Mọi lời hứa hẹn của linh hồn đều có vô vàn sự viên mãn; mỗi niềm vui của nó đều chín muồi thành một khao khát mới. Tự nhiên, vốn không thể kìm giữ, luôn tuôn chảy và hướng về phía trước, ngay từ cảm xúc tử tế đầu tiên đã dự liệu một lòng nhân ái sẽ vượt qua mọi thiên kiến cá nhân để hòa vào ánh sáng phổ quát. Sự khởi đầu cho hạnh phúc này nằm trong mối tương quan riêng tư và dịu dàng giữa người với người, chính là bùa mê của đời người; một thứ bùa mê như một cơn cuồng nộ và nhiệt huyết thiêng liêng, chiếm lấy con người vào một giai đoạn nào đó, tạo nên một cuộc cách mạng trong tâm trí và cơ thể họ; nó gắn kết con người với đồng loại, ràng buộc họ vào những mối quan hệ gia đình và xã hội, mang họ đến với tự nhiên bằng sự đồng cảm mới mẻ, nâng cao sức mạnh của các giác quan, mở lối cho trí tưởng tượng, bồi đắp cho tính cách họ những phẩm chất anh hùng và thiêng liêng, thiết lập nên hôn nhân, và mang lại sự bền vững cho xã hội loài người.
Mối liên hệ tự nhiên giữa tình yêu và thời thanh xuân dường như đòi hỏi rằng, để khắc họa nó bằng những sắc màu sống động mà bất cứ chàng trai cô gái nào cũng phải thừa nhận là đúng với trải nghiệm rạo rực của mình, người ta không được phép quá già. Những ý niệm ngọt ngào của tuổi trẻ chối từ chút dư vị nào của triết lý chín chắn, coi đó là sự lạnh lẽo của tuổi già và thói giáo điều làm phai nhạt sắc tím rực rỡ của chúng. Vì thế, tôi biết mình sẽ phải chịu tiếng là khô khan và khắc kỷ không cần thiết từ những kẻ đang tạo nên Tòa án và Nghị viện của Tình yêu. Nhưng từ những quan tòa đáng gờm này, tôi xin được kháng cáo lên những bậc tiền bối. Bởi cần phải xem xét rằng niềm đam mê mà chúng ta đang nói tới đây, tuy bắt đầu từ lúc trẻ trung, nhưng không hề lìa bỏ những người già, hay đúng hơn, nó không cho phép bất kỳ ai thực sự là tôi tớ của nó phải già đi, mà khiến những người luống tuổi cũng tham dự vào đó, chẳng kém gì những thiếu nữ dịu dàng, dù là theo một cách khác biệt và cao quý hơn. Bởi đó là một ngọn lửa, khi nhen nhóm những đốm hồng đầu tiên trong góc hẹp của một tâm hồn riêng tư, bắt lấy tia lửa đi lạc từ một trái tim riêng tư khác, liền bùng lên và lan rộng cho đến khi nó sưởi ấm và chiếu rọi lên muôn vàn người nam kẻ nữ, lên trái tim phổ quát của tất cả, và nhờ đó thắp sáng cả thế giới cùng vạn vật bằng những ngọn lửa hào hiệp của mình. Do đó, chẳng quan trọng gì việc chúng ta thử mô tả niềm đam mê ấy ở tuổi hai mươi, ba mươi hay tám mươi. Kẻ nào vẽ nó ở giai đoạn đầu sẽ mất đi vài nét sau này, kẻ nào vẽ ở giai đoạn cuối sẽ mất đi vài nét ban đầu. Chỉ mong rằng bằng sự kiên nhẫn và sự trợ giúp của các Nàng Thơ, chúng ta có thể đạt đến cái nhìn thấu suốt vào quy luật để mô tả một chân lý luôn tươi trẻ và đẹp đẽ, một chân lý nằm ở vị trí trung tâm đến mức nó tự khẳng định mình với đôi mắt, bất kể nhìn từ góc độ nào.
