[VAI TRÒ]: Bạn là dịch giả văn học chuyên nghiệp, dịch sách tiếng Anh (Project Gutenberg, văn học kinh điển đã hết bản quyền) sang tiếng Việt.
Tôi vừa mong ngóng lại vừa sợ hãi được gặp Mr. Rochester vào ngày tiếp nối đêm không ngủ ấy: tôi muốn được nghe lại giọng nói của anh, nhưng lại sợ phải đối diện với ánh mắt anh. Suốt buổi sáng hôm ấy, chốc chốc tôi lại trông chờ anh tới; dù anh không hay lui tới phòng học, nhưng đôi khi anh vẫn ghé vào vài phút, và tôi có linh cảm chắc chắn hôm nay anh sẽ tới đây.
Nhưng buổi sáng cứ trôi qua như mọi khi: chẳng có gì làm gián đoạn nhịp học hành lặng lẽ của Adèle; chỉ là ngay sau bữa sáng, tôi nghe thấy tiếng động nhộn nhịp gần phòng của Mr. Rochester, tiếng của Mrs. Fairfax, tiếng Leah, tiếng cô đầu bếp—tức vợ của John—và cả giọng trầm đục của chính John. Có những tiếng cảm thán vang lên như: “Thật là ơn phước vì ông chủ không bị thiêu cháy trên giường!”, “Lúc nào cũng nguy hiểm khi để nến cháy qua đêm mới khôn!”, “Thật may mắn làm sao khi ông ấy đủ tỉnh táo để nghĩ đến bình nước!”, “Tôi tự hỏi sao ông ấy không làm ai thức giấc!”, “Hi vọng ông ấy sẽ không bị cảm lạnh vì ngủ trên ghế bành ở phòng sách,” vân vân.
Tiếp theo những lời bàn tán rôm rả là tiếng cọ rửa và dọn dẹp lại cho ngăn nắp; và khi tôi đi ngang qua căn phòng lúc xuống ăn trưa, nhìn qua cánh cửa mở rộng, tôi thấy mọi thứ đã được sắp xếp lại trọn vẹn ngăn nắp; chỉ là chiếc giường đã bị tháo hết rèm che. Leah đứng trên bệ cửa sổ, đang lau những ô kính bị khói làm mờ đục. Tôi định lên tiếng hỏi con bé, vì muốn biết sự việc đã được tường thuật lại thế nhưng: vừa bước tới, tôi lại thấy một người thứ hai trong phòng—một người phụ nữ đang ngồi trên chiếc ghế bành cạnh đầu giường, cẩn thận khâu những chiếc khuyên vào bộ rèm cửa mới. Người phụ nữ ấy không ai khác chính là Grace Poole.
Ả ngồi đó, vẻ điềm đạm và kiệm lời như thường lệ, trong bộ đồ vải màu nâu, chiếc tạp dề sọc ca-rô, khăn tay trắng và đội mũ trùm đầu. Ả chăm chú vào công việc, dường như toàn tâm toàn ý dồn hết tâm trí vào đó: trên vầng trán chai sạn và những nét khuôn mặt bình thường ấy, chẳng hề có chút tái nhợt hay vẻ tuyệt vọng nào mà người ta có thể trông đợi thấy trên gương mặt của một kẻ từng mưu toan sát nhân, một kẻ mà nạn nhân suýt mạng hôm qua đã lần theo đến tận sào huyệt, và (như tôi tin là vậy), đã buộc tội ả về tội ác mà ả định thực hiện. Tôi kinh ngạc—hoàn toàn sững sờ. Ả ngước lên trong lúc tôi vẫn đang chằm chằm nhìn ả: không một chút giật mình, sắc mặt không hề tái đi hay ửng lên để lộ sự xúc động, sự nhận thức về tội lỗi, hay nỗi sợ bị phát hiện. Ả cất lời: “Chào cô ạ,” với vẻ dửng dưng và cộc lốc quen thuộc; rồi nhặt một chiếc khuyên khác cùng cuộn chỉ lên, tiếp tục công việc may vá của mình.
“Ta sẽ thử thách ả xem sao,” tôi thầm nghĩ: “sự thản nhiên đến cùng cực này thật vượt quá tầm hiểu biết.”
“Chào cô Grace,” tôi lên tiếng. “Ở đây có chuyện gì xảy ra vậy? Vừa nãy tôi tưởng như nghe thấy tất cả gia nhân đang bàn tán với nhau.”
