Trang viên Ferndean là một tòa nhà có từ lâu đời, quy mô vừa phải, không có chút kiêu kỳ nào về kiến trúc, ẩn mình sâu trong một khu rừng. Tôi đã từng nghe nói đến nơi này. Ông Rochester thường nhắc về nó và đôi khi cũng đến đó. Cha ông đã mua lại điền trang này chỉ vì những vạt rừng săn bắn. Ông từng muốn cho thuê ngôi nhà, nhưng chẳng tìm nổi một vị khách nào chịu thuê do vị trí bất tiện và không lành mạnh của nó. Cứ thế, Ferndean cứ mãi bỏ hoang và trống trải, ngoại trừ độ hai ba căn phòng được sửa sang lại để làm chỗ nghỉ ngơi cho vị điền chủ mỗi khi ông đến đây vào mùa săn.

Tôi đặt chân đến ngôi nhà này ngay trước khi trời tối, vào một buổi chiều mang đặc trưng của bầu trời ủ dột, cơn gió lạnh buốt và những hạt mưa phùn rả rích thấm sâu vào giá lạnh. Dặm đường cuối cùng tôi đi bộ, sau khi đã cho chiếc xe ngựa cùng người đánh xe quay về với mức thù lao gấp đôi như đã hứa. Ngay cả khi đã đến rất gần trang viên, bạn cũng chẳng thể nhìn thấy chút gì của nó, bởi những thân cây trong khu rừng âm u mọc lên quá đỗi dày đặc và tối tăm. Những cánh cổng sắt nằm giữa hai trụ cột bằng đá granite đã chỉ cho tôi lối vào, và khi bước qua chúng, tôi lập tức chìm vào chập choạng tối của những hàng cây mọc san sát. Có một lối mòn phủ đầy cỏ dại đang thoai thoải dẫn dắt qua khoảng không giữa rừng, lách qua những thân cây sần sùi bám đầy địa y và luồn dưới những vòm cành đan xen. Tôi bước theo lối mòn ấy, thầm mong chẳng mấy chốc sẽ đến được nơi ở; thế nhưng con đường cứ kéo dài mãi, cứ quanh co mãi xa hơn: chẳng hề bóng dáng của một mái tranh hay khu vườn nào lọt vào tầm mắt.

Tôi đinh ninh rằng mình đã đi nhầm hướng và lạc đường. Bóng tối của cảnh sắc tự nhiên lẫn màn sương chiều chốn thâm sơn cùng cốc đang trùm lấy tôi. Tôi ngoảnh nhìn xung quanh để tìm một con đường khác. Chẳng có lối nào cả: tất cả chỉ là những thân cây đan xen chằng chịt, những trụ cột san sát, và tán lá mùa hè rậm rạp — hoàn toàn không có một khoảng hở nào.

Tôi tiếp tục bước đi: cuối cùng con đường trước mặt cũng thoáng hơn, hàng cây thưa dần; chẳng mấy chốc tôi nhìn thấy một hàng rào, rồi đến ngôi nhà — dưới ánh chiều mờ ảo này, trông nó hầu như chẳng khác gì những thân cây xung quanh; bởi những bức tường đang mục nả của nó quá đỗi ẩm ướt và phủ đầy rêu phong xanh ngắt. Đẩy chiếc cửa ra vào chỉ được cài hờ bằng một thanh chốt, tôi đứng giữa một khoảng sân nhỏ được bao bọc xung quanh, nơi khu rừng tản ra theo hình bán nguyệt. Chẳng có lấy một bông hoa, chẳng có luống vườn nào; chỉ có một lối đi trải sỏi rộng ôm lấy khoảng sân cỏ, và tất cả nằm gọn trong khung cảnh u ám của đại ngàn. Mặt tiền ngôi nhà nổi bật với hai mái vòm nhọn; những ô cửa sổ nhỏ và có chấn song: cửa chính cũng rất hẹp, chỉ có một bậc thềm dẫn lên. Toàn bộ khung cảnh đúng như lời chủ quán ở Rochester Arms từng miêu tả, “quả là một nơi quạnh quẽ.” Nơi đây tĩnh lặng như một ngôi nhà thờ vào ngày thường: tiếng mưa lách tách trên những tán lá rừng là âm thanh duy nhất vang lên trong không gian quạnh hiu ấy.

“Liệu nơi đây có sự sống không?” tôi tự hỏi.

Phải, sự sống thì có đấy, dẫu ở dạng này hay dạng khác; bởi tôi nghe thấy một tiếng động — cánh cửa chính hẹp kia đang từ từ mở ra, và một bóng người chuẩn bị bước ra từ căn nhà trang trại.

Cánh cửa chậm rãi hé mở: một bóng người bước ra khoảng không chập choạng tối và đứng trên bậc thềm; một người đàn ông đầu trần: ông đưa tay ra phía trước như để cảm nhận xem trời có đang mưa hay không. Dẫu trời tối sẩm, tôi vẫn nhận ra ông — chính là chủ nhân của tôi, Edward Fairfax Rochester, không thể là ai khác.

Tôi khựng lại, gần như nín thở, đứng đó để ngắm nhìn ông — để quan sát ông, khi bản thân vẫn đang khuất bóng và chao ôi! ông chẳng thể nhìn thấy tôi. Đó là một cuộc gặp gỡ bất ngờ, nơi niềm hạnh phúc ngập tràn phải kìm nén thật chặt trước nỗi đớn đau. Tôi chẳng mấy khó khăn để ngăn tiếng nấc nghẹn ngào bật thốt từ lồng ngực, hay kìm đôi chân không vội vã lao đến bên ông.

Vóc dáng ông vẫn vạm vỡ và cường tráng như ngày nào: dáng đi vẫn hiên ngang, mái tóc vẫn đen tuyền như mun; các đường nét trên khuôn mặt cũng chẳng hề thay đổi hay hốc hác: chỉ trong vỏn vẹn một năm trời, dẫu có bao muộn phiền, sức mạnh lực điền ấy cũng không thể bị quật ngã hay thời kỳ sung mãn của tuổi trẻ bị tàn lụi. Thế nhưng, trên nét mặt ông, tôi nhận ra một sự đổi khác: trông vô cùng tuyệt vọng và đầy vẻ u uất — gợi cho tôi nhớ đến một loài mãnh thú hay loài chim hoang dã nào đó bị đối xử bất công và xiềng xích, rất nguy hiểm nếu dám đến gần trong nỗi u buồn tối tăm của nó. Chú đại bàng trong lồng, có đôi mắt viền vàng đã bị sự tàn nhẫn làm cho mù lòa, có lẽ cũng mang ánh nhìn hệt như vị Samson mù lòa ấy.

Và này bạn đọc, bạn có nghĩ rằng tôi cảm thấy sợ hãi trước sự hung hãn trong bóng tối của ông không?—nếu bạn nghĩ vậy, thì bạn chẳng hiểu gì về tôi rồi. Một niềm hy vọng dịu dàng hòa lẫn cùng nỗi xót xa rằng chẳng mấy chốc tôi sẽ dám đặt một nụ hôn lên vương trán tựa vách đá ấy, và lên đôi môi đang mím chặt lạnh lùng bên dưới: nhưng chưa phải lúc này. Tôi chưa muốn cất lời vội với ông.

Ông bước xuống bậc thềm duy nhất, rồi chậm rãi dò dẫm tiến về phía thảm cỏ. Sự mạnh bạo, uy phong thuở trước giờ đâu rồi? Rồi ông khựng lại, như thể chẳng biết nên rẽ về hướng nào. Ông đưa tay lên dụm mắt; ngước nhìn bầu trời bằng ánh mắt đờ đẫn và sự cố gắng đến căng thẳng, hướng về phía vòng cung bao quanh bởi những rặng cây: ai cũng có thể nhận ra rằng trước mắt ông lúc này chỉ là một màn đêm vô tận và trống rỗng. Ông giơ cánh tay phải lên (cánh tay trái, cánh tay đã cụt, ông giấu chặt trong lồng ngực); dường như ông muốn dùng xúc giác để định hình không gian xung quanh mình: thế nhưng ông chẳng chạm thấy gì ngoài khoảng không hư vô; bởi những rặng cây cách chỗ ông đứng tới vài thước. Ông đành buông xuôi ý định đó, khoanh tay lại, đứng lặng thinh và bất động giữa làn mưa đang nặng hạt trút xuống mái đầu trần. Đúng lúc ấy, John từ đâu bước tới.

“Ngài có muốn tôi đỡ không ạ?” anh nói; “trời sắp có cơn mưa lớn rồi, ngài không mau vào nhà sao?”

“Mặc kệ tôi,” câu trả lời vang lên.

John lùi lại mà chẳng hề nhận ra sự hiện diện của tôi. Ông Rochester lúc này cố gắng bước đi: nhưng vô ích,—mọi thứ xung quanh quá đỗi mơ hồ đối với ông. Ông dò dẫm tìm đường quay lại ngôi nhà, và khi bước vào trong, ông khép cửa lại.

