Bữa cơm tối hôm ấy, ngoài một món mặn hai món chay thường ngày, bà Lâm đặc biệt làm thêm một đĩa thịt kho tàu mua ở lầu Bát Tiên, món mà ông Lâm vẫn thích. Lại thêm một cân hoàng tửu. Miệng cô Lâm cười không ngớt, vì chuyện buôn bán trong tiệm phát đạt, vì chiếc sườn xám vải lụa mới đã may xong, và cũng vì Thượng Hải bất ngờ nổ súng đánh người Đông Dương. Số lần bà Lâm nấc cụt ít đi hẳn, gần như mười phút mới bị một lần.

Chỉ có ông Lâm là trong lòng buồn bực đến chết được. Ông uống rượu giải sầu, nhìn con gái rồi lại nhìn vợ, mấy lần muốn tuyên bố cái tin tức dữ dội như quả bom kia, thế nhưng cuối cùng vẫn không có lấy dũng khí đó. Vả lại ông vẫn chưa tuyệt vọng, vẫn muốn giãy giụa, ít nhất là muốn che đậy cái cảnh thu không đủ chi của mình. Cho nên khi thương hội quyết định mức quyên góp quân lương năm nghìn và bắt ông Lâm gánh vác hai mươi đồng, ông không hề chối từ mà nhận lời ngay. Ông quyết định cho đến năm phút cuối cùng mới để cho vợ và con gái biết hoàn cảnh khó khăn thật sự của gia đình. Tính toán của ông thế này: Người ta nợ tiền ông thì thu hồi khoảng tám phần, ông trả nợ người ta cũng trả tám phần —— đằng nào cũng có thể viện cớ Thượng Hải đang đánh nhau, tiền trang không thông thương; ngặt nỗi khoản người ta nợ với khoản ông nợ vẫn lệch nhau khoảng sáu trăm, cách duy nhất là dùng phương pháp khoét thịt vá vết thương, liều mạng bán tháo hàng rẻ, kiếm dắt lưng chút tiền qua quýt qua được trước mắt rồi tính tiếp. Thời buổi này, ai lo nổi cho tương lai chứ? Trước mắt cứ sống ngày nào hay ngày nấy.

Đã định đoạt phương pháp như thế, lại thêm sức mạnh của một cân hoàng tửu, ông Lâm đánh một giấc say sưa suốt cả đêm, đến nửa cơn ác mộng cũng không có.

Sáng hôm sau, lúc ông Lâm tỉnh dậy thì trời đã sáu rưỡi, sắc trời rất âm u. Ông Lâm cảm thấy đầu hơi choáng váng. Ông vội vã nuốt chửng hai bát cháo loãng rồi ra tiệm, đập vào mắt là vị khách người Thượng Hải đã xị mặt ngồi canh “câu trả lời”. Mà điều khiến ông Lâm giật mình kinh hãi nhất là tiệm Dụ Xương Tường ở đối diện chéo cũng dán những tờ giấy đỏ xanh rực rỡ, cũng đang “đại hạ giá giảm chín mươi phần trăm” ở đó rồi! “Bàn tính như ý” mà ông Lâm đã tính toán kỹ lưỡng tối hôm qua lập tức bị những tờ giấy đỏ xanh ở đối diện chéo làm cho lung lay.

– Ông chủ Lâm, anh đúng là biết đùa! Tối qua không cho tôi câu trả lời. tàu thủy chạy lúc tám giờ, tôi còn phải chuyển sang xe lửa, chuyến tàu tám giờ này tôi nhất định phải đi đấy! Xin anh mau lên——

Vị khách người Thượng Hải nói với giọng thiếu kiên nhẫn, đập mạnh một nắm đấm lên mặt bàn. Ông Lâm đành phải nói lời xin lỗi, mong ông ấy thông cảm, thực ra là vì Thượng Hải đánh nhau nên tiền trang không thông thương, đôi bên là chỗ khách quen lâu năm, xin hãy đặc biệt chiếu cố.

– Vậy bảo tôi tay không đi về chắc?

– Cái này, cái này, tuyệt đối không có chuyện đó. Thọ Sinh nhà chúng tôi vừa về đến nơi, có bao nhiêu trả bấy nhiêu, nếu tôi giấu giếm dù chỉ nửa đồng, tôi không phải là người!

Ông Lâm run run giọng nói, cố nén giọt nước mắt chực trào ra khóe mi.

