Ngày hôm sau, tiệm của ông Lâm đã đổi sang một cách bài trí mới. Hàng Đông Dương vốn không lộ diện suốt gần một tuần qua nay lại được bày ở những vị trí đập vào mắt nhất. Ông Lâm lại bắt chước cách làm của các cửa hàng lớn ở Thượng Hải, viết rất nhiều tờ giấy đỏ xanh dán trên cửa kính với dòng chữ "Bán hạ giá giảm 10%". Hôm nay là ngày 23 tháng Chạp âm lịch, chính là "tháng vội" của các tiệm hàng tạp hóa Tây phương và Quảng Đông nơi trấn nhỏ. Không chỉ khoản chi tiêu thêm "bốn trăm đồng" của ông Lâm trông cậy vào lúc này để gỡ lại, mà ngay cả bộ quần áo mới của cô Lâm cũng dựa vào chuyện làm ăn mấy ngày này có tốt hay không.

Hơn mười giờ sáng, từng đàn người dân quê đi chợ đi qua trên đường, trên tay họ xách giỏ, hoặc dắt theo trẻ con, vừa đi vừa nói chuyện oang oang. Họ nhìn tới cửa tiệm rực rỡ sắc màu của ông Lâm, đều dừng chân lại, ngẩng mặt lên, vợ gọi chồng, con gọi cha mẹ, chắc lưỡi xuýt huýt khen ngợi những mặt hàng đó. Năm mới sắp đến rồi, bọn trẻ hy vọng được đi một đôi tất mới, phụ nữ nghĩ đến cái chậu rửa mặt ở nhà đã dùng hỏng từ lâu, cái khăn mặt cả nhà dùng chung vẫn là đồ cũ từ nửa năm trước, xà phòng lại đứt hàng hơn một tháng nay, nhân lúc ở đây "bán hàng rẻ", thật đúng lúc nên mua một chút. Ông Lâm ngồi trên bàn thu ngân, xốc lại tinh thần, nở nụ cười đầy mặt, mắt nhìn những người dân quê đó, lại liếc nhìn hai người thợ phụ cùng hai người học việc trong tiệm mình, trong lòng tràn ngập hy vọng hàng hóa bán ra, tiền bạc thu vào. Nhưng những người dân quê này xem một hồi, chỉ trỏ khen ngợi một hồi, rồi lại uể uả đi tới trước tiệm Dụ Xương Tường ở đối diện xéo mà dừng lại xem tiếp. Ông Lâm vươn dài cổ, nhìn theo bóng lưng của đám người dân quê đó, mắt như bốc lửa. Ông thèm khát kéo họ trở lại!

"Ợ—— ợ——"

Bà Lâm ngồi bên cánh cửa bướm ngăn cách giữa mặt tiệm và "nhà trong" phía sau bàn thu ngân nén nhịn nửa ngày trời mới phát ra tiếng "ợ". Cô Lâm tựa vào lòng mẹ, ngơ ngác nhìn ra đường không nói năng gì, nhưng tim lại đập thình thịch; bộ quần áo mới của cô ít nhất đã bay mất nửa cái rồi.

Ông Lâm vội vàng đi tới trước quầy, giương to đôi mắt ghen tị nhìn tiệm đồng nghiệp Dụ Xương Tường ở đối diện xéo. Bên đó có bốn năm người nhân viên xếp thành một hàng trước quầy, chờ đợi làm ăn. Nhưng đám người dân quê kia không có ai tiến lại gần quầy, họ nhìn một lúc rồi lại cứ thế đi qua. Ông Lâm cảm thấy trong lòng nhẹ nhõm hẳn, không kìm được nhìn các thợ phụ tiệm Dụ Xương Tường mà mỉm cười một cái. Lúc này lại có một nhóm bảy tám người dân quê đi tới trước tiệm ông Lâm, trong đó có một gã thanh niên lại bước lên một bước, ngoẹo đầu nhìn những chiếc ô Tây đang treo. Ông Lâm ngoảnh mặt lại ngay tắp lự, hai bờ môi lập tức mở ra cười xòa; ông tự mình chèo kéo vị khách hàng trong dự tưởng này:

"Này, chú em, mua ô Tây không? Hàng rẻ lắm, một chiếc ô Tây bán chín hào thôi! Vào xem hàng đi."