Lúc này tôi mới bước đến gần và gõ cửa: vợ John ra mở cửa cho tôi. “Mary,” tôi lên tiếng, “cô khỏe chứ?”

Cô giật mình như thể vừa trông thấy bóng ma: tôi liền trấn an cô. Trước câu hỏi dồn dập của cô rằng “Có phải thực sự là cô không thưa cô, sao lại đến chốn quạnh hiu này vào muộn thế này?”, tôi đáp lại bằng cách nắm lấy tay cô; rồi theo cô bước vào căn nhà bếp, nơi John lúc này đang ngồi sưởi bên lò sưởi ấm cúng. Tôi vắn tắt giải thích cho họ rằng tôi đã nghe toàn bộ những chuyện xảy ra kể từ khi tôi rời Thornfield, và tôi đến đây là để gặp ông Rochester. Tôi nhờ John đi xuống căn nhà gác chắn đường, nơi tôi đã cho chiếc xe ngựa quay về, để lấy chiếc va-li mà tôi đã để lại ở đó; và rồi, trong lúc tôi cởi mũ và khăn choàng, tôi gặng hỏi Mary xem liệu tôi có thể trọ lại Trang viên vào đêm nay hay không, và khi biết rằng việc sắp xếp dù có chút khó khăn nhưng không phải là không thể, tôi liền thông báo với cô rằng tôi sẽ ở lại. Đúng lúc ấy, tiếng chuông phòng khách vang lên.

“Khi cô bước vào,” tôi dặn, “hãy nói với chủ nhân của cô rằng có một vị khách muốn gặp ngài, nhưng đừng nói tên tôi nhé.”

“Tôi không nghĩ ngài ấy sẽ tiếp cô đâu,” cô đáp; “ngài từ chối gặp tất cả mọi người.”

Khi cô quay trở lại, tôi gặng hỏi xem ông đã nói gì.

“Cô phải xưng tên và nêu rõ mục đích công chuyện,” cô đáp lại. Đoạn, cô bắt đầu rót nước đầy ly và đặt lên khay cùng với những ngọn nến.

“Có phải ngài bấm chuông vì việc đó không?” tôi hỏi.

“Vâng: ngài luôn sai người mang nến vào khi trời tối, dẫu cho ngài đã bị mù.”

“Đưa chiếc khay cho tôi; tôi sẽ mang vào.”

Tôi cầm lấy chiếc khay từ tay cô: cô chỉ cho tôi hướng cửa phòng khách. Chiếc khay run lẩy bẩy trên tay tôi; nước trong ly tràn cả ra ngoài; tim tôi đập thình thịch liên hồi lồng ngực. Mary mở cửa cho tôi rồi khép lại phía sau.

Căn phòng khách trông thật ảm đạm: một chút than củi tàn lụi cháy ri rỉ trong lò sưởi; và cúi người bên đống lửa ấy, với chiếc đầu tựa vào phần bệ lò sưởi cổ kính cao ráo, chính là vị chủ nhân mù lòa của căn phòng. Chú chó già Pilot nằm ở một góc, tránh sang một bên và cuộn tròn lại như thể sợ bị ai đó vô tình dẫm phải. Pilot vanh vách dựng tai lên khi tôi bước vào: rồi chú tung vó sủa lên một tiếng kèm theo tiếng rên rỉ, lao thẳng về phía tôi: suýt chút nữa chú đã làm rơi cả chiếc khay trên tay tôi xuống đất. Tôi đặt khay lên bàn; rồi vỗ về chú, nhẹ nhàng bảo, “Nằm xuống nào!” Ông Rochester máy móc quay đầu lại để xem có chuyện ồn ào gì: nhưng vì chẳng thấy gì trước mắt, ông lại quay đi và thở dài.

“Đưa nước cho ta nào, Mary,” ông lên tiếng.

Tôi tiến lại gần ông với chiếc ly lúc này chỉ còn vơi nửa nước; Pilot lẽo đẽo theo sau, vẫn chưa hết phấn khích.

“Có chuyện gì thế?” ông gặng hỏi.

“Nằm xuống nào, Pilot!” tôi lại cất lời. Ông khựng lại khi ly nước vừa chạm môi, và dường như đang lắng nghe: ông uống một ngụm rồi đặt ly xuống. “Là cô đấy phải không, Mary?”

“Mary đang ở dưới bếp ạ,” tôi đáp.

Ông vội vã đưa tay ra với một cử chỉ nhanh chóng, nhưng vì chẳng thấy tôi đứng ở đâu, bàn tay ông chẳng chạm vào ai. “Ai thế này? Ai thế này?” ông gặng hỏi, dường như đang cố dùng đôi mắt đã mất đi ánh nhìn để nhìn cho rõ — một nỗ lực vô vọng và đầy xót xa! “Trả lời ta — nói lại lần nữa xem!” ông cất giọng lớn và đầy uy quyền ra lệnh.

“Ngài có muốn dùng thêm chút nước không ạ? Tôi đã làm tràn nửa ly nước mất rồi,” tôi nói.

“Là ai thế? Cái gì thế? Ai đang lên tiếng vậy?”

“Pilot nhận ra tôi, cả John và Mary cũng biết tôi đang ở đây. Tôi vừa đến vào chiều nay thôi,” tôi đáp.

— “Lạy Chúa vĩ đại! — ảo giác nào đang phủ lấy tôi thế này? Cơn điên rồ ngọt ngào nào đã giăng lối tâm trí tôi vậy?”

“Không có ảo giác nào cả — chẳng có cơn điên nào đâu thưa ngài: tâm trí ngài quá mạnh mẽ để bị ảo giác đánh lừa, sức khỏe của ngài cũng đủ tỉnh táo để không rơi vào cảnh điên cuồng.”

“Thế người đang nói chuyện ở đâu? Chẳng lẽ chỉ là một tiếng vọng? Ồ! Tôi không thể nhìn thấy, nhưng tôi phải được chạm vào, nếu không trái tim này sẽ ngừng đập và bộ óc này sẽ nổ tung mất. Bất kể — bất kể cô là ai — hãy để tôi chạm được vào cô, nếu không tôi không thể sống nổi!”

Ông khua tay dò dẫm; tôi liền nắm lấy bàn tay đang khua khoắng ấy, siết chặt nó trong cả hai bàn tay mình.

“Chính những ngón tay ấy!” ông kêu lên; “những ngón tay nhỏ nhắn, thon mảnh ấy! Nếu vậy thì chắc chắn con người cô đang ở đây rồi.”

Bàn tay rắn rỏi ấy bỗng giật ra khỏi cái nắm của tôi; cánh tay tôi bị tóm lấy, rồi đến bớ vai — cổ — vòng eo — tôi bị ôm trọn và kéo sát vào lồng ngực ông.

“Có phải Jane không? Cái gì thế này? Dáng người này — vóc người này —”

“Và cả giọng nói này nữa,” tôi nói thêm. “Em đã ở trọn vẹn ở đây rồi: cả trái tim em nữa. Nguyện xin Chúa phù hộ cho ngài, thưa ngài! Em rất vui vì lại được ở gần ngài thế này.”

“Jane Eyre! — Jane Eyre,” tất cả những gì ông có thể thốt lên chỉ là tên tôi.

“Chủ nhân yêu quý của em,” tôi đáp, “em là Jane Eyre đây: em đã tìm ra ngài rồi — em đã quay lại bên ngài đây.”

“Thật ư? — bằng da bằng thịt thế này ư? Jane bằng xương bằng thịt của ta đây ư?”

“Ngài đang chạm vào em đấy thưa ngài, — ngài đang ôm chặt lấy em cơ mà: em đâu phải lạnh ngắt như thây ma, hay vô hồn như gió thoảng đâu, phải không ngài?”

“Người thương bằng xương bằng thịt của ta! Đây đích thị là đôi tay của nàng, đây là những đường nét khuôn mặt nàng; nhưng sau bao nhiêu đắng cay, sao ta có thể xứng đáng nhận được phúc phần lớn lao nhường này. Đây là một giấc mơ; những giấc mơ hệt như ta từng bắt gặp mỗi đêm, khi ta ôm ghì nàng vào lòng một lần nữa, giống như lúc này đây; và hôn nàng, cứ thế này — và cảm nhận rằng nàng yêu ta, tin tưởng rằng nàng sẽ không rời bỏ ta.”

“Em sẽ không bao giờ rời xa ngài, thưa ngài, kể từ ngày hôm nay.”

“Sẽ không bao giờ, ảo ảnh vừa nói thế phải không? Nhưng rồi ta luôn tỉnh giấc và nhận ra đó chỉ là một sự trêu ngươi trống rỗng; để rồi ta lại bơ vơ và bị bỏ rơi — cuộc đời ta tăm tối, cô độc, tuyệt vọng — tâm hồn ta khao khát đến cháy bỏng mà bị cấm đoán chẳng được ngụm nước nào — trái tim ta đói lả chẳng bao giờ được bồi đắp. Giấc mơ dịu dàng, êm ái đang nép vào vòng tay ta lúc này đây, rồi em cũng sẽ bay đi mất, hệt như những người chị em trước đó của em: nhưng hãy hôn ta trước khi em đi nhé — hãy ôm ta đi, Jane.”

