu lao động và cơ cấu công nghiệp.

Ngày 14 tháng 12, đoàn Hồ Diệu Bang kết thúc chuyến đi vùng núi Hồ Bắc - Giang Tây. Lịch trình lần này là: Hàm Ninh, Thông Sơn, Sùng Dương, Thông Thành ở nam Hồ Bắc; Tu Thủy, Đồng Cổ, Nghi Phong, Thượng Cao, Cao An, Phụng Tân, Tĩnh An ở tây bắc Giang Tây. Nam Xương, Cửu Giang, từ Cửu Giang vượt sông Trường Giang đến Quảng Tế, Hoàng Mai, Kỳ Xuân ở đông Hồ Bắc. Hi Thủy và Hoàng Thạch.

Đối mặt với vấn đề diện mạo nghèo khó của mười tám huyện khô hạn ở miền trung Cam Túc, Hồ Diệu Bang đêm khuya gọi Vương Triệu Quốc đến, thảo luận đối sách.

Từ đầu những năm tám mươi, dấu chân của Hồ Diệu Bang đã in khắp miền tây Trung Quốc - Tây Tạng, Tân Cương, Vân Nam, Thanh Hải và một số nơi ở Nội Mông. Một bộ chính sách đặc biệt phát triển miền tây đã được xây dựng dưới sự chủ trì của Trung ương. Khu vực miền tây Trung Quốc đang diễn ra những thay đổi đáng mừng. Khu vực miền tây là khu vực tập trung dân tộc thiểu số, sự phồn vinh giàu có ở đây liên quan đến sự ổn định, đoàn kết, hưng vượng của đại cục Trung Quốc.

Ở Cam Túc, tháng 7 năm 1983, Hồ Diệu Bang dừng chân tổng cộng bảy ngày, lần lượt thăm khu vực Thiên Thủy ở nam Lũng, khu vực Khánh Dương ở đông Lũng, châu tự trị dân tộc Hồi Lâm Hạ và thành phố Lan Châu ở tây nam miền trung. Ông từng không chỉ một lần đến Cam Túc, khá hiểu tình hình nơi đây. Ông cho rằng, Cam Túc nói về địa lý, khí hậu, diện tích, thổ nhưỡng, thì phát triển lâm nghiệp chăn nuôi có điều kiện tốt hạng nhất cả nước, sau giải phóng lại xây dựng được nền tảng công nghiệp đáng kể. Vì vậy, Cam Túc nên trở thành một căn cứ quan trọng để khai phá vùng tây bắc trong tương lai. Tuy nhiên, về hiện tại mà nói, do cân bằng sinh thái bị phá hoại nghiêm trọng trong lịch sử, hạn hán thường xuyên, một số nơi ở Cam Túc tương đối nghèo khó. Lần này ông đến khảo sát, chú trọng đi một số khu vực tương đối nghèo khó, cùng với các đồng chí địa phương nghiên cứu cách thoát nghèo làm giàu và chuẩn bị điều kiện cho việc khai phá tương lai.

Hồ Diệu Bang đặc biệt quan tâm đến vấn đề làm thế nào để thay đổi diện mạo nghèo khó của mười tám huyện khô hạn miền trung Cam Túc đại diện bởi khu vực Định Tây. Ở đây lượng mưa ít, sinh thái bị phá hoại nghiêm trọng, sản lượng lương thực thấp, hầu như năm nào cũng phải dựa vào nhà nước cứu trợ. Mùa hè năm ngoái sau khi Triệu Tử Dương đến đây khảo sát, Quốc vụ viện quyết định mỗi năm trích ngân sách đặc biệt giúp các khu vực này khôi phục và phát triển sản xuất. Sau khi Hồ Diệu Bang đến Lâm Thao thuộc khu vực Định Tây vào ngày 21 tháng 7, đã đặc biệt mời các đồng chí phụ trách của hai địa ủy Định Tây, Bình Lương nơi có các huyện nghèo khó này đến, cùng thảo luận vấn đề làm thế nào để các khu vực này nhanh chóng xoay chuyển tình thế về kinh tế một cách triệt để. Đồng thời còn phái mấy đồng chí tùy tùng đến các thôn của các xã đội khó khăn nhất ở khu vực Định Tây, tìm hiểu cuộc sống nông dân từng hộ một. Trong tọa đàm ông nói, mười tám huyện khó khăn này của các cậu làm thế nào để khôi phục nhanh hơn, khi nào có thể xoay chuyển tình thế, đều phải nghiêm túc làm một số điều tra, trên cơ sở này áp dụng các biện pháp thiết thực. Phải phấn đấu xóa bỏ hậu quả nghiêm trọng do lịch sử để lại càng sớm càng tốt, khôi phục cân bằng sinh thái, biến vòng xoáy ác tính thành vòng xoáy lành tính. Dần dần bước lên con đường ổn định giàu có. Ông yêu cầu cán bộ hơn năm vạn người của hai khu vực này dẫn đầu trồng cỏ trồng cây, mỗi người mỗi năm trồng hai mẫu cỏ, trồng mười cây. Ông nói, chính là muốn cán bộ dẫn đầu, làm nhiều việc thực tế, không được mơ hồ.