Một thợ phụ đã lấy xuống hai ba chiếc ô Tây, lập tức giương một chiếc ra, niềm nở nhét vào tay gã thanh niên dân quê kia, xốc lại tinh thần, đem hết bản lĩnh chào hàng ra:

"Cậu chủ nhỏ, xem này! Mặt vải gấm Tây, nan ô đặc ruột, trời nắng, trời mưa đều bền đẹp! Chín hào tiền bạc một chiếc, không còn đâu rẻ hơn nữa đâu!... Bên kia bán một đồng bạc một chiếc, hàng còn chẳng tốt bằng thế này đâu, cậu so sánh là hiểu ngay."

Gã thanh niên dân quê cầm chiếc ô, há hốc miệng như không biết tính sao. Cậu ta quay đầu nhìn một ông lão hơn năm mươi tuổi, lại nhấc nhấc chiếc ô trong tay, như muốn nói: "Mua một chiếc nhé?" Nhưng ông lão lại vô cùng sốt ruột quát lên:

"A Đại! Mày mê muội rồi à mà đòi mua ô! Cả thuyền củi cứng bán hết sạch mới được có hơn ba đồng bạc, mẹ mày đang chờ đong gạo về ăn, lấy đâu ra tiền mà mua ô!"

"Hàng thì rẻ thật, nhưng không có tiền mua!"

Những người dân quê đứng đó nhìn đều thở dài nói, rồi uể uả rời đi. Gã thanh niên dân quê đỏ bừng mặt, lắc đầu một cái, buông ô ra rồi cũng muốn đi, điều này làm ông Lâm sốt ruột cuống quýt, vội vàng nhượng bộ hỏi:

"Này, này, chú em, chú bảo bao nhiêu tiền? —— Lại xem thêm chút đi, chất lượng đảm bảo mà!"

"Hàng rẻ thật, nhưng tiền không đủ."

Ông lão vừa trả lời vừa kéo con trai mình, bỏ chạy như vịt. Ông Lâm vẻ mặt cay đắng, thong thả bước trở lại sau bàn thu ngân, toàn thân thấy bứt rứt không thoải mái. Ông biết không phải do mình không biết làm ăn, mà thực sự là người dân quê quá nghèo, không mua nổi một chiếc ô giá chín hào. Ông lén mắt nhìn lại tiệm Dụ Xương Tường ở đối diện xéo, cũng vẫn chỉ có người đứng đó xem chứ không có ai lên quầy mua. Tiệm tạp hóa Sinh Thái và tiệm bánh Sinh Thái hai bên Dụ Xương Tường thì thậm chí đến một nửa người xem cũng chẳng có. Từng nhóm người dân quê đi qua đều xách giỏ, nhưng trong giỏ trống không; thỉnh thoảng mới có một bọc vải hoa xanh, nhìn qua là biết gạo: Cho dù là lúa muộn gặt hơn một tháng trước của người dân quê cũng đã sớm bị địa chủ và chủ nợ cho vay lãi nặng đòi sạch không thiếu một mống, bây giờ người dân quê đành phải đong từng thăng gạo đắt đỏ để ăn. Tất cả những điều này ông Lâm đều hiểu rõ, ông cảm thấy việc làm ăn của mình ít nhất đã gián tiếp bị địa chủ và kẻ cho vay lãi nặng tước đoạt mất.

Thời gian dần tiến về gần buổi trưa, người dân quê đi trên đường đã rất thưa thớt, tiệm của ông Lâm chỉ mới làm được hơn một đồng bạc tiền hàng, chỉ vừa đủ chi trả tiền quảng cáo mấy tờ giấy đỏ xanh "Bán hạ giá giảm 10%". Ông Lâm ủ rũ bước vào "nhà trong", dường như không còn dũng khí đối mặt với vợ con. Cô Lâm ứa nước mắt, cúi đầu ngồi ở góc phòng; bà Lâm vừa liên tục ợ vừa gượng sức nói với chồng:

"Tốn mất bốn trăm đồng bạc, —— lại bận rộn cả đêm bày biện ra, ợ, hàng Đông Dương thì cho bán rồi đấy, nhưng làm ăn lại ế ẩm, ợ —— Thằng bố con Nhan ơi!... Vú Ngô lại đòi lấy tiền công nữa kìa ——"

"Mới có nửa ngày thôi mà! Đừng sốt ruột."