“Chỉ là tối qua ông chủ đọc sách trên giường; ông ấy ngủ quên khi nến vẫn đang cháy, và rèm cửa đã bắt lửa; nhưng may mắn thay, ông ấy đã tỉnh dậy trước khi chăn nệm hay đồ gỗ bén lửa, và kịp thời dập tắt ngọn lửa bằng nước trong chiếc vạc.”
“Quả là một chuyện kỳ lạ!” tôi nói với giọng nhỏ: rồi nhìn thẳng vào ả—“Mr. Rochester không đánh thức ai dậy sao? Không ai nghe thấy động tĩnh gì của ông ấy hay sao?”
Ả lại ngước đôi mắt lên nhìn tôi, và lần này trong ánh mắt ấy thấp thoáng điều gì đó đầy ẩn ý. Ả có vẻ dò xét tôi đầy cảnh giác; rồi ả đáp—
“Gia nhân ngủ ở tít đằng xa, cô biết đấy, nên chắc gì đã nghe thấy. Phòng của Mrs. Fairfax và phòng cô là gần phòng ông chủ nhất; nhưng Mrs. Fairfax bảo bà chẳng nghe thấy gì cả: người ta về già thường ngủ say lắm.” Ả dừng lại, rồi bồi thêm bằng một điệu bộ có vẻ hờ hững giả tạo, nhưng giọng điệu vẫn đầy ngụ ý và sâu xa—“Nhưng cô còn trẻ mà, thưa cô; và tôi đoán là một người ngủ không sâu giấc: có lẽ cô đã nghe thấy tiếng động gì chăng?”
“Tôi có nghe,” tôi nói, hạ thấp giọng xuống để Leah, người vẫn đang lau kính, không thể nghe thấy, “và ban đầu tôi cứ nghĩ đó là Pilot; nhưng Pilot không thể cười nổi; và tôi chắc chắn mình đã nghe thấy một tiếng cười, một tiếng cười rất lạ.”
Ả lấy một đoạn chỉ mới, cẩn thận xoa sáp vào, xỏ chỉ qua lỗ kim bằng một đôi tay vững vàng, rồi điềm tĩnh nhận xét—
“Chắc là khó có chuyện ông chủ lại cười, thưa cô, khi mà ông ấy đang gặp nguy hiểm lớn nhường ấy: Chắc là cô nằm mơ rồi.”
“Tôi không hề mơ,” tôi nói với chút ít bực bội, bởi vẻ bình thản trơ trẽn của ả làm tôi phát cáu. Ả lại nhìn tôi; và vẫn với ánh mắt dò xét đầy ẩn ý ấy.
“Cô đã nói với ông chủ rằng cô nghe thấy tiếng cười chưa?” ả gặng hỏi.
“Tôi chưa có cơ hội nói chuyện với anh ấy sáng nay.”
“Cô đã không nghĩ đến việc mở cửa phòng ra và nhìn ra hành lang đó chứ?” ả hỏi tiếp.
Ả có vẻ đang tra khảo tôi, mưu toan gặng hỏi để moi thông tin từ tôi một cách bất cẩn. Ý nghĩ chợt lóe lên trong đầu tôi rằng nếu ả phát hiện ra tôi đã biết hoặc đang hoài nghi tội lỗi của ả, ả sẽ giở những trò độc ác hiểm độc nào đó với tôi; tôi tự nhủ tốt hơn hết là nên cẩn trọng đề phòng.
“Trái lại,” tôi đáp, “tôi đã chốt cửa phòng mình lại.”
“Thế ra cô không có thói quen chốt cửa mỗi đêm trước khi lên giường sao?”
“Con quỷ dữ! ả muốn dò la thói quen của ta, để rồi tiện đường vạch ra mưu kế!” Sự phẫn nộ lại lấn át sự thận trọng: tôi sắc sảo đáp lại, “Từ trước tới nay tôi thường hay quên cài chốt: tôi không nghĩ nó lại cần thiết đến thế. Tôi không hề biết rằng có hiểm họa hay phiền phức nào phải lo sợ ở Thornfield Hall cả: nhưng từ nay về sau” (tôi nhấn mạnh từng từ một cách rõ ràng) “tôi sẽ cẩn thận làm mọi thứ thật an toàn trước khi dám ngả lưng đi ngủ.”