Một đoàn xe lao nhanh. Phá tan luồng khí nóng oi bức của mùa hè, cuốn lên bụi đất bay đầy trời, lao về phía thành phố mới trên cao nguyên cao 2.700 mét - trấn Long Dương Hiệp. Ở đây, dòng nước sông Hoàng Hà trong vắt như dải lụa trắng, gào thét lao đi giữa những vách đá cheo leo, đổ vào một hồ phẳng lặng. Đây là bậc thang đầu tiên trong hành trình dài đằng đẵng của nó, cũng là một trong những công trình trọng điểm của nước ta - công trường trạm thủy điện Long Dương Hiệp. Tổng Bí thư Hồ Diệu Bang đã đến, cùng đi với họ còn có Chính ủy thứ nhất Quân khu Lan Châu Tiêu Hoa, Bí thư Tỉnh ủy Thanh Hải Triệu Hải Phong...

Đoàn Hồ Diệu Bang đến trấn Long Dương Hiệp vào lúc 6 giờ chiều ngày 23 tháng 7 năm 1985. Họ không quản ngại mệt mỏi hành trình, sáu giờ rưỡi đi thị sát công trường, tám giờ tối nghe báo cáo. Trạm thủy điện Long Dương Hiệp là một đầu mối thủy lợi lớn đa năng, tổng dung tích hồ chứa là 24 tỷ mét khối, sau khi trạm điện xây xong, mỗi năm có thể phát sáu tỷ độ điện, mỗi năm có thể tiết kiệm 2,4 triệu tấn than thô, phạm vi cấp điện ngoài hai tỉnh Thanh Hải và Cam Túc, còn có thể nối lưới với Tây An, Hoa Bắc, đối với việc phát triển công nghiệp, nông nghiệp, chăn nuôi, sẽ phát huy tác dụng to lớn. Tất cả những điều này các đồng chí lãnh đạo Trung ương tự nhiên hiểu rõ như lòng bàn tay. Hồ Diệu Bang khi nghe báo cáo nói: Công trình không cần nói chi tiết như vậy, tóm tắt mấy con số lớn cho chúng tôi biết là được rồi. Hóa ra Tổng Bí thư quan tâm hơn đến con người. Ông hỏi chi tiết tình hình của mấy người phụ trách cục công trình, tuổi tác, quê quán, trình độ văn hóa, hỏi rất tỉ mỉ.

Hồ Diệu Bang nói: "Anh hùng cuối cùng rồi sẽ có người biết, người anh hùng thực sự cuối cùng rồi có một ngày sẽ có người biết, kẻ xấu cuối cùng sẽ có một ngày phá sản. 'Tứ nhân bang' chẳng phải đã phá sản rồi sao? Phải tin vào điều này."

Hồ Diệu Bang khi nghe báo cáo đã nhấn mạnh nhiều lần rằng: Một việc, hoặc là không làm, đã làm thì lãnh đạo phải tự mình làm gương, đây gọi là đánh trận cứng, cán bộ làm gương, tự mình vượt qua được, mới có tư cách để bình luận người khác.

Hồ Diệu Bang nói: Công đạo tự tại nhân tâm. Làm việc tốt, nhân dân không bao giờ quên.

Ngày 28 tháng 7, đoàn Hồ Diệu Bang chuẩn bị rời Long Dương Hiệp. Sáng sớm, Hồ Diệu Bang bước ra khỏi cửa nhà khách, trước cửa nhà khách, thân mật gặp gỡ hàng trăm người dân Long Dương Hiệp đứng chờ tiễn biệt.

