Trong suốt mấy ngày tiếp theo, tôi ít khi gặp Mr. Rochester. Buổi sáng, ngài có vẻ bận rộn với công việc, còn buổi chiều, các vị khách ở Millcote hoặc vùng lân cận thường tới thăm và đôi khi ở lại ăn tối cùng ngài.

Khi vết bong gân đã đỡ hơn để có thể cưỡi ngựa, ngài thường xuyên ra ngoài; có lẽ là để đáp lễ những chuyến thăm, vì thường thì ngài chẳng về nhà cho đến tận đêm khuya.

Trong khoảng thời gian này, ngay cả Adèle cũng hiếm khi được gọi ra diện kiến, và mọi sự giao tiếp của tôi với ngài chỉ thu gọn lại trong những lần tình cờ chạm mặt ở sảnh, trên cầu thang, hoặc ngoài hành lang. Khi ấy, có lúc ngài lướt qua tôi vẻ kiêu kỳ và lạnh lùng, chỉ chào bằng một cái gật đầu xa cách hoặc cái nhìn nhạt nhẽo; nhưng cũng có lúc ngài cúi đầu mỉm cười lịch thiệp như một quý ông. Những đổi thay trong tâm trạng của ngài không hề làm tôi mếch lòng, bởi tôi nhận ra chúng chẳng dính dáng gì đến mình; cái thủy triều lúc lên lúc xuống ấy phụ thuộc vào những nguyên nhân hoàn toàn chẳng liên quan gì đến tôi cả.

Hôm nọ, ngài có khách ăn tối và đã cho người sang lấy cái cặp đựng tranh của tôi; chắc hẳn là để khoe những bức vẽ bên trong. Các vị khách ra về từ sớm để kịp dự một cuộc họp công cộng ở Millcote, theo lời Mrs. Fairfax cho tôi biết; nhưng vì trời mưa gió dầm dề, Mr. Rochester đã không đi cùng họ. Ngay sau khi họ rời đi, ngài giật chuông gọi: có lời nhắn bảo tôi và Adèle xuống lầu. Tôi chải tóc và chỉnh trang lại y phục cho Adèle, rồi sau khi tự kiểm tra xem mình đã diện bộ cánh giản dị quen thuộc theo lối giáo hữu Quaker chưa—nơi chẳng có gì cần phải sửa sang lại, bởi mọi thứ đều kín đáo và mộc mạc, kể cả những lọn tóc bện, đến mức chẳng thể làm sao mà xộc xệch nổi—chúng tôi liền bước xuống nhà. Adèle cứ tít mắt thắc mắc không biết cái hộp nhỏ petit coffre cuối cùng đã về đến nơi chưa; vì do một sự nhầm lẫn nào đó mà món quà bị trì hoãn mãi cho đến tận bây giờ. Và con bé đã được thỏa mãn: ngay khi chúng tôi bước vào phòng ăn, chiếc hộp ấy đang nằm lù lù trên bàn như một kiện hàng nhỏ. Con bé nhận ra nó ngay lập tức bằng trực giác.

- Ma boite! ma boite! - nó kêu lên, vừa chạy ào về phía chiếc hộp.

- Ừ, cuối cùng thì cái "hộp" của cháu cũng đến đấy: hãy mang nó vào góc phòng đi, cái đồ chính hiệu con cháu nhà Paris, rồi tha hồ mà mổ xẻ nó ra, - giọng trầm và có phần châm biếm của Mr. Rochester vang lên từ sâu thẳm chiếc ghế bành lớn bên sưởi. - Và nhớ nhé, - ngài tiếp lời, - đừng có mà làm phiền ta bằng bất cứ chi tiết nào về quá trình giải phẫu hay tình trạng bên trong của nội tạng; cứ việc tiến hành công việc trong im lặng: tiens-toi tranquille, enfant; comprends-tu?

Adèle hình như chẳng cần phải nghe lời cảnh báo ấy; con bé đã ôm báu vật chạy tót lên sô-pha, lúi húi gỡ sợi dây buộc nắp hộp. Sau khi dẹp bỏ vật cản đó và nhấc mấy lớp giấy gói bạc lấp lánh ra, nó chỉ thốt lên một tiếng—

- Oh ciel! Que c’est beau! - rồi ngẩn ngơ chìm đắm trong sự chiêm ngưỡng đầy mê đắm.

- Miss Eyre có ở đó không? - người chủ nhà lúc này mới cất giọng hỏi, hơi chồm người khỏi ghế để nhìn về phía cánh cửa nơi tôi vẫn đang đứng.

- À! Nào, lại đây; ngồi xuống đây đi. - Ngài kéo một chiếc ghế lại gần ghế của mình. - Tôi vốn không thích tiếng trẻ con lải nhải, - ngài nói tiếp, - vì dẫu là một gã trai độc thân lâu năm, tôi chẳng có mấy ký ức vui vẻ nào gắn liền với tiếng nói ngọng nghịu của chúng cả. Thật không tài nào chịu nổi nếu phải trải qua cả một buổi tối đối ẩm riêng tư với một đứa ranh con. Đừng có kéo cái ghế đó ra xa nữa, Miss Eyre; cứ ngồi đúng vào chỗ tôi đã đặt—nếu cô vui lòng, là thế đấy. Mấy cái phép xã giao này phiền phức thật! Tôi cứ hay quên hoài. Tôi cũng chẳng mặn mà gì cho lắm với mấy bà già ngây ngô. Nhân tiện đây, tôi phải nhớ đến bà cụ nhà ta mới được; bỏ bê bà ấy thì không ổn chút nào; bà ấy là người nhà Fairfax, hoặc gả cho người nhà Fairfax; mà người ta vẫn bảo máu đặc hơn nước mà lị.

Ngài giật chuông gọi, sai người chuyển lời mời tới Mrs. Fairfax, và chẳng mấy chốc bà đã có mặt, trên tay ôm theo giỏ đan lát.