Và điều kiện đầu tiên là, chúng ta phải từ bỏ sự bám víu quá chặt chẽ và dai dẳng vào các sự kiện, mà hãy nghiên cứu tình cảm đó như cách nó xuất hiện trong niềm hy vọng chứ không phải trong lịch sử. Bởi mỗi người đều nhìn thấy cuộc đời mình bị bôi bẩn và biến dạng, không giống như cuộc đời con người trong trí tưởng tượng của họ. Mỗi người đều thấy trên trải nghiệm của chính mình một vết nhơ lỗi lầm nào đó, trong khi trải nghiệm của người khác lại trông thật tốt đẹp và lý tưởng. Hãy để bất cứ ai quay lại với những mối quan hệ ngọt ngào đã làm nên vẻ đẹp cuộc đời mình, những mối quan hệ đã cho họ sự chỉ dẫn và nuôi dưỡng chân thành nhất, họ sẽ phải co rúm và than thở. Than ôi! Tôi không biết tại sao, nhưng vô vàn niềm hối hận luôn làm đắng cay đi những ký ức về niềm vui chớm nở ở tuổi trưởng thành và bao phủ lấy mọi cái tên yêu dấu. Mọi thứ đều đẹp đẽ khi nhìn từ quan điểm của trí tuệ, hay như là chân lý. Nhưng tất cả đều chua chát nếu nhìn dưới góc độ trải nghiệm. Các chi tiết thì sầu thảm; còn kế hoạch thì chỉnh tề và cao quý. Trong thế giới thực tại—cái vương quốc đau đớn của thời gian và không gian—nơi trú ngụ của lo âu, sâu mọt và sợ hãi. Với tư duy, với lý tưởng, là niềm vui bất diệt, là đóa hồng của hạnh phúc. Xung quanh đó, tất cả các Nàng Thơ đều cất tiếng hát. Nhưng nỗi đau lại bám chặt vào những cái tên, những con người, và những lợi ích cục bộ của ngày hôm nay và hôm qua.
Khuynh hướng mạnh mẽ của tự nhiên được thấy rõ trong tỷ lệ mà chủ đề về các mối quan hệ cá nhân này chiếm lĩnh trong những cuộc trò chuyện của xã hội. Chúng ta còn muốn biết điều gì về một người đáng kính nhiều hơn là họ đã tiến triển thế nào trong lịch sử của tình cảm này? Những cuốn sách nào trong các thư viện cho mượn được lưu hành nhiều nhất? Chúng ta sục sôi biết bao với những tiểu thuyết về đam mê này, khi câu chuyện được kể với chút tia lửa của sự thật và tự nhiên! Và điều gì níu giữ sự chú ý, trong giao tiếp cuộc sống, bằng bất kỳ đoạn nào hé lộ tình cảm giữa hai bên? Có lẽ chúng ta chưa bao giờ thấy họ trước đây, và sẽ không bao giờ gặp lại. Nhưng chúng ta thấy họ trao nhau một ánh nhìn, hay bộc lộ một cảm xúc sâu sắc, và chúng ta không còn là người lạ nữa. Chúng ta hiểu họ, và dành sự quan tâm nồng nhiệt nhất cho sự phát triển của mối tình lãng mạn đó. Cả nhân loại đều yêu một kẻ đang yêu. Những biểu hiện sớm nhất của sự hài lòng và tử tế là những bức tranh quyến rũ nhất của tự nhiên. Đó là bình minh của sự lịch thiệp và duyên dáng ở những kẻ thô kệch và mộc mạc. Cậu bé làng quê thô lỗ trêu chọc các cô gái quanh cửa trường học;—nhưng hôm nay cậu chạy vào lối vào, và gặp một cô bé xinh xắn đang xếp lại chiếc cặp sách; cậu cầm lấy đống sách để giúp cô, và ngay lập tức, dường như cô bé tách xa khỏi cậu vô tận, và trở thành một vùng đất thiêng liêng. Giữa đám đông các cô gái, cậu chạy nhảy đủ thô lỗ, nhưng chỉ một người duy nhất khiến cậu phải lùi bước; và hai người hàng xóm nhỏ bé này, những người chỉ mới đây thôi còn rất gần gũi, đã học được cách tôn trọng nhân cách của nhau. Hay ai có thể rời mắt khỏi những cách cư xử lôi cuốn, nửa tinh quái nửa ngây thơ của những nữ sinh đi vào các cửa hiệu nông thôn để mua một cuộn lụa hay một tờ giấy, và nói chuyện nửa giờ về những chuyện không đâu với gã nhân viên bán hàng mặt mũi rộng rãi, tốt tính. Trong làng, họ hoàn toàn bình đẳng, điều mà tình yêu rất thích, và không cần bất kỳ sự tán tỉnh nào, bản chất hạnh phúc, đầy tình cảm của người phụ nữ tuôn chảy trong cuộc trò chuyện phiếm xinh xắn này. Các cô gái có thể chẳng mấy xinh đẹp, nhưng rõ ràng họ đã thiết lập giữa mình và chàng trai tốt bụng ấy những mối quan hệ tin cậy, dễ chịu nhất, với những trò đùa vui và những chuyện nghiêm túc của họ, về Edgar, Jonas và Almira, về việc ai được mời đến bữa tiệc, ai đã khiêu vũ tại lớp dạy nhảy, và khi nào lớp dạy hát sẽ bắt đầu, cùng những điều vô nghĩa khác mà các bên cùng ríu rít. Chẳng bao lâu sau, chàng trai đó muốn có vợ, và cậu sẽ biết rất chân thực và hết lòng nơi đâu để tìm một người bạn đời chân thành và ngọt ngào, mà không gặp bất kỳ rủi ro nào như Milton từng than thở là thường xảy ra với những học giả và vĩ nhân.
