Cô Lâm hôm ấy vừa từ trường về nhà đã xịu nốt môi nhỏ lên. Cô quăng mạnh cặp sách, không như lệ thường đến trước bàn trang điểm chải tóc thoa phấn, mà ngã lưng xuống giường ngẩn ngơ nhìn lên trần mùng. Con Mèo Hoa "pút" một tiếng cũng nhảy vọt lên giường, cọ cọ vào hông cô Lâm, kêu "meo meo" hai tiếng. Theo bản năng, cô Lâm đưa tay vuốt đầu con Mèo Hoa một cái, rồi lật người lại, úp mặt vào gối, cất tiếng gọi:

"Mẹ ơi!"

Không có tiếng trả lời. Phòng của mẹ ở ngay vách bên, mẹ vốn thương yêu đứa con gái duy nhất này, nghe tiếng con về là sẽ lắc qua lắc lại đi sang hỏi xem cô có đói bụng không, mẹ còn để dành đồ ngon đây này, — bằng không thì sai vú Ngô mau mau đi mua một bát hoành thánh. Nhưng hôm nay lại lạ đời, trong phòng mẹ rõ ràng có tiếng nói chuyện, lại còn nghe thấy tiếng mẹ đang nấc gục, vậy mà mẹ lại chẳng ừ hữ lấy một câu.

Cô Lâm ở trên giường lại lật người lần nữa, ngẩng đầu lên, định bụng ghé tai nghe lén xem mẹ đang nói chuyện với ai mà lại khẽ khàng hạ thấp giọng xuống như thế.

Tuy nhiên nghe không rõ, chỉ có tiếng nấc liên hồi của mẹ thỉnh thoảng lại vút vào tai cô Lâm. Bất chợt giọng mẹ cao lên một chút, có vẻ rất giận dữ, nghe rõ được mấy từ:

—— Cái này cũng là hàng Đông Dương, cái kia cũng là hàng Đông Dương, ức!...

Cô Lâm giật nảy người, bứt rứt khắp mình mẩy hệt như lúc cắt tóc bị vụn tóc rơi trúng cổ vậy. Cũng chính vì cái vấn đề hàng Đông Dương này mà cô ở trường bị người ta cười chê mắng chửi, về đến nhà bực bội trong người. Cô một tay đẩy văng con Mèo Hoa lại gần cọ mình, nhảy tót dậy cởi phắt chiếc áo sườn xám lót bông giả dạ màu xanh ngọc bích mới may ra, cầm trong tay giũ giũ mấy cái rồi thở dài một tiếng. Nghe đâu chất giả dạ đẹp mắt cùng lớp bông lót này đều từ Đông Dương sang. Cô vén chiếc áo sườn xám này lên, từ dưới gầm giường kéo ra chiếc vali da bò nhỏ nhắn, như muốn hờn dỗi mà vặn mở nắp vali, lật ngược đáy lên trấp thẳng xuống giường, quần áo xanh xanh đỏ đỏ cùng đủ loại đồ dùng linh tinh lăn lóc đầy một giường. Con Mèo Hoa giật mình, "pút" một tiếng nhảy tót xuống giường, xoay người một cái rồi lại nhảy lên một chiếc ghế ngồi thu lu nhìn nữ chủ nhân của nó.

Bàn tay cô Lâm bới bới trong đống quần áo một hồi, rồi ngẩn ngơ đứng thẫn thờ trước giường. Mấy thứ quần áo và đồ dùng này càng nhìn càng thấy thích, nhưng càng nhìn lại càng giống hàng Đông Dương! Chẳng lẽ toàn bộ đều không mặc được nữa sao? Nhưng cô —— không đành lòng, mà cha cô cũng chưa chắc đã chịu may thêm đồ mới cho cô! Cô Lâm không cầm được nước mắt, viền mắt đỏ uế. Cô yêu những món hàng Đông Dương này, nhưng cô lại oán giận những kẻ Đông Dương kia; tự dưng vô cớ phát binh đánh chiếm ba tỉnh Đông Bắc làm cái gì cơ chứ? Bằng không thì mặc hàng Đông Dương có ai mà cười chê mắng chửi.

"Ức ——"

Bất ngờ bên cửa phòng vang lên tiếng nấc này. Tiếp đó là thân hình gầy gò lắc qua lắc lại của bà Lâm. Nhìn thấy đống quần áo vứt lung tung đầy giường, lại thấy con gái chỉ mặc chiếc áo len ngắn đứng thẫn thờ trước giường, bà Lâm giật mình không phải chuyện chơi. Trong lòng càng sốt ruột thì tiếng "ức" kia lại càng phát ra nhiều hơn, tạm thời chẳng thốt ra nổi nửa lời.