Hồ Diệu Bang vừa bắt tay công nhân, vừa nhiệt tình nói lớn: Các đồng chí, các đồng chí khỏe không! Chúng tôi đến thăm mọi người, hỏi thăm mọi người, mọi người vất vả rồi. Tôi xin bày tỏ lòng kính trọng đối với các đồng chí đã trị thủy Hoàng Hà, tạo phúc cho dân tộc Trung Hoa!

Nông thôn Sơn Đông, Hồ Diệu Bang tìm hiểu chuyện ăn, mặc, ở, đi lại của nông dân, đề xuất cũng phải làm một cuộc "cải cách" trong vấn đề ăn uống.

Tối ngày 21 tháng 10 năm 1984, Hồ Diệu Bang đi thuyền đến Yên Đài. Ngay sau đó liền lên xe đi về phía đông. Đi đến nông thôn Giao Đông.

Thôn đầu tiên ghé thăm là thôn Tây Quan, trấn Ninh Hải, huyện Mưu Bình. Hồ Diệu Bang vừa xuống ô tô, một hàng cán bộ thôn trấn mặc vest, thắt cà vạt nhiệt tình đón lên trước. Trong một phòng khách bày đầy sofa và bàn trà gỗ đỏ, Bí thư chi bộ Đảng thôn Lý Đức Hải báo cáo với Hồ Diệu Bang về những thay đổi của thôn Tây Quan.

Thôn Tây Quan vốn là một thôn nghèo. Sau Hội nghị Trung ương 3 khóa 11, thôn mở nhà máy chế biến gỗ, nhà máy đồ chơi thổi nhựa, nhà máy dụng cụ điện tử, mở trung tâm thương mại lớn và nhà hàng ở huyện thành.

Năm 1983 thu nhập thuần tập thể tăng hơn tám lần so với năm 1978, ba năm liên tục thu nhập bình quân đầu người một ngàn tệ. Nông dân trước là chuyển vào nhà hàng, sau đó, lại chuyển vào nhà cao tầng. Ngày nay, "nhà ở thế hệ thứ tư" kiểu biệt thự đang được xây dựng. Trong thôn có vườn hoa và vườn thú, trong vườn hoa xây dựng bể bơi, sân vận động, dựng rạp chiếu phim. Họ còn đầu tư năm trăm ngàn tệ liên doanh sản xuất kinh doanh với một công ty Thâm Quyến, đầu tư bốn trăm ngàn tệ liên doanh thủy sản với huyện Trường Đảo, dự kiến năm nay thu nhập thuần tập thể có thể vượt mười triệu tệ.

Nghe đến đây, Hồ Diệu Bang chen lời: Các cậu sản xuất năm nào cũng đại phát triển, hàng năm tăng tích lũy một chút là nên, nhưng tại sao phân phối cứ mãi là một ngàn tệ? Làm "đóng đỉnh" thì không tốt đâu. Đóng đỉnh rồi, sẽ ảnh hưởng đến tính tích cực của nông dân. Mỗi năm tăng vài chục tệ, hoặc chia theo giai đoạn, mấy năm tăng một lần. Đây là sự thay đổi nhìn thấy được, sờ thấy được, đối với quần chúng cũng là một sự khích lệ.

Lý Đức Hải giải thích: Mấy năm gần đây phân phối tuy không tăng, thu nhập thực tế của nông dân lại tăng. Mua một chiếc tivi màu, tập thể trợ cấp 20% tiền; từ tiểu học đến trung học cơ sở, đều không thu học phí và tạp phí; trong thôn còn xuất tiền làm đồng phục cho học sinh đi học.

Hồ Diệu Bang hỏi Lý Đức Hải, các cậu một người có mấy bộ quần áo?

Lý Đức Hải nói, quần áo xuân, hạ, thu, đông đều có. Hồ Diệu Bang nói, bốn mùa một năm, quần áo phải làm nhiều bộ một chút, mặc đẹp một chút. Tiếp đó, câu chuyện lại chuyển sang "ba bữa một ngày". Ông hỏi Lý Đức Hải, ba bữa cơm của nông dân đều ăn những gì? Có sữa bò không?