Ông Lâm gượng gạo an ủi, nỗi khó chịu trong lòng còn đau hơn dao cắt. Ông buồn bực dạo vài bước. Tất cả những phương pháp mở rộng kinh doanh đều nghĩ qua hết rồi, nhưng thấy đều không phải là lối đi. Việc buôn bán ế ẩm đã là tình trạng chung của mọi ngành nghề từ lâu, đâu phải chỉ riêng nhà ông; người ta đều nghèo cả rồi, thật chẳng có cách nào. Nhưng ông vẫn hy vọng tình hình buôn bán buổi chiều sẽ khá hơn một chút. Người trong trấn mua đồ phần lớn vào buổi chiều. Chẳng lẽ họ đón năm mới lại không mua sắm gì? Chỉ cần họ có lòng muốn mua, việc kinh doanh của ông Lâm là chắc chắn. Dù sao hàng hóa của ông vẫn rẻ hơn nhà khác.

Chính niềm hy vọng này khiến ông Lâm vẫn có thể xốc lại tinh thần ngồi ở bàn thu ngân chờ đợi những vị khách buổi chiều trong dự tưởng.

Buổi chiều này theo lệ thường rõ ràng khác hẳn buổi sáng: Trên đường không có quá nhiều người, nhưng hầu như ai cũng quen biết, đều gọi ra được tên họ của họ, hoặc tên cha ông họ. Ông Lâm dựa vào quầy hàng, dùng ánh mắt khác thường ôn hòa đón đưa những người trong trấn thong thả vừa đi vừa trò chuyện ngang qua cửa tiệm ông. Ông thường tươi cười đon đả chào những người quen giao dịch:

"Ơ, anh ××, đến Thanh Phong Các uống trà đấy à? Tiệm nhỏ thanh lý hạ giá lớn, vào giao dịch chút đi!"

Có lúc người được gọi đến lại dừng chân, bước lên quầy hàng, thế là ông Lâm và nhân viên của ông liền bận rộn cuống quít, cực kỳ nhạy bén thăm dò ánh mắt của vị khách chưa biết chừng này, thấy ánh mắt vị đó liếc tới mặt hàng nào là vội vàng lấy mặt hàng đó ra mời vị đó xem xét. Cô Lâm đứng bên cánh cửa bướm nhìn ra cũng thường được ông Lâm gọi ra chào vị khách đó một tiếng "bác". Người học việc nhỏ dâng lên một tách trà mạn, kèm thêm một điếu thuốc lá nhỏ.

Về giá cả, ông Lâm cũng hết sức nhượng bộ; gặp phải vị khách nhất định muốn bớt đi phần lẻ tầm một hào, ông liền lấy chiếc bàn tính từ tay nhân viên gảy một hồi, sau đó như bất đắc dĩ mà gạt phần lẻ đó khỏi bàn tính, vừa cười xởi lởi vừa nói:

"Thật sự không đủ vốn đâu đấy! Nhưng là khách quen nên đành nghe theo vậy. Xin ngài ủng hộ thêm mấy món buôn bán nữa nhé!"

Cả buổi chiều cứ thế bận rộn trôi qua. Vừa tiền mặt vừa ghi nợ, lớn nhỏ cộng lại cũng có tới hơn chục vụ giao dịch. Ông Lâm đã ướt đầm áo bông từ lâu. Dù mệt mỏi đến thế, nhưng trong lòng ông Lâm lại rất vui vẻ. Ông kín đáo liếc nhìn tiệm Dụ Xương Tường ở đối diện xéo, hình như không đuổi kịp độ "náo nhiệt" của tiệm mình. Cô Lâm vốn thường đứng nhìn ở bên cánh cửa bướm kia giờ gương mặt cũng có chút nét cười, bà Lâm cũng ít ợ đi mấy tiếng.