Cô Lâm chạy biến đến bên cạnh mẹ, mặt méo xệch nói:

"Mẹ ơi! Toàn là hàng Đông Dương cả, ngày mai mẹ bảo con mặc cái gì?"

Bà Lâm lắc đầu chỉ biết nấc, một tay đỡ lấy vai con gái, một tay xoa xoa lồng ngực mình, một lúc sau bà mới gượng ra được mấy câu:

"Con gái, ức, con làm gì mà cởi —— ức, trần trụi ra thế? Cẩn thận kẻo lạnh —— ức —— cái bệnh này của mẹ, ức, sinh con năm đó đã mắc cái chứng đau này, ức, dạo này lại càng dữ dội! ức ——"

"Mẹ ơi! Mẹ nói xem ngày mai con mặc cái gì? Con đành ru rú ở nhà không ra ngoài nữa, bọn họ sẽ cười con, mắng con mất!"

Nhưng bà Lâm không trả lời. Bà vừa liên tục nấc vừa đi đến trước giường nhặt chiếc áo sườn xám lót bông ra, khoác lên người con gái, rồi vỗ vỗ lên giường bảo cô ngồi xuống. Con Mèo Hoa lại mò đến bên chân cô Lâm, ngẩng đầu lên, nheo nheo mắt nhìn bà Lâm rồi lại nhìn cô Lâm; sau đó nó uể uả tựa vào lưng bàn chân cô Lâm, nương theo đế giày cô Lâm mà cọ cọ cái bụng. Cô Lâm đá văng con Mèo Hoa ra một bên, sẵn thế nghiêng mình nằm bò ra giường, giấu mặt sau lưng mẹ.

Cả hai tạm thời không ai nói gì. Mẹ thì bận nấc, con gái thì bận tính toán "ngày mai làm sao ra đường"; cái vấn đề hàng Đông Dương này không chỉ ảnh hưởng đến đồ cô Lâm mặc, mà còn ảnh hưởng đến đồ cô dùng; nghe nói chiếc bóp trang điểm bọc da cùng cây viết chì bấm mà các bạn học thường ghen tị cũng đều là hàng Đông Dương, mà cô thì lại mê mấy món đồ chơi nho nhỏ này lắm!

"Con gái, ức —— bụng có đói không?"

Bà Lâm ngồi thẫn thờ một lúc lâu, dần dần bớt nấc đi vài tiếng, lại bắt đầu bài học thương con thường nhật.

"Không đói, ôi, mẹ ơi, sao lúc nào cũng hỏi con có đói không thế, quan trọng nhất là không có quần áo thì ngày mai đi học làm sao!"

Cô Lâm nũng nịu nói, vẫn co quắp người nằm như cũ, vẫn giấu mặt sau lưng mẹ.

Từ đầu đến giờ vẫn chưa hiểu rõ vì sao con gái cứ kêu gào không có quần áo mặc, lúc này là lần thứ ba nghe thấy điều đó, bà Lâm không thể không chú ý nữa, nhưng cái chứng nấc chết tiệt kia lại làm nỡ việc, cứ liên tục kéo đến. Đúng lúc này, ông Lâm bước vào, tay cầm một tờ giấy nhỏ, mặt mũi xám xịt như quét một lớp tro. Nhìn thấy bà Lâm không ngừng nấc gục, con gái thì nằm giữa đống quần áo vung vãi đầy giường, ông đoán ra được vài phần, cặp lông mày nhíu chặt lại. Ông gọi tên con gái mà nói:

"Minh Tú, ở trường con có Hội kháng Nhật gì không? Vừa gửi tới lá thư này. Nói là ngày mai con mà còn mặc quần áo hàng Đông Dương đến trường nữa thì bọn họ sẽ đốt đấy —— toàn lời vô pháp vô thiên, hầy..."

"Ức —— ức!"

"Thật là vô lý hết sức, trên người ai mà chẳng có hàng Đông Dương, thế mà lại cố tình kiếm chuyện với nhà chúng ta! Cửa hàng tạp hóa nào mà chẳng chất đầy hàng Đông Dương, thế mà cứ nhắm vào tiệm của tôi là phạm pháp, nhất định phải niêm phong! Chán thật!"

