Trong đại gia đình khổng lồ của chúng tôi, không khí lúc nào cũng lỏng lẻo và hòa thuận, ngay cả trong một giai đoạn ngắn ngủi nào đó, khi các anh em Tứ lão gia dùng cơm, một tay cầm đũa, một tay nắm chặt khẩu súng ngắn đã lên đạn sẵn, không khí vẫn lỏng lẻo và hòa thuận như thế. Chúng tôi không phân già trẻ lớn bé, chẳng chia vai vế trên dưới, cứ thoải mái đùa cợt những trò thô tục, chẳng ai cảm thấy ngượng ngùng. Thế nên, khi Cửu lão gia trước mặt đám hậu bối vạch trần chuyện phong lưu thời trẻ của Tứ lão gia, Tứ lão gia cũng chẳng thấy xấu hổ. Ông trừng mắt nhìn Cửu lão gia đầy thù hằn, sau khi được can ngăn, ông thở dài một tiếng, vén chiếc khăn tay lớn khâu trên ngực áo lên, lau đi hai giọt nước mắt trong veo treo trên hàng lông mi trắng, rồi cười một cách thê lương, kéo dài. Tiếng cười của ông chứa đựng nội dung vô cùng phong phú, lúc đó tôi liền liên tưởng ngay đến lớp bùn đỏ không đáy trong năm ngàn mẫu đầm lầy phía nam ngôi làng.

Tứ lão gia nhấp một ngụm trà, đặt chén xuống, chống gậy định về nhà. Một cô em gái trạc tuổi tôi nhà Thập Bát thúc gợi ý gỡ bức tranh trên tường xuống tặng cho Tứ lão gia, để ông ôm đi ngủ. Cô nói là làm, đứng dậy gỡ tranh. Ai ngờ bức tranh đó được mẹ tôi dùng khoai lang luộc chín để dán lên tường, dính rất chắc, cô em gái giật ba cái không xong, cúi cái thứ tư lại xé toạc cô dâu áo đỏ trong tranh ra làm đôi, ngay chỗ ngực. Mọi người ồ lên cười ngặt nghẽo, cô em bảo: "Hỏng rồi, xé rách vú rồi, Tứ lão gia không còn sữa để bú nữa!". Mọi người càng cười to hơn, Thất cô thậm chí còn cười đến mức đánh rắm; mọi người lại càng cười dữ dội, Tứ lão gia vung gậy định đánh cô em, Lục thẩm nói: "Tứ lão tổ tông, mau về ngủ đi, mơ đẹp vào, vác súng lục đi leo tường nhà đàn bà, không thấy xấu hổ à!".

Tôi hoàn toàn có đủ cơ sở để thuyết minh, cũng có đủ lý do để chứng minh rằng, người dân Hương Đông Bắc Cao Mật ăn uống thô kệch, đại tiện ra nhiều phân, chất xơ phong phú, mùi vị gần giống với cỏ xanh khô, do đó, người dân Hương Đông Bắc Cao Mật khi đại tiện thường có thể trải nghiệm cảm giác hạnh phúc khi phân cọ xát vào niêm mạc. — Đây cũng là một lý do quan trọng khiến tôi khó lòng quên được nơi này. Sau khi đại tiện, trên mặt người dân Hương Đông Bắc Cao Mật đều lộ vẻ hạnh phúc nhẹ nhõm nhưng mệt mỏi. Ngày xưa, mỗi khi đại tiện xong, chúng tôi đều cảm thấy cuộc sống tươi đẹp, tựa như hoa nở rộ. Một cô em gái láu lỉnh của tôi mỗi khi muốn xin tiền tiêu vặt, luôn chọn đúng khoảnh khắc người cha của cô — tức Bát thúc của tôi — vừa đại tiện xong, lần nào cô cũng toại nguyện. Phải nói rằng đây là một nơi độc đáo, một vùng đất mang đặc sắc rõ nét, trên vùng đất này sinh sôi nảy nở một gia tộc (?) chủng tộc (?) bài tiết ra loại phân không mùi, ưu tú (?), kém cỏi (?), đang sống trong thành phố nồng nặc mùi hôi thối, tôi đau khổ trải nghiệm nỗi đau đại tiện như dao cứa vào ống tre, nam nữ trong thành phố đều bị tắc nghẽn hậu môn, giống như đường cống rãnh lâu ngày không tu sửa, tôi nhớ những ống hậu môn thô to trơn tru như nhớ tiếng vó ngựa trên đường đá, nhớ mùi phân không hôi thối như nhớ quê hương yêu dấu, thế nên tôi cũng hiểu tại sao lão già Họa Mi dù chết cũng phải chuyển tro cốt về quê.