- Chào bà; tôi cho gọi bà đến vì một việc mang tính bác ái. Tôi đã cấm Adèle không được luyên thuyên với tôi về mấy món quà của nó, và bây giờ con bé đang tức tưởi vì không được khoe; xin bà hãy làm ơn đóng vai trò là người lắng nghe và đối thoại với nó đi; đó sẽ là một trong những việc làm phúc đức nhất mà bà từng thực hiện đấy.

Quả nhiên, Adèle vừa nhìn thấy Mrs. Fairfax liền kéo ngay bà lại chiếc ghế sô-pha, thoăn thoắt trút đầy lên đống đồ sứ, đồ ngà và đồ sáp từ cái "hộp" của mình vào lòng bà; trong lúc đó miệng không ngừng tuôn ra những lời giải thích và tiếng reo vui bằng thứ tiếng Anh bập bõm mà nó biết.

- Giờ thì tôi đã làm tròn trách nhiệm của một người chủ nhà tốt, - Mr. Rochester tiếp lời, - sắp xếp cho các vị khách của tôi biết cách tự giải trí với nhau, tôi chắc cũng được tự do để quan tâm đến niềm vui của riêng mình rồi. Miss Eyre, hãy kéo chiếc ghế của cô dịch lên phía trước thêm một chút nữa đi; cô hãy còn ngồi xa quá; tôi không thể nhìn thấy cô mà không phải đổi tư thế trên chiếc ghế thoải mái này, và tôi thì chẳng có ý định làm thế đâu.

Tôi làm theo lời ngài bảo, dẫu thú thật tôi thích nấp vào chỗ hơi khuất bóng hơn; nhưng Mr. Rochester có cái cách ra lệnh thẳng thừng đến mức việc tuân lệnh ngài ngay lập tức tự nhiên trở thành một điều hiển nhiên.

Như tôi đã nói, chúng tôi đang ở trong phòng ăn: chiếc đèn chùm được thắp sáng từ bữa tối tràn ngập căn phòng bằng thứ ánh sáng rực rỡ mang không khí hội hè; đống lửa lớn đỏ rực và trong veo; tấm rèm nhung tía treo dày dặn và lộng lẫy trước khung cửa sổ cao ngất cùng vòm cửa còn cao hơn thế; mọi thứ đều tĩnh lặng, ngoại trừ tiếng thì thầm nhỏ nhẹ của Adèle (con bé không dám nói lớn tiếng), và lấp đầy những khoảng lặng ấy là tiếng mưa mùa đông quất vào khung cửa kính.

Mr. Rochester, khi ngồi trên chiếc ghế bọc lụa damask, trông khác hẳn so với những lần tôi từng thấy trước đây; không còn vẻ nghiêm nghị đến thế—trái lại bớt u ám đi rất nhiều. Trên môi ngài nở nụ cười, đôi mắt ánh lên, không biết có phải vì uống rượu hay không, tôi không dám chắc; nhưng tôi nghĩ điều đó rất có khả năng. Tóm lại, ngài đang ở trong tâm trạng của những lúc sau bữa ăn; cởi mở, hòa nhã và cũng dễ dãi với bản thân hơn cái vẻ lạnh lùng và cứng nhắc ban sáng; tuy nhiên, trông ngài vẫn có cái gì đó vô cùng dữ dội khi tựa cái đầu to lớn vào tấm lưng ghế đang phồng lên, hứng trọn ánh lửa chiếu vào những nét mặt như được đẽo từ đá hoa cương cùng đôi mắt to và tối sẫm; bởi ngài sở hữu một đôi mắt rất to, rất tối sẫm, và cũng rất đẹp—đôi khi ẩn chứa một sự biến chuyển sâu xa nào đó, nếu không hẳn là sự dịu dàng, thì ít nhất cũng gợi cho người ta nhớ đến cảm giác ấy.

Ngài đã ngắm đống lửa được hai phút, và tôi cũng ngắm ngài từng ấy thời gian, thì bỗng ngài quay phắt lại và bắt gặp ánh mắt tôi đang dán chặt vào gương mặt ngài.

- Cô đang săm soi tôi đấy à, Miss Eyre, - ngài nói: - cô có nghĩ tôi đẹp trai không?

Nếu kịp suy nghĩ, tôi hẳn đã đáp lại câu hỏi này bằng một câu nói xã giao lấp lửng và lịch sự nào đó; thế nhưng câu trả lời lại bất giác thốt ra khỏi miệng tôi trước khi tôi kịp nhận ra—

- Thưa ngài, là không ạ.

- Chà! Có trời mới biết! Cô đúng là có gì đó rất kỳ lạ đấy, - ngài bảo: - cô cứ như một nữ tu non tơ; lạ lùng, tĩnh lặng, nghiêm nghị và giản dị, khi cứ ngồi đó với hai tay đan trước ngực, đôi mắt thì dán chặt xuống tấm thảm (ngoại trừ nhân tiện nhắc đến lúc chúng chĩa thẳng đầy dò xét vào mặt tôi; ví dụ như vừa nãy chẳng hạn); và khi người ta hỏi cô một câu, hoặc đưa ra một nhận xét buộc cô phải đáp lời, thì cô lại phăng phăng phang ra một câu trả lời thẳng thừng, nếu không muốn nói là xấc xược. Cô có ý gì đây hả?

— Thưa ngài, tôi đã quá thẳng thắn; xin ngài thứ lỗi. Lẽ ra tôi nên đáp rằng thật không dễ gì đưa ra câu trả lời ứng khẩu ngay cho một câu hỏi về ngoại hình; rằng gu thẩm mỹ của mỗi người mỗi khác; và rằng nhan sắc vốn chẳng có mấy quan trọng, hay đại loại thế.