“Làm vậy sẽ khôn ngoan đấy ạ,” câu trả lời của ả vang lên: “vùng này yên bình chẳng kém bất cứ nơi nào tôi biết, và tôi chưa từng nghe nói có kẻ trộm nào dám bén mảng tới dinh thự kể từ khi nó được xây lên, dù cho có hàng trăm bảng Anh tiền đồ bạc trong phòng chứa đồ bạc, ai cũng rõ cả đấy. Và cô thấy đấy, một ngôi lại lớn như thế này mà lại rất ít gia nhân, bởi ông chủ vốn chẳng mấy khi ở đây; và khi ông ấy về, vì là một người độc thân, ông ấy chẳng cần phục dịch gì nhiều; nhưng tôi luôn nghĩ cẩn tắc vô ưu vẫn hơn; cái cửa thì cài chốt nhanh thôi, và có một chiếc chốt cửa chắn giữa mình với bất kỳ tai họa nào rình rập quanh đây cũng chẳng thừa thãi gì. Rất nhiều người, thưa cô, cứ thích phó mặc tất cả cho ơn trên; nhưng tôi thì bảo ơn trên sẽ không ban phát phép màu nếu ta không tự dùng lấy phương tiện, dẫu ngài vẫn thường ban phước khi chúng ta biết sử dụng chúng một cách khôn ngoan.” Và đến đây ả khép lại bài diễn thuyết của mình: một bài dài đối với ả, và được thốt lên với vẻ ngoan đạo giả trân của một tín đồ phái Quaker.
Tôi vẫn đứng sững sờ hoàn toàn trước cái gọi là sự tự chủ thần kỳ và thói đạo đức giả khôn lường của ả, thì cô đầu bếp bước vào.
“Mrs. Poole,” cô ta nói, hướng về phía Grace, “bữa trưa của gia nhân sắp sẵn rồi đấy: cô có xuống ăn không?”
“Không; cứ để cốc bia đen và chút bánh pudding của tôi lên một cái khay, tôi mang lên phòng trên ăn.”
“Cô có ăn chút thịt không?”
“Chỉ một miếng nhỏ, với chút phô mai thôi, thế là đủ.”
“Còn cháo sago thì sao?”
“Bây giờ cứ để đấy đã: lát nữa gần giờ uống trà tôi sẽ xuống; tôi sẽ tự làm.”
Cô đầu bếp lúc này quay sang tôi, bảo rằng Mrs. Fairfax đang đợi tôi: thế là tôi rời đi.
Tôi hầu như chẳng nghe rõ lời kể của Mrs. Fairfax về vụ cháy rèm cửa trong bữa trưa, bởi tâm trí tôi bận mải nghiền ngẫm về tính cách đầy ẩn số của Grace Poole, và thậm chí còn suy ngẫm sâu hơn về bài toán vị thế của ả tại Thornfield, tự hỏi tại sao sáng nay ả lại không bị bắt giam, hay ít nhất cũng bị sa thải khỏi công việc làm thuê cho ông chủ. Tối qua anh suýt chút nữa đã tuyên bố rõ ràng sự chắc chắn của mình về tội ác của ả: nguyên nhân huyền bí nào đã ngăn cản anh buộc tội ả? Tại sao anh lại còn dặn dò tôi phải giữ kín chuyện này? Thật kỳ lạ: một người đàn ông kiêu hãnh, dễ giận dữ và cao ngạo dường như lại rơi vào tầm kiểm soát của một kẻ hầu người hạ thấp hèn nhất; nằm trong tầm kiểm soát của ả đến mức ngay cả khi ả ra tay sát hại anh, anh cũng không dám công khai buộc tội ả về hành vi mưu sát ấy, chứ đừng nói đến chuyện trừng phạt ả.