Tôi từng được bảo rằng trong một vài diễn thuyết của mình, lòng tôn kính của tôi đối với trí tuệ đã khiến tôi trở nên lạnh lùng một cách bất công với các mối quan hệ cá nhân. Nhưng giờ đây, tôi gần như co rúm lại khi nhớ đến những lời hạ thấp đó. Bởi con người chính là thế giới của tình yêu, và nhà triết học lạnh lùng nhất cũng không thể kể lại món nợ của linh hồn trẻ tuổi đang lang thang nơi đây giữa tự nhiên đối với sức mạnh của tình yêu, mà không bị cám dỗ rút lại, như một sự phản bội với tự nhiên, bất kỳ điều gì mang tính hạ thấp các bản năng xã hội. Bởi dù niềm hạnh phúc trên thiên đàng rơi xuống từ trên cao chỉ chiếm lấy những người ở độ tuổi dịu dàng, và mặc dù một vẻ đẹp vượt xa mọi sự phân tích hay so sánh và khiến chúng ta hoàn toàn quên mình là điều chúng ta hiếm khi thấy sau ba mươi tuổi, nhưng ký ức về những tầm nhìn này lại tồn tại lâu hơn tất cả những ký ức khác, và là một vòng hoa trên những vầng trán già nua nhất. Nhưng đây là một sự thật lạ lùng; nhiều người có thể thấy, khi ôn lại trải nghiệm của mình, rằng họ không có trang nào đẹp đẽ hơn trong cuốn sách cuộc đời mình ngoài ký ức ngọt ngào về một vài đoạn mà ở đó tình cảm đã tạo ra một phép màu, vượt xa sức hút sâu sắc của chính chân lý của nó, đối với một mớ hoàn cảnh ngẫu nhiên và tầm thường. Khi nhìn lại, họ có thể thấy rằng vài điều không phải là sức quyến rũ lại có nhiều thực tại hơn đối với ký ức đang dò dẫm này so với chính sức quyến rũ đã ướp xác chúng. Nhưng dù trải nghiệm của chúng ta về các chi tiết có thế nào đi nữa, không ai từng quên được những chuyến viếng thăm của sức mạnh đó đến trái tim và bộ não mình, sức mạnh đã tạo ra mọi thứ mới mẻ; sức mạnh là bình minh của âm nhạc, thơ ca và nghệ thuật trong lòng họ; sức mạnh khiến khuôn mặt của tự nhiên rạng rỡ với ánh sáng tím, khiến buổi sáng và buổi tối trở thành những bùa mê biến hóa; khi một âm điệu đơn lẻ của một giọng nói có thể khiến trái tim rung động, và tình huống tầm thường nhất gắn liền với một hình bóng được đặt vào trong hổ phách của ký ức; khi anh ta trở thành toàn mắt khi người ấy hiện diện, và toàn trí nhớ khi người ấy đã đi xa; khi người thanh niên trở thành kẻ canh chừng những ô cửa sổ và chăm chú quan sát một chiếc găng tay, một chiếc mạng che mặt, một dải ruy băng, hay những bánh xe của một cỗ xe ngựa; khi không nơi nào là quá cô độc và không nơi nào quá im lặng đối với người đang có sự đồng hành phong phú hơn và cuộc trò chuyện ngọt ngào hơn trong những suy nghĩ mới mẻ của mình so với bất kỳ người bạn cũ nào, dù là tốt nhất và thuần khiết nhất, có thể mang lại; bởi những dáng hình, những cử động, những lời nói của đối tượng yêu dấu không giống như những hình ảnh khác được viết trên mặt nước, mà, như Plutarch đã nói, được “tráng men trong lửa”, và là đối tượng để nghiên cứu vào đêm khuya:—
“Ngươi chưa đi dù đã đi, dù ngươi ở bất cứ nơi đâu,
Ngươi để lại trong chàng đôi mắt canh chừng, trong chàng trái tim yêu dấu.”
Vào giữa trưa và xế chiều của cuộc đời, chúng ta vẫn thổn thức khi nhớ về những ngày tháng mà hạnh phúc vẫn là chưa đủ, mà còn phải bị đánh thuốc bằng dư vị của nỗi đau và sợ hãi; vì người đã chạm vào bí mật của vấn đề khi nói về tình yêu rằng,—
“Mọi niềm vui khác không đáng giá bằng những nỗi đau của nó:”
và khi ngày vẫn chưa đủ dài, mà đêm cũng phải bị tiêu tốn trong những hồi tưởng mãnh liệt; khi cái đầu sôi sục suốt đêm trên gối với hành động cao thượng mà nó đã quyết tâm; khi ánh trăng là một cơn sốt dễ chịu và các vì sao là những bức thư, những bông hoa là những mật mã và không khí được đúc thành bài ca; khi mọi công việc dường như là sự khiếm nhã, và tất cả những người đàn ông, người đàn bà chạy ngược xuôi trên đường phố chỉ là những bức tranh.