“Này ngài này — và cả đây nữa!”

Tôi áp đôi môi mình lên đôi mắt từng rực rỡ nay đã tắt ngấm ánh hào quang của ông — tôi vén mái tóc trên trán ông lên, và đặt nụ hôn lên đó nữa. Bỗng nhiên ông như bừng tỉnh: niềm tin về sự thật hiển hiện của tất cả những điều này đã chạm đến tâm trí ông.

“Có phải em thật không — Jane? Cuối cùng em cũng quay về với anh sao?”

“Vâng, là em.”

“Và em không hề chết thảm ở một cái mương nào dưới dòng suối lạnh lẽo đó chứ? Và em không phải là một kẻ lưu vong đang héo mòn giữa những người xa lạ đấy chứ?”

“Không đâu thưa ngài! Bây giờ em là một người phụ nữ tự lập rồi.”

“Tự lập! Em có ý gì chứ, Jane?”

“Người bác ở Madeira của em đã qua đời, và ông để lại cho em năm ngàn bảng Anh.”

“À! Điều này rất thực tế — đây mới là thực tế!” ông kêu lên: “Ta chưa bao giờ dám mơ đến điều đó. Hơn nữa, lại chính là giọng nói đặc biệt ấy của nàng, vừa tràn đầy sức sống, lôi cuốn lại vừa dịu dàng: nó sưởi ấm trái tim đã héo mòn của ta; nó truyền lại sự sống cho ta. — Thế nào, Janet! Em đã là một người phụ nữ tự lập rồi ư? Một người phụ nữ giàu có ư?”

“Hoàn toàn giàu có thưa ngài. Nếu ngài không chịu để em sống cùng, em có thể tự xây một ngôi nhà ngay sát cửa nhà ngài, và ngài có thể sang phòng khách của em ngồi trò chuyện bất cứ khi nào ngài muốn có người bầu bạn vào buổi tối.”

“Nhưng vì em giàu có, Jane, hẳn là lúc này em sẽ có những người bạn luôn quan tâm đến em, và sẽ chẳng đời nào để em phải hiến dâng cả đời mình cho một kẻ tàn phế mù lòa như anh đâu, phải không?”

“Em đã thưa với ngài rồi, em vừa tự lập lại vừa giàu có: em là chủ nhân của chính mình.”

“Và em sẽ ở lại với anh chứ?”

“Chắc chắn rồi — trừ khi ngài phản đối. Em sẽ là hàng xóm, là y tá, là quản gia của ngài. Em thấy ngài cô đơn: em sẽ là người bầu bạn cùng ngài — đọc sách cho ngài nghe, đi dạo cùng ngài, ngồi bên ngài, chăm sóc ngài, làm đôi mắt và đôi bàn tay cho ngài. Thôi đừng mang vẻ mặt sầu muộn ấy nữa, chủ nhân yêu quý của em; ngài sẽ không phải cô độc nữa đâu, chừng nào em còn sống.”

Ông không đáp: ngài có vẻ đăm chiêu — tư lự; ông thở dài; đôi môi he hé như muốn nói điều gì rồi lại mím chặt lại. Tôi cảm thấy có chút bối rối. Có lẽ tôi đã quá liều lĩnh vượt qua những chuẩn mực thông thường; và ông, giống như St. John, nhìn thấy sự bất ổn trong sự vô tư thiếu suy nghĩ của tôi. Quả thực, tôi đưa ra lời đề nghị này với ý nghĩ rằng ông mong muốn và sẽ cầu hôn tôi: một sự chờ đợi, dù không được thốt thành lời nhưng vẫn vô cùng chắc chắn, đã nâng đỡ tôi, rằng ông sẽ lập tức nhận tôi là của riêng ông. Thế nhưng chẳng có chút ám chỉ nào về điều đó lọt ra khỏi đôi môi ông, ngược lại nét mặt ông ngày càng u ám hơn, tôi chợt nhớ ra rằng có lẽ mình đã sai bét nhè và đang tự biến mình thành kẻ ngốc mà chẳng hay biết; và tôi bắt đầu rụt rè rút người ra khỏi vòng tay ông — nhưng ông lại vội vã ôm ghì lấy tôi chặt hơn.

— Không — không — Jane; em không được phép đi. Không — anh đã chạm được vào em, đã nghe giọng nói của em, đã cảm nhận được sự ấm áp từ sự hiện diện của em — sự ngọt ngào từ lời an ủi của em: anh không thể từ bỏ những niềm hạnh phúc này. Bản thân anh chẳng còn lại gì — anh buộc phải có em. Thiên hạ có thể cười chê — có thể gọi anh là kẻ ngớ ngẩn, ích kỷ — nhưng điều đó chẳng hề gì. Tận sâu thẳm tâm hồn anh đang khao khát em: nó phải được thỏa mãn, nếu không nó sẽ giáng một đòn trả thù chí mạng lên cơ thể này.”

“Vâng, thưa ngài, em sẽ ở lại với ngài: em đã nói thế mà.”

“Đúng — nhưng em hiểu một đằng khi ở lại với anh; và anh lại hiểu theo một nẻo khác. Có lẽ em nghĩ đến việc có thể sẵn lòng ở bên cạnh bàn tay và chiếc ghế của anh — chăm sóc anh như một cô y tá nhỏ dịu dàng (bởi em có một trái tim nhân hậu và một tinh thần cao thượng, luôn thúc đẩy em hy sinh vì những kẻ ngài thương hại), và chắc chắn điều đó là quá đủ với anh rồi. Hẳn là lúc này anh chỉ nên nuôi dưỡng những tình cảm thuần túy như cha con dành cho em thôi phải không? Em nghĩ sao? Nào — nói cho anh nghe đi.”

“Em sẽ suy nghĩ theo bất cứ điều gì ngài muốn, thưa ngài: em sẵn lòng chỉ làm y tá của ngài, nếu ngài thấy thế là tốt hơn.”

“Nhưng em không thể mãi làm y tá cho anh được, Janet: em hãy còn trẻ — rồi một ngày nào đó em phải kết hôn chứ.”

“Em chẳng màng chuyện kết hôn đâu.”

“Em phải màng đến chứ, Janet: nếu anh được như thuở trước, anh sẽ cố gắng để em phải màng đến — đằng này... lại là một gã cụt lụt mù lòa thế này!”

Ông lại chìm đắm trong nỗi u sầu. Trái lại, tôi trở nên vui vẻ hơn, và lấy lại can đảm: những lời vừa rồi đã cho tôi thấu hiểu ngọn nguồn của vấn đề nằm ở đâu; và vì đó chẳng phải là vấn đề với tôi, tôi cảm thấy hoàn toàn trút bỏ được sự bối rối ban đầu. Tôi liền chuyển sang một giọng điệu trò chuyện tươi vui hơn.

“Đã đến lúc ai đó phải đứng ra để đưa ngài trở lại làm một con người bình thường rồi đấy,” tôi nói, khi rẽ những lọn tóc dài dày và chưa cắt tỉa của ông ra; “bởi vì em thấy ngài đang dần biến thành một con sư tử, hoặc thứ gì đó đại loại thế rồi. Chắc chắn là ngài đang mang phong thái ‘pha lê’ của vua Nebuchadnezzar ngoài đồng cỏ rồi đấy: mái tóc của ngài khiến em liên tưởng đến lông đại bàng; còn móng tay của ngài có mọc dài ra nhưh móng chim hay không thì em chưa kịp để ý đâu đấy nhé.”

“Trên cánh tay này, anh chẳng còn lấy một bàn tay hay móng tay nào nữa,” ông nói, khi kéo cánh tay cụt ra khỏi lồng ngực và đưa cho tôi xem. “Nó chỉ là một khúc cụt cộc lốc — trông thật gớm ghiếc! Em không nghĩ vậy sao, Jane?”

“Thật đáng tiếc khi nhìn thấy nó; và cũng đáng tiếc khi nhìn thấy đôi mắt ngài — cùng vết sẹo do lửa trên trán ngài: và điều tệ nhất là, người ta có nguy cơ sẽ yêu ngài quá mức vì tất cả những điều này; và sẽ cưng chiều ngài quá đỗi.”

“Anh cứ tưởng em sẽ phải ghê tởm khi nhìn thấy cánh tay và gương mặt đầy sẹo vằn vện này của anh chứ, Jane.”

“Thế ư? Đừng có nói với em điều đó — kẻo em lại thốt ra những lời chê bai gu thẩm mỹ của ngài đấy. Nào, để em rời đi một lát, nhóm lại lò sưởi cho đàng hoàng và quét dọn lại khoảng không trước lò nhé. Ngài có nhận ra khi nào có một ngọn lửa đẹp không?”

“Có chứ; bằng con mắt bên phải, anh nhìn thấy ánh hồng rực — một lớp sương mù đỏ thẫm.”

“Và ngài có nhìn thấy những cây nến không?”

“Rất mờ ảo — mỗi ngọn nến chỉ là một đám mây phát sáng.”

“Ngài có nhìn thấy em không?”