Giả sử Grace còn trẻ trung và xinh đẹp, tôi đã có thể bị cám dỗ để nghĩ rằng những tình cảm dịu dàng hơn sự thận trọng hay nỗi sợ hãi đã chi phối Mr. Rochester để ông bào chữa cho ả; nhưng với một kẻ thô kệch, đứng tuổi như ả, ý nghĩ ấy là điều không thể chấp nhận được. “Tuy nhiên,” tôi tự nhủ, “ả cũng từng có thời trẻ trung; tuổi trẻ của ả chắc hẳn đồng trang lứa với ông chủ: Mrs. Fairfax từng nói với tôi rằng ả đã sống ở đây rất nhiều năm rồi. Tôi không nghĩ ả từng có nhan sắc; nhưng xét cho cùng, có thể ả sở hữu sự độc đáo và tính cách mạnh mẽ để bù đắp cho những thiệt thòi về ngoại hình. Mr. Rochester vốn là người ái mộ những gì quyết đoán và khác thường: ít ra thì Grace cũng là kẻ khác thường. Lỡ như một nỗi hứng thú thuở trước (một sự đồng bóng hoàn toàn có thể xảy ra ở một bản tính bộc chạp và ngoan cố như anh) đã đẩy anh vào tay ả, và giờ đây ả đang thao túng hành động của anh bằng một thứ ảnh hưởng ngầm, hậu quả từ chính sự thiếu suy nghĩ của anh, thứ mà anh không tài nào rũ bỏ nổi và cũng chẳng dám phớt lờ thì sao?” Thế nhưng, khi vừa nghĩ đến điểm mộng tưởng này, dáng người vuông vức, phẳng lì cùng gương mặt xấu xí, khô khốc, thậm chí thô kệch của Mrs. Poole lại hiện lên quá rõ ràng trong tâm trí tôi, khiến tôi thầm nhủ: “Không; thật vô lý! Giả thiết của tôi không thể đúng được. Tuy nhiên,” tiếng nói thầm thì trong sâu thẳm trái tim mách bảo, “bản thân cô cũng đâu có xinh đẹp gì, và biết đâu Mr. Rochester lại đánh giá cao cô; dẫu sao đi nữa, cô cũng từng nhiều lần cảm thấy như thể anh ấy có ý đó; và đêm qua—hãy nhớ lại lời nói của anh ấy; hãy nhớ lại ánh mắt ấy; hãy nhớ lại giọng nói ấy!”
Tôi nhớ rất rõ tất cả; lời nói, cái nhìn và giọng điệu lúc ấy dường như sống động trở lại. Tôi lúc bấy giờ đã ở trong phòng học; Adèle đang tập vẽ; tôi cúi người xuống bên con bé và chỉ tay vào chiếc bút chì. Adèle ngước lên với vẻ hơi giật mình.
“Qu’avez-vous, mademoiselle?” con bé nói. “Vos doigts tremblent comme la feuille, et vos joues sont rouges: mais, rouges comme des cerises!”
“Ta bị nóng do cúi người thôi, Adèle ạ!” Con bé tiếp tục phác thảo; tôi tiếp tục chìm đắm trong suy nghĩ.
Tôi vội vã xua đi khỏi tâm trí ý nghĩ ghê tởm mà tôi vừa nãy gán cho Grace Poole; nó khiến tôi thấy ghê tởm chính mình. Tôi đem bản thân ra so sánh với ả, và nhận ra chúng tôi khác nhau một trời một vực. Bessie Leaven từng nói tôi trông ra dáng tiểu thư lắm; và cô ấy đã nói đúng—tôi chính là một tiểu thư. Và giờ đây trông tôi còn khá khẩm hơn nhiều so với hồi Bessie gặp tôi; tôi có da có thịt hơn, hồng hào hơn, tràn đầy sức sống và sinh khí hơn, bởi tôi có những niềm hy vọng tươi sáng hơn và những niềm vui sâu sắc hơn.
“Buổi tối đang đến gần,” tôi thầm nghĩ khi hướng mắt ra ngoài cửa sổ. “Hôm nay tôi chưa từng nghe thấy tiếng nói hay bước chân của Mr. Rochester trong nhà; nhưng chắc chắn tôi sẽ gặp anh ấy trước khi màn đêm buông xuống: Buổi sáng tôi từng sợ hãi cuộc gặp gỡ đó; giờ đây tôi lại khao khát nó, bởi sự mong chờ đã bị dồn nén quá lâu nên nay đã trở nên sốt ruột.”