— Lẽ ra cô không được phép đáp như thế. Nhan sắc mà chẳng quan trọng sao, thật là! Cho nên, viện cớ là để làm dịu bớt sự xúc phạm ban nãy, để vuốt ve và dỗ dành cho tôi nguôi giận, cô lại lén lút đâm cho tôi một nhát dao găm sau lưng! Nói nữa đi xem nào: thử bảo xem cô tìm thấy ở tôi những khuyết điểm gì? Chắc là tôi cũng có chân tay và ngũ quan đầy đủ như bao người đàn ông khác chứ hả?

— Mr. Rochester, xin ngài cho phép tôi phủ nhận câu trả lời đầu tiên của mình: tôi hoàn toàn không có ý định đáp trả cay nghiệt nào cả; đó chỉ là một sự lỡ miệng mà thôi.

— Cứ cho là thế đi: tôi cũng nghĩ vậy đấy; và cô sẽ phải chịu trách nhiệm về điều đó. Hãy phê bình tôi xem: cái trán của tôi không làm cô vừa lòng chắc?

Ngài vạch những lọn tóc đen nhánh nằm ngang trên trán lên, để lộ một khối cơ quan tư duy khá vững chãi, nhưng lại lõm xuống một cách đột ngột ở ngay chỗ mà lẽ ra gò nhân ái đầy đặn phải nhô lên.

— Nào, thưa cô, tôi là kẻ ngốc chắc?

— Còn lâu mới thế, thưa ngài. Có lẽ ngài sẽ cho là tôi thô lỗ nếu tôi hỏi ngược lại xem ngài có phải là một nhà từ thiện hay không?

— Lại thế nữa! Lại thêm một nhát dao găm lén lút trong lúc cô đang làm bộ vỗ về đầu tôi; và đó là vì tôi vừa bảo tôi không thích tụi trẻ con với mấy bà già (nói nhỏ thôi đấy nhé!). Không đâu cô bé ạ, tôi không phải là một nhà từ thiện đại đồng; nhưng tôi có lương tâm; - và ngài chỉ tay vào phần gồ lên trên đầu mà người ta vẫn bảo là biểu hiện của đức tính đó, may mắn cho ngài là nó lại nổi bật rõ rệt, thực sự mang lại một bề rộng đáng kể cho phần trên của đầu ngài: - và hơn thế nữa, tôi từng có một chút sự dịu dàng thô mộc trong tim. Khi bằng tuổi cô, tôi cũng là một kẻ dạt dào cảm xúc phết đấy chứ; rất hay bênh vực những kẻ non nớt, bơ vơ và bất hạnh; nhưng rồi Vận Mệnh đã giã cho tôi nhừ tử từ dạo đó: mụ ta thậm chí còn nhào nặn tôi bằng cả những khớp tay của mình, và giờ đây tôi dám tự hào mình đã cứng cỏi và dai sức như một quả bóng cao su; tuy nhiên vẫn có thể lọt qua vài khe hở, và vẫn còn một điểm mẫn cảm nằm giữa khối cao su ấy. Nào: điều đó có còn để lại chút hy vọng nào cho tôi không?

— Hy vọng điều gì cơ, thưa ngài?

— Hy vọng về việc tôi được tái biến hóa từ cao su trở lại thành da thịt chăng?

— Chắc chắn là ngài đã uống quá nhiều rồi, - tôi thầm nghĩ; và tôi chẳng biết phải đáp lại câu hỏi kỳ quặc ấy ra sao: làm sao tôi có thể biết nổi ngài có khả năng tái biến hóa hay không chứ?

— Trông cô có vẻ hoang mang lắm đấy, Miss Eyre ạ; và dẫu cô chẳng xinh đẹp gì cho cam cũng như tôi chẳng đẹp trai cho mấy, thì cái vẻ hoang mang ấy lại rất hợp với cô; hơn nữa, nó lại rất tiện lợi, bởi nó giúp cặp mắt sắc như dao cau của cô rời khỏi gương mặt tôi và bận rộn với mấy bông hoa thêu trên tấm thảm; cứ hoang mang tiếp đi thế đi. Này cô bé, tối nay tôi đang có hứng muốn tụ tập chuyện trò đấy.

Vừa tuyên bố xong, ngài đứng phắt dậy, tựa cánh tay vào bệ lò sưởi bằng đá cẩm thạch: ở tư thế đó, vóc dáng của ngài hiện lên rõ mồn một cũng như gương mặt vậy; lồng ngực rộng bất thường, gần như không cân xứng với đôi chân dài. Tôi chắc chắn hầu hết mọi người sẽ cho ngài là một kẻ xấu xí; thế nhưng trong dáng đi của ngài lại phảng phất một niềm kiêu hãnh vô thức; sự ung dung trong phong thái; một vẻ hoàn toàn dửng dưng trước ngoại hình của chính mình; một sự tự tin đầy kiêu hãnh vào sức mạnh của những phẩm chất khác, dù là bản chất hay do tu dưỡng, đủ để khua khoả đi sự thiếu hụt về mặt nhan sắc, khiến cho bất cứ ai ngắm nhìn ngài cũng không khỏi bị cuốn theo sự dửng dưng ấy, và dẫu có mơ hồ, nông cạn đến đâu, vẫn đặt trọn niềm tin vào sự tự tin ấy.

— Tối nay tôi đang có hứng muốn tụ tập chuyện trò, - ngài lặp lại, - và đó là lý do vì sao tôi cho gọi cô đến: ánh lửa và đèn chùm hãy còn chưa đủ làm bạn với tôi; Pilot cũng vậy, vì chẳng ai trong số chúng có thể nói chuyện được cả. Adèle thì khá hơn một chút nhưng vẫn còn kém xa tiêu chuẩn; Mrs. Fairfax cũng rứa; còn cô, tôi tin chắc là có thể làm vừa lòng tôi nếu cô muốn: cô đã làm tôi bối rối ngay từ buổi tối đầu tiên tôi mời cô xuống đây. Kể từ dạo đó suýt chút nữa thì tôi quên bẵng đi mất: những ý nghĩ khác đã đá bay hình bóng cô ra khỏi đầu tôi; nhưng tối nay tôi quyết định sẽ thả lỏng tâm hồn; gạt bỏ những điều phiền muộn và gợi lại những niềm vui. Giờ thì tôi thích khơi gợi để cô nói chuyện—để hiểu thêm về cô—vì thế hãy nói đi.