“Không, nàng tiên nhỏ của anh ạ: nhưng anh chỉ biết cảm ơn vì được nghe và cảm nhận thấy em thôi.”

“Mấy giờ ngài dùng bữa tối?”

“Anh không bao giờ ăn tối cả.”

“Nhưng tối nay ngài sẽ phải ăn chút gì đó. Em đang đói: chắc chắn ngài cũng vậy, chỉ là ngài quên mất thôi.”

Gọi Mary lên, chẳng mấy chốc tôi đã dọn dẹp căn phòng ngăn nắp và ấm cúng hơn: tôi cũng chuẩn bị sẵn cho ông một bữa ăn nhẹ ngon lành. Tâm trạng tôi vô cùng phấn chấn, tôi thoải mái và tự nhiên trò chuyện với ông trong suốt bữa tối, và kéo dài tận mãi về sau. Chẳng còn sự gò bó mệt mỏi nào, chẳng còn sự kìm nén niềm vui và sự náo nhiệt khi ở bên ông; bởi ở bên ông, tôi hoàn toàn được là chính mình, vì tôi biết mình rất hợp với ông; mọi điều tôi nói hay làm dường như đều mang lại sự an ủi hoặc hồi sinh cho ông. Thật là một nhận thức tuyệt vời! Nó đánh thức toàn bộ bản ngã trong tôi sống dậy và bừng sáng: ở bên cạnh ông, tôi thực sự được sống trọn vẹn; và ông cũng sống trong sự hiện diện của tôi. Dù mù lòa, những nụ cười vẫn thoáng hiện trên khuôn mặt ông, niềm vui bừng sáng trên trán ngài: các đường nét trên khuôn mặt ông trở nên dịu dàng và ấm áp hơn.

Sau bữa tối, ông bắt đầu hỏi tôi rất nhiều điều, rằng tôi đã đi đâu, đã làm gì, làm thế nào mà tôi tìm ra ông; nhưng tôi chỉ đáp lại rất qua loa: đã quá muộn để đi sâu vào chi tiết trong đêm nay. Hơn nữa, tôi không muốn chạm vào bất kỳ cung bậc cảm xúc rung động sâu sắc nào — không muốn khơi nguồn thêm một mạch cảm xúc mới trong trái tim ông: mục đích duy nhất lúc này của tôi là làm cho ông vui lên. Và như tôi đã nói, ông quả thực đã được xốc lại tinh thần: nhưng vẫn chỉ từng chốc từng lát. Nếu một khoảng lặng thoáng qua trong cuộc trò chuyện, ông lại trở nên bồn chồn, chạm vào tôi rồi cất lời, “Jane.”

“Em hoàn toàn là một con người bằng xương bằng thịt chứ, Jane? Em chắc chắn điều đó chứ?”

“Lương tâm em mách bảo là đúng như vậy, thưa ông Rochester.”

“Thế mà trong buổi tối tăm và sầu thảm này, sao em lại có thể bất thừng xuất hiện bên lò sưởi cô quạnh của anh như thế? Anh đưa tay định lấy ly nước từ tay một kẻ làm thuê, thế mà nó lại được trao bởi chính em: anh đặt câu hỏi, đinh ninh rằng vợ John sẽ trả lời, thế mà giọng nói của em lại vang lên bên tai anh.”

“Bởi vì em đã thay phần Mary bước vào cùng chiếc khay.”

“Và có một sự kỳ diệu trong chính khoảnh khắc anh đang trải qua cùng em lúc này. Ai có thể thấu hiểu được cuộc đời tăm tối, thê lương và tuyệt vọng mà anh đã lê lết suốt mấy tháng qua? Chẳng làm gì cả, chẳng mong đợi điều gì; nhập nhèm ngày đêm; chẳng cảm nhận được gì ngoài cái lạnh khi để lò sưởi tắt ngấm, hay cái đói khi quên mất chuyện ăn uống: và rồi là nỗi buồn khôn nguôi, đôi khi là cả cơn cuồng nộ khao khát được nhìn thấy Jane của anh một lần nữa. Phải: anh khao khát sự trở về của nàng, còn hơn cả khao khát ánh sáng đã mất của mình. Sao lại có chuyện Jane đang ở bên anh, và nói rằng nàng yêu anh nhỉ? Liệu nàng có rời đi đột ngột như lúc đến không? Ngày mai, anh sợ rằng mình sẽ chẳng thể tìm thấy nàng nữa.”

Một câu trả lời thực tế, thông thường, nằm ngoài những dòng suy nghĩ hỗn loạn của ông, chắc chắn là điều tốt nhất và trấn an nhất dành cho ông lúc này trong tâm trạng này. Tôi đặt ngón tay lên hàng lông mày của ông, nhận xét rằng chúng đã bị cháy sém, và rằng tôi sẽ bôi một thứ gì đó giúp chúng mọc rậm và đen nhánh trở lại như trước.

“Làm ơn làm phước cho anh làm gì hỡi linh hồn ban phát ơn lành, khi mà đến một khoảnh khắc định mệnh nào đó, em lại bỏ rơi anh lần nữa — lướt đi như một bóng ma, đi đâu và bằng cách nào anh hoàn toàn không hay biết, để rồi sau đó anh mãi mãi chẳng thể tìm ra?”

“Ngài có mang theo chiếc lược túi nào bên mình không thưa ngài?”

“Để làm gì thế, Jane?”

“Chỉ để chải mớ bờm đen xù xì này ra thôi. Em thấy hơi hoảng khi nhìn ng kỹ thế này đấy: ngài cứ nói em là tiên giáng trần, nhưng em chắc chắn rằng ngài trông còn giống một gã yêu tinh lùn hơn nhiều.”

“Trông anh gớm ghiếc lắm hả, Jane?”

“Vâng, thưa ngài: xưa nay ngài vẫn thế mà, ngài biết thừa còn gì.”

“Ừm! Thói hư tật xấu vẫn chưa chịu rời bỏ người em nhỉ, dù em có lang thang ở bất cứ xó xỉnh nào đi nữa.”

“Dù vậy em vẫn từng ở cạnh những người tốt; tốt hơn ngài nhiều: tốt hơn gấp trăm lần; những con người sở hữu những tư tưởng và tầm nhìn mà cả đời ngài chưa từng nghĩ tới: tao nhã và cao cả hơn hẳn.”

“Quỷ tha ma bắt thế em đã ở cùng ai hả?”

“Nếu ngài cứ vặn mình thế này em sẽ nhổ trụi tóc trên đầu ngài ra mất; và khi ấy chắc ngài sẽ chấm dứt ngay mọi hoài nghi về sự tồn tại bằng da bằng thịt của em cho mà xem.”

“Em đã ở với ai hả, Jane?”

“Đêm nay ngài đừng hòng moi được chuyện đó từ em, thưa ngài; ngài phải đợi đến ngày mai thôi; việc để câu chuyện dở dang thế này, ngài biết đấy, sẽ là một thứ bảo đảm rằng em sẽ xuất hiện bên bàn ăn sáng của ngài để kể nốt câu chuyện đấy. Nhân tiện, lần tới em phải nhớ không được xuất hiện bên lò sưởi của ngài chỉ với một ly nước nữa đâu: ít nhất em phải mang theo một quả trứng, chưa kể đến món thịt xông khói áp chảo.”

“Đồ yêu tinh ranh mãnh trêu ngươi — sinh ra từ cõi tiên mà lớn lên giữa chốn phàm trần! Em làm cho anh có cảm giác như cả mười hai tháng nay anh chưa từng trải qua. Giá như vua Saul có được em làm một David cho mình, thì con quỷ dữ hẳn đã bị trục xuất mà chẳng cần đến tiếng đàn hạc trợ giúp rồi.”

“Nào ngài ơi, tóc tai đã được chải chuốt gọn gàng rồi đấy. Giờ thì em phải đi đây: ba ngày nay em phải bôn ba đường sá, chắc là em mệt rồi. Chúc ngài ngủ ngon.”

“Chỉ một lời thôi, Jane: trong ngôi nhà em vừa ở chỉ toàn phụ nữ thôi sao?”

Tôi bật cười rồi nhanh chóng chuồn đi, vẫn ngoảnh lại cười vang khi chạy lên lầu. “Hay tuyệt!” tôi thầm nghĩ đầy hân hoan. “Xem ra mình đã nắm được bí quyết để xua tan cơn u uất của ngài trong một thời gian dài sắp tới rồi đây.”

Sáng hôm sau, từ rất sớm tôi đã nghe tiếng ngài lục đục thức dậy, đi lang thang từ phòng này sang phòng khác. Ngay khi Mary bước xuống lầu, tôi đã nghe thấy câu hỏi: “Cô Eyre có ở đây không?” Rồi tiếp đến: “Cô ấy ở phòng nào thế? Phòng có bị ẩm không? Cô ấy dậy chưa? Xuống hỏi xem cô ấy có cần gì không; và khi nào thì cô ấy xuống đây.”