Khi màn sụp tối thực sự khép lại, và khi Adèle rời khỏi tôi để lên phòng mẫu giáo chơi đùa cùng Sophie, tôi quả thực vô cùng khao khát điều đó. Tôi ngóng chờ tiếng chuông reo vang ở tầng dưới; tôi ngóng chờ Leah bước lên mang theo một lời nhắn; đôi khi tôi tưởng lầm mình nghe thấy tiếng bước chân của chính Mr. Rochester, và tôi quay phắt về phía cửa, ngóng chờ nó bật mở để đón anh vào. Cánh cửa vẫn khép chặt; chỉ có bóng tối lùa qua khung cửa sổ. Dẫu sao thì trời vẫn chưa muộn; anh vẫn thường cho gọi tôi vào lúc bảy và tám giờ, mà lúc này mới chỉ có sáu giờ. Chắc chắn tôi sẽ không phải thất vọng hoàn toàn vào tối nay, khi mà tôi có bao nhiêu điều muốn nói với anh! Tôi muốn khơi lại câu chuyện về Grace Poole, và nghe xem anh sẽ đáp lại thế nào; tôi muốn hỏi thẳng anh xem có thực sự tin rằng ả chính là kẻ đã gây ra vụ mưu sát ghê rợn đêm qua hay không; và nếu đúng là thế, tại sao anh lại phải giấu giếm tội ác của ả. Sự tò mò của tôi có làm anh chướng tai gai mắt hay không chẳng quan trọng mấy; tôi thừa hiểu cái khoái cảm khi được trêu chọc rồi lại dỗ dành anh luân phiên nhau; đó là điều tôi vô cùng thích thú, và một trực giác vững vàng luôn ngăn tôi không đi quá giới hạn; tôi chưa bao giờ dám vượt qua ranh giới của sự trêu ngươi; đứng ngay trên bờ vực thẳm ấy là lúc tôi thích thử tài bản thân nhất. Vẫn giữ gìn từng lễ nghĩa nhỏ nhặt nhất, từng sự đứng đắn thuộc về địa vị của mình, tôi vẫn có thể đối thoại tranh luận với anh mà không hề sợ hãi hay bị gò bó ngượng ngùng; điều này vừa vặn hợp ý cả anh lẫn tôi.
Cuối cùng thì tiếng bước chân cũng kẽo kẹt vang lên trên cầu thang. Leah xuất hiện; nhưng chỉ để thông báo rằng trà đã dọn sẵn trong phòng Mrs. Fairfax. Tôi liền bước tới đó, ít ra cũng thấy mừng vì được xuống tầng dưới; bởi tôi tưởng tượng điều đó sẽ đưa tôi lại gần sự hiện diện của Mr. Rochester hơn.
“Chắc cháu đang thèm trà lắm,” người phụ nữ hiền hậu nói khi tôi đến bên bà; “cháu ăn ít quá vào bữa trưa. Ta e rằng,” bà nói tiếp, “hôm nay sức khỏe cháu không tốt: mặt cháu trông cứ phừng phừng và có vẻ sốt.”
“Ôi, cháu hoàn toàn khỏe mạnh ạ! Chưa bao giờ cháu thấy khỏe hơn thế.”
“Thế thì cháu phải chứng minh điều đó bằng cách ăn uống thật ngon miệng nhé; cháu rót trà giùm ta trong lúc ta đan nốt hàng này được chứ?” Làm xong việc, bà đứng dậy kéo tấm rèm che nắng xuống, nãy giờ bà vẫn kéo lên, có lẽ để tận dụng triệt để ánh sáng ban ngày, dẫu cho trời tối lúc này đang sập nhanh thành màn đêm tĩnh mịch.
“Đêm nay trời quang mây tạnh,” bà nói khi nhìn qua những ô kính, “dù không có sao; nhìn chung Mr. Rochester đã có một chuyến đi thuận lợi.”
“Chuyến đi!—Mr. Rochester đi đâu sao? Cháu không biết là anh ấy ra ngoài.”
“Ồ, anh ấy khởi hành ngay sau khi ăn sáng! Anh ấy đi đến Theas, dinh thự của Mr. Eshton, cách Millcote mười dặm về phía bên kia. Ta tin là ở đó đang tụ họp một nhóm đông người; Lord Ingram, Sir George Lynn, Colonel Dent, và những vị khác nữa.”
“Bà có mong anh ấy tối nay về không?”
“Không—mà ngày mai cũng chẳng về đâu; ta nghĩ rất có thể anh ấy sẽ ở lại một tuần hoặc hơn thế: khi những người sang trọng, thời thượng ấy tụ tập lại với nhau, họ được vây quanh bởi biết bao sự tao nhã và vui tươi, được chu cấp đầy đủ mọi thứ có thể làm hài lòng và giải trí, nên họ chẳng vội vã gì mà chia tay nhau. Đàn ông đặc biệt hay được săn đón trong những dịp như thế; và Mr. Rochester lại là người tài hoa và hoạt bát trong các buổi giao thiệp, nên ta tin anh ấy rất được lòng mọi người: các quý cô vô cùng mến mộ anh ấy; dẫu cháu sẽ không nghĩ ngoại hình của anh ấy lại có thể khiến họ đặc biệt ấn tượng: nhưng ta cho rằng sự uyên bác và tài năng của anh ấy, có lẽ cả sự giàu có và dòng dõi danh giá nữa, đã bù đắp cho bất kỳ khuyết điểm nhỏ nhặt nào về diện mạo.”