Năm mươi năm trước, thức ăn của người dân Hương Đông Bắc Cao Mật so với bây giờ còn thô hơn, phân thành khuôn, mạng lưới phong phú, hệt như ruột mướp già. Dù sao đó cũng là một thời đại đáng mong đợi và lưu luyến, những bãi phân giữa các luống lúa mì có thể nhìn thấy bất cứ lúc nào, trông giống như những chùm chuối dán nhãn mác. Tứ lão gia sau khi bài tiết ra vài chùm chuối liền tiến lên phía trước vài bước, hương thơm tao nhã của cây lúa mì khô héo xộc vào khoang mũi ông, phía xa, sát đường chân trời tỏa hơi trắng mờ ảo, lũ chim đa đa vẫn bay đôi nhịp nhàng, tiếng kêu khi bay vang dội, gợi bao suy ngẫm. Đúng lúc này, Tứ lão gia nhìn thấy cảnh tượng kỳ lạ lũ châu chấu chui lên từ lòng đất.

Con lừa nhỏ màu xám ngói đứng lặng lẽ nghiêm trang, chốc chốc lại mở mắt, khi thì nhìn chùm tua đỏ trên chiếc mũ dưa của người chủ ẩn hiện giữa ngọn lúa mì, khi thì nhìn con chim trắng lướt đi trong im lặng trên đầm lầy màu đỏ sẫm.

Tứ lão gia nhìn thấy cảnh châu chấu chui lên đúng lúc ấy. Ông từng kể lại cảnh tượng châu chấu chui lên ấy cả ngàn lần. Đất đen giữa các luống lúa mì phủ một lớp vảy muối trắng xóa, đột nhiên, ngay trước mặt Tứ lão gia, một mảng vảy muối từ từ nhô lên. Tứ lão gia chớp chớp mắt, vẫn thấy mảng vảy muối ấy đang chậm rãi nâng lên. Trên mặt đất bằng phẳng lồi lên một đống đồ vật màu đỏ sẫm, hình dáng giống như một đống phân bò, mảng vảy muối đùn lên từ bề mặt đất ấy trông như một chiếc mũ cỏ trắng úp lên trên đống phân bò. Tứ lão gia lấy làm khó hiểu, như thấy Phật Tổ, ông là người đọc nát cuốn "Bản Thảo Cương Mục", kiến thức về hoa điểu cỏ cây, lân trùng ngư giới vô cùng phong phú, mà cũng không biết thứ chui từ dưới đất lên là giống loài gì. Tứ lão gia cúi người tiến tới, cúi đầu nhìn chăm chú, phát hiện ra đống vật thể giống phân bò đó thực chất là hàng ngàn hàng vạn con châu chấu nhỏ màu đỏ sẫm, to bằng con kiến. Nhìn từ cách xa ba bước, nó là một đống phân bò lấp lánh thứ ánh sáng kỳ quái dưới ánh mặt trời trắng; nhìn từ khoảng cách một bước, chỉ thấy vạn đầu chen chúc, không phân biệt được đâu là mình, đâu là người. Tứ lão gia tận mắt chứng kiến đống châu chấu ấy từ từ phồng lên, giống như hoa quỳnh nở. Ông sững sờ, có chút lúng túng không biết làm sao, sự ngạc nhiên đầy bụng, cùng sự phấn khích khi phát hiện ra kỳ quan nhân gian thúc giục ông xoay cổ tìm đối tượng để chia sẻ, nhưng chỉ thấy đồng ruộng trống trải, đường sá quanh co, đường chân trời uốn lượn như dải sông sáng trong, ánh mặt trời trắng xóa như lửa, trên cao có chim hót, trong đầm có cò trắng đứng, con lừa cắm chốt trên đường, trông chẳng khác nào xác chết khô màu xám trắng đã chết từ nhiều năm. Mặc dù vậy, Tứ lão gia vẫn gầm lên một tiếng:

Châu chấu!

Lời còn chưa dứt, đã nghe thấy đống vật thể phồng lên thành hình bông súp lơ kia kêu "bạch" một tiếng, hàng ngàn hàng vạn con châu chấu bắn ra bốn phía, chúng dường như chỉ trong một phút đã có khả năng nhảy nhót, trên đầu, trên mặt, trên áo bào, trên quần của Tứ lão gia đều bị bắn đầy châu chấu, chúng con thì nhảy, con thì bò, con vừa bò vừa nhảy. Tứ lão gia ngứa ngáy khắp mặt, đưa tay vỗ vào mặt, lũ châu chấu mới nở mềm nhũn, chạm vào là vỡ, trên mặt Tứ lão gia dính nhớp nháp, ông giơ bàn tay lên trước mắt nhìn, đầy tay toàn là xác châu chấu. Tứ lão gia ngửi thấy một mùi chua chua, một ý nghĩ táo bạo lóe lên trong đầu ông như một tia lửa, ý nghĩ này không lâu sau đó lại lóe lên lần nữa, Tứ lão gia nắm bắt lấy tia lửa thiên tài trong đầu mình, hoàn thành một sự sáng tạo vĩ đại. Tất nhiên đây đều là chuyện sau này, Tứ lão gia thắt chặt quần, vội vàng chạy lên đường, khi ông đi xuyên qua cánh đồng lúa mì, thấy giữa các luống lúa mì, chỗ này một bụi, chỗ kia một bụi, đâu đâu cũng là những đàn châu chấu như nấm, như phân bò đang đùn lên từ mặt đất đen đóng đầy vảy muối, chốc chốc lại có tiếng nổ "bùm bùm", châu chấu bắn tung tóe, trên những gốc lúa mì thấp lè tè, trên những đám cỏ dại đen đúa gầy guộc, đâu đâu cũng là châu chấu bò lổm ngổm. Những sinh linh nhỏ bé màu đỏ sẫm này thực ra trông rất xinh xắn, Tứ lão gia tỉ mỉ quan sát một con châu chấu nhỏ đậu trên móng tay cái của ông, nó nhỏ bé quá, cân đối quá, phức tạp quá, tạo ra được thứ như thế này, chỉ có ông Trời. Tứ lão gia ngứa ngáy toàn thân, châu chấu bò trên da thịt ông, ban đầu ông còn gãi, sau đó mặc kệ luôn. Con lừa nghe thấy tiếng bước chân, mở mắt, ngoe nguẩy cái đuôi, Tứ lão gia nói với con lừa:

Tiêu rồi! Châu chấu thần đến rồi!

Dưới con mương nông bên đường, có một đàn châu chấu to bằng miệng bát đang phồng lên, trong chớp mắt sắp nổ tung, Tứ lão gia ngồi xổm xuống, thò một bàn tay to lớn ra, túm mạnh một cái. Tứ lão gia nói cảm giác như đang nắm lấy vú đàn bà, thịt mềm mềm, ngứa ngáy, nặng trịch làm trĩu cả tay. Túm lấy một nắm lớn châu chấu, Tứ lão gia ngẩng đầu nhìn mặt trời lạnh lùng, xa xa nhìn đầm lầy màu đỏ đang lên men, thu mắt nhìn lại con lừa đang bình chân như vại, ánh mắt ông mơ màng, trên gương mặt ngơ ngác vô hồn đó là hàng chục xác châu chấu và hàng chục con châu chấu bị thương, có hàng chục con đang bò lổm ngổm trên mặt ông. Châu chấu chui ra từ kẽ ngón tay Tứ lão gia, sự ngọ nguậy của châu chấu hợp thành một sức mạnh làm căng cả lòng bàn tay Tứ lão gia, Tứ lão gia cảm thấy cổ tay vừa mỏi vừa tê, ông nghĩ ngợi một chút rồi nới lỏng tay, một đống lớn châu chấu rơi xuống đường, khi vừa chạm đất, đàn châu chấu chưa tan, một giây sau, đàn châu chấu bỗng chốc bung ra, chạy tứ tán, con lừa nhảy dựng lên như chớp, cái đuôi quất mạnh, nhưng lũ châu chấu nhỏ đã bám đầy chân nó, bám đầy hai chân trước của nó, nó trông như thể vừa đâm hai chân trước vào bùn đỏ rồi rút ra vậy, trên hai chân trước của nó như thể bị dính đầy bùn đỏ.

Tứ lão gia cưỡi lừa về làng, đi được khoảng mười dặm đường. Trên lưng lừa, ông ngồi vững vàng, con lừa màu xám ngói kia lúc nào cũng lững thững bước đi đầy vẻ uể oải, cánh đồng lúa mì chậm rãi lướt qua bên đường, cánh đồng cao lương lướt qua bên cạnh con lừa, cây cao lương cao khoảng ba gang tay, lá khép lại, đen bóng, những cây cao lương ủ rũ đang cố sức hút lấy chút độ ẩm còn sót lại trong đất đen, hạn hán lâu ngày, cây cao lương đều sống dở chết dở, dọc đường Tứ lão gia cưỡi lừa đi qua ngoài cánh đồng lúa mì thì chỉ toàn là đồng cao lương, trên cánh đồng liên tục vang lên những tiếng nổ "bùm bùm", đâu đâu cũng là châu chấu chui lên.

Tứ lão gia trên lưng lừa suy đi nghĩ lại về nguồn gốc của lũ châu chấu này, châu chấu từ dưới đất chui lên, điều này chưa từng nghe thấy trong các truyền thuyết về châu chấu. Tứ lão gia nhớ lại năm mươi năm trước khi ông nội ông còn tráng kiện từng xảy ra một trận châu chấu, nhưng đó là châu chấu bay, bay đến che rợp trời đất rồi lại bay đi che rợp trời đất. Nhớ lại trận tai họa châu chấu đó, Tứ lão gia liền hiểu ra: châu chấu chui từ dưới đất lên, chính là hậu duệ của những con châu chấu bay năm mươi năm trước.

Phải lặp lại ngôn từ thế này: Rạng sáng ngày hôm sau, trước khi mặt trời mọc khoảng mười đến mười lăm phút, tôi đang đi trên một mảnh đất hoang chưa được khai khẩn.

Trong khoảng thời gian này, tôi kế thừa thói quen tư duy hỗn loạn của cái gia đình to lớn lộn xộn, đại tiện không mùi này của chúng tôi, nghĩ đến chuyện Tứ lão gia và Cửu lão gia tranh giành tình nhân vì người phụ nữ mặc áo đỏ kia, nghĩ đến Họa Mi và Vằn Vện.