Thay vì cất lời, tôi mỉm cười; và đó cũng chẳng phải là một nụ cười lấy lòng hay phục tùng gì cho cam.

— Nói đi chứ, - ngài giục.

— Nói về chuyện gì hả ngài?

— Chuyện gì cũng được. Tôi để mặc cô toàn quyền lựa chọn chủ đề lẫn cách thể hiện.

Thế là tôi cứ ngồi im thin thít: "Nếu ngài trông đợi mình phải nói chuyện chỉ cốt để chém gió và thể hiện bản thân, thì ngài đã nhầm người rồi đấy," tôi thầm nghĩ.

- Cô câm rồi à, Miss Eyre.

Tôi vẫn câm như hến. Ngài hơi cúi đầu về phía tôi, và chỉ với một cái liếc mắt vội vã, dường như đã thấu suốt vào tận đáy mắt tôi.

- Bướng bỉnh ư? - ngài nói, - lại còn khó chịu nữa chứ. À, đúng là phong cách nhất quán thật đấy. Tôi đưa ra lời thỉnh cầu theo một cách thức ngớ ngẩn, suýt chút nữa thì hỗn xược. Miss Eyre, tôi xin lỗi cô. Sự tình là thế này, một lần cho trọn, tôi không hề muốn đối xử với cô như một kẻ bề dưới; nghĩa là, - ngài đính chính lại, - tôi chỉ nhận cái sự hơn hẳn bắt nguồn từ khoảng cách hai mươi năm tuổi tác cùng cả thế kỷ trải nghiệm đi trước. Điều này là hoàn toàn chính đáng, et j’y tiens, như cách Adèle hay nói; và chính nhờ cái sự hơn hẳn này, và duy chỉ có nó mà thôi, tôi mới mong cô làm ơn trò chuyện với tôi đôi điều lúc này, để phân tán những suy nghĩ đang bứt rứt trong tôi, gặm nhấm như một cái đinh gỉ sét.

Ngài đã rủ lòng giải thích, suýt chút nữa là xin lỗi, và tôi không hề dửng dưng trước sự hạ cố ấy, cũng không muốn tỏ ra mình dửng dưng.

— Tôi sẵn lòng làm ngài khuây khỏa, nếu có thể, thưa ngài—hoàn toàn sẵn lòng; nhưng tôi không thể tự khơi mào một đề tài nào cả, vì làm sao tôi biết được điều gì sẽ hấp dẫn ngài chứ? Xin hãy đặt câu hỏi cho tôi, và tôi sẽ cố gắng hết sức để trả lời.

— Thế thì, trước hết, cô có đồng ý với tôi rằng tôi có quyền được hơi hống hách, cộc cằn, và đôi khi có phần đòi hỏi khắt khe, dựa trên những lý do tôi đã nêu, đó là tôi đủ tuổi làm cha cô, và tôi đã trải qua bao thăng trầm với đủ mọi hạng người thuộc mọi quốc gia, lại từng bôn ba qua nửa vòng trái đất, trong khi cô chỉ sống yên bình với một nhóm người trong một ngôi nhà duy nhất?

— Tùy ngài định đoạt thôi, thưa ngài.

— Đó không phải là câu trả lời; hoặc đúng hơn đó là một câu trả lời rất chướng tai, bởi nó cực kỳ lảng tránh. Hãy trả lời cho rõ ràng vào.

— Thưa ngài, tôi không cho là ngài có quyền sai khiến tôi, chỉ vì ngài lớn tuổi hơn tôi, hay vì ngài từng trải hơn tôi; quyền được coi là hơn người của ngài phụ thuộc vào cách ngài tận dụng thời gian và kinh nghiệm của mình như thế nào mà thôi.

— Hừm! Đáp lời nhanh nhẹn gớm nhỉ. Nhưng tôi sẽ không chấp nhận điều đó đâu, bởi như thế thì chẳng khác nào tự vả vào miệng, khi mà tôi đã sử dụng cả hai lợi thế ấy một cách tầm thường, nếu không muốn nói là tồi tệ. Thôi thì dẹp chuyện ai hơn ai sang một bên đi, thế nhưng cô vẫn phải đồng ý thỉnh thoảng tiếp nhận mệnh lệnh của tôi mà không được cảm thấy bực dọc hay tổn thương bởi giọng điệu ra lệnh ấy chứ. Chịu không nào?

Tôi mỉm cười: tôi thầm nghĩ ngài Rochester thật kỳ quặc—ngài hình như quên mất rằng ngài trả cho tôi mức lương 30 bảng một năm chỉ để nhận lấy những mệnh lệnh của ngài đấy thôi.

— Nụ cười đó được đấy, - ngài nói, bắt trọn ngay biểu cảm vừa thoáng qua; - nhưng hãy nói ra thành lời xem nào.

— Thưa ngài, tôi đang nghĩ rằng rất ít ông chủ nào lại buồn đi thắc mắc xem liệu những kẻ ăn lương dưới quyền của mình có cảm thấy bực bội hay tổn thương trước các mệnh lệnh của họ hay không.

— Kẻ ăn lương dưới quyền! Gì chứ! Cô là kẻ ăn lương dưới quyền của tôi đấy à? Ồ vải, tôi suýt quên mất khoản tiền lương rồi đấy! Thế thì, dựa trên cái lý do thực dụng ấy, cô có đồng ý để tôi hách dịch một chút không?

— Không đâu thưa ngài, không phải vì lý do đó; mà là vì chính ngài đã quên mất điều ấy, và vì ngài thực sự quan tâm xem một kẻ phụ thuộc có cảm thấy thoải mái trong hoàn cảnh phụ thuộc của mình hay không, nên tôi vui vẻ đồng ý đấy.