Lời đã nói đến mức cùng đường, vị khách người Thượng Hải đành thôi lải nhải, nhưng ông ta vẫn ngồi đó không chịu đi. Ông Lâm sốt ruột như ngồi đống lửa, tim đập thình thịch loạn xạ. Những năm gần đây mặc dù cực kỳ túng quẫn, nhưng thể diện ông vẫn giữ được; bây giờ lại bày ra cảnh có người ngồi canh ở trong tiệm, chuyện này mà đồn ra ngoài thì chữ tín của ông coi như tiêu đời, chủ nợ của ông hãy còn nhiều lắm, nhỡ mà mọi người cùng hùa theo bắt chước thì tiệm của ông chỉ đành đóng cửa lập tức. Hết cách ông lại nghĩ trăm phương nghìn kế, mấy lần mời vị khách đòi nợ này vào nhà trong ngồi, thế nhưng vị khách đòi nợ không chịu.

Trời lại lất phất mưa lạnh buốt. Cả con đường lạnh ngắt vắng ngắt chẳng một bóng người qua lại. Kể từ khi có con đường này, chưa từng thấy cảnh cuối năm nào tiêu điều thế này. Gió bấc thổi vào những tấm biển hiệu kêu lách cách. Dần dần mưa lạnh lại có vẻ biến thành những bông tuyết. Đám nhân viên ở các cửa hàng dọc phố dựa vào quầy hàng ngẩng mặt lên ngẩn người.

Ông Lâm và vị khách đòi nợ có câu được câu chăng trò chuyện phiếm. Cô Lâm bỗng bước qua cánh cửa cánh bướm ra đứng bên vệ đường nhìn trận mưa lạnh lất phất. Tiếng nấc cụt của bà Lâm phát ra từ sau cánh cửa cánh bướm lại dần dần dày hơn. Ông Lâm miệng thì xã giao, vừa nhìn con gái lại vừa nghe tiếng nấc của vợ, trong lòng dâng lên từng trận chua xót, nhớ lại cả đời mình quả thực chẳng có chút hạnh phúc nào, thế nhưng lại không biết kẻ hại mình đến nông nỗi này rốt cuộc là ai. Vị khách người Thượng Hải có vẻ dịu giận hơn đôi chút, bỗng rất chân tình nói:

– Ông chủ Lâm ạ, anh là một người tốt. Chẳng có chút sở thích nào, buôn bán lại rất chăm chỉ cẩn thận. Đặt vào hai mươi năm trước, có sợ là anh đã phát tài rồi không? Chỉ là hiện nay thời thế khác rồi, sưu cao thuế nặng, chi tiêu lớn, việc buôn bán lại ế ẩm, mà vẫn chật vật sống được thì đúng là bản lĩnh của anh đấy.

Ông Lâm thở dài cười khổ, coi như là khiêm tốn.

Vị khách người Thượng Hải ngừng lại một lát, rồi lại nói tiếp:

– Bộ mặt thị tứ trấn các anh năm nay lại kém hơn năm ngoái phải không? Nội địa hoàn toàn dựa vào việc buôn bán với các thôn trang, người nhà quê quá nghèo, thực sự là không còn cách nào —— chà, chín giờ rồi! Sao nhân viên đi thu nợ của các anh vẫn chưa tới vậy? Người này có đáng tin cậy không đấy?

Trong lòng ông Lâm thắt lại, tạm thời không trả lời được. Mặc dù là nhân viên cũ bảy tám năm nay, trước giờ chưa từng xảy ra sai sót gì, nhưng ai có thể đảm bảo được đến cùng chứ! Huống chi lại đã quá hạn mà vẫn chưa thấy về. Vị khách người Thượng Hải nhìn cái vẻ chần chừ ấy của ông Lâm thì mỉm cười; nụ cười ấy có vài phần khác thường. Bỗng cô Lâm bên kia quay đầu gọi gấp với ông Lâm:

– Bố ơi, Thọ Sinh về rồi! Toàn thân đầy bùn đất!

Hiển nhiên tiếng gọi của cô Lâm cũng rất khác thường, ông Lâm giật mình đứng phắt dậy, vừa kinh ngạc vừa mừng rỡ, nóng lòng muốn chạy ra trước quầy để xem, nhưng lại hoảng hốt đến mức hai chân bủn rủn. Lúc này Thọ Sinh đã chạy xộc vào, quả nhiên là người bê bết bùn đất, thở hồng hộc ngồi xuống, nói không nên lời. Ông Lâm ước chừng tình hình không ổn, sợ đến mức chủ ý cũng không có, miệng cũng không dám mở. Vị khách người Thượng Hải đứng bên cạnh cau mày. Một lúc sau, Thọ Sinh mới thở dốc nói:

– Hiểm quá đấy! Thiếu chút nữa là bị bọn chúng bắt mất rồi.

– Rốt cuộc là có cướp giật tàu nhanh à?

Ông Lâm sợ hãi tột cùng, lòng dạ bỗng gan lì hẳn lên, ép ra được câu hỏi.