Mặt trời mọc rồi.

Mặt trời từ từ mọc lên.

Khi mặt trời vừa nhú lên một đường viền đỏ trên rìa đông bắc của mảnh đất hoang, đôi chân tôi tự động bật nhảy một cái. Tạp niệm tan biến, tiếng ồn trong phổi biến mất, đứng trên mảnh đất hoang quê nhà, tôi cảm thấy an toàn như đang ngủ trong tử cung của mẹ, gia tộc chúng tôi có cách bày tỏ tình cảm độc đáo, ngôn ngữ xinh đẹp của chúng tôi bị người ta chửi là: thô tục, bẩn thỉu, không thể nhìn, không thể nghe, chúng tôi thấy rất tủi thân. Khi chúng tôi ca tụng đại tiện, ca tụng sự hạnh phúc khi đại tiện, những kẻ trong hậu môn tích đầy rỉ sét lại mắng chúng tôi bẩn thỉu, đê tiện, chúng tôi lại càng tủi thân hơn. Phân của chúng tôi xinh đẹp như những quả chuối dán nhãn mác tại sao không thể ca tụng, khi chúng tôi đại tiện thường liên tưởng đến hình thức cao nhất của tình yêu, thậm chí thăng hoa thành một nghi lễ tôn giáo tại sao không thể ca tụng?

Mặt trời đã nhú lên một nửa, ánh vàng và ánh đỏ, trên bãi cỏ rực rỡ huy hoàng, mặt trời đỏ vừa nhú lên một nửa đã tỏa sáng vạn trượng, cột sáng như cánh tay khổng lồ mạnh mẽ gạt đẩy bụi bặm trong không khí, trời quang mây tạnh, không một gợn mây, tựa như biển xanh sóng vỗ dạt dào.

Hương Đông Bắc Cao Mật hạn hán lâu ngày run rẩy dưới bầu trời xanh.

Tôi đứng trên đất hoang, giẫm lên đất đen khô khốc, để ánh nắng gặng hỏi đôi mắt tôi.

Bãi cỏ hoang từng là nơi tôi chăn thả gia súc năm xưa, từng là nơi tôi bài tiết ra những bãi phân xinh đẹp, nay cỏ dại khô héo, trong mương thoát nước phía xa tỏa ra mùi hôi thối nồng nặc, gần đó một đống phân người cũng tỏa ra mùi tanh hôi, tôi rất thất vọng. Khi tôi nhìn thấy đống phân người này, đột nhiên, trong đầu tôi, một cách bất ngờ, không cần suy nghĩ, một câu dài lướt qua:

Trong lớp bùn đỏ chôn vùi quá khứ, hiện tại và tương lai của cái gia đình Hương Đông Bắc Cao Mật to lớn lộn xộn, đại tiện không mùi xinh đẹp này, nó là sự tích tụ của một nền văn hóa độc đáo, là hỗn hợp của châu chấu đỏ, phân mạng lưới, xác động vật và dịch tiết tình dục của con người.

Tha thứ cho nhân loại — người tốt không sống thọ;

Tôn kính sự sống — rùa sống ba ngàn năm.

Năm mươi năm trước, khi Tứ lão gia túm được một nắm lớn ấu trùng, trong lòng ông dấy lên niềm kính sợ đối với châu chấu.

Năm mươi năm sau, tôi ngồi xổm trên bãi cỏ hoang vắng vẻ của quê nhà, mặt trời đã thoát ra khỏi đường chân trời, nó to và trắng, chiếu rọi cỏ cây rực rỡ, tôi tỉ mỉ quan sát những con châu chấu nhỏ màu đỏ sẫm đang phục trên thân cỏ, phát hiện trong đôi mắt như mảnh thủy tinh vỡ của chúng lấp lánh một thứ ánh sáng điên cuồng và ưu phiền, đôi râu mảnh khảnh đối xứng trên trán chúng lay động nhẹ nhàng, như đang trêu chọc những sợi thần kinh mảnh như tơ của tôi.

Tôi cuối cùng cũng nhìn thấy loài châu chấu mà mình hằng mơ ước, tôi đoán châu chấu tôi thấy về cơ bản tương tự nhưng không hoàn toàn giống với châu chấu mà Tứ lão gia và những người khác nhìn thấy năm mươi năm trước, cũng giống như phân mà người quê tôi bài tiết ra về cơ bản tương tự nhưng không hoàn toàn giống với năm mươi năm trước vậy.

Sau khi mặt trời dần nhỏ lại, đôi râu trên đầu lũ châu chấu lay động càng lúc càng thường xuyên, gần như cùng lúc, chúng bắt đầu bò trên thân cỏ, cũng gần như cùng lúc, chúng nhảy lên, bãi cỏ vốn tĩnh mịch, bị hạn hán hành hạ đến mức chết chóc bỗng chốc sống lại, trên tất cả các thân cỏ đều có những con châu chấu to hơn kiến một chút đang nhảy nhót, tất cả cỏ dại cũng bừng bừng sức sống, từng đợt tiếng xào xạc nhỏ nhưng vô cùng dày đặc cuộn trào trên mặt đất giữa các lùm cỏ, chỉ cần là loài động vật có hệ thần kinh phát triển hơn một chút, đều sẽ cảm thấy ngứa ngáy ở một vài bộ phận trên cơ thể.