— Và cô có đồng ý bỏ qua kha khá những hình thức và câu cú xã giao thông thường, mà không nghĩ rằng sự thiếu sót đó xuất phát từ sự xấc xược chứ?

— Thưa ngài, tôi chắc chắn rằng mình sẽ chẳng bao giờ nhầm lẫn giữa sự tự do thoải mái với tính hỗn xược đâu: một đằng thì tôi khá thích, còn đằng kia thì chẳng một sinh linh tự do nào chịu khuất phục nổi, dẫu có trả lương cao đến mấy.

— Vớ vẩn! Hầu hết những sinh linh tự do đều có thể khuất phục trước mọi thứ nếu có tiền lương; cho nên, cứ giữ lấy ý nghĩ đó cho riêng mình đi, và đừng có mạo muội bàn đến những vấn đề chung chung mà cô hoàn toàn mù tịt. Dù sao đi nữa, tôi vẫn thầm bắt tay cô vì câu trả lời vừa rồi, dẫu nó chẳng chính xác cho lắm; và tôi thích thái độ cất lên câu nói ấy cũng nhiều như chính nội dung của nó vậy; cách nói năng thật thà và chân thành; người ta hiếm khi bắt gặp một thái độ như thế lắm: không, ngược lại, sự giả tạo, lạnh lùng, hay sự ngớ ngẩn, thô thiển trong cách hiểu sai ý người khác mới là phần thưởng thường thấy cho sự bộc trực. Chẳng có nổi ba người trong số ba nghìn cô giáo gia sư mới ra trường dám đáp lại tôi như cô vừa làm đâu. Nhưng tôi không có ý định nịnh hót cô đâu nhé: nếu cô được đúc bằng một chiếc khuôn khác biệt so với số đông, thì đó chẳng phải công trạng gì của cô sảng cả; Tự nhiên đã làm thế đấy. Và rồi, xét cho cùng, tôi lại vội vã kết luận quá sớm rồi đấy: biết đâu chừng, qua những gì tôi còn chưa biết về cô, cô cũng chẳng khá khẩm gì hơn những kẻ khác; cô hoàn toàn có thể sở hữu những khuyết điểm tày đình đủ để bù trừ lại vài điểm tốt ít ỏi của mình.

— Và ngài cũng vậy thôi, - tôi thầm nghĩ. Mắt tôi chạm vào mắt ngài khi ý nghĩ đó xẹt qua đầu: ngài dường như đọc được cái nhìn ấy, và đáp lời cứ như thể ẩn ý đó đã được thốt lên thành lời chứ không chỉ là tưởng tượng—

— Đúng vậy, đúng vậy, cô nói phải đấy, - ngài nói: - tôi thừa thãi những thói hư tật xấu của riêng mình; tôi thừa biết điều đó, và tôi chẳng có ý định thanh minh cho chúng đâu, xin thưa với cô như thế. Chúa mới biết là tôi chẳng cần phải tỏ ra quá khắt khe với lỗi lầm của người khác; bản thân tôi đang mang trong lòng một quá khứ, một chuỗi những hành động, một bức tranh cuộc đời đủ để kéo những lời chế giễu và khiển trách của thiên hạ từ người khác quay về quất vào chính tôi. Tôi đã dấn thân vào, hoặc đúng hơn là (giống như bao kẻ phạm tội khác, tôi thích đổ một nửa lỗi lầm cho vận may rủi và hoàn cảnh trớ trêu), bị đẩy vào một ngã rẽ sai lầm từ năm hăm mốt tuổi, và từ dạo đó chưa bao giờ tìm lại được đúng con đường nữa: thế nhưng lẽ ra tôi đã có thể rất khác; lẽ ra tôi đã có thể tốt đẹp như cô—khôn ngoan hơn—hầu như thanh bạch chẳng tì vết. Tôi ganh tị với sự bình yên trong tâm hồn cô, với lương tâm trong sạch và ký ức chưa từng vấy bẩn của cô. Cô bé ạ, một ký ức không tì vết hay ô uế hẳn phải là một kho báu tuyệt mỹ—một nguồn suối mát trong bất tận: chẳng phải vậy sao?

— Ký ức của ngài hồi mười tám tuổi ra sao thế, thưa ngài?

— Hồi đó thì ổn cả; trong vắt, lành mạnh: chẳng có dòng nước tù đọng ô uế nào làm nó biến chất thành vũng bùn hôi hám cả. Hồi mười tám tuổi tôi cũng một chín một mười với cô thôi—hoàn toàn ngang ngửa cô đấy. Tạo hóa vốn định sẵn tôi phải là một người tốt, Miss Eyre ạ; thuộc tuýp người khá hơn, thế mà cô thấy đấy, tôi lại chẳng phải thế. Cô sẽ bảo rằng cô chẳng thấy gì; ít nhất thì tôi cũng tự mãn cho rằng mình đọc được điều đó trong ánh mắt cô (nhân tiện xin hãy cẩn trọng với những gì cô bộc lộ qua cái cơ quan ấy nhé; tôi rất nhanh nhạy trong việc diễn giải ngôn ngữ của nó đấy). Vậy thì hãy tin lời tôi—tôi không phải là một tên ác nhân; cô đừng có mà tưởng tượng thế—đừng có gán cho tôi bất cứ sự đồi bại tột cùng nào như thế; mà nguyên nhân, tôi thực sự tin là do hoàn cảnh đưa đẩy nhiều hơn là do bản tính tự nhiên của tôi, tôi chỉ là một kẻ tội đồ tầm thường nhàm chán, đã quá quen thuộc với mọi trò tiêu khiển nhỏ nhặt bỉ oỉ mà bọn nhà giàu vô tích sự vẫn dùng để bấu víu lấy cuộc đời. Cô có ngạc nhiên khi tôi thổ lộ điều này với cô không? Hãy biết rằng trong suốt quãng đời tương lai, cô sẽ thường xuyên thấy mình bất đắc dĩ trở thành người giữ kín những bí mật của đám người quen: người ta sẽ theo bản năng mà nhận ra, giống như tôi vừa làm, rằng sở trường của cô không phải là kể lể về bản thân, mà là lắng nghe người khác tự sự; họ cũng sẽ cảm nhận được rằng cô lắng nghe không phải với cái nhìn khinh miệt độc địa dành cho sự thiếu suy nghĩ của họ, mà bằng một thứ sự đồng cảm bẩm sinh; sự đồng cảm ấy càng an ủi và khích lệ hơn biết bao khi nó hiện diện một cách vô cùng kín đáo.