Tôi bước xuống lầu ngay khi nghĩ rằng đã có thể dùng bữa sáng. Nhẹ nhàng bước vào phòng, tôi kịp quan sát ngài một lúc trước khi ngài phát hiện ra sự có mặt của tôi. Thật là xót xa khi chứng kiến cảnh sức mạnh cường tráng ấy lại phải khuất phục trước một khiếm khuyết thể xác. Ngài ngồi trên ghế — bất động, nhưng chẳng hề thư thái: rõ ràng là đang chờ đợi; những nếp nhăn hằn sâu nỗi buồn quen thuộc trên các đường nét khuôn mặt kiên nghị ấy. Trông gương mặt ngài hệt như một ngọn đèn đã tắt, đang mỏi mòn chờ được thắp sáng trở lại — và than ôi! bản thân ngài lúc này chẳng thể tự mình nhóm lên ánh hào quang biểu cảm sống động ấy nữa: ngài hoàn toàn phải phụ thuộc vào người khác để làm công việc đó! Tôi vốn định sẽ thật vui vẻ và vô tư, thế nhưng sự bất lực của một người đàn ông mạnh mẽ đã xoáy sâu vào tận đáy tim tôi: dẫu vậy, tôi vẫn cất lời chào ngài với tất cả sự tươi vui mà mình có thể gom góp.

“Buổi sáng hôm nay trời nắng đẹp lắm thưa ngài,” tôi nói. “Mưa đã tạnh rồi, và vạn vật đang tỏa ra một thứ ánh sáng dịu ngọt sau cơn mưa: chẳng mấy chốc ngài sẽ được ra ngoài đi dạo đấy.”

Tôi đã thắp lên ngọn lửa ấm áp: khuôn mặt ngài rạng rỡ hẳn lên.

“Ồ, quả thực em đang ở đây rồi, chú chim sơn ca của anh! Lại đây với anh nào. Em không đi đâu cả chứ? Không biến mất chứ? Hồi nãy anh vừa nghe thấy tiếng của một đồng loại của em, hót vang lừng trên đỉnh vòm rừng: thế nhưng tiếng hót ấy chẳng còn chút âm hưởng nào với anh nữa, cũng giống như ánh mặt trời mọc chẳng còn tia nắng nào đối với anh vậy. Mọi giai điệu trên cõi đời này đều dồn tụ cả vào giọng nói của Jane trong tai anh (anh rất mừng vì giọng nói ấy bẩm sinh không phải là một giọng nói im lặng): mọi ánh dương mà anh có thể cảm nhận được đều nằm trong sự hiện diện của nàng.”

Nước mắt trào ra khóe mi tôi khi nghe lời giãi bày về sự phụ thuộc ấy của ngài; ngỡ như một chú đại bàng hoàng gia bị xiềng xích trên cành cao, lại buộc phải nài nỉ một chú chim sẻ đi kiếm mồi cho mình vậy. Thế nhưng tôi không muốn tỏ ra sướt mướt: tôi gạt phắt những giọt nước mắt mặn mỏng ấy đi, và quay sang bận rộn chuẩn bị bữa sáng.

Hầu hết buổi sáng hôm nay chúng tôi dành thời gian ngoài trời. Tôi dìu ngài bước ra khỏi khu rừng ẩm ướt và hoang dã để đến những cánh đồng xanh tươi; tôi miêu tả cho ngài nghe chúng xanh mướt rờn ra sao; những đóa hoa và hàng rào trông tươi tắn thế nào; bầu trời ngập tràn sắc xanh lấp lánh ra sao. Tôi tìm cho ngài một chỗ ngồi ở một góc khuất tuyệt đẹp, trên một gốc cây khô; và khi ngài đã ngồi xuống, tôi cũng chẳng từ chối việc để ngài đặt mình lên đùi ngài. Tại sao tôi phải từ chối chứ, khi cả tôi và ngài đều hạnh phúc hơn khi ở gần nhau thay vì xa cách? Chú chó Pilot nằm ngoan ngoãn bên cạnh chúng tôi: mọi thứ thật yên bình. Bỗng ngài ôm ghì lấy tôi vào lòng và thốt lên —

“Đồ kẻ bội bạc nhẫn tâm, nhẫn tâm! Ôi Jane, anh đã cảm thấy thế nào khi phát hiện ra em đã bỏ trốn khỏi Thornfield, và khi anh chẳng thể tìm thấy em ở bất cứ đâu; để rồi sau khi kiểm tra căn phòng của em, anh mới biết rằng em chẳng mang theo chút tiền bạc nào, hay bất cứ thứ gì có giá trị tương đương! Chiếc vòng cổ bằng ngọc trai anh tặng vẫn nằm nguyên trong chiếc hộp nhỏ của nó; những chiếc va-li của em vẫn còn nguyên đai nguyên khóa hệt như lúc chuẩn bị cho chuyến trăng mật. Người thương của anh khi rơi vào cảnh tay trắng không một xu dính túi thì sẽ phải làm sao đây, anh tự hỏi. Và nàng đã làm gì? Giờ thì hãy kể cho anh nghe đi.”

Trước sự thúc giục ấy, tôi bắt đầu kể lại hành trình trải nghiệm của mình trong suốt một năm qua. Tôi đã giảm bớt đi rất nhiều những tình tiết liên quan đến ba ngày lang thang nhịn đói, bởi nếu kể hết cho ngài nghe thì chỉ chuốc thêm nỗi đau không cần thiết: dẫu vậy, những gì tôi kể cũng đã cứa sâu vào trái tim trung thực ấy nhiều hơn tôi muốn.

Lẽ ra tôi không nên rời bỏ ngài như thế, ngài bảo vậy, mà chẳng mang theo chút phương tiện nào để mưu sinh: lẽ ra tôi nên nói cho ngài biết dự định của mình. Lẽ ra tôi nên tin tưởng ngài: ngài chưa bao giờ ép buộc tôi phải làm nhân tình của ngài cả. Dù có vẻ bạo liệt trong cơn tuyệt vọng, nhưng thực chất ngài yêu tôi quá đỗi và vô cùng dịu dàng, chẳng đời nào ngài tự biến mình thành kẻ bạo chúa đối với tôi: ngài sẵn sàng dâng nửa gia tài cho tôi, thà thế còn hơn bắt tôi phải đòi hỏi một nụ hôn đổi lại, chứ đời nào ngài để tôi phải bơ vơ không nơi nương tựa bước ra thế giới rộng lớn ngoài kia. Ngài chắc chắn rằng tôi đã phải chịu đựng nhiều hơn những gì tôi thú nhận với ngài.

“Vâng, dẫu những đau khổ của em có là gì đi nữa, thì chúng cũng rất ngắn ngủi,” tôi đáp; rồi tôi tiếp tục kể cho ngài nghe về việc mình đã được chào đón ra sao tại Moor House; cách tôi có được công việc nữ giáo viên trường làng, v.v. Việc gia tài bừa bến ập đến, việc nhận lại họ hàng, lần lượt được kể ra theo đúng trình tự. Tất nhiên, cái tên St. John Rivers cũng xuất hiện khá thường xuyên trong câu chuyện của tôi. Khi tôi vừa dứt lời, cái tên ấy lập tức được ngài nhắc đến.

“Vậy St. John này là họ hàng của em à?”

“Vâng.”

“Em nhắc đến cậu ta luôn đấy: em có thích cậu ta không?”

“Cậu ta là một người rất tốt thưa ngài; em không thể không thích cậu ta được.”

“Một người tốt. Ý đó có nghĩa là một quý ông đáng kính, đứng đắn tuổi ngũ tuần à? Hay ý nghĩa của nó là gì?”

“St. John mới chỉ hai mươi chín tuổi thôi thưa ngài.”

“‘Còn trẻ chán’ như người Pháp vẫn thường nói nhỉ. Cậu ta có phải là một kẻ thấp người, máu lạnh và có khuôn mặt tầm thường không? Một kẻ mà sự tốt đẹp chủ yếu nằm ở việc không phạm tội lỗi, chứ chẳng có chiến công gì lẫy lừng trong việc hành thiện.”

“Cậu ta cực kỳ năng nổ. Những việc lớn lao và cao cả chính là lẽ sống để cậu ta thực hiện.”

“Còn bộ óc thì sao? Chắc là hơi bã đậu phải không? Cậu ta có ý tốt đấy: nhưng chắc em phải nhún vai mỗi khi nghe cậu ta nói chuyện chứ?”

“Cậu ta ít nói lắm thưa ngài: những gì cậu ta thốt ra đều rất đúng trọng tâm. Em nghĩ bộ óc của cậu ta thuộc hàng đỉnh chóp — có lẽ khó lay chuyển, nhưng cực kỳ sắc bén.”

“Vậy ra cậu ta là một kẻ có tài năng ư?”

“Thực sự có tài.”

“Một kẻ được giáo dục bài bản toàn diện chứ?”

“St. John là một học giả uyên bác và tài hoa.”

“Còn phong thái của cậu ta, hình như em từng nói là không hợp với gu của em thì phải?—kiểu cách và ra dáng mục sư lắm phải không?”

“Em chưa bao giờ nhắc đến phong thái của cậu ta cả; nhưng trừ khi gu của em quá tệ, còn không thì phong thái ấy chắc chắn phải hợp thôi; chúng rất điềm đạm, từ tốn và ra dáng quý tộc.”