Tôi tiếc nuối vì đã không nhìn thấy kỳ quan châu chấu chui lên mà Tứ lão gia năm xưa từng chứng kiến, nếu các nhà nghiên cứu và nhân viên của Viện Nghiên cứu Châu chấu thuộc Học viện Khoa học Nông nghiệp từng nghe Tứ lão gia mô tả cảnh tượng ông nhìn thấy năm xưa, tôi tin rằng họ sẽ cảm thấy sự tiếc nuối còn lớn hơn cả tôi. Họ đến rồi, họ đi từ phía mặt trời tới. Tôi nhìn thấy họ từ xa, quay lưng về phía mặt trời đi về phía tôi, mặt trời mới mọc dù dần nhỏ lại nhưng vẫn to hơn mặt trời giữa thiên đỉnh nhiều, chiếu qua kẽ chân họ những tia sáng chói mắt, đôi chân mang giày du lịch của họ giẫm lên bãi cỏ cứ như giẫm lên ngực tôi vậy. Tôi nhận thức được loại cảm xúc này không lành mạnh nhưng lại không cách nào kiểm soát được bản thân. Họ là một nhóm chín người, có ba nữ sáu nam. Ba người phụ nữ đều còn rất trẻ, trong sáu người đàn ông có bốn người tương đối trẻ, có hai người già nua lụ khụ. Ba người phụ nữ đều đeo kính râm loại to. Sáu người đàn ông cũng đều đeo kính, nhưng hình dáng và màu sắc kính khác nhau. Trên đầu họ đều đội mũ vải trắng vành mềm, ở Hương Đông Bắc Cao Mật chỉ có trẻ sơ sinh mới đội loại mũ này, dân làng nhất định sẽ bĩu môi khinh bỉ họ, trên bề mặt có lẽ kính nể họ, nhưng trong lòng tuyệt đối coi thường họ.

Những người ở Viện nghiên cứu châu chấu trước ngực đều đeo máy ảnh cổ dài. Trong số họ thỉnh thoảng có người quỳ trên mặt đất chụp ảnh, lũ châu chấu nhỏ bắn vào người họ và máy ảnh như đạn. Ba người phụ nữ đều bị kính to che khuất mặt, chỉ có thể phân biệt họ qua vóc dáng khác nhau. Khi họ lại gần tôi, tôi còn thấy lão già đeo kính gọng bạc đó dùng một chiếc kính lúp tỉ mỉ quan sát một con châu chấu nhỏ có thể vì bị cảm mà nằm phục trên thân cỏ nghỉ ngơi.

Trên bãi cỏ này, tôi có một cảm giác tự hào ở thế thượng phong, tôi đường hoàng bước vào giữa đám nhân viên nghiên cứu châu chấu, khuỷu tay dường như va phải eo của một nữ nghiên cứu viên châu chấu, nhưng tôi tuyệt đối không quay đầu lại. Tôi cúi người xuống, cái mông chổng cao lên, lão già ngồi xổm dưới mặt tôi, tựa như một con rắn hổ mang đang phun phì phì trước khi tấn công. Tôi nhìn những đường gân xanh nổi lên trên bàn tay trắng bệch khô héo của lão, như những con giun đất xoắn vặn, chiếc kính lúp màu xanh biếc bị ngón cái và ngón trỏ của lão kẹp chặt, giống như cách tôi kẹp cái đuôi con chuồn chuồn đỏ vào chiều hôm kia vậy. Tôi còn phát hiện, trên mu bàn tay lão già mọc từng mảng đốm đỏ to bằng hạt đậu, cái cổ rũ xuống của lão toàn là những nếp nhăn khô héo. Chiếc kính lúp đó quả thực lấp lánh vẻ rực rỡ như đá quý. Tôi vươn đầu về phía trước hơn nữa, đột nhiên phát hiện một con châu chấu khổng lồ.

Đúng vậy, đúng vậy, là châu chấu di cư Đông Á điển hình, lão già lẩm bẩm nói, lão không ngẩng đầu, mắt kính lúc thì gần như sắp dán vào mặt kính lúp, lúc lại rời ra rất xa. Dưới chiếc mũ che nắng vành mềm màu trắng, mái tóc hoa râm của lão vừa thưa vừa mềm, giống như miếng thảm nỉ rách nát, từng dòng mồ hôi như con trùng thịt chậm rãi bò ra từ chân tóc, lăn trên cái cổ khô nứt nẻ của lão.