Lý Đức Hải trả lời: Quẩy, sữa đậu nành, trứng gà, bánh ngọt, đây là bữa sáng; muốn uống sữa bò, ngày nào cũng có loại tươi; cơm trưa cơm tối tự làm, rất nhiều nhà có điện thoại, có khách đến, một cuộc điện thoại gọi đến nhà hàng, "mấy món một canh" là được chuyển đến.

Hồ Diệu Bang nghe xong, vô cùng vui mừng. Ông nói: Thể chất người Trung Quốc, còn phải tăng thêm chút protein cao, phải ăn nhiều thịt và sô cô la. Chạy marathon, người ta là hơn hai tiếng tám phút một chút, thành tích tốt nhất năm nay của chúng ta là hai tiếng mười lăm phút mười một giây.

Điền kinh, bơi lội, bóng đá không lên được, có quan hệ rất lớn với thể chất của chúng ta. Phải dẫn dắt nông dân ăn nhiều thịt. Làm việc tám tiếng, mệt muốn chết, về đến nhà, cắt một đĩa thịt bò, nói một câu: "Lấy cho cốc rượu!" chẳng phải sướng sao!

Mấy câu nói, khiến cả phòng cười ha hả.

Tại thôn Nam Xe, trấn Thạch Đảo, huyện Vinh Thành, Bí thư chi bộ Đảng Vương Tổ Dân nói với Tổng Bí thư, năm sau thu nhập thuần của doanh nghiệp thôn sẽ tăng gấp đôi, thu nhập bình quân đầu người có thể đạt một ngàn năm trăm tệ.

Hồ Diệu Bang nói, một ngàn năm trăm tệ là mấy trăm USD đấy, cậu tiêu dùng thế nào? Thu nhập nhiều rồi, phải khuyến khích nông dân ăn những thứ có dinh dưỡng, dần dần thay đổi cấu trúc thực phẩm. Ông nhìn Vương Tổ Dân béo mầm ngồi bên cạnh, hóm hỉnh nói: Xem ra, cơ thể cậu tốt hơn tôi; nhưng nói về thể chất, vẫn không được. Cậu ăn quá nhiều tinh bột. Phải giảm tinh bột, tăng thêm một chút sữa, cá, thịt, trứng. Phải dám ăn. Mỗi tháng ăn năm mươi tệ, một năm mới có sáu trăm tệ thôi mà!

Hồ Diệu Bang nói, về vấn đề ăn cơm, tôi thấy cũng phải làm một cuộc "cải cách", phải loại bỏ những thói quen không tốt đó. Thứ nhất, phải thay đổi "ăn uống bạo phát". Bình thường không nỡ ăn, gặp dịp lễ tết, mười mấy món ăn, ăn uống linh đình, kết quả, ngược lại làm hại cơ thể. "Ăn uống bạo phát" gây tổn hại quá lớn cho thể chất dân tộc chúng ta. Thứ hai, phải loại bỏ phương pháp ăn uống mất vệ sinh, đề xướng ăn chia phần, đặt chút dao, dĩa, mua nhiều đĩa hơn, ngồi cùng bàn ăn chia phần, ăn kiểu tây, như vậy có thể tránh được bệnh truyền nhiễm. Thứ ba, phải thay đổi những thứ lạc hậu trong phương pháp nấu nướng, chú trọng dinh dưỡng, chú trọng vệ sinh. Thứ tư, phải dần dần thay đổi cấu trúc thực phẩm của nhân dân. Nếu dùng một thế hệ tức ba mươi năm, làm cho cấu trúc thực phẩm dân tộc chúng ta thay đổi thành chủ yếu là thịt, sữa, đó chính là một thắng lợi lớn, điều này liên quan đến sự cải thiện căn bản thể chất của dân tộc Trung Hoa. Bộ nông nghiệp, còn có bộ y tế, đều phải nghiên cứu tốt những vấn đề này. Vệ sinh, không chỉ là trị bệnh, trước tiên còn phải chú ý tăng cường sức khỏe nhân dân.