Ông Lâm bực tức bồi thêm mấy câu này rồi buông xuôi ngồi xuống chiếc ghế bên giường.

"Ức, ức, Cứu Khổ Cứu Nạn Quán Thế Âm, ức ——"

"Bố ơi, con còn một chiếc áo bông kiểu cũ, xem chừng không phải hàng Đông Dương, nhưng mặc ra ngoài người ta lại cười con."

Một lúc sau, cô Lâm ngồi dậy trên giường nói, vốn dĩ cô định đòi hỏi thêm yêu cầu bố may cho một chiếc áo mới không phải hàng Đông Dương, nhưng nhìn nét mặt bố không ổn nên lại không dám mạo hiểm. Đồng thời, trong tưởng tượng của cô đã hiện ra cảnh chiếc áo bông cũ kia bị người ta giễu cợt, cô không cầm được nước mắt khóc òa lên.

"Ức, ức —— ái dại! —— ức, đừng khóc, —— không ai cười con đâu —— ức, con gái..."

"A Tú, ngày mai không cần đi học nữa! Cơm sắp không có mà ăn rồi, còn học hành cái gì nữa!"

Ông Lâm bực dọc nói, xé nát tươm tờ giấy trên tay, vừa bước ra khỏi phòng vừa thở dài dậm chân. Tuy nhiên chẳng bao lâu sau, ông Lâm lại vội vã chạy trở lại, nhìn vào mặt bà Lâm nói:

"Chìa khóa tủ đâu? Đưa cho tôi!"

Sắc mặt bà Lâm lập tức chuyển sang xám bếch, giương mắt nhìn chồng, chứng nấc vốn chẳng bao giờ ngơi bỗng nhiên im bặt trong giây lát.

"Không còn cách nào khác, đành phải đi cúng bái lũ thần gàn quỷ dại đó thôi ——"

Ông Lâm ngập ngừng, thở dài một tiếng rồi nói tiếp:

"Cùng lắm là tôi tốn bốn trăm đồng. Nếu bên đảng bộ còn chê ít thì tôi liều mạng không làm ăn nữa, kệ cho chúng nó niêm phong! —— Tiệm Dụ Xương Tường đối diện nhà mình nhập hàng Đông Dương còn nhiều hơn tôi, tới hơn một vạn đồng tiền hàng cơ đấy, mà cũng chỉ tốn có năm trăm đồng là êm chuyện rồi. —— Năm trăm đồng! Coi như gánh vài khoản nợ xấu vậy! —— Chìa khóa! Hầy! Cái kiềng vàng đó đổi thế nào cũng được ba trăm đồng..."

"Ức, ức, thật —— chẳng khác gì cướp!"

Bà Lâm móc chiếc chìa khóa ra, bàn tay run rẩy, nước mắt lã chã rơi xuống. Cô Lâm thì ngược lại không khóc nữa, giương cặp mắt rấn lệ ngẩn ngơ thẫn thờ, cô chập chờn nhìn thấy cái gã ủy viên nào đó từng đến trường cô diễn thuyết lại còn nhìn cô chằm chằm như chó đói, một tên mặt rỗ đen ngòm phát ghét, đang ôm lấy chiếc kiềng vàng của nhà cô nhảy tót lên giữa không trung, há cái miệng rộng ngoác ra cười. Ngay sau đó, cô lại chập chờn thấy tên mặt rỗ đen như tên cướp này cãi nhau với bố cô, bố cô bị hắn đánh, ...

"Ái dại!"

Cô Lâm chợt thất thanh kinh ngạc nhào vào lòng mẹ. Bà Lâm hoảng hốt không còn hơi đâu mà nấc nữa, gượng gạo nói:

"Con gái, ức, đừng khóc, —— qua năm mới, bố con có tiền lại may quần áo mới cho con —— ức, lũ tàn nhẫn cướp bóc đó! Đều khăng khăng bảo nhà mình giàu có, ức, năm này qua năm khác thua lỗ, bố con làm ăn phân bón hóa học lại bị mắc lừa, ức —— trong cửa hàng toàn là tiền của người ta. Con gái, ức, ức, cái bệnh này của mẹ, sống cũng chịu tội, —— ức, qua hai năm nữa con mười chín tuổi, gả được cho anh rể tốt. Ức, mẹ chết cũng yên lòng! —— Cứu Khổ Cứu Nạn Quán Thế Âm Bồ Tát! Ức ——"