Khi lão nâng chiếc kính lúp trong tay lên, một con châu chấu to như chim én xuất hiện trước mắt tôi, con châu chấu được phóng đại hàng trăm lần bỗng nhiên tăng thêm sự uy nghiêm đáng sợ, đối diện với hình ảnh to lớn của con châu chấu nhỏ này tôi cảm thấy một nỗi kinh hoàng to lớn. Đôi râu to bằng thân lúa mì của nó lay động chậm rãi, cấu tạo của đôi râu này cực kỳ phức tạp, giống như một chiếc roi có nhiều đốt, cũng giống như một con rắn nhỏ đầy hoa văn, màu sắc của đôi râu là màu đỏ sẫm — về cơ bản là màu đỏ sẫm, vì từ gốc đến ngọn, màu đỏ sẫm này nhạt dần, phát triển đến đỉnh, thế mà lại hiện ra một màu trắng sữa gợi cảm giác thịt. Tôi chăm chú nhìn đôi râu của con châu chấu — nó cảm nhận nhạy bén nhường ấy, nó thần kinh nhường ấy — liền liên tưởng đến đuôi của các loài động vật máu lạnh bò sát như rắn, thằn lằn, tắc kè, kỳ giông. Hai con mắt lồi nhất trên cái đầu hình búa của nó, giống như hai tổ ong nhỏ, tôi nhớ lại tối hôm kia khi lật xem cuốn "Châu Chấu", sách có giới thiệu riêng loại mắt này. Bây giờ, hai con mắt hình bầu dục lồi lên lấp lánh hai tia ánh sáng màu xanh thẫm, không, là màu vàng nhạt, đôi mắt con châu chấu chết trân, bất động nhìn chằm chằm vào tôi, tôi cảm thấy hoang mang lo sợ. Nó có hai cái đùi mạnh mẽ, có bốn cái cẳng chân có vẻ dài quá mức. Cái bụng của nó có một, hai, ba, bốn, năm, năm đốt, càng về sau càng nhỏ, đến tận đuôi, đột nhiên chia làm hai nhánh.

Đây là con đực, hay là con cái? Tôi nghe thấy một câu chia làm hai đoạn được thốt ra từ miệng mình, âm thanh ồm ồm, dường như không phải giọng nói của tôi.

Cậu làm cái quái gì thế, đến con châu chấu cái cũng không phân biệt được sao? Lão già dùng giọng điệu mỉa mai và khinh miệt nói, lão vẫn không ngẩng đầu lên.

Tôi nghĩ lão già này quả thực đã thành tinh rồi, lão lại có thể phân biệt được châu chấu đực cái.

Giáo sư! Người nữ nghiên cứu viên châu chấu mặc váy màu hồng, cẳng chân đầy những vệt trắng do cỏ lau khô cứa phải, ở phía trước hét lên, Giáo sư, đi thôi, đến giờ ăn sáng rồi!

Gã này hóa ra là một giáo sư!

Lão già, không, vẫn nên gọi là giáo sư thôi! Giáo sư châu chấu lưu luyến, khó nhọc đứng dậy, lão chắc hẳn đã ngồi xổm đến tê chân, lão chắc hẳn là người hay ngồi đại tiện, thiếu tập luyện, nên mới bị tê chân. Lão bước đi lảo đảo, xiêu vẹo. Lúc đứng dậy, lão đánh một cái rắm dài chỉ có người già sắp chết mới đánh ra được, điều này làm tôi vô cùng ngạc nhiên, không ngờ giáo sư đường đường cũng đánh rắm! Một đống châu chấu nhỏ nhảy nhót trên quần lão, luồng khí mạnh mẽ như thế mà chẳng đánh bay được lũ châu chấu nhỏ bé khỏi lớp vải quần gần hậu môn lão, đủ thấy giác hút trên chân châu chấu có sức mạnh đến mức nào. Cái rắm của giáo sư vừa dài vừa thối, tôi sớm biết lão là loài động vật cao cấp không ăn cỏ xanh, cả đám người bọn họ đều không ăn cỏ xanh, họ đối với châu chấu vừa không tôn kính cũng không sợ hãi, họ là những người quan sát cỏ xanh và đầm lầy từ thế thượng phong.