Ở bán đảo Giao Đông, Hồ Diệu Bang xem là chuyện ăn, mặc, ở, đi lại của nông dân, nhưng lĩnh vực ông suy nghĩ lại xa hơn nhiều. Hồ Diệu Bang nói với Bí thư Tỉnh ủy Sơn Đông Tô Nghị Nhiên đi cùng: Trong đầu tôi suy nghĩ, còn một vấn đề nữa, đó là điện khí hóa nông thôn. Không làm điện khí hóa, công nghiệp hương trấn không phát triển được, năng suất lao động không nâng lên được, tiêu dùng của nông dân cũng không tăng được. Hiện nay, vấn đề này chưa được các bộ phận liên quan chú trọng đúng mức. Mấy năm gần đây, đồ gia dụng điện vào nhà nông, một hộ hàng năm cần bao nhiêu điện, một huyện hàng năm cần bao nhiêu điện, nguồn điện lấy từ đâu? Nhất định phải có một dự tưởng tổng thể. Nông thôn Sơn Đông các cậu có năm triệu kilowatt điện, có đủ không?

Tô Nghị Nhiên nói: Tôi ước tính một chút, khoảng cần hai triệu rưỡi đến bốn triệu kilowatt.

Hồ Diệu Bang nói, cho dù là bốn triệu kilowatt, chỉ cần bốn tỷ tệ là có thể làm được. Tỉnh lớn như Sơn Đông, do quần chúng huy động vốn làm điện, có được không?

Tô Nghị Nhiên nói, chúng tôi chuẩn bị dùng biện pháp huy động vốn, khai thác thêm than, làm điện nhiệt. Hồ Diệu Bang tán thưởng biện pháp này. Ông nói: Trữ lượng than của Sơn Đông các cậu là một trăm bốn mươi tỷ tấn, một năm khai thác một trăm triệu tấn, còn có thể khai thác một trăm bốn mươi năm cơ mà. Sơn Đông có thể thực hiện điện khí hóa nông thôn trước thời hạn không? Toàn quốc tổng cộng phải có vài tỉnh, thành làm thí điểm, phấn đấu trước năm 1995 cơ bản thực hiện điện khí hóa nông thôn. Thực hiện được điện khí hóa, văn hóa, giáo dục, môi trường, vệ sinh nông thôn đều sẽ có thay đổi. Phải nhận thức đầy đủ ý nghĩa của điện khí hóa nông thôn.

Một ngày chủ nhật bình thường, Hồ Diệu Bang tính tình hiếu động một ngày thị sát ba huyện, hành trình hơn một ngàn dặm.

Sáng chủ nhật, ngày 18 tháng 4 năm 1982, một chiếc trực thăng màu cỏ, khoác lên mình ánh nắng ôn hòa, xuyên qua bầu trời trong xanh, bay từ Bắc Kinh đến huyện Dịch, tỉnh Hà Bắc. Đây là máy bay Hồ Diệu Bang đi để thăm khu vực Bảo Định, Hà Bắc. Huyện Dịch là trạm dừng chân đầu tiên trong chuyến thăm hôm nay của ông.

Hôm qua, Hồ Diệu Bang bận rộn một ngày, ông vừa tiễn đoàn Tổng thống nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Romania Nicolae Ceausescu; ngày mai, còn phải tham gia một cuộc họp quan trọng khác. Hôm nay, ông nên nghỉ ngơi một chút, giống như cư dân bình thường ở Bắc Kinh, trải qua một ngày chủ nhật tĩnh lặng. Nhưng, ông bảo nhân viên công tác bên cạnh, sắp xếp cho ông lịch trình như thế này: Tận dụng thời gian chủ nhật, đến nông thôn huyện Dịch, An Tân, Hùng ở khu vực Bảo Định, Hà Bắc để xem một chút.

Khoảng 8 giờ 30 phút, trực thăng Hồ Diệu Bang đi bay đến bầu trời huyện Dịch, không hạ cánh ngay. Nó chuyển hướng từ đông bắc huyện Dịch sang núi Lang Nha phía tây nam, quay hai vòng lớn trên bầu trời huyện Dịch, tỉ mỉ quan sát tình hình phủ xanh của núi Thái Hành quanh co uốn lượn từ đông bắc sang tây nam.