– Không phải cướp. Là quân đội bắt phu đấy! Chiều hôm qua không bắt kịp chuyến tàu nhanh. Sáng nay đi chuyến tàu khách, nào ngờ tàu khách nghe tin ở đây sắp bắt tàu nên đã đậu lại ở ngoài Đông San rồi. Tôi lên bờ đi chưa được nửa dặm đường thì đụng phải bọn bắt phu. Thằng A Mao ở tiệm vải Bảo Tả phía Tây đã bị chúng bắt đi rồi. Tôi chạy nhanh nên rẽ đường tắt trốn về được. Mẹ kiếp, phen này là hú vía!

Thọ Sinh vừa nói vừa vạch vác áo ra, móc từ trong cái yếm bụng ra một bói khăn tay đưa cho ông Lâm, lại nói tiếp:

—— Đều ở đây cả rồi đấy. Tiệm Hoàng Mậu Ký ở chợ Lật đáng ghét thật, loại khách hàng kiểu này, năm sau chúng ta phải chú ý mới được! —— Tôi đi rửa mặt, thay bộ quần áo rồi ra ngay đây.

Ông Lâm nhận lấy bói khăn tay đó, bóp thử một cái, trên mặt thoáng hiện nụ cười. Ông đi vào quầy tính tiền mở bói khăn tay ấy ra. Đầu tiên nhìn lướt qua “tờ danh sách”, tính toán một lát, sau đó kiểm điểm lại số tiền bạc: Là đại dương mười một đồng, tiểu dương hai trăm hào, tiền giấy bốn trăm hai mươi đồng, ngoài ra còn có hai tờ trang phiếu kỳ hạn, một tờ là quy nguyên năm mươi lạng, lại một tờ nữa là quy nguyên sáu mươi lăm lạng. Toàn bộ số này giao cho vị khách người Thượng Hải, tính theo sổ sách thì vẫn còn thiếu hơn một trăm đồng. Ông Lâm đăm chiêu suy nghĩ hồi lâu, liếc mắt nhìn trộm vị khách người Thượng Hải đang ngồi hút thuốc ở đó mấy lần, bấy giờ mới thở dài một hơi, đau như cắt thịt cầm hai tờ trang phiếu và bốn trăm đồng tiền giấy dâng đến trước mặt vị khách người Thượng Hải, lại nói vô số lời ngon ngọt, lúc này mới đổi được cái gật đầu của vị khách người Thượng Hải, thốt lên một câu “Được rồi”.

Thế nhưng vị khách người Thượng Hải xem trang phiếu hai lượt, bỗng lại cười nói:

– Làm phiền ông chủ Lâm đổi trang phiếu này thành tiền giấy cho tôi nhé, xin lỗi ông nha!

– Được, được chứ.

Ông Lâm vội vàng đáp lời, cuống cuồng đóng con dấu bút thư của tiệm vào mặt sau trang phiếu, phái một nhân viên đến tiệm Hằng Nguyên để lấy tiền mặt, lại còn dặn dò phải lấy tiền giấy. Lại qua một hồi lâu, nhân viên lại tay không trở về. Tiệm Hằng Nguyên đã thu phiếu rồi, nhưng không chịu trả tiền; nghe nói là đã trừ vào khoản nợ của ông Lâm. Trời quả thật đang đổ tuyết, ông Lâm cũng chẳng cầm ô, bất chấp tuyết rơi đến tiệm Hằng Nguyên để trực tiếp thương lượng, kết quả là công cốc.

– Ông chủ Lâm, thế nào rồi hả?

Thấy ông Lâm mang bộ mặt đưa đám chạy về, vị khách người Thượng Hải thiếu kiên nhẫn hỏi.

Ông Lâm suýt thì khóc rống lên, chẳng có lời nào để đáp, chỉ biết thở dài. Ngoài việc van xin vị khách người Thượng Hải châm chước thêm lần nữa, còn cách nào khác nữa đây? Thọ Sinh cũng đến, giúp ông Lâm nói đỡ. Bọn họ thề thốt: Hơn hai trăm đồng còn thiếu, đến mùng mười đầu tháng sau nhất định sẽ chuyển đến Thượng Hải. Đã là khách quen bao năm, xưa nay cứ đến ba tiết là thanh toán sạch sẽ, chưa từng sai một nửa lời, hôm nay thực sự là tai nạn bất ngờ, đại cục là như thế, không còn cách nào khác, không phải là bọn họ cố tình quỵt nợ.

Thế nhưng không bù thêm một ít thì rốt cuộc vẫn không được. Ông Lâm đành phải cắn răng gom số tiền mặt kiếm được trong mấy ngày nay lại thành năm mươi đồng, coi như tổng cộng trả bốn trăm năm mươi đồng, lúc này mới tiễn được vị khách đòi nợ người Thượng Hải khiến người ta đau đầu ấy đi.