Niềm đam mê tái thiết lại thế giới cho tuổi trẻ. Nó làm cho mọi thứ trở nên sống động và đầy ý nghĩa. Tự nhiên trở nên có ý thức. Mỗi chú chim trên cành cây giờ đây đều hát cho trái tim và tâm hồn cậu. Những nốt nhạc gần như thành lời. Những đám mây có khuôn mặt khi cậu nhìn vào chúng. Những cái cây trong rừng, thảm cỏ lay động và những bông hoa e ấp đã trở nên thông tuệ; và cậu gần như sợ phải tin tưởng chúng với bí mật mà chúng dường như đang mời gọi. Tuy nhiên, tự nhiên xoa dịu và đồng cảm. Trong sự cô độc xanh mát, cậu tìm thấy một mái nhà thân thương hơn là ở bên con người:—
“Những đầu nguồn và những lùm cây không lối,
Những nơi mà nỗi đam mê nhợt nhạt yêu thích,
Những buổi đi dạo dưới ánh trăng, khi tất cả các loài chim
Đều được trú ngụ an toàn, trừ lũ dơi và cú,
Một tiếng chuông nửa đêm, một tiếng rên rỉ thoáng qua,—
Đó là những âm thanh chúng ta nuôi dưỡng tâm hồn.”
Hãy nhìn kìa, trong rừng, gã điên đáng yêu đó! Cậu là một cung điện của những âm thanh và cảnh sắc ngọt ngào; cậu giãn nở; cậu gấp đôi một người thường; cậu đi lại với hai tay chống nạnh; cậu độc thoại; cậu bắt chuyện với cỏ cây; cậu cảm thấy dòng máu của hoa violet, cỏ ba lá và hoa huệ chảy trong huyết quản mình; và cậu trò chuyện với dòng suối làm ướt đôi chân cậu.
Những cơn nóng đã mở ra nhận thức của cậu về vẻ đẹp tự nhiên đã khiến cậu yêu âm nhạc và thơ ca. Một sự thật thường thấy là, người ta đã viết nên những vần thơ hay dưới sự thôi thúc của đam mê, những người không thể viết tốt trong bất kỳ hoàn cảnh nào khác.
Niềm đam mê cũng có lực tương tự lên toàn bộ bản chất của cậu. Nó mở rộng tình cảm; nó làm gã hề trở nên dịu dàng và mang lại lòng can đảm cho kẻ nhát gan. Vào trong kẻ đáng thương và hèn mạt nhất, nó sẽ truyền vào một trái tim và lòng dũng cảm để thách thức cả thế giới, miễn là nó có sự ủng hộ của đối tượng yêu dấu. Khi trao cậu cho người khác, nó lại càng trao cậu cho chính bản thân cậu hơn. Cậu là một con người mới, với những nhận thức mới, những mục đích mới và sắc bén hơn, cùng một nhân cách và mục tiêu mang tính tôn giáo trang nghiêm. Cậu không còn thuộc về gia đình và xã hội nữa; cậu là một cái gì đó; cậu là một con người; cậu là một linh hồn.
Và ở đây, chúng ta hãy xem xét kỹ hơn một chút bản chất của ảnh hưởng vốn có sức mạnh như vậy đối với tuổi trẻ loài người. Cái Đẹp, sự mặc khải của nó đối với con người mà chúng ta hiện đang tôn vinh, chào đón như mặt trời bất cứ nơi nào nó muốn chiếu rọi, thứ làm hài lòng mọi người với chính nó và với bản thân họ, dường như tự đủ đầy. Người yêu không thể vẽ chân dung người con gái của mình trong trí tưởng tượng là nghèo nàn và cô độc. Giống như một cái cây đang ra hoa, bao nhiêu vẻ đáng yêu dịu dàng, chớm nở, thông tuệ ấy tự nó đã là một xã hội rồi; và cô ấy dạy cho mắt chàng hiểu tại sao Cái Đẹp được họa lại với các Tình yêu và Ân huệ (Loves and Graces) theo sau những bước chân nàng. Sự tồn tại của nàng làm cho thế giới trở nên giàu có. Mặc dù nàng gạt bỏ tất cả những người khác khỏi sự chú ý của chàng vì cho rằng họ rẻ rúng và không xứng đáng, nàng lại đền bù cho chàng bằng cách thực hiện bản thể của chính nàng thành một cái gì đó phi cá nhân, rộng lớn, trần thế, để người thiếu nữ đứng trước chàng như một đại diện cho tất cả những gì chọn lọc và những đức hạnh. Chính vì lý do đó, người yêu không bao giờ thấy sự tương đồng cá nhân ở người yêu của mình với người thân của nàng hay với người khác. Bạn bè của chàng tìm thấy ở nàng một nét giống với mẹ nàng, hoặc chị em của nàng, hoặc với những người không cùng dòng máu. Người yêu không thấy sự giống nhau nào ngoại trừ với những buổi chiều mùa hè và những buổi sáng kim cương, với những cầu vồng và tiếng chim hót.