9 giờ 30 phút, máy bay hạ cánh xuống một bãi đất trống gần Thanh Tây Lăng. Hồ Diệu Bang bước xuống máy bay, liền thân mật trò chuyện với các đồng chí huyện ủy huyện Dịch đang chờ ở đây. Hồ Diệu Bang nói, nhìn từ trên máy bay xuống, ngọn núi phía An Cách Trang này có cây, núi phía tây nam đều trọc lốc, xung quanh hồ chứa nước An Cách Trang phía tây cũng không có cây. Nhất định phải trồng nhiều cây gây rừng nhé! Diện tích huyện Dịch là hơn hai ngàn năm trăm km vuông, ba triệu tám trăm hai mươi vạn mẫu, diện tích trồng rừng một năm của các cậu chỉ có ba vạn mẫu, mười năm ba mươi vạn mẫu, tốc độ trồng rừng như thế này, một trăm năm cũng không phủ xanh nổi. Ông nói, phủ xanh núi Thái Hành là việc lớn tạo phúc cho con cháu đời sau. Không phủ xanh được núi Thái Hành, không những diện mạo núi Thái Hành không thay đổi được, mà cả Hà Bắc cũng không xoay chuyển được.

Cuối cùng, Hồ Diệu Bang thấy người đến Dịch Huyện Tây Lăng tham quan rất nhiều, liền đưa ra một đề nghị thú vị. Ông nói, có thể phát động người tham quan trồng "cây kỷ niệm", chuẩn bị sẵn cây giống, công cụ và phân bón, v.v. cho họ, để họ lên núi trồng cây, tự mình treo biển, viết tên lên, làm kỷ niệm. Hồ Diệu Bang nói tiếp, người Thiên Tân, Bảo Định, Bắc Kinh đến tham quan, hoan nghênh họ trồng năm cây, tám cây..., năm thứ hai, năm thứ ba họ còn có thể đến xem cây mình trồng lớn hay chưa? Người nước ngoài đến tham quan nếu có hứng thú trồng cây lưu niệm, cũng hoan nghênh họ trồng mấy cây. Những ngọn núi nổi tiếng của Trung Quốc rất nhiều, núi Thái, núi Hoa, núi Hành, núi Nga Mi, núi Lang Nha đều có thể làm như vậy.

2 giờ chiều ngày 18 tháng 4, Hồ Diệu Bang đi máy bay đến bên bờ hồ Bạch Dương Điến, huyện An Tân, máy bay hạ cánh xuống một bãi sậy trong hồ thuộc đại đội Tống Trang. Hồ Diệu Bang xuống máy bay, liền đề nghị ngồi bệt xuống bãi đất trong hồ để tọa đàm với các đồng chí huyện ủy; các đồng chí huyện ủy đề nghị lên thuyền gỗ nhỏ có động cơ, đến Bạch Dương Điến xem, Hồ Diệu Bang vui vẻ đồng ý. Họ lên thuyền gỗ nhỏ có động cơ, ra khỏi con đường thủy thông với bãi sậy, lao về phía "Đại Áp Quyển Điến" mênh mông. Tháng tư, tuy không phải mùa nước nổi, nhưng Bạch Dương Điến lại trời nước một màu, xanh biếc vạn khoảnh. Đó là từng ngôi làng trong hồ được cây cối bao quanh, đó là những cánh đồng sậy mới mọc cao hơn một thước xanh mướt một mảnh. Con thuyền dưới sự thúc đẩy của động cơ, đẩy những con sóng, tiến về phía trước. Hồ Diệu Bang lúc thì phóng tầm mắt nhìn xa, lúc thì quay người trò chuyện với Bí thư huyện ủy Vương Kiệt ngồi bên cạnh:

Hồ Diệu Bang hỏi: "Cánh đồng sậy đã thực hiện chế độ trách nhiệm chưa?"

"Thực hiện chế độ trách nhiệm rồi, hơn nữa đã khoán sản lượng."

"Khoán tốt, khoán tốt!"

Lúc này, từ trong bụi sậy bơi ra một đàn lớn "vịt hồ" nổi tiếng của Bạch Dương Điến, Hồ Diệu Bang nhìn thấy vô cùng vui mừng, dùng ngón tay chỉ vào đàn vịt hỏi: "Nuôi vịt có thực hiện chế độ trách nhiệm không?" Vương Kiệt đáp: "Thực hiện khoán trắng rồi!" Đồng chí Diệu Bang nói: "Khoán tốt, khoán tốt!"