Gần đến lúc lên đèn, ông Lâm tính toán "sổ thu chi" trong ngày; buổi sáng coi như bằng không, buổi chiều bán được mười sáu đồng tám hào năm xu, tám đồng là ghi nợ. Ông Lâm mỉm cười nhẹ, nhưng lập tức chau chặt lông mày; buổi "thanh lý hạ giá" hôm nay của ông đúng là bán hòa vốn, các khoản chi phí đều chưa thấy đâu, lãi cố định lại càng không phải nói. Ông ngẩn người một lúc, lại mở hộp sổ sách, lấy ra mấy quyển sổ lật xem rồi gảy bàn tính nửa ngày; số tiền "người ta nợ" trên sổ tổng cộng có hơn một nghìn ba trăm đồng, trong trấn hơn sáu trăm, bốn vùng quê quanh trấn hơn bảy trăm; nhưng nợ của khách buôn "mình nợ người ta", riêng tiệm Đông Thăng ở Thượng Hải đã là tám trăm, tổng cộng không dưới hai nghìn đồng! Ông Lâm thở dài một tiếng khe khẽ, cảm thấy từ ngày mai trở đi nếu làm ăn vẫn không khá lên thì kỳ ăn Tết năm nay của ông sẽ có chút khó khăn rồi. Ông nhìn những tờ giấy xanh đỏ "Thanh lý hạ giá giảm 10%" dán trên cửa kính, trong lòng nghĩ bụng: "Cứ thật sự thanh lý hạ giá như hôm nay thì việc buôn bán thế nào cũng sẽ khá lên; Lỗ vốn ư? Không có làm ăn thì cũng vẫn phải chi trả chi phí như vậy thôi. Đành phải kéo chút khách quen tới trước rồi thong thả tìm cách tăng giá hàng... Nếu bốn vùng quê có khách mua sỉ tới nữa thì càng tốt! ——"

Đột nhiên có một người đến ngắt gián giấc mộng ngọt ngào của ông Lâm. Đó là một bà cụ hơn năm mươi tuổi, run rẩy bước vào tiệm, trên tay cầm một bọc vải xanh nho nhỏ. Ông Lâm chợt ngẩng đầu lên, vừa vặn đối mặt với bà cụ đó, muốn tránh cũng không tránh kịp, đành phải bước lên đón chào bà:

"Bà Ba Chu, ra ngoài mua đồ ăn Tết đấy à? Mời vào trong ngồi chơi. —— A Tú, ra đỡ bà Ba Chu."

Cô Lâm đã sớm không còn ở bên cánh cửa bướm nữa nên không nghe thấy. Bà Ba Chu liên tục xua tay, liền ngồi xuống một chiếc ghế ở mặt tiệm, trịnh trọng mở bọc khăn tay vải xanh của bà ra, —— trong bọc chỉ có một cuốn sổ tiết kiệm, bà run rẩy dùng hai tay nâng lên, đưa thẳng tới tận mũi ông Lâm, đôi môi móm mém của bà giật giật vài cái đang định nói chuyện, ông Lâm đã một tay đón lấy cuốn sổ, đồng thời cướp lời trước:

"Tôi biết rồi. Để ngày mai tôi sai người đưa đến phủ bà nhé."

"Ồ, ồ; tháng Mười, tháng Mười Một, tháng Mười Hai, tổng cộng là ba tháng, ba lần ba là chín, là chín đồng đúng không? —— Ngày mai ông đưa tới? Ồ, ồ, thôi đừng đưa, để tôi mang về luôn. Hừm!"

Bà Ba Chu móm mém mấp máy đôi môi, cất tiếng có vẻ rất khó khăn. Bà có ba trăm đồng "vốn liếng" gửi ở tiệm ông Lâm, hàng tháng đến lấy ba đồng tiền lãi, nhưng dạo gần đây ông Lâm lại thiếu nợ mất ba tháng, vốn bảo là đến cuối năm trả hết một thể, ngày mai là ngày cúng Táo quân, bà cụ muốn mua đồ cúng Táo quân nên mới tự mình đến tiệm ông Lâm. Nhìn cái bộ dạng móm mém mấp máy đôi môi của bà, tình hình là tiền chưa đến tay thì nhất định không chịu đi.