“Còn ngoại hình của cậu ta — anh quên mất em miêu tả ngoại hình cậu ta thế nào rồi; — kiểu một gã trợ tế nhà quê, suýt bị bóp nghẹt bởi chiếc khăn cổ trắng, và lê bước trên đôi giày đế dày cộm phải không, hả?”

“St. John ăn mặc rất lịch sự. Cậu ta là một người đàn ông đẹp trai: cao ráo, da trắng, mắt xanh, và có chiếc mũi dọc dừa chuẩn Hy Lạp.”

(Nói nhỏ.) “Chết tiệt nhà nó!” — (Nói với tôi.) “Em có thích cậu ta không, Jane?”

“Vâng, thưa ông Rochester, em có thích cậu ta: nhưng câu hỏi đó ngài vừa hỏi rồi mà.”

Tất nhiên, tôi thừa sức nhận ra dụng ý của người đối diện. Cơn ghen đã túng lấy ngài: nó cào cấu ngài; nhưng vết cào ấy lại vô cùng có ích: nó giúp ngài tạm quên đi chiếc nanh vuốt gặm nhấm của nỗi buồn sầu. Do đó, tôi chưa vội dỗ dành con mãnh thú ấy ngay.

“Có lẽ cô Eyre không muốn ngồi trên đùi tôi nữa đâu nhỉ?” câu nói tiếp theo có phần bất ngờ vang lên.

“Tại sao lại không thưa ông Rochester?”

“Bức tranh mà em vừa phác họa ra gợi lên một sự tương phản quá đỗi khập khiễng. Những lời em nói vừa rồi đã khắc họa rất sinh động hình ảnh của một vị thần Apollo hào hoa: ngài ấy đang hiện diện trong trí tưởng tượng của em đấy — cao ráo, da trắng, mắt xanh, với sống mũi dọc dừa thanh tú. Trong khi mắt em lại đang đăm đăm nhìn vào một vị thần Vulcan — một gã thợ rèn chính hiệu, da ngăm đen, vai u thịt bắp: lại còn đính kèm thêm cái tội mù lòa với què quặt nữa chứ.”

“Trước giờ em chưa từng nghĩ đến điều đó; nhưng quả thực ngài cũng hơi giống thần Vulcan đấy, thưa ngài.”

“Thế thì, cô có thể rời khỏi tôi được rồi đấy, thưa cô: nhưng trước khi đi” (và ngài giữ tôi lại bằng một lực siết chặt hơn bao giờ hết), “cô làm ơn trả lời giùm tôi vài câu hỏi đã.” Ngài ngưng bặt.

“Câu hỏi gì vậy thưa ông Rochester?”

Và rồi cuộc tra khảo ấy diễn ra.

“St. John đã cho em làm nữ giáo viên ở Morton trước khi cậu ta biết em là họ hàng của mình phải không?”

“Vâng.”

“Em thường xuyên gặp cậu ta chứ? Đôi khi cậu ta có ghé thăm trường học không?”

“Hàng ngày ạ.”

“Cậu ta sẽ tán thành các kế hoạch của em chứ, Jane? Anh biết chúng hẳn phải rất thông minh, vì em là một sinh linh tài năng mà!”

“Cậu ta tán thành chứ — vâng.”

“Cậu ta sẽ phát hiện ra ở em nhiều điều mà cậu ta không ngờ tới ư? Vài tài lẻ của em đâu phải dạng tầm thường.”

“Em không rõ về chuyện đó lắm.”

“Em bảo là em có một ngôi nhà nhỏ gần trường: cậu ta có bao giờ ghé qua đó thăm em không?”

“Thỉnh thoảng ạ.”

“Vào buổi tối à?”

“Một hoặc hai lần gì đó.”

Lại một khoảng lặng.

“Em đã ở cùng cậu ta và các cô em gái của cậu ta trong bao lâu kể từ khi mối quan hệ họ hàng bị lộ tẩy?”

“Năm tháng ạ.”

“Rivers có dành nhiều thời gian cho các cô gái trong gia đình không?”

“Vâng; căn phòng khách phía sau vừa là phòng học của cậu ấy vừa là của chúng em: cậu ấy ngồi gần cửa sổ, còn chúng em ngồi bên bàn.”

“Cậu ta chăm học lắm à?”

“Khá nhiều ạ.”

“Môn gì?”

“Tiếng Ấn Độ.”

“Và trong lúc đó em làm gì?”

“Lúc đầu em học tiếng Đức ạ.”

“Cậu ta dạy em à?”

“Cậu ấy không biết tiếng Đức.”

“Cậu ta chẳng dạy em cái gì à?”

“Một chút tiếng Ấn Độ.”

“Rivers dạy tiếng Ấn Độ cho em á?”

“Vâng, thưa ngài.”

“Và cả các cô em gái của cậu ta nữa chứ?”

“Không ạ.”

“Chỉ mình em thôi ư?”

“Chỉ một mình em thôi.”

“Em xin học à?”

“Không ạ.”

“Cậu ta tự muốn dạy em ư?”

“Vâng.”

Khoảng lặng thứ hai.

“Tại sao cậu ta lại muốn thế? Tiếng Ấn Độ có ích gì cho em chứ?”

“Cậu ấy định đưa em đi cùng sang Ấn Độ.”

“À! Giờ thì anh đã chạm đến cốt lõi vấn đề rồi. Cậu ta muốn cưới em chứ gì?”

“Cậu ấy đã cầu hôn em.”

“Đó là một câu chuyện bịa — một phát minh trơ trẽn để chọc tức anh thôi.”

“Xin lỗi ngài, đó là sự thật trăm phần trăm đấy: cậu ấy hỏi em không chỉ một lần, và cứ khăng khăng nài nỉ cứng đầu y như ngài vậy.”

“Cô Eyre, anh nhắc lại lần nữa đấy, cô có thể rời đi được rồi. Anh phải nhắc lại câu đó bao nhiêu lần nữa đây? Sao cô cứ bướng bỉnh ngồi lì trên đùi anh thế, khi anh đã ra lệnh cho cô cút đi rồi cơ mà?”

“Bởi vì em ngồi đây thấy thoải mái.”

“Không, Jane, em chẳng thoải mái chút nào khi ngồi đó đâu, bởi vì trái tim em không hướng về anh: nó đang ở cạnh người họ hàng đó — cái gã St. John kia. Ồ, cho đến tận khoảnh khắc này, anh vẫn cứ đinh ninh rằng bé Jane nhỏ bé của anh là của riêng anh! Anh từng tin rằng nàng vẫn yêu anh ngay cả khi nàng rời bỏ anh: đó là một chút ngọt ngào giữa muôn vàn đắng cay. Dù chúng ta xa cách đã lâu, dẫu anh đã rơi bao giọt nước mắt nóng bỏng cho cuộc chia ly ấy, anh chưa từng nghĩ rằng trong lúc anh đang mải đau buồn vì nhớ thương nàng, thì nàng lại đang yêu một kẻ khác! Nhưng than ôi đau buồn cũng chẳng ích gì. Jane, rời khỏi anh đi: đi mà kết hôn với Rivers đi.”

“Vậy ngài hãy hất em ra đi — đẩy em ra đi thưa ngài, bởi vì tự ý em sẽ không đời nào chịu rời xa ngài đâu.”

“Jane, anh vẫn luôn thích giọng nói của em: nó cứ khơi gợi lại niềm hy vọng, nghe thật chân thật làm sao. Mỗi khi nghe thấy nó, anh như được kéo ngược về lại một năm về trước. Anh quên mất rằng em đã vướng vào một mối lương duyên mới. Nhưng anh đâu phải kẻ ngốc — đi đi—”

“Em phải đi đâu đây, thưa ngài?”

“Theo con đường của em — cùng với người chồng mà em đã chọn.”

“Ai cơ chứ?”

“Em biết thừa còn gì — cái gã St. John Rivers đó chứ ai.”

“Cậu ấy không phải chồng em, và chẳng bao giờ là chồng em cả. Cậu ấy không yêu em: em cũng không yêu cậu ấy. Cậu ấy yêu (theo cách mà cậu ấy có thể yêu, và cách đó không giống như cách ngài yêu) một tiểu thư xinh đẹp tên là Rosamond. Cậu ấy chỉ muốn cưới em vì nghĩ rằng em sẽ làm một người vợ nhà truyền giáo thích hợp, trong khi cô ấy thì không. Cậu ấy là một người vĩ đại và tốt bụng, nhưng lại vô cùng khắc nghiệt; và đối với em, cậu ấy lạnh lùng tựa tảng băng trôi. Cậu ấy không giống ngài, thưa ngài: em chẳng hề hạnh phúc khi ở bên cạnh, ở gần hay ở cùng cậu ấy. Cậu ấy chẳng hề dung thứ cho em — chẳng có chút dịu dàng nào. Cậu ấy chẳng thấy ở em có điểm gì thu hút cả; thậm chí chẳng bằng tuổi trẻ — chỉ có một vài điểm năng lực trí tuệ hữu ích mà thôi. — Thế chẳng lẽ em phải rời bỏ ngài để đi theo cậu ta sao?”