Người xưa gọi cái đẹp là sự nở rộ của đức hạnh. Ai có thể phân tích vẻ quyến rũ không tên đang lướt qua từ khuôn mặt và hình dáng này sang khuôn mặt và hình dáng khác? Chúng ta bị chạm đến bởi những cảm xúc dịu dàng và hài lòng, nhưng chúng ta không thể tìm thấy cảm xúc tinh tế này, tia sáng lang thang này, hướng về đâu. Nó bị hủy hoại đối với trí tưởng tượng bởi bất kỳ nỗ lực nào nhằm quy nó về mặt tổ chức. Nó cũng không chỉ ra bất kỳ mối quan hệ tình bạn hay tình yêu nào được biết đến và mô tả trong xã hội, mà, theo tôi thấy, là một phạm vi hoàn toàn khác và không thể đạt tới, những mối quan hệ của sự tinh tế và ngọt ngào siêu việt, tới những gì hoa hồng và hoa violet gợi ý và báo trước. Chúng ta không thể tiếp cận cái đẹp. Bản chất của nó giống như những ánh sáng lung linh trên cổ chim bồ câu, lơ lửng và thoáng qua. Ở điểm này, nó giống với những thứ xuất sắc nhất, tất cả đều có tính chất cầu vồng này, thách thức mọi nỗ lực chiếm đoạt và sử dụng. Jean Paul Richter đã có ý gì khác, khi ông nói với âm nhạc rằng, “Đi đi! Đi đi! Ngươi nói với ta về những thứ mà trong suốt cuộc đời bất tận của ta, ta chưa từng tìm thấy, và sẽ không bao giờ tìm thấy.” Sự linh hoạt tương tự có thể được quan sát thấy trong mọi tác phẩm nghệ thuật tạo hình. Bức tượng chỉ đẹp khi nó bắt đầu trở nên không thể hiểu nổi, khi nó đang vượt ra khỏi sự phê bình và không còn có thể bị định nghĩa bởi com-pa và thước đo, mà đòi hỏi một trí tưởng tượng tích cực đi cùng nó và nói lên nó đang làm gì. Vị thần hay người hùng của nhà điêu khắc luôn được thể hiện trong sự chuyển tiếp từ những gì có thể biểu đạt cho các giác quan, sang những gì không thể. Khi đó nó mới thôi là một hòn đá. Nhận xét tương tự cũng đúng với hội họa. Và đối với thơ ca, sự thành công không đạt được khi nó ru ngủ và làm hài lòng chúng ta, mà khi nó kinh ngạc và đốt cháy chúng ta với những nỗ lực mới hướng tới những điều không thể đạt tới. Về điều đó, Landor đặt câu hỏi “liệu nó có nên được quy về một trạng thái thuần khiết hơn của cảm giác và sự tồn tại hay không.”
Tương tự như vậy, vẻ đẹp cá nhân chỉ thực sự quyến rũ và là chính nó khi nó làm chúng ta bất mãn với bất kỳ mục đích nào; khi nó trở thành một câu chuyện không có hồi kết; khi nó gợi lên những tia sáng và tầm nhìn chứ không phải những thỏa mãn trần thế; khi nó khiến người chiêm ngưỡng cảm thấy sự không xứng đáng của mình; khi anh ta không thể cảm thấy quyền sở hữu đối với nó, dù anh ta là Caesar; anh ta không thể cảm thấy có quyền đối với nó hơn là đối với bầu trời và sự lộng lẫy của một buổi hoàng hôn.
Từ đó nảy sinh câu nói, “Nếu tôi yêu bạn, thì điều đó liên quan gì đến bạn?” Chúng ta nói thế vì chúng ta cảm thấy rằng điều chúng ta yêu không nằm trong ý chí của bạn, mà ở trên ý chí đó. Đó không phải là bạn, mà là ánh hào quang của bạn. Đó là điều mà chính bạn cũng không biết trong bản thân mình và không bao giờ có thể biết.
Điều này rất phù hợp với triết lý cao cả về Cái Đẹp mà các nhà văn cổ đại ưa chuộng; vì họ nói rằng linh hồn con người, khi nhập thể ở đây trên trái đất, đã lang thang ngược xuôi để tìm kiếm thế giới khác của chính nó mà từ đó nó bước vào thế giới này, nhưng sớm bị choáng ngợp bởi ánh sáng của mặt trời tự nhiên, và không thể nhìn thấy bất kỳ đối tượng nào khác ngoài những đối tượng của thế giới này, vốn chỉ là cái bóng của những thực thể có thật. Do đó, Thần linh gửi vẻ rạng rỡ của tuổi trẻ trước linh hồn, để nó có thể tận dụng những thân xác xinh đẹp như những trợ thủ cho sự hồi tưởng của nó về những điều tốt đẹp và công bằng trên thiên đàng; và con người khi nhìn thấy một người như vậy ở phái nữ liền chạy đến bên nàng và tìm thấy niềm vui cao nhất trong việc chiêm ngưỡng hình dáng, chuyển động và trí tuệ của người này, bởi nó gợi cho anh ta sự hiện diện của cái vốn dĩ nằm trong vẻ đẹp, và là nguyên nhân của vẻ đẹp đó.