— Làm sao ngài biết được?—làm sao ngài có thể đoán ra hết những điều đó cơ chứ, thưa ngài?

— Tôi thừa biết chứ; thế nên tôi mới thoải mái bộc bạch cứ như thể mình đang viết nhật ký vậy. Cô sẽ bảo rằng lẽ ra tôi phải vượt lên trên hoàn cảnh; đúng thế—lẽ ra tôi nên làm vậy; nhưng cô thấy đấy, tôi đã không làm được. Khi số phận đối xử bất công với tôi, tôi lại không đủ khôn ngoan để giữ cho mình bình tĩnh; tôi trở nên liều lĩnh; rồi tôi tha hóa. Giờ đây, khi bất kỳ một tên ngốc đồi bại nào khơi gợi sự chê bai trong tôi bằng thứ ngôn ngữ tục tĩu rẻ tiền của hắn, tôi chẳng thể tự huyễn hoặc rằng mình cao cả hơn hắn; tôi buộc phải thừa nhận rằng hắn và tôi đứng cùng một mức. Ước gì tôi đã có thể giữ vững vàng—Chúa biết là tôi ao ước biết bao! Hãy sợ hãi sự cắn rứt lương tâm khi cô bị cám dỗ làm điều sai trái, Miss Eyre ạ; sự cắn rứt ấy chính là chất độc của cuộc đời.

— Người ta vẫn bảo sự hối cải là liều thuốc giải cho nó mà thưa ngài.

— Đó không phải là liều thuốc giải. Sự cải tà quy chính mới là thuốc giải; và tôi hoàn toàn có thể cải tà—tôi vẫn còn đủ sức mạnh để làm điều đó—nếu như—nhưng nghĩ ngợi làm gì khi mà tôi đang bị bó buộc, gánh nặng trĩu vai và bị nguyền rủa thế này? Hơn nữa, vì hạnh phúc đã vĩnh viễn khước từ tôi, tôi có quyền tìm kiếm niềm vui từ cuộc đời này; và tôi sẽ lấy nó cho bằng được, bất chấp cái giá phải trả là gì.

— Thế thì ngài sẽ càng tha hóa hơn nữa đấy, thưa ngài.

— Có thể lắm chứ: nhưng tại sao tôi lại phải làm thế, nếu tôi có thể tìm được niềm vui ngọt ngào và tươi mới? Và tôi hoàn toàn có thể tìm thấy nó ngọt ngào và tươi mới hệt như giọt mật hoang dã mà loài ong hút trên đồng hoang vậy.

— Nó sẽ châm chích đấy—nó sẽ có vị đắng ngắt đấy thưa ngài.

— Sao cô biết được?—cô đã thử bao giờ đâu. Trông cô mới nghiêm túc làm sao—trông cô mới trịnh trọng làm sao; trong khi cô hoàn toàn mù tịt về chuyện này giống y như cái đầu trạm trổ trên chiếc tráp này vậy (ngài nhấc một món đồ trên bệ lò sưởi lên). Cô chẳng có quyền gì để lên lớp tôi cả, hỡi cái kẻ mới tập tễnh bước vào đời và hoàn toàn xa lạ với những bí ẩn của nó.

— Tôi chỉ đang nhắc nhở ngài chính những lời ngài vừa thốt ra thôi, thưa ngài: ngài bảo rằng sai lầm đem lại sự cắn rứt, và ngài đã gọi sự cắn rứt ấy là chất độc của sự tồn tại.

— Và giờ thì ai đang bàn về sai lầm cơ chứ? Tôi cho rằng ý nghĩ vừa lướt qua tâm trí mình không hẳn là một sai lầm. Tôi tin đó là một nguồn cảm hứng thì đúng hơn là một sự cám dỗ: nó vô cùng dễ chịu, vô cùng vỗ về—tôi biết rõ điều đó. Nó lại kéo đến kìa! Đó không phải là ác quỷ đâu, tôi đảm bảo với cô đấy; hoặc giả nếu đúng là nó đi chăng nữa, thì nó cũng đã khoác lên mình tấm áo choàng của một sứ giả ánh sáng. Tôi nghĩ mình phải chào đón một vị khách đẹp đẽ nhường ấy khi nó xin bước vào trái tim tôi.

— Hãy cảnh giác với nó đi thưa ngài; đó không phải là một thiên thần chân chính đâu.

— Lại một lần nữa, làm sao cô biết được? Dựa vào bản năng gì mà cô dám lớn tiếng phân biệt giữa một kẻ đọa đày từ vực thẳm và một sứ giả đến từ ngai vàng vĩnh cửu—giữa một người dẫn đường và một kẻ cám dỗ cơ chứ?

— Tôi phán đoán qua nét mặt của ngài, thưa ngài, nó đã trở nên bấn loạn khi ngài nói rằng gợi ý đó đã quay trở lại. Tôi cảm thấy chắc chắn rằng nó sẽ đem lại cho ngài nhiều khốn khổ hơn nữa nếu ngài lắng nghe nó.

— Hoàn toàn không đâu—nó mang theo thông điệp ân huệ nhất trên đời; còn lại thì cô chẳng phải là kẻ giữ hộ lương tâm cho tôi, nên đừng có mà lo bò trắng răng. Nào, hãy bước vào đây, hỡi kẻ lang thang xinh đẹp!