Giáo sư và đồng bọn của lão — những kẻ không ăn cỏ xanh này lững thững đi về phía tây một đoạn rồi lại đi về phía nam. Ở phía bắc đầm lầy, trên bãi cỏ, dựng lên ba chiếc lều màu trắng sữa, họ chính là hướng về phía ba chiếc lều đó mà đi. Giả sử một đêm nọ, trong lều bốc lên ngọn lửa hừng hực, tấm vải bạt dày màu trắng rung rinh trong ngọn lửa, bãi cỏ bị ánh lửa chiếu sáng đỏ như máu, châu chấu sẽ từng đàn từng đàn bay vào ngọn lửa, còn người trong làng, đứng dàn hàng ngang trên một con mương trước làng, miệng nhai những chùm rễ cỏ lau khô, hút dòng nước cỏ lau hơi có vị ngọt, mài đi lớp bẩn trên răng, nhìn những cái bóng khổng lồ nhảy múa trong ánh lửa, nhìn từng đám châu chấu bay như mây tàn lao vào ngọn lửa rực cháy, cho đến khi mùi hôi thối của động vật cao cấp bị đốt cháy trộn lẫn với mùi thơm cháy của châu chấu xộc vào khoang mũi, bọn họ ai cũng sẽ không động đậy gì. Cái gia đình to lớn lộn xộn ăn cỏ xanh này đối với ngọn lửa sáng rực giữ một thái độ thờ ơ kiểu kiêu ngạo. — Trong lịch sử của bất kỳ gia đình nào có lịch sử lâu đời, đều có những sự kiện quan trọng giống như thần thoại, vì những sự kiện này ảnh hưởng to lớn đến vận mệnh của gia tộc, truyền mãi về sau, tất yếu khoác lên mình màu sắc bí ẩn. Giống như gia tộc họ Tiết ở Hương Tây Bắc Cao Mật xem chim én là kẻ thù, xem ruồi là vật linh thiêng, gia đình to lớn ăn cỏ xanh ở Hương Đông Bắc Cao Mật chúng tôi kính sợ ngọn lửa nơi cánh đồng hoang.

Trên đường trở về làng, tôi đụng phải Cửu lão gia đã nhắc đến nhiều lần trong phần trước. Bây giờ, Cửu lão gia tám mươi sáu tuổi, cơ thể vẫn khỏe mạnh, mười mấy năm trước khi lão dùng móc hai răng đe dọa Cửu lão mụ bị mắc kẹt trong bùn lầy trước làng, vì say rượu nên hai mắt đỏ ngầu, bước chân loạng choạng. Mười mấy năm không gặp Cửu lão gia, lão dường như thực sự cao hơn cũng gầy đi, miệng trơn nhẵn, không có lấy một sợi râu. Cửu lão gia đẹp hơn xưa, mắt không đỏ ngầu nữa, phổi cũng trong sạch rồi, không khạc ra máu nữa, màu xanh biếc như cỏ xanh thấm đẫm nhãn cầu lão. Trong ký ức của tôi, Cửu lão gia chưa bao giờ nuôi chim, Tứ lão gia thì năm nào cũng phải nuôi một con chim họa mi, chuyện đang thay đổi, Cửu lão gia đi ngược chiều tôi, tay cầm một chiếc lồng chim đúc bằng đồng xanh, lồng chim loang lổ những vết gỉ xanh, giống như một món cổ vật vừa được khai quật. Thấy Cửu lão gia đến, tôi tránh ra lề đường, cất tiếng hỏi thăm: "Cửu lão tổ tông, đi ra bãi cỏ đại tiện ạ?".

Cửu lão gia dùng đôi mắt xanh biếc nhìn chằm chằm tôi, cái mũi hơi khoằm khằm co giật, không nói gì, lão phải mất nửa túi thuốc lào mới dùng giọng mũi đặc sệt hừ hừ nói:

Thằng ranh con! Lưu lạc đến nơi nào rồi?

Lưu lạc lên thành phố rồi ạ.

Trong thành phố có cỏ tranh cho mày ăn không?

Không ạ, trong thành phố không có cỏ tranh cho con ăn.

Mày nhìn răng mày đi! Cửu lão gia nhe hàm răng trắng tuyết cười nhạo hàm răng của tôi, do nhiều năm không nhai cỏ tranh, răng tôi vừa bẩn vừa vàng.

Cửu lão gia từ trong túi áo vuông vức móc ra hai chùm cỏ tranh sạch sẽ ngăn nắp, đưa cho tôi, dùng giọng điệu của một ông lão từ bi thương xót hậu bối nói: "Cầm lấy, nhai nhanh đi! Đừng nhổ, phải nuốt vào". Cửu lão gia dùng đầu lưỡi màu tím đỏ đẩy chùm cỏ tranh đã nhai nhuyễn nhừ ra ngoài môi cho tôi xem, lúc lè lưỡi, mí mắt dưới của lão nứt ra, ánh xanh trong mắt như nước chảy ra ngoài. "Nhai nát, nuốt vào!", Cửu lão gia rụt lưỡi lại, nuốt chửng đám xơ cỏ tranh đó cái "ực", rồi nghiêm túc lặp lại lần nữa với tôi: "Nhai nát, nuốt vào!".

Vâng, Cửu lão gia, con nhất định sẽ nhai nát, nhất định sẽ nuốt vào. Tôi lập tức nhét một chùm cỏ tranh vào miệng, vừa nhai, vừa thề với Cửu lão gia nay đã tám mươi sáu tuổi. Để tỏ lòng tôn kính với Cửu lão gia, tôi lại hỏi thăm một lần nữa — vì trong miệng có cỏ tranh, tôi nói chuyện cũng mang theo giọng mũi đặc sệt: "Cửu lão tổ tông, ông đi ra bãi cỏ đại tiện ạ?".

Cửu lão gia nói: "Mới đại tiện xong đấy! Ta đi dạo chim!".

Lúc này tôi mới chú ý đến con chim trong chiếc lồng đồng xanh lấp lánh.