Tuy nhiên, nếu do giao tiếp quá nhiều với các đối tượng vật chất, linh hồn trở nên thô lậu, và đặt sự thỏa mãn của mình vào cơ thể, nó chẳng gặt hái được gì ngoài nỗi buồn; cơ thể không có khả năng thực hiện lời hứa mà vẻ đẹp nắm giữ; nhưng nếu, chấp nhận gợi ý từ những tầm nhìn và gợi ý mà vẻ đẹp mang đến cho tâm trí mình, linh hồn vượt qua cơ thể và bắt đầu ngưỡng mộ những nét tính cách, và những người yêu nhau chiêm ngưỡng lẫn nhau trong các cuộc đối thoại và hành động của họ, thì họ tiến đến cung điện thực sự của cái đẹp, càng làm bùng lên tình yêu của họ đối với nó, và bằng tình yêu này dập tắt những tình cảm thấp hèn, giống như mặt trời dập tắt ngọn lửa bằng cách chiếu sáng lên bếp lò, họ trở nên thuần khiết và thiêng liêng. Bằng cách trò chuyện với những gì tự thân nó là xuất sắc, hào hiệp, khiêm nhường và công chính, người yêu đi đến một tình yêu nồng nàn hơn với những phẩm chất cao quý này, và một sự hiểu biết nhanh nhạy hơn về chúng. Sau đó, chàng chuyển từ việc yêu chúng ở một người sang yêu chúng ở tất cả mọi người, và như vậy, một linh hồn đẹp đẽ chỉ là cánh cửa mà qua đó chàng bước vào xã hội của tất cả những linh hồn chân chính và thuần khiết. Trong mối quan hệ cụ thể với bạn đời của mình, chàng đạt được cái nhìn rõ ràng hơn về bất kỳ đốm bẩn, bất kỳ vết nhơ nào mà vẻ đẹp của nàng đã nhiễm phải từ thế giới này, và có thể chỉ ra điều đó, và điều này với niềm vui chung rằng giờ đây họ có thể, mà không xúc phạm nhau, chỉ ra những khiếm khuyết và cản trở ở người kia, và giúp đỡ nhau chữa lành chúng. Và khi chiêm ngưỡng ở nhiều linh hồn những nét của vẻ đẹp thiêng liêng, và tách biệt trong mỗi linh hồn những gì là thiêng liêng khỏi vết nhơ mà nó đã nhiễm phải trên thế giới, người yêu thăng hoa lên vẻ đẹp cao nhất, đến tình yêu và sự hiểu biết về Thần tính, bằng những bậc thang trên chiếc thang của những linh hồn được tạo ra này.
Những bậc hiền triết thực sự đã kể cho chúng ta về tình yêu như thế trong mọi thời đại. Học thuyết này không cũ, cũng chẳng mới. Nếu Plato, Plutarch và Apuleius đã giảng dạy nó, thì Petrarch, Angelo và Milton cũng vậy. Nó đang chờ đợi một sự mở ra chân thực hơn để chống lại và quở trách thứ sự khôn ngoan ngầm dưới đất đang chủ trì các cuộc hôn nhân với những lời lẽ bám lấy thế giới thượng tầng, trong khi một con mắt lại đang rình mò trong hầm tối; khiến cho bài diễn thuyết nghiêm túc nhất của nó cũng có dư vị của thịt lợn muối và thùng bột. Tệ nhất là khi chủ nghĩa khoái lạc này xâm nhập vào việc giáo dục những người phụ nữ trẻ, và làm khô héo hy vọng và tình cảm của bản chất con người bằng cách dạy rằng hôn nhân chẳng có ý nghĩa gì ngoài sự tằn tiện của một bà nội trợ, và rằng cuộc đời người phụ nữ không có mục tiêu nào khác.