Ngài thốt lên câu ấy cứ như đang nói chuyện với một ảo ảnh, một thứ vô hình với bất kỳ ai ngoài chính ngài; đoạn, ngài khoanh hai tay đang dang dở trước ngực, như thể đang ôm trọn lấy sinh linh vô hình ấy vào lòng.

— Giờ thì, - ngài tiếp lời, lại quay sang nói chuyện với tôi, - tôi đã tiếp đón vị lữ khách ấy—một vị thần giấu mặt, theo đúng như tôi hằng tin tưởng. Nó đã làm tôi thấy khá hơn rồi: trái tim tôi vốn dĩ chẳng khác gì một cái hầm mộ; giờ đây nó sẽ trở thành một ngôi đền.

— Nói thật với ngài nhé, thưa ngài, tôi chẳng hiểu gì sất: tôi không thể tiếp tục cuộc trò chuyện này nổi nữa, bởi nó vượt quá tầm hiểu biết của tôi rồi. Chỉ có một điều duy nhất tôi biết: ngài từng bảo mình không tốt đẹp như mong muốn, và ngài hối hận vì sự thiếu sót của chính mình;—cả điều này nữa tôi có thể lĩnh hội được: ngài đã ám chỉ rằng việc mang một ký ức vấy bẩn chính là gông cùm vĩnh viễn. Tôi thiết nghĩ, nếu ngài nỗ lực hết sức, theo thời gian ngài sẽ thấy việc trở thành con người mà chính ngài phải kính trọng là điều khả thi; và rằng nếu từ ngày hôm nay, ngài bắt đầu quyết tâm sửa đổi suy nghĩ cùng hành동 của mình, thì chỉ trong vài năm nữa, ngài sẽ tích lũy được một kho tàng ký ức mới mẻ và không tì vết, để rồi có thể hoài niệm lại với niềm vui sướng.

— Suy nghĩ thật xác đáng; lời nói rất đúng đắn, Miss Eyre; và ngay lúc này đây, tôi đang dùng sự nhiệt huyết để lát đường xuống địa ngục đấy.

— Thưa ngài?

— Tôi đang vạch ra những dự định tốt đẹp, thứ mà tôi tin là bền vững tựa đá cuôn. Chắc chắn là những mối quan hệ và chí hướng của tôi sẽ phải khác xa so với trước đây.

— Và tốt hơn ư?

— Và tốt hơn—tốt hơn nhiều giống như vàng nguyên chất so với xỉ than dơ bẩn vậy. Cô có vẻ hoài nghi tôi; còn tôi thì chẳng mảy may nghi ngờ bản thân mình: tôi thừa biết mục đích của mình là gì, động cơ của tôi ra sao; và ngay phút giây này, tôi ban hành một đạo luật, bất di bất dịch như luật lệ của người Medes và người Phổ, rằng cả hai điều đó đều đúng đắn.

— Chúng không thể đúng được đâu, thưa ngài, nếu chúng đòi hỏi phải có một bộ luật mới để hợp pháp hóa chúng.

— Chúng hoàn toàn đúng đấy, Miss Eyre, dẫu cho chúng có thực sự cần đến một bộ luật mới đi chăng nữa: những sự kết hợp chưa từng có của hoàn cảnh đòi hỏi những nguyên tắc chưa từng có.

— Nghe có vẻ là một châm ngôn nguy hiểm đấy thưa ngài; bởi người ta có thể nhận thấy ngay lập tức là nó rất dễ bị lợi dụng.

— Này nhà hiền triết lý sự cùn! Quả đúng là thế đấy: nhưng tôi xin thề bằng các vị thần hộ mệnh của gia đình mình rằng tôi sẽ không lạm dụng nó đâu.

— Ngài cũng chỉ là một con người phàm trần và dễ mắc sai lầm.

— Tôi đúng là thế: và cô cũng vậy—thì sao nào?

— Kẻ phàm trần dễ sai lầm không nên tự ý tiếm quyền mà chỉ có đấng thần linh toàn bích mới có thể yên tâm trao gửi.

— Quyền gì cơ?

— Quyền phán quyết về bất kỳ một đường lối hành xử kỳ lạ và không được chuẩn y nào rằng—"Cứ coi đó là đúng đi."

— "Cứ coi đó là đúng đi"—đúng y nguyên mấy từ đó đấy; cô vừa thốt ra rồi đấy.

— Mong rằng nó đúng vậy, - tôi nói, vừa đứng dậy, vì nhận thấy việc tiếp tục một cuộc tranh luận hoàn toàn mịt mờ đối với mình là vô nghĩa; hơn nữa, tôi cũng cảm thấy bản chất của người đối thoại đang vượt quá tầm với của mình; ít nhất là ở thời điểm hiện tại, đồng thời dấy lên nỗi bất an cùng cảm giác mơ hồ về sự bất ổn thường trực đi kèm với sự mặc cảm dốt nát.

— Cô đi đâu đấy?

— Đi cho Adèle đi ngủ: đã quá giờ ngủ của con bé rồi.

— Cô sợ tôi đấy à, vì tôi nói chuyện cứ như một con Nhân Sư vậy.

— Ngôn từ của ngài mang tính ẩn dụ, thưa ngài: nhưng dẫu có hoang mang đi chăng nữa, tôi chắc chắn không hề sợ hãi.

— Cô đang sợ đấy—cái tôi của cô đang sợ việc buông lời ngớ ngẩn.

— Theo nghĩa đó thì tôi thực sự lo ngại—tôi chẳng có hứng thú nói nhảm đâu.