Lúc này đã mười một giờ rồi, trời vẫn lất phất rơi tuyết. Khách mua hàng không lấy một bóng. Ông Lâm thẫn thờ một lúc, bàn bạc với Thọ Sinh xem phải đi thu đòi các khoản nợ trong trấn như thế nào. Chân mày của cả hai người đều nhíu chặt lại, đều cảm thấy đi thu hơn sáu trăm đồng tiền nợ trong trấn này quả thực chẳng có chút nắm chắc nào. Thọ Sinh ghé sát tai ông Lâm nói nhỏ:

– Nghe nói tiệm Tụ Long ở Nam San, tiệm Hòa Nguyên ở Tây San đều không vững rồi đấy! Hai chỗ này nợ chúng ta cũng phải tầm ba trăm, hai khoản nợ xấu này phải đề phòng trước, nếu để bị nuốt mất thì không phải chuyện đùa đâu!

Sắc mặt ông Lâm biến đổi, đôi môi hơi run run. Nào ngờ Thọ Sinh còn hạ giọng thấp hơn nữa, ấp úng nói ra cái tin tức còn kinh hãi hơn:

– Vẫn còn, còn có tin đồn đáng ghét nữa, nói là nhắm vào tiệm chúng ta đấy. Tiệm Hằng Nguyên chắc chắn là đã nghe được những lời đồn thổi này nên mới ép chúng ta gấp gáp như vậy, nói không chừng khách đòi nợ ở Thượng Hải cũng biết chút ít —— chỉ là, rốt quả ai đang chống đối với chúng ta chứ? Chẳng lẽ lại chính là tiệm ở đối diện chéo đó sao?

Thọ Sinh nói xong, liền bĩu cái môi về phía tiệm Dụ Xương Tường. Ánh mắt ông Lâm nương theo cái môi của Thọ Sinh cũng liếc sang phía đó một cái, trong lòng cứ đập loạn xạ, mặt mày đưa đám, hồi lâu nói không nên lời. Trong cõi lòng vừa tê vừa đau ấy, ông cảm thấy lần này mình tiêu đời chắc rồi! —— Không tiêu đời mới là chuyện lạ: Ông lớn đảng phái tống tiền ông, tiền trang ép uổng ông, người cùng ngành thì hãm hại ông, mà lại sắp phải gánh chịu những khoản nợ xấu, đổi lại là bất kỳ ai cũng chẳng thể chịu nổi những đòn roi đày đọa nặng nề nhường này chứ? Mà rốt cuộc là vì cái gì mà ông phải chịu cái tội sống này cơ chứ? Ông, kế thừa cái tiệm nhỏ này từ trong tay cha, chưa từng dám lãng phí; ông, buôn bán chăm chỉ biết nhường nào; ông, chưa từng hại ai, chưa từng có ý đồ xấu xa nào; cho dù là tổ tông của ông, cũng chưa từng hại ai, làm chuyện ác nào cả! Thế nhưng sao số phận ông lại khổ cực đến thế này cơ chứ!

– Thôi mà, sư phụ, mặc kệ chúng đi đồn đại đi, ngài đừng có nóng ruột. Năm mất mùa thì truyền tin nhảm, nghe nói mười tiệm ở trong trấn thì có tới chín tiệm không có cách nào qua nổi cửa ải cuối năm. Thời buổi không tốt, thị tứ ế ẩm đến mức không ra làm sao cả. Những tiệm xưa nay vốn vững vàng năm nay đều đói kém cả, đâu phải chỉ mỗi nhà chúng ta khó khăn! Trời sập thì mọi người cùng chịu chung, thương hội thế nào cũng phải bàn bạc ra được một biện pháp chứ; không thể nào để mọi người cùng kéo nhau sụp đổ, khiến cho thị tứ lại càng trông không ra hình thù gì nữa.

Thấy ông Lâm lo lắng khổ sở, Thọ Sinh đành an ủi, đoạn không kìm được cũng thở dài một tiếng.

Tuyết rơi mỗi lúc một dày đặc, trên đường cái đã ngập một màu trắng xóa. Thỉnh thoảng có một con chó cụp đuôi đi ngang qua, rũ rũ cái mình, làm rơi sạch lớp tuyết tích tụ dày trên lông, rồi lại lủi thủi kẹp đuôi đi mất. Kể từ khi có con đường này, chưa từng thấy cái cửa ải cuối năm nào lạnh lẽo tiêu điều nhường này! Mà lúc này, ở tận Thượng Hải xa xôi, những cỗ đại bác hạng nặng của quân Nhật đang điên cuồng oanh tạc phá hủy khu thị tứ phồn hoa ở đằng ấy.