“Ở Theas có các quý cô không thưa bà?”
“Có Mrs. Eshton và ba cô con gái—quả thực là những tiểu thư vô cùng tao nhã; và còn có tiểu thư danh giá Blanche cùng Mary Ingram, ta cho là những người phụ nữ đẹp nhất đấy: quả thực ta từng gặp Blanche sáu hay bảy năm trước, khi con bé mới mười tám tuổi. Nó từng đến đây dự một buổi vũ hội và tiệc Giáng sinh do Mr. Rochester tổ chức. Cháu phải tận mắt thấy phòng ăn ngày hôm đó—nó được trang hoàng lộng lẫy và rực rỡ ánh đèn biết bao! Ta đoán lúc đó có khoảng năm mươi quý ông quý bà hiện diện—toàn là những gia đình quyền quý hàng đầu trong hạt; và tiểu thư Ingram được coi là hoa khôi của buổi tối hôm đó.”
“Bà đã thấy cô ấy, Mrs. Fairfax nói vậy: cô ấy trông như thế nào ạ?”
“Ừ, ta đã thấy cô ấy. Các cánh cửa phòng ăn mở rộng; và vì đang là mùa Giáng sinh, gia nhân được phép tụ họp ở sảnh lớn để nghe các quý cô ca hát và chơi đàn. Mr. Rochester bắt ta phải vào trong, và ta ngồi xuống một góc yên tĩnh để ngắm nhìn họ. Ta chưa từng thấy khung cảnh nào tráng lệ hơn thế: các quý cô ăn vận vô cùng lộng lẫy; hầu hết bọn họ—ít ra là phần lớn các cô trẻ tuổi—đều trông rất xinh đẹp; nhưng tiểu thư Ingram chắc chắn là nữ hoàng.”
“Và cô ấy trông thế nào ạ?”
“Cao ráo, bộ ngực nở nang, bờ vai xuôi; chiếc cổ dài, uyển chuyển: làn da ngăm đen nhưng sáng và mịn màng; những đường nét quý phái; đôi mắt có phần giống của Mr. Rochester: to và đen, rực rỡ như những viên kim cương. Và rồi cô ấy sở hữu mái tóc tuyệt đẹp làm sao: đen nhánh như cánh quạ và được chải chuốt vô cùng hợp gương mặt: một búi tóc dày tết cao đằng sau, và phía trước là những lọn tóc xoăn dài và óng ả nhất mà ta từng thấy. Cô ấy mặc một bộ đồ trắng tinh; một chiếc khăn choàng màu hổ phách vắt qua vai và ngực áo, thắt nút ở một bên, buông thõng những dải tua rua dài xuống đầu gối. Cô ấy còn cài một bông hoa màu hổ phách trên mái tóc: nó nổi bật vô cùng khi đặt cạnh mảng tóc xoăn đen nhánh.”
“Chắc chắn cô ấy được ngưỡng mộ lắm phải không ạ?”
“Đúng vậy, quả thật là thế: và không chỉ vì nhan sắc, mà còn vì tài năng nữa. Cô ấy là một trong những quý cô cất tiếng hát: có một quý ông đệm đàn piano cho cô ấy. Cô ấy và Mr. Rochester đã song ca với nhau một bài.”
“Mr. Rochester ư? Cháu không biết là anh ấy biết hát đấy.”
“Ồ! Anh ấy có giọng trầm ấm và một khiếu âm nhạc tuyệt vời.”
“Còn tiểu thư Ingram: giọng cô ấy thế nào ạ?”
“Vô cùng đầm ấm và nội lực: cô ấy hát rất hay, lắng nghe cô ấy là một sự thưởng thức;—và sau đó cô ấy còn chơi piano nữa. Ta chẳng phải kẻ sành nhạc, nhưng Mr. Rochester thì có; và ta nghe anh ấy khen ngợi ngón đàn của cô ấy điêu luyện đến kinh ngạc.”
“Và vị tiểu thư vừa xinh đẹp vừa tài năng ấy, cô ấy vẫn chưa kết hôn sao?”
“Có vẻ là vậy: ta nghĩ cả cô ấy lẫn em gái đều không có khối tài sản quá lớn. Điền trang của lão bá tước Ingram hầu hết đều theo chế độ thừa kế ngầm, và người con trai trưởng gần như hưởng trọn tất cả.”
“Nhưng cháu lấy làm lạ là không có nhà quý tộc hay quý ông giàu có nào để mắt đến cô ấy sao: ví dụ như Mr. Rochester chẳng hạn. Anh ấy giàu có cơ mà, phải không ạ?”