— Nếu cô có nói thế thật, thì với cái vẻ mặt nghiêm túc và điềm đạm ấy, chắc tôi sẽ nhầm tưởng đó là lời hay ý đẹp mất. Cô có bao giờ cười không hả Miss Eyre? Đừng mất công trả lời—tôi thấy cô hiếm khi cười lắm; nhưng cô hoàn toàn có thể cười rất vui vẻ: tin tôi đi, bản chất cô không hề khắc khổ, cũng như tôi không hề mang bản tính độc ác vậy. Sự kìm kẹp ở trường Lowood vẫn còn chút vương vấn trên người cô; nó kiềm chế nét mặt, nén tiếng nói và trói buộc chân tay cô; và cô cảm thấy sợ hãi khi đứng trước một người đàn ông và cũng là một người anh em—hoặc người cha, hay ông chủ, hoặc bất cứ thứ gì cô muốn—rằng không dám cười quá tươi, nói quá lớn hay chuyển động quá nhanh: nhưng theo thời gian, tôi nghĩ cô sẽ học được cách sống tự nhiên với tôi, cũng như tôi thấy không thể nào cứ mãi câu nệ khuôn phép với cô được; và khi ấy ánh mắt cũng như cử động của cô sẽ tràn đầy sức sống và phong phú hơn nhiều so với những gì cô dám thể hiện lúc này. Thỉnh thoảng tôi vẫn thoáng thấy bóng dáng của một chú chim tò mò nào đó ló dạng qua những thanh song sắt được cài chặt của chiếc lồng: một sinh vật bị giam cầm đầy sống động, bồn chồn và quả quyết đang ở đó; giá mà được tự do, nó hẳn đã bay vút tận mây xanh. Cô vẫn quyết định đi bằng được cơ à?

— Đã điểm chín giờ rồi thưa ngài.

— Kệ quái gì chứ,—chờ một phút đã: Adèle hãy còn chưa sẵn sàng đi ngủ đâu. Tư thế của tôi lúc này đây, Miss Eyre ạ, với tấm lưng quay về phía ngọn lửa và gương mặt hướng ra căn phòng, rất thuận lợi cho việc quan sát. Trong lúc trò chuyện với cô, thỉnh thoảng tôi vẫn để mắt đến Adèle (tôi có những lý do riêng để coi con bé là một đối tượng nghiên cứu thú vị—những lý do mà tôi có thể, không, chắc chắn sẽ thổ lộ với cô vào một ngày nào đó). Khoảng mười phút trước, con bé đã lôi ra từ trong hộp của mình một chiếc váy lụa hồng nhỏ xíu; sự phấn khích bừng sáng trên khuôn mặt khi nó mở chiếc váy ra; tính điệu đà chảy rần rật trong huyết quản, hòa quyện vào trí óc và thấm sâu vào tận tủy xương nó. "Il faut que je l’essaie!" - nó kêu lên, - "et à l’instant même!" - và lao vút ra khỏi phòng. Giờ thì con bé đang ở chỗ Sophie để mặc váy áo; chẳng mấy chốc nữa nó sẽ quay lại thôi; và tôi thừa biết mình sắp được chứng kiến cảnh gì—một bản sao thu nhỏ của Céline Varens, hồi cô ta còn xuất hiện trên sân khấu lúc màn kéo lên—Nhưng thôi bỏ qua chuyện đó đi. Tuy nhiên, những tình cảm nhạy cảm nhất của tôi sắp phải chịu một cú sốc đây: đó là trực giác của tôi lúc này; hãy cứ ở lại để xem nó có ứng nghiệm không nhé.

Chẳng mấy chốc, tiếng bước chân lách cách của Adèle vang lên ngoài sảnh. Con bé bước vào, đã biến hóa hoàn toàn đúng như lời người giám hộ tiên tri. Thay cho chiếc váy nâu mặc lúc trước là một chiếc váy bằng satin màu hồng cánh sen, ngắn cũn cỡn và phồng hết cỡ ở phần tùng váy; một vòng hoa hồng nhỏ quấn quanh trán; đôi chân đi tất lụa và mang giày xăng-đan satin trắng.

— Est-ce que ma robe va bien? - nó reo lên, vừa nhún nhảy bước tới; - et mes souliers? et mes bas? Tenez, je crois que je vais danser!

Và vừa xòe rộng váy, nó vừa nhún nhảy bước chân chữ thập khắp căn phòng cho đến khi tiếp cận được Mr. Rochester, thì xoay một vòng nhẹ nhàng trước mặt ngài bằng những đầu ngón chân, rồi quỵ một gối xuống sát chân ngài, thốt lên—

— Monsieur, je vous remercie mille fois de votre bonté; - rồi đứng dậy, nó nói thêm, - C’est comme cela que maman faisait, n’est-ce pas, monsieur?

— Chín—xác—luôn! - câu trả lời vang lên; - và cứ “comme cela” thế đấy, cô ta đã móc sạch số vàng Anh kim trong cái túi quần đùi Anh Quốc của tôi. Tôi cũng từng khờ khạo lắm chứ, Miss Eyre ạ—vâng, khờ khạo đến mức xanh rờn: chẳng có sắc xanh tươi non nào tôn lên vẻ trẻ trung của cô lúc này hơn thứ từng tô điểm cho tôi thuở trước. Tuy nhiên, Mùa Xuân của tôi đã qua rồi, nhưng nó lại để lại cho tôi bông hoa nhỏ người Pháp này trên tay, thứ mà trong vài tâm trạng, tôi rất muốn quăng quách đi cho rồi. Giờ đây chẳng còn coi trọng cái cội nguồn đã sinh ra nó; sau khi nhận ra rằng đó là thứ giống loài chẳng gì có thể bồi bổ nổi ngoại trừ bụi vàng, tôi chỉ có chút cảm tình nửa vời với cái bông hoa ấy, nhất là khi nó trông giả tạo đến thế này đây. Tôi giữ nó lại và nuôi dưỡng nó phần nhiều theo cái nguyên tắc của đạo Thiên Chúa là chuộc lại vô số tội lỗi, dù lớn hay nhỏ, bằng một việc thiện. Hôm nào tôi sẽ giải thích chuyện này cho cô nghe. Chúc ngủ ngon.