Tôi vô thức rùng mình, và bản năng bám chặt lấy vị chủ nhân mù lòa nhưng được tôi yêu sâu sắc thêm một chút. Ngài mỉm cười.

“Sao cơ, Jane! Có thật thế không? Mọi chuyện giữa em và Rivers thực sự là như thế ư?”

“Hoàn toàn là vậy thưa ngài! Ồ, ngài chẳng cần phải ghen tị đâu! Em chỉ muốn trêu ngài một chút để ngài bớt sầu muộn thôi: em cứ nghĩ nổi giận vẫn hơn là chìm đắm trong đau thương. Nhưng nếu ngài muốn em yêu ngài, chỉ cần ngài thấy được em yêu ngài nhiều đến nhường nào, ngài sẽ phải tự hào và mãn nguyện biết bao. Toàn bộ trái tim em là của ngài, thưa ngài: nó thuộc về ngài; và dù cho số phận có đày ải phần còn lại của thân xác em vĩnh viễn rời xa sự hiện diện của ngài đi chăng nữa, thì nó vẫn cứ ở lại bên ngài.”

Một lần nữa, khi ngài hôn tôi, những suy nghĩ đau đớn lại làm lu mờ đi diện mạo ngài.

— “Đôi mắt đã lòa của anh! Sức lực đã tàn phế của anh!” ngài thì thầm đầy tiếc nuối.

Tôi âu yếm vuốt ve để trấn an ngài. Tôi thừa biết ngài đang nghĩ gì, và muốn nói thay ngài nhưng lại chẳng dám. Khi ngài quay mặt đi một phút, tôi nhìn thấy một giọt nước mắt rỉ ra từ bên dưới mí mắt đã khép chặt, lăn dài trên gò má rắn rỏi của người đàn ông. Lồng ngực tôi nghẹn lại.

— “Anh chẳng khác gì cây hạt dẻ già bị sét đánh trong vườn cây ăn trái ở Thornfield,” ngài cất lời một lúc sau đó. “Và một đống đổ nát như thế thì có quyền gì mà đòi hỏi một nhành dây nguyệt quế đang đâm chồi nảy lộc phải phủ lên lớp tàn tạ của nó sự tươi mát chứ?”

“Ngài không phải là đống đổ nát nào hết thưa ngài — chẳng phải cây bị sét đánh nào cả: ngài vẫn xanh tươi và tràn đầy sức sống. Cây cỏ sẽ vẫn cứ mọc quanh gốc ngài, dù ngài có muốn hay không, bởi vì chúng thích thú cái bóng mát hào phóng của ngài; và khi lớn lên, chúng sẽ ngả về phía ngài, quấn lấy ngài, bởi vì sức mạnh của ngài mang lại cho chúng một điểm tựa quá đỗi an toàn.”

Ngài lại mỉm cười: tôi đã mang lại sự an tâm cho ngài.

“Em đang nói đến những người bạn phải không, Jane?” ngài hỏi.

“Vâng, những người bạn,” tôi đáp có phần ngập ngừng: bởi tôi biết ý mình còn hơn thế nữa nhưng lại chẳng biết dùng từ nào khác. Ngài liền giúp tôi.

“À! Jane. Nhưng anh muốn một người vợ cơ.”

“Thế ư thưa ngài?”

“Đúng thế: tin này lạ lắm sao?”

“Tất nhiên rồi: trước đó ngài có đả động gì đến đâu.”

“Tin đó làm em không vừa ý chứ?”

“Còn tùy thuộc vào hoàn cảnh nữa thưa ngài — vào sự lựa chọn của ngài.”

“Vậy em hãy chọn thay anh đi, Jane. Anh sẽ tuân theo quyết định của em.”

“Vậy ngài hãy chọn đi, thưa ngài — người nào yêu ngài nhất ấy.”

“Ít nhất anh sẽ chọn — người mà anh yêu nhất. Jane, em sẽ lấy anh chứ?”

“Vâng, thưa ngài.”

“Một gã đàn ông mù lòa nghèo khổ, mà em sẽ phải dắt tay đi khắp nơi?”

“Vâng, thưa ngài.”

“Một kẻ tàn phế, hơn em tận hai mươi tuổi, mà em sẽ phải phụng dưỡng?”

“Vâng, thưa ngài.”

“Thực lòng thế chứ, Jane?”

“Hoàn toàn thực lòng, thưa ngài.”

“Ồ! Người thương của anh! Nguyện xin Chúa phù hộ và ban phước cho em!”

“Ông Rochester, nếu có bao giờ trong đời em làm được một việc tốt — nếu có bao giờ em nghĩ được một ý nghĩ tốt — nếu có bao giờ em cất lên một lời cầu nguyện thành tâm và vô tội — nếu có bao giờ em ước nguyện một điều chính đáng,—thì giờ đây em đã được đền đáp rồi. Trở thành vợ của ngài, đối với em, chính là hạnh phúc trọn vẹn nhất mà em có thể có được trên cõi đời này.”

“Bởi vì em thích sự hy sinh mà.”

“Hy sinh! Em hy sinh cái gì cơ chứ? Đổi cơn đói lấy thức ăn, đổi sự mong mỏi lấy sự viên mãn. Được đặc quyền vòng tay ôm lấy những gì mình trân quý — được đặt đôi môi lên những gì mình yêu thương — được tựa vào những gì mình tin tưởng: thế mà gọi là hy sinh ư? Nếu vậy thì quả thực em rất thích sự hy sinh.”

“Và phải chịu đựng những khiếm khuyết của anh nữa chứ, Jane: phải bỏ qua những sự thiếu sót của anh.”

“Chẳng có thiếu sót nào đối với em cả, thưa ngài. Giờ đây, khi thực sự có thể hữu ích cho ngài, em yêu ngài nhiều hơn so với thời kỳ ngài kiêu hãnh tự lập, khi mà ngài khinh miệt mọi vai trò trừ vai trò của một kẻ ban phát và che chở.”

“Từ trước đến nay anh vẫn căm ghét việc bị giúp đỡ — bị dắt díu: nhưng từ nay trở đi, anh cảm thấy mình sẽ chẳng còn ghét điều đó nữa. Anh từng không thích đặt bàn tay mình vào tay của một kẻ làm thuê, nhưng được bao bọc bởi những ngón tay nhỏ nhắn của Jane lại là một cảm giác tuyệt vời làm sao. Anh từng thích sự cô độc tuyệt đối hơn là có người hầu hạ kè kè bên cạnh; nhưng sự chăm sóc dịu dàng của Jane sẽ là niềm vui bất tận. Jane rất hợp với anh: vậy anh có hợp với em không?”

“Đến tận thớ thịt tinh tế nhất trong bản ngã em luôn đấy, thưa ngài.”

“Đã thế thì chúng ta chẳng việc gì phải chờ đợi trên cõi đời này nữa: chúng ta phải kết hôn ngay lập tức.”

Ánh mắt và lời nói của ngài tràn đầy sự sốt sắng: bản tính bộc trực thuở nào của ngài đang trỗi dậy.

“Chúng ta phải nên duyên vợ chồng mà không mảy may trì hoãn gì nữa, Jane: chỉ cần có giấy phép kết hôn thôi — rồi chúng ta cưới.”

“Ông Rochester, em vừa phát hiện ra mặt trời đã ngả về tây lắm rồi và Pilot thực ra đã chạy về nhà ăn tối từ bao giờ. Để em xem đồng hồ của ngài nào.”

“Hãy cài nó vào thắt lưng của em đi, Janet, và giữ lấy nó từ nay về sau: anh chẳng còn dùng đến nó nữa đâu.”

“Gần bốn giờ chiều rồi đấy thưa ngài. Ngài không thấy đói bụng à?”

“Ngày thứ ba tính từ hôm nay phải là ngày cưới của chúng ta, Jane. Bây giờ đừng bận tâm đến váy áo sang trọng hay trang sức nữa: tất cả những thứ đó chẳng đáng một búng tay đâu.”

“Mặt trời đã làm khô ráo tất cả những giọt mưa rồi thưa ngài. Gió đã lặng: trời khá nóng đấy.”

“Em có biết không Jane, ngay lúc này chiếc vòng cổ ngọc trai nhỏ xíu của em đang được thắt quanh chiếc cổ ngăm đen của anh dưới lớp khăn choàng cổ đấy? Anh vẫn đeo nó kể từ ngày anh mất đi báu vật duy nhất của đời mình, như một vật kỷ niệm về nàng.”

“Chúng ta sẽ đi bộ về nhà xuyên qua khu rừng nhé: đó sẽ là lối đi râm mát nhất.”

Ngài vẫn tiếp tục mạch suy nghĩ của riêng mình mà chẳng thèm để ý đến tôi.