Cửu lão gia nuôi một con cú mèo, nó lông lá đầy đủ, ăn rất béo, cái mỏ cong cắm sâu vào lớp lông mịn trên má. Không gian trong lồng nhỏ hẹp, con cú mèo trông rất to. Khi con cú mèo mở đôi mắt màu vàng mơ đó ra, tôi hưng phấn đến mức suýt chút nữa gào lên. Ở chính giữa đôi mắt tròn xoe của nó, có hai điểm sáng bằng đầu kim, tỏa ra ánh vàng kim. Nó dùng hai cái móng vuốt sắc nhọn nắm chặt thanh ngang bằng đồng trong lồng, đứng trong lồng, trên thanh ngang, trên bình đựng thức ăn chim, đều dính đầy những mảnh thịt vụn và vết máu nửa khô.

"Cửu lão tổ tông", tôi thắc mắc hỏi, "sao ông lại nuôi cái loài chim này? Ông biết người thành phố đều gọi nó là sao chổi điềm gở không!".

Cửu lão gia dùng bàn tay trái không bận việc tức giận vỗ vào lồng chim một cái, con cú mèo mở mắt, nhìn chằm chằm tôi, đột nhiên rút cái mỏ cong từ trong má ra, kêu lên một tiếng thê lương. Tôi vội vàng nuốt đống cỏ tranh chưa nhai kỹ lắm kia vào, cỏ tranh đâm chọc ngứa ngáy cọ xát cuống họng trôi xuống, tôi không kìm được mà ho sặc sụa.

Tôi cố hết sức tránh ánh mắt nhìn thấu linh hồn con người của con cú mèo, lại cực kỳ muốn thông qua việc nhìn thẳng để trao đổi tư tưởng với nó. Tôi cuối cùng cũng kiềm chế được sự trống rỗng về tinh thần, nhìn lại đôi mắt con cú mèo. Đôi mắt nó tròn không thể tròn hơn được nữa, hai điểm vàng kim kia vẫn còn đó, uy nghiêm mà bí ẩn.

Tôi chú ý thấy hai móng vuốt của con cú mèo nắm thanh ngang đang run lên bần bật, tôi tin chỉ cần Cửu lão gia thả nó ra khỏi lồng, nó nhất định sẽ dùng động tác như chớp mắt móc con ngươi của tôi ra.

Con cú mèo chán nản, lim dim đôi mắt. Tôi hỏi Cửu lão gia bao nhiêu loài chim biết hót không nuôi, ví dụ như họa mi, mỏ nháp, sáo đen, họa mi núi, sao lại nuôi một con quái điểu vừa hung dữ vừa kêu tiếng thê lương.

Cửu lão gia biện hộ cho mình cũng là cho con cú mèo, lão bãi miễn bách điểu, độc tôn cú mèo. Lão nói muốn dùng thời gian hai năm chín ngày dạy con cú mèo này biết nói, lão nói bước huấn luyện đầu tiên của lão là thay đổi thói quen ngủ ngày làm đêm của con cú mèo, vì thế lão bắt buộc phải khiến con cú mèo không được yên ổn lấy một phút nào trong tất cả các ban ngày. Vừa nói, Cửu lão gia lại dùng bàn tay trái rảnh rỗi vỗ vào lồng chim, chấn động con cú mèo vừa mới lim dim mắt đến mức lông cánh bay tứ tung, mắt trợn ngược.

"Bảo bối, bảo bối nhỏ, tỉnh dậy đi, tỉnh dậy đi, đêm hãy ngủ", Cửu lão gia âu yếm nói chuyện với con cú mèo trong lồng. Con cú mèo xoay cái đầu có thể quay ba trăm sáu mươi độ, bất đắc dĩ lại mở to đôi mắt. Trong mắt nó cũng ánh lên màu xanh biếc, giống hệt chủ nhân của nó.

"Can Ba", Cửu lão gia gọi cái tên nhũ danh mà ngay cả tôi cũng suýt quên mất. Nói, "hai năm chín ngày sau, con đến nghe bảo điểu của Cửu lão gia cất tiếng nói chuyện". Con cú mèo như biểu quyết mà kêu lên một tiếng, tiếng kêu này thoáng cái mơ hồ có vị của ngôn ngữ loài người.

Cửu lão gia xách theo con cú mèo, lảo đảo đi về phía sâu trong bãi cỏ hoang. Lão tựa như không có ai xung quanh, gào khản cổ hát một bài ca, giai điệu không cách nào ghi lại, vì tôi không biết nhạc phổ, thực ra bất kỳ nhạc phổ nào cũng không ghi lại được cái vị trong tiếng hát của Cửu lão gia. Lời bài hát có thể viết đại khái ra, một người huấn luyện cú mèo biết nói chuyện luôn có một vài ám ngữ chỉ thuộc riêng về một mình lão.

Ha-ri-u-u-a-ya rách quần rồi — Công-công-công-hồng-hồng chú ngựa nhỏ — Bảo bối bầu rượu phù-lù-phù-lù — Miệng nhả ra thịt thịt thỏ thỏ —