Nhưng giấc mơ tình yêu này, dù đẹp đẽ, chỉ là một cảnh trong vở kịch của chúng ta. Trong sự diễu hành của linh hồn từ bên trong ra bên ngoài, nó không ngừng mở rộng các vòng tròn của mình, như viên sỏi ném xuống ao, hay ánh sáng tỏa ra từ một quả cầu. Những tia sáng của linh hồn đáp xuống trước tiên vào những thứ gần gũi nhất, vào mọi vật dụng và đồ chơi, vào những người bảo mẫu và người hầu, vào ngôi nhà và sân vườn và những người khách qua đường, vào vòng tròn những người quen trong gia đình, vào chính trị, địa lý và lịch sử. Nhưng mọi vật luôn tự nhóm lại theo những quy luật cao hơn hoặc nội tại hơn. Sự gần gũi, kích thước, số lượng, thói quen, con người, dần dần mất đi quyền lực đối với chúng ta. Nguyên nhân và kết quả, những mối quan hệ thực sự, khao khát sự hòa hợp giữa linh hồn và hoàn cảnh, bản năng tiến hóa, lý tưởng hóa, chiếm ưu thế sau này, và việc lùi lại từ những mối quan hệ cao hơn xuống thấp hơn là điều không thể. Do đó, ngay cả tình yêu, vốn là sự thần thánh hóa con người, cũng phải trở nên phi cá nhân hơn mỗi ngày. Lúc đầu nó không gợi ý điều này. Cặp đôi trẻ đang liếc nhìn nhau khắp căn phòng đông đúc với đôi mắt đầy sự thấu hiểu lẫn nhau, ít nghĩ đến thứ quả quý giá từ lâu sau này sẽ nảy sinh từ kích thích mới mẻ, hoàn toàn bên ngoài này. Công việc sinh trưởng bắt đầu trước hết từ sự nhạy cảm của vỏ cây và chồi lá. Từ việc trao đổi ánh mắt, họ tiến tới những hành động lịch thiệp, hào hiệp, rồi đến đam mê bùng cháy, đến việc thề non hẹn biển và kết hôn. Đam mê nhìn thấy đối tượng của nó như một đơn vị hoàn hảo. Linh hồn hoàn toàn nhập thể, và cơ thể hoàn toàn được linh hồn hóa:—
“Dòng máu thuần khiết và hùng biện của nàng
Cất tiếng trong đôi má nàng, và tác động một cách rõ ràng,
Đến mức người ta gần như có thể nói cơ thể nàng biết tư duy.”
Romeo, nếu chết, nên được cắt thành những vì sao nhỏ để làm cho thiên đàng đẹp hơn. Cuộc sống, với cặp đôi này, không có mục tiêu nào khác, không đòi hỏi gì thêm, ngoài Juliet,—ngoài Romeo. Đêm, ngày, học hành, tài năng, vương quốc, tôn giáo, tất cả đều nằm gọn trong hình hài đầy linh hồn này, trong linh hồn vốn là tất cả hình hài này. Những người yêu nhau thích thú những cử chỉ âu yếm, những lời tỏ tình, những so sánh về tình cảm của họ. Khi ở một mình, họ an ủi bản thân với hình ảnh được ghi nhớ về người kia. Liệu người kia có đang nhìn cùng một ngôi sao, cùng một đám mây tan chảy, đọc cùng một cuốn sách, cảm thấy cùng một cảm xúc, điều mà bây giờ làm tôi vui sướng? Họ cố gắng và cân nhắc tình cảm của mình, và cộng dồn những lợi thế đắt giá, bạn bè, cơ hội, tài sản, rồi hân hoan khi khám phá ra rằng họ sẵn lòng, vui vẻ, trao đi tất cả như một khoản tiền chuộc cho cái đầu xinh đẹp, người yêu dấu, mà không một sợi tóc nào trên đó được phép tổn hại. Nhưng số phận của nhân loại vẫn đặt trên những đứa trẻ này. Nguy hiểm, đau buồn và đau đớn ập đến với họ, như với tất cả mọi người. Tình yêu cầu nguyện. Nó lập giao ước với Quyền năng Vĩnh cửu thay mặt cho người bạn đời thân yêu này. Sự kết hợp được thực hiện theo cách này và làm tăng thêm giá trị mới cho từng nguyên tử trong tự nhiên—vì nó chuyển hóa từng sợi chỉ trong toàn bộ mạng lưới của các mối quan hệ thành một tia vàng, và tắm linh hồn trong một nguyên tố mới và ngọt ngào hơn—tuy nhiên vẫn là một trạng thái tạm thời. Không phải lúc nào hoa lá, ngọc trai, thơ ca, lời thề thốt, hay thậm chí là mái nhà trong trái tim người khác, cũng có thể làm thỏa mãn linh hồn đáng sợ ngự trị trong hình hài đất sét. Cuối cùng, nó tự đánh thức mình khỏi những âu yếm đó, xem chúng như những món đồ chơi, rồi khoác lên mình bộ giáp và khát khao những mục tiêu rộng lớn và phổ quát. Linh hồn vốn nằm trong linh hồn của mỗi người, khao khát một sự hạnh phúc hoàn hảo, phát hiện ra những sự không tương thích, những khiếm khuyết và sự thiếu cân đối trong hành vi của người kia. Từ đó nảy sinh sự ngạc nhiên, lời trách móc và nỗi đau. Tuy nhiên, điều đã thu hút họ đến với nhau là những dấu hiệu của sự đáng yêu, những dấu hiệu của đức hạnh; và những đức hạnh này vẫn ở đó, dù bị che khuất. Chúng xuất hiện và xuất hiện lại và tiếp tục thu hút; nhưng cách nhìn thay đổi, rời bỏ dấu hiệu và gắn liền với thực thể. Điều này sửa chữa tình cảm bị tổn thương. Trong khi đó, khi cuộc đời trôi qua, nó chứng tỏ là một trò chơi hoán vị và kết hợp của mọi vị trí có thể có của các bên, để sử dụng tất cả nguồn lực của mỗi người và làm cho mỗi người quen với sức mạnh và điểm yếu của người kia. Bởi bản chất và mục đích của mối quan hệ này là họ phải đại diện cho nhân loại với nhau. Tất cả những gì có trên thế giới, những gì là hoặc nên được biết đến, đều được nhào nặn một cách khéo léo vào kết cấu của người đàn ông, của người phụ nữ:—
“Con người mà tình yêu dành cho chúng ta,
Giống như manna, có hương vị của tất cả mọi thứ trong đó.”