“Ồ! Đúng vậy. Nhưng cháu thấy đấy, giữa họ có sự chênh lệch tuổi tác đáng kể: Mr. Rochester đã gần bốn tuổi; trong khi cô ấy mới chỉ hai lăm.”
“Thì sao chứ? Những cuộc hôn nhân chênh lệch hơn thế vẫn diễn ra mỗi ngày mà.”
“Đúng thế: nhưng ta khó mà tưởng tượng được Mr. Rochester lại nuôi dưỡng ý nghĩ kiểu đó. Mà cháu chẳng ăn gì cả: từ lúc uống trà đến giờ cháu hầu như chưa chạm môi vào đâu.”
“Dạ không: cháu khát quá nên không ăn nổi. Bà cho cháu xin thêm một tách nữa nhé?”
Tôi lại định quay lại chủ đề về khả năng thành đôi giữa Mr. Rochester và tiểu thư xinh đẹp Blanche; nhưng Adèle bước vào, và cuộc trò chuyện bị chuyển hướng sang chuyện khác.
Khi chỉ còn lại một mình, tôi điểm lại những thông tin mình vừa thu nhặt được; nhìn thấu vào tâm can, kiểm tra những suy nghĩ và cảm xúc của bản thân, và cố gắng dùng một bàn tay nghiêm khắc để lùa những thứ đang lang thang nơi vùng hoang vu vô tận không lối thoát của trí tưởng tượng trở về cái chuồng an toàn của lẽ phải thông thường.
Đứng trước tòa án của chính mình, khi Trí Nhớ đã đưa ra lời khai về những niềm hy vọng, ước ao, tình cảm mà tôi vẫn hằng ấp ủ từ đêm qua—về tâm trạng chung mà tôi đã tự nuông chiều suốt gần hai tuần qua; khi Lý Trí bước lên và kể lại theo cách điềm tĩnh của riêng mình một câu chuyện trần trụi, chân thực, phơi bày cách tôi chối bỏ thực tại và ngấu nghiến sự hoang tưởng như kẻ cuồng dại;—tôi đã tuyên án với nội dung như sau:—
Rằng trên đời này chưa từng có một kẻ ngốc nào ngớ ngẩn hơn Jane Eyre; rằng chưa từng có một mụ ngốc viển vông nào lại tự nhồi nhét cho mình đầy những lời dối trá ngọt ngào và nuốt chửng thứ độc dược ấy cứ ngỡ nhưết mật ngọt.
“Mày,” tôi tự nhủ, “mà lại được Mr. Rochester sủng ái ư? Mày mà lại có được năng lực làm anh ấy vui lòng ư? Mày có chút tầm quan trọng nào với anh ấy sao? Đi đi! Sự ngu xuẩn của mày khiến tao phát nôn. Và mày lại đi tìm kiếm niềm vui từ những dấu hiệu ưu ái thỉnh thoảng xuất hiện—những dấu hiệu mập mờ được ban phát bởi một quý tộc danh gia vọng tộc và một kẻ từng trải sự đời dành cho một kẻ ăn nhờ ở ở và một kẻ bề tôi ngờ nghệch. Mày dám cả gan thế ư? Đồ con ngốc tội nghiệp, đần độn!—Ngay cả tư lợi bản thân cũng chẳng thể khiến mày khôn ngoan lên được sao? Mày vừa nhắc lại với chính mình khung cảnh ngắn ngủi của đêm qua vào sáng nay hả?—Che mặt lại và thấy xấu hổ đi! Anh ấy vừa cất lời khen ngợi đôi mắt mày đấy à? Đồ cún mù lòa! Hãy mở to cái mí mắt sưng húp ấy ra và nhìn thẳng vào sự vô cảm đáng nguyền rủa của chính mày đi! Chẳng có người phụ nữ nào trở nên tốt đẹp hơn khi được nịnh hót bởi kẻ bề trên của mình, kẻ mà đời nào lại có ý định kết hôn với cô ta; và thật là điên rồ khi bất kỳ người phụ nữ nào lại để cho một thứ tình yêu thầm kín nhen nhóm trong lòng, thứ tình yêu nếu không được hồi đáp và không được thấu tỏ, sẽ phải gặm nhấm chính sinh mệnh nuôi dưỡng nó; và nếu bị phát hiện cùng được đáp lại, sẽ dẫn dắt ta, tựa như ánh lân tinh ma trúng, bước vào những chốn đầm lầy hoang vu chẳng có lối thoát.