Ông Lâm gãi đầu gãi tai không nói năng gì. Chín đồng tiền lãi này ông đâu có cố ý quịt, chỉ là ba tháng nay làm ăn ế ẩm, tiền bán được mỗi ngày chỉ vừa đủ ăn uống, nộp thuế khóa, vô tình thiếu nợ lại. Thế nhưng hôm nay nếu không trả thì bà cụ này e là sẽ làm ầm ĩ ngay tại mặt tiệm, thế thì mất mặt quá, ảnh hưởng rất lớn đến tương lai làm ăn.

"Được, được, mang về đi, mang về đi!"

Ông Lâm cuối cùng như dỗi hờn nói, giọng hơi nghẹn ngào. Ông chạy vào sau bàn thu ngân, gom tiền mặt bán được sáng chiều lại, rồi từ trong túi áo móc ra một đồng hai hào bạc lẻ, lúc này mới gom đủ tám đồng bạc lớn, mười hào bạc nhỏ, bốn mươi đồng xu đồng, giao cho bà Ba Chu. Khi nhìn thấy bà cụ đó trịnh trọng đếm đi đếm lại những đồng bạc đồng xu này, rồi lại run rẩy bỏ vào bọc khăn tay vải xanh gói lại, ông không kìm được thở dài một tiếng, nảy ra ý nghĩ kỳ quặc muốn kéo lại vài đồng; ông gượng cười nói:

"Bà Ba Chu, chiếc khăn tay vải xanh này của bà cũ quá rồi, mua một chiếc khăn tay trắng vải đay hiệu lâu năm đi nhé? Chúng tôi có khăn mặt, xà phòng loại tốt lắm, mua một ít về dùng Tết đi. Giá cả phải chăng!"

"Không mua, không mua; già rồi, không dùng đến."

Bà Ba Chu liên tục xua tay nói, giấu cuốn sổ vào túi áo, ôm bọc khăn tay vải xanh rồi tự đi ra ngoài.

Ông Lâm mặt mếu máo bước trở lại "nhà trong". Vì việc bà Ba Chu tới đòi tiền lãi, ông nhớ ra còn hai khoản tiền gửi nữa, của Trần Lão Thất ở đầu cầu hai trăm đồng và của góa phụ Trương một trăm năm mươi đồng, tổng cộng hơn mười đồng tiền lãi, đều là những khoản "không tiện" nợ nần, đều phải gửi tới trước thời hạn. Ông bấm ngón tính ngày: 24, 25, 26 —— Đến 26, tiền nợ rải ở bốn vùng quê chắc có thể thu đủ rồi, Thọ Sinh trong tiệm đã đi đòi nợ từ hôm kia, trễ nhất là 26 phải về rồi; nợ trong trấn thì phải đến 28, 29 mới có con số. Thế nhưng khách thu nợ của tiệm ở Thượng Hải không chừng ngày mai ngày kia là đến, chỉ có nước lại tới tiền trang Hằng Nguyên để vay thôi. Nhưng ngày mai việc mua bán lẻ ở tiệm thế nào?...

Ông cứ cúi đầu vừa đi vừa nghĩ như vậy, chợt nghe tiếng con gái vang lên bên tai:

"Bố xem xấp lụa này đẹp không? Bảy thước, bốn đồng hai hào, không đắt chứ ạ?"

Tim ông Lâm bỗng nảy lên một cái, đứng khựng lại giương to mắt, không nói ra lời. Cô Lâm tay nâng xấp lụa đó, lại đang ngây thơ mỉm cười ở đó. Bốn đồng hai hào! Con số quả thực không tính là lớn, thế nhưng hôm nay trong tiệm tổng cộng chỉ bán được mười sáu đồng mấy, hơn nữa còn là thật thà bán rẻ chịu lỗ đấy! Ông Lâm ngẩn người một lúc, lúc này mới ủ rũ hỏi:

"Con lấy đâu ra tiền đấy?"

"Ghi nợ trên sổ ạ."

Ông Lâm nghe lại là nợ nần, không kìm được nhíu mày một cái. Nhưng con gái là do chính mình nuông chiều, bà Lâm lại bênh vực tới cùng, ông Lâm bất lực đành chỉ biết cười khổ.

Một lúc sau, ông thở dài một tiếng, nhẹ nhàng trách móc:

"Sao mà nóng vội thế! Qua Tết rồi hãy mua chẳng tốt hơn sao!"