Thế giới xoay chuyển; hoàn cảnh thay đổi mỗi giờ. Những thiên thần cư ngụ trong ngôi đền cơ thể này xuất hiện nơi cửa sổ, và cả những yêu tinh và thói xấu cũng vậy. Nhờ tất cả các đức hạnh mà họ được hợp nhất. Nếu có đức hạnh, mọi thói xấu đều được biết đến là như vậy; chúng thú nhận và bỏ chạy. Ánh nhìn từng rực lửa của họ bị thời gian làm cho tỉnh táo trong lồng ngực mỗi người, và mất đi sự dữ dội khi nó đạt được sự mở rộng, nó trở thành một sự thấu hiểu thấu đáo. Họ từ bỏ lẫn nhau mà không phàn nàn để đến với những công việc tốt đẹp mà người đàn ông và người đàn bà lần lượt được chỉ định thực hiện trong thời gian, và trao đổi niềm đam mê từng không thể rời mắt khỏi đối tượng của mình, lấy một sự thúc đẩy vui vẻ, không ràng buộc, dù hiện diện hay vắng mặt, đối với những dự định của nhau. Cuối cùng, họ khám phá ra rằng tất cả những gì lúc đầu đã thu hút họ đến với nhau—những đặc điểm từng thiêng liêng đó, trò chơi kỳ diệu của những sự quyến rũ—đều là phù du, có một mục đích tương lai, giống như giàn giáo để xây dựng ngôi nhà; và sự thanh lọc trí tuệ và trái tim qua từng năm tháng mới là cuộc hôn nhân thực sự, được nhìn thấy trước và chuẩn bị từ đầu, và hoàn toàn nằm trên ý thức của họ. Nhìn vào những mục tiêu này mà với đó hai người, một người đàn ông và một người đàn bà, được ban tặng một cách đa dạng và tương quan, bị nhốt trong một ngôi nhà để dành bốn mươi hoặc năm mươi năm trong xã hội hôn nhân, tôi không ngạc nhiên về sự nhấn mạnh mà trái tim tiên tri về cuộc khủng hoảng này ngay từ thuở ấu thơ, về vẻ đẹp dồi dào mà bản năng tô điểm cho chiếc chòi hôn nhân, và tự nhiên, trí tuệ và nghệ thuật thi đua nhau trong những món quà và giai điệu mà họ mang đến cho bài ca hôn lễ.
Như vậy, chúng ta được huấn luyện cho một tình yêu không biết đến giới tính, không biết đến cá nhân, không biết đến sự thiên vị, mà tìm kiếm đức hạnh và trí tuệ ở khắp mọi nơi, với mục đích gia tăng đức hạnh và trí tuệ. Chúng ta theo bản chất là những người quan sát, và nhờ đó là những người học hỏi. Đó là trạng thái vĩnh viễn của chúng ta. Nhưng chúng ta thường được làm cho cảm thấy rằng những tình cảm của chúng ta chỉ là những chiếc lều của một đêm. Mặc dù chậm chạp và đau đớn, các đối tượng của tình cảm thay đổi, như các đối tượng của tư duy vậy. Có những khoảnh khắc khi tình cảm thống trị và hấp thụ con người và làm cho hạnh phúc của anh ta phụ thuộc vào một người hoặc những người. Nhưng ở trạng thái khỏe mạnh, tâm trí ngay lập tức được nhìn thấy trở lại—vòm trời bao trùm của nó, rạng rỡ với những dải ngân hà của những ánh sáng bất biến, và những tình yêu, nỗi sợ hãi nồng ấm quét qua chúng ta như những đám mây phải mất đi tính hữu hạn của chúng và hòa vào Chúa, để đạt được sự hoàn hảo của riêng chúng. Nhưng chúng ta không cần sợ rằng chúng ta có thể đánh mất bất cứ điều gì bởi sự tiến triển của linh hồn. Linh hồn có thể được tin cậy đến cùng. Điều gì đẹp đẽ và hấp dẫn như những mối quan hệ này, chỉ được kế tục và thay thế bởi những gì đẹp đẽ hơn, và cứ thế mãi mãi.