“Vậy thì hãy lắng nghe đây, hỡi Jane Eyre, bản án dành cho mày: ngày mai, hãy đặt tấm gương trước mặt, và tự phác họa chân dung của chính mình bằng phấn màu, một cách trung thực, không che đậy lấy một khiếm khuyết; không bỏ sót một nét khắc nghiệt nào, không mài giũa đi một sự bất cân xứng khó coi nào; hãy viết bên dưới nó dòng chữ: ‘Chân dung một nữ gia sư, đơn độc, nghèo khó và tầm thường.’
“Sau đó, hãy lấy một mảnh ngà voi nhẵn nhụi—mày có sẵn một miếng trong hộp vẽ của mình: hãy lấy bảng màu, pha những sắc thái tươi mới nhất, tuyệt vời nhất và trong trẻo nhất của mày; chọn những chiếc cọ lông chồn tinh tế nhất; cẩn thận phác họa khuôn mặt lộng lẫy nhất mà mày có thể tưởng tượng ra; hãy tô điểm nó bằng những sắc độ dịu dàng nhất và những đường nét ngọt ngào nhất của mày, phỏng theo miêu tả của Mrs. Fairfax về Blanche Ingram; hãy nhớ đến mái tóc xoăn đen nhánh như cánh quạ, đôi mắt phương Đông huyền bí;—Sao chứ! Mày lại quay sang coi Mr. Rochester làm hình mẫu à! Giữ kỷ tự nào! Cấm sụt sùi!—cấm ủy mị!—cấm nuối tiếc! Tao chỉ dung nạp sự lý trí và tính quả quyết mà thôi. Hãy hồi tưởng lại những đường nét uy nghiêm mà hài hòa ấy, chiếc cổ và bộ ngực kiều diễm theo phong cách Hy Lạp; hãy để lộ cánh tay tròn lẳn rực rỡ và bàn tay thon thả; không được bỏ sót dù là chiếc nhẫn kim cương hay chiếc vòng vàng; hãy phác họa thật trung thực xiêm y, ren bồng bềnh và satin óng ả, chiếc khăn choàng duyên dáng cùng bông hồng vàng; hãy gọi bức tranh đó là: ‘Blanche, một quý cô cao quý tài sắc vẹn toàn.’
“Bất cứ khi nào trong tương lai, mày tình cờ tưởng tượng rằng Mr. Rochester có thiện cảm với mày, hãy lôi hai bức tranh này ra và so sánh chúng: hãy tự nhủ: ‘Mr. Rochester hoàn toàn có thể chiếm được tình yêu của vị quý cô cao quý ấy, nếu anh ấy chọn đấu tranh vì nó; liệu có đời nào anh ấy lại lãng phí dù chỉ một suy nghĩ nghiêm túc cho một ả bình dân nghèo hèn và vô tích sự này chứ?’”
“Tôi sẽ làm thế,” tôi quả quyết tự nhủ: và khi đã hạ quyết tâm như vậy, tôi trở nên bình tĩnh lại và chìm vào giấc ngủ.
Tôi đã giữ lời hứa của mình. Chỉ mất một hoặc hai tiếng đồng hồ là tôi đã phác xong chân dung bản thân bằng phấn màu; và chưa đầy hai tuần sau, tôi đã hoàn thành bức tiểu họa trên ngà voi vẽ tiểu thư tưởng tượng Blanche Ingram. Trông nó quả thực là một gương mặt vô cùng xinh đẹp, và khi đem so sánh với bức chân dung thực tế bằng phấn vẽ, sự tương phản lớn lao đúng như những gì sự tự chủ khao khát. Tôi thu được lợi ích từ nhiệm vụ đó: nó đã giữ cho đầu óc và đôi tay tôi bận rộn, đồng thời đem lại sức mạnh cùng sự vững chãi cho những ấn tượng mới mà tôi muốn khắc sâu không phai mờ vào tim mình.
Chẳng bao lâu sau, tôi có lý do để tự chúc mừng bản thân vì liệu pháp kỷ luật lành mạnh mà tôi đã ép cảm xúc của mình phải tuân theo ấy. Nhờ nó, tôi đã có thể đối mặt với những sự việc diễn ra sau đó với một sự bình thản đoan trang, thứ mà nếu để bản thân chưa chuẩn bị tinh thần đối mặt, có lẽ tôi đã chẳng tài nào duy trì nổi, dẫu chỉ là ở vẻ bề ngoài.
