Trong lời phát biểu vừa rồi, ông Allworthy bất chợt gợi lại một vài ký ức đầy cảm động về Jones, khiến đôi mắt người đàn ông nhân hậu ấy ngấn lệ. Nhìn thấy cảnh đó, bà Miller liền lên tiếng: “Vâng, thưa ông, lòng tốt của ông đối với chàng thanh niên tội nghiệp này ai cũng rõ, dù ông có tìm cách che giấu; nhưng những kẻ tiểu nhân kia nói nhảm nhát hoàn toàn không có lấy một chữ sự thật. Cậu Nightingale đây vừa mới dò la ra toàn bộ sự việc. Hóa ra đám người đó đã được thêu dệt và sai khiến bởi một vị huân tước vốn là tình địch của tội nghiệp cậu Jones, với mưu đồ ép hắn đi lính thủy đánh bộ. — Chẳng biết rồi đây họ sẽ còn ép những ai khác nữa. Cậu Nightingale đây đã tận mắt gặp vị sĩ quan chỉ huy, một quý ông rất lịch thiệp, và đã nghe kể hết mọi chuyện. Viên sĩ quan ấy vô cùng hối hận vì việc mình đã nhận lời làm, và quả quyết sẽ không bao giờ nhúng tay vào nếu biết cậu Jones là một bậc tao nhân mặc khách; ngặt nỗi hắn ta lại bị nhồi sọ rằng cậu chỉ là một kẻ lang thang đầu đường xó chợ.”
Allworthy ngẩn người lắng nghe tất cả những điều đó và tuyên bố rằng ông hoàn toàn mù tịt trước mọi lời bà đang nói. “Vâng, thưa ông,” bà đáp, “tôi tin là ông không biết gì.——Nhưng ngọn ngành câu chuyện hẳn phải khác xa với những gì đám tiểu nhân kia đã bịa ra để rót vào tai vị luật sư.”
“Vị luật sư nào, thưa bà? Bà đang nói gì thế?” ông Allworthy hỏi.
“Ơ hay,” bà đáp, “tính ông cứ thích chối bay chối biến lòng tốt của chính mình là giỏi: nhưng ngẩn người ra làm gì, chính cậu Nightingale đây đã chạm mặt hắn cơ mà.”
“Chạm mặt ai cơ, thưa bà?” ông gặng hỏi.
“Thì là vị luật sư của ông chứ ai,” bà đáp, “người mà ông đã rộng lòng cử đi để điều tra rõ vụ việc.”
“Xin thề với danh dự rằng tôi vẫn chẳng hiểu gì sất,” Allworthy nói.
“Thế thì sao ông lại bảo cậu ấy...” bà kêu lên.
“Thưa ông, quả thực là tôi đã nhìn thấy chính vị luật sư vừa rời khỏi phòng ông lúc tôi bước chân vào,” cậu Nightingale xen vào, “hắn đang ở một quán trọ tại Aldersgate, ngồi chung bàn với hai tên tay sai từng được Lord Fellamar thuê để bắt ép cậu Jones đi lính, và cũng chính vì thế mà chúng có mặt trong vụ đụng độ bất hạnh giữa cậu ấy và ông Fitzpatrick.”
“Thú thật với ông,” bà Miller tiếp lời, “lúc thấy vị quý ông này bước vào phòng ông, tôi đã đinh ninh với cậu Nightingale rằng hẳn ông đã phái cậu ta đến đó để thục hồi ngọn ngành vụ việc.”
Vẻ mặt Allworthy lộ rõ vẻ kinh ngạc trước tin này, và quả thực ông đã chết lặng đi mất hai, ba phút. Cuối cùng, quay sang phía cậu Nightingale, ông cất lời: “Phải thú nhận rằng, thưa cậu, những điều cậu kể khiến tôi bàng hoàng hơn bất cứ chuyện gì tôi từng trải qua trong đời. Cậu có chắc chắn đó chính là vị luật sư nọ không?”
“Tôi dám lấy làm chắc chắn,” Nightingale đáp.
“Ở Aldersgate ư?” Allworthy thốt lên. “Và cậu đã ngồi cùng bàn với vị luật sư ấy cùng hai tên tay sai kia sao?”
“Thưa đúng vậy, tôi ở đó gần nửa tiếng đồng hồ,” cậu ta đáp.
“Ồ, thế thái độ của vị luật sư đó ra sao? Cậu có nghe hết những gì hắn trao đổi với bọn chúng không?”