“Jane! Chắc là em nghĩ anh là một gã vô thần vô phật: nhưng ngay lúc này đây, trái tim anh đang trào dâng lòng biết ơn sâu sắc đối với vị Chúa tể nhân từ của cõi đời này. Ngài nhìn thấu mọi sự không giống như cách con người nhìn, mà tường tận hơn rất nhiều: phán xét không giống như cách con người phán xét, mà khôn ngoan hơn gấp bội. Anh đã làm điều sai quấy: anh từng muốn làm vấy bẩn bông hoa tinh khôi của mình — phả hơi hướng tội lỗi lên sự thuần khiết của nó; Đấng Toàn Năng đã giật phắt nó khỏi tay anh. Trong sự bướng bỉnh cứng đầu của mình, anh suýt nguyền rủa cả sự an bài đó: thay vì cúi đầu trước thánh ý, anh lại chống đối lại nó. Công lý thiêng liêng vẫn tiếp tục tiến trình của nó; tai họa ập xuống dồn dập trên đầu anh: anh buộc phải bước qua thung lũng bóng tối của tử thần. Những đòn trừng phạt của Ngài thật vĩ đại; và một đòn đã giáng xuống anh, khiến anh phải cúi đầu khuất phục mãi mãi. Em biết đấy, anh từng rất kiêu hãnh về sức mạnh của mình: nhưng giờ đây nó là gì chứ, khi anh phải trao nó lại cho sự dẫn dắt của kẻ khác, hệt như một đứa trẻ trao đi sự yếu đuối của mình vậy? Gần đây, Jane — chỉ — chỉ mới gần đây thôi — anh bắt đầu nhìn thấy và thừa nhận bàn tay của Chúa trong số phận nghiệt ngã của mình. Anh bắt đầu trải nghiệm sự ăn năn, hối hận; niềm mong mỏi được hòa giải với Đấng Tạo Hóa. Đôi khi anh bắt đầu cầu nguyện: dù đó chỉ là những lời cầu nguyện rất ngắn ngủi, nhưng lại vô cùng thành kính.

Vài ngày trước: không, anh có thể đếm chính xác — bốn ngày; đó là vào tối thứ Hai tuần trước, một tâm trạng kỳ lạ bỗng trùm lấy anh: một tâm trạng trong đó sự đau đớn thay thế cho sự cuồng nộ — nỗi sầu muộn thay thế cho sự cằn cỗi. Từ lâu anh đã mang ấn tượng rằng vì chẳng thể tìm thấy em ở bất cứ đâu, chắc chắn em đã chết rồi. Đêm hôm đó, muộn lắm rồi — có lẽ khoảng giữa mười một và mười hai giờ đêm — trước khi chìm vào giấc ngủ thê lương, anh đã khẩn cầu Chúa, rằng nếu điều đó là tốt đẹp trước mắt Ngài, xin hãy sớm đưa anh rời khỏi cõi đời này, và cho phép anh được bước vào thế giới mai sau, nơi vẫn còn hy vọng được đoàn tụ với Jane.

Anh ở trong căn phòng của mình, ngồi bên cửa sổ đang mở toang: việc cảm nhận làn gió đêm dịu mát khiến lòng anh dịu lại; dẫu anh chẳng thể nhìn thấy vì sao nào và chỉ nhận ra sự hiện diện của vầng trăng qua một lớp sương mù mờ ảo. Anh khao khát có em biết bao, Janet! Ôi, anh khao khát em bằng cả tâm hồn lẫn thể xác! Anh đã van xin Chúa, vừa trong sự quằn quại đau đớn vừa trong sự khiêm nhường, rằng liệu anh đã chịu đựng cảnh cô độc, đọa đày, tra tấn đủ lâu chưa, và liệu anh có sớm được nếm trải hạnh phúc và sự bình yên một lần nữa hay không. Rằng anh hoàn toàn xứng đáng với mọi cay đắng đã chịu đựng, anh thừa nhận — rằng anh khó lòng chịu đựng thêm được nữa, anh khẩn nài; và điểm khởi đầu lẫn kết thúc của những khát vọng trong tim anh đã vô thức thốt lên qua đôi môi với những từ — ‘Jane! Jane! Jane!’”

“Có phải ngài đã thốt lên những từ đó thành tiếng không?”

“Đúng thế, Jane. Nếu có ai đó lắng nghe anh lúc ấy, hẳn họ sẽ tưởng anh bị điên: anh đã thốt ra chúng với một năng lượng cuồng nhiệt tột cùng.”

“Và đó là vào tối thứ Hai tuần trước, đâu đó gần nửa đêm phải không ạ?”

“Vâng; nhưng thời gian chẳng có gì quan trọng: điều tiếp theo mới là điểm kỳ lạ. Em sẽ nghĩ anh mê tín — anh mang sẵn chút máu mê tín trong người, và trước giờ vẫn thế: tuy nhiên, điều này là sự thật — sự thật ít nhất là anh đã nghe được những gì anh sắp kể sau đây.

Khi anh thốt lên ‘Jane! Jane! Jane!’ một giọng nói — anh không thể biết giọng nói ấy phát ra từ đâu, nhưng anh biết đó là giọng của ai — đã đáp lại rằng, ‘Em đang đến đây: hãy đợi anh;’ và một khoảnh khắc sau, tiếng thì thầm theo gió lướt đi câu nói — ‘Em đang ở đâu?’

Anh sẽ kể cho em nghe, nếu có thể, ý niệm, bức tranh mà những từ đó mở ra trong tâm trí anh: dẫu thật khó để diễn tả điều anh muốn nói. Ferndean bị vùi lấp, như em thấy đấy, trong một khu rừng rậm rạp, nơi âm thanh rơi xuống bị ố đi và tan biến chẳng có tiếng vang vọng lại. ‘Em đang ở đâu?’ dường như được thốt lên giữa chốn núi non trùng điệp; bởi anh nghe thấy một tiếng vọng dội từ sườn đồi lặp lại những từ đó. Ngọn gió lúc ấy lướt qua trán anh dường như mát lạnh và trong lành hơn: anh đã từng đinh ninh rằng giữa khung cảnh hoang vu, quạnh hiu nào đó, anh và Jane đang gặp nhau. Về mặt tâm linh, anh tin rằng chúng ta đã gặp nhau. Chắc chắn vào giờ phút đó em đang chìm trong giấc ngủ vô tri, Jane: có lẽ tâm hồn em đã lang thang khỏi thể xác để an ủi tâm hồn anh; bởi đó chính là giọng điệu của em — chắc chắn như anh đang sống đây — đích thị là của em!”

Bạn đọc ơi, chính vào tối thứ Hai ấy — gần nửa đêm — tôi cũng đã nhận được lời triệu hồi kỳ bí đó: đó chính là những từ ngữ chính xác mà tôi đã dùng để đáp lại nó. Tôi lắng nghe câu chuyện của ông Rochester nhưng chẳng hề hé lộ chút gì về phía mình. Sự trùng hợp ấy đối với tôi quá đỗi kinh ngạc và không thể giải thích nổi để có thể đem ra trò chuyện hay bàn tán. Nếu tôi kể ra bất cứ điều gì, câu chuyện của tôi chắc chắn sẽ tạo ra một ấn tượng sâu sắc trong tâm trí người nghe: và tâm trí ấy, vốn dĩ từ những đau khổ đã quá dễ chìm trong u tối, chẳng cần phải gánh thêm bóng tối sâu thẳm hơn của thế giới siêu nhiên nữa. Thế nên tôi đã giữ kín những điều đó trong lòng và nghiền ngẫm chúng.

“Giờ thì em không thể ngạc nhiên nữa,” vị chủ nhân tiếp lời, “tại sao khi em bất ngờ xuất hiện trước mặt anh vào tối qua, anh lại khó lòng tin rằng em không chỉ đơn thuần là một giọng nói và ảo ảnh, một thứ gì đó sẽ tan thành sự im lặng và hư vô, giống như tiếng thì thầm giữa đêm khuya và tiếng vọng ngàn non đã tan biến trước đó. Giờ thì anh tạ ơn Chúa! Anh biết mọi chuyện không phải vậy. Phải, anh tạ ơn Chúa!”

Ngài đặt tôi xuống khỏi đùi mình, đứng dậy, cung kính ngước chiếc mũ khỏi trán và cúi đôi mắt mù lòa xuống đất, ngài đứng đó trong sự sùng kính lặng thâm. Chỉ có những từ cuối cùng của lời cầu nguyện là văng vẳng nghe được.

“Tôi tạ ơn Đấng Tạo Hóa, rằng giữa cơn phán quyết, Ngài vẫn nhớ đến lòng xót thương. Tôi thành kính cầu xin Đấng Cứu Chuộc ban cho tôi sức mạnh để từ nay có thể dẫn dắt một cuộc đời thanh tuyền hơn những gì tôi từng trải qua trước đây!”

Rồi ngài đưa tay ra để được dắt đi. Tôi nắm lấy bàn tay thân thương ấy, áp nhẹ lên môi một thoáng, rồi để nó vòng qua vai mình: vì vóc dáng tôi thấp hơn ngài rất nhiều, tôi vừa đóng vai trò là trụ cột vừa là người dẫn đường cho ngài. Chúng tôi bước vào khu rừng, thong thả tìm đường quay về nhà.