Con thuyền quay một vòng lớn trong sóng nước, đi khoảng tám, chín dặm, quay trở lại bờ, Hồ Diệu Bang mời các đồng chí huyện ủy An Tân lên máy bay nói chuyện. Trong cuộc nói chuyện, ông mấy lần hỏi đến mức sống của quần chúng như thế nào; các đồng chí huyện ủy trả lời rằng, cuộc sống quần chúng hàng năm có cải thiện, nguyên nhân là thực hiện nghiêm túc chế độ trách nhiệm sản xuất. Hồ Diệu Bang nghe câu nói này, lập tức chỉ ra, thực hiện chế độ trách nhiệm, phải tiến hành bình nghị dân chủ, không được để cán bộ làm việc ưu thân hậu hữu, thiên vị bên này bên kia, vấn đề này không chỉ cán bộ nông thôn có, cán bộ huyện cũng có, việc này phải kiểm tra một chút, chủ yếu là vấn đề giáo dục, phải phát hiện kịp thời sửa chữa kịp thời.

Khi nói đến phát triển kinh doanh đa dạng, Hồ Diệu Bang nói về tài nguyên thủy sản ưu việt của Bạch Dương Điến. Ông đếm từng cái một, phát triển ngư nghiệp nước ngọt, khẳng định tiền đồ rất tốt, tôm xanh, cua là đặc sản của Bạch Dương Điến, nổi tiếng cả nước, có thể nuôi nhân tạo; cánh đồng sậy phải phát triển, sản lượng phải nâng cao; trồng cây lên, phải trồng cây ăn quả, cũng phải trồng rừng liễu, phát triển nghề đan liễu. Ba năm sau, các cậu làm cho thu nhập của xã viên tăng gấp đôi, có được không?

Ba giờ chiều, Hồ Diệu Bang tới huyện Hùng. Bí thư thứ nhất tỉnh Hà Bắc là Kim Minh đã đến trước huyện Hùng để chờ đợi Hồ Diệu Bang. Hồ Diệu Bang rất quen thuộc với huyện Hùng. Trong mười năm hỗn loạn, do đấu tranh giữa hai phe phái ở huyện này vô cùng gay gắt, lặp đi lặp lại nhiều lần, nên công tác và sản xuất trong thời gian dài không thể tiến triển. Lần này, khi Hồ Diệu Bang đến phòng họp của nhà khách Ôn Tuyền, câu đầu tiên ông hỏi là: "Vấn đề bè phái ở huyện Hùng đã được giải quyết từ trong tư tưởng hay chưa?" Bí thư Huyện ủy Lý Quế Quân báo cáo rằng, toàn huyện đã xuất hiện cục diện ổn định đoàn kết, sản xuất đi lên tốt đẹp. Hồ Diệu Bang nghe xong mỉm cười hỏi: "Là thực sự giải quyết được từ trong tư tưởng, hay chỉ là tạm thời im hơi lặng tiếng?" Hồ Diệu Bang nói tiếp, tổ chức Đảng tỉnh Hà Bắc có công lao, có truyền thống vẻ vang, nhưng cũng phải nói đến hai mặt của vấn đề, nó vẫn còn tồn tại những cảm xúc cục bộ, bè phái và cảm xúc tự mãn mù quáng kéo dài. Hai cảm xúc mù quáng này đã làm đảo lộn đúng sai của Đảng. Đảng Cộng sản là phải nói đến đúng sai, là phải chịu trách nhiệm trước nhân dân. Đừng lấy con người làm ranh giới, mà phải lấy tính Đảng làm ranh giới, lấy nguyên tắc của Đảng làm ranh giới, ai là người của ai chứ, đều là người của Đảng cả!

Mặt trời sắp lặn. Trong hơn mười một tiếng đồng hồ này, Hồ Diệu Bang đã đi bằng trực thăng, cất cánh bốn lần, hạ cánh bốn lần, hành trình hơn một ngàn dặm. Nơi nào ông đến, ông đều vừa phải kiểm tra hiện trường, vừa phải nghe báo cáo, lần lượt tọa đàm với hàng chục cán bộ cấp tỉnh, địa phương và huyện, đồng thời đưa ra ý kiến về nhiều vấn đề trọng đại mà mọi người quan tâm. Ngày Chủ nhật bình thường này, Hồ Diệu Bang đã trải qua như thế đấy.