“Thưa không, chúng đã tụ họp với nhau từ trước khi tôi tới.—Khi có mặt tôi, vị luật sư ít khi cất tiếng; nhưng sau khi tôi nhiều lần gặng hỏi đám tay sai—những kẻ vẫn một mực khăng khăng theo kịch bản hoàn toàn trái ngược với những gì tôi từng nghe từ cậu Jones, và hóa ra qua lời ông Fitzpatrick thì đó là một sự dối trá trơ trẽn—vị luật sư bấy giờ mới giục chúng chỉ được phép khai báo sự thật. Hắn tỏ ra bênh vực cậu Jones nhiệt tình đến mức khi nhìn thấy chính con người ấy ở chỗ ông, tôi liền đinh ninh rằng lòng nhân từ của ông đã thúc đẩy ông cử hắn tới đó.”
“Và không phải ông đã sai hắn đi sao?” bà Miller hỏi dồn.
“Quả thực là tôi không hề,” Allworthy đáp; “và tận khoảnh khắc này tôi mới hay tin hắn đã đi thực hiện một sứ mệnh như thế.”
“Bây giờ thì tôi hiểu thấu cội nguồn rồi!” bà Miller kêu lên, “thề có chúa, tôi đã vỡ lẽ mọi chuyện! Hèn gì dạo này họ lại tụm năm tụm ba đóng cửa kín mít với nhau như vậy. Cậu Nightingale này, xin cậu hãy mau chân chạy đi tìm ngay mấy tên đó đi—hễ chúng còn sống trên cõi đời này thì phải lùng cho ra. Tự thân tôi cũng sẽ đi...”
“Thưa bà kính mến,” Allworthy từ tốn can ngăn, “xin hãy bình tĩnh và làm ơn sai một người hầu lên lầu gọi ông Dowling xuống đây giúp tôi, nếu ông ấy có nhà, còn nếu không thì gọi cậu Blifil.”
Bà Miller lầm bầm vài câu trong miệng rồi bước ra ngoài, chẳng mấy chốc đã quay lại với câu trả lời rằng ông Dowling đã đi vắng, nhưng “kẻ còn lại” mà bà vừa nhắc tới thì đang tới đây.
Allworthy có tính khí điềm đạm hơn người phụ nữ tốt bụng nọ, người mà tâm can đang sục sôi vì nghĩa khí với người bạn. Dù vậy, trong lòng ông cũng hoài nghi những điều chẳng khác mấy so với mối nghi ngờ của bà. Khi Blifil bước vào phòng, ông nhìn cậu ta bằng ánh mắt vô cùng nghiêm nghị, sắc bén hơn bất cứ lần nào trước đây, và cất tiếng hỏi: “Cậu có biết gì về việc ông Dowling đã gặp gỡ một số kẻ từng có mặt trong trận đấu kiếm giữa Jones và một quý ông khác hay không?”
Trên đời chẳng có gì nguy hiểm bằng một câu hỏi đột ngột giáng xuống đầu một kẻ có nhiệm vụ che đậy sự thật hoặc bao biện cho lời dối trá. Chính vì thế mà những nhân vật đáng kính có nghĩa vụ cao cả là cứu lấy mạng sống cho đồng loại tại pháp đình Old Bailey thường phải hết sức cẩn trọng. Bằng những buổi tra vấn trước từ nhà giấu kỹ, họ cố gắng đoán trước mọi câu hỏi có thể được đặt ra cho thân chủ vào ngày xét xử, để chuẩn bị sẵn những lời đáp trơn tru—thứ mà dẫu có trí tưởng tượng phong phú đến đâu đi chăng nữa cũng chẳng thể ứng khẩu ngay lập tức. Thêm vào đó, luồng xung động đột ngột và dữ dội dồn lên mạch máu do những tình huống bất ngờ gây ra thường làm biến đổi sắc diện đến mức kẻ ấy buộc phải tự cung khai tội trạng. Và quả thực, những nét mặt biến sắc trên gương mặt Blifil trước câu hỏi bất ngờ ấy khiến chúng ta khó lòng trách được sự nóng nảy của bà Miller, khi bà lập tức thốt lên: “Có tội, thề có danh dự tôi! Có tội, thề có linh hồn tôi!”
Mr Allworthy nghiêm khắc quở trách sự bồng bột của bà, rồi quay sang Blifil—người lúc ấy trông như muốn sụp xuống đất—và nói: “Sao cậu lại ngập ngừng không trả lời tôi? Chắc chắn cậu phải là người sai khiến hắn; bởi vì nếu không có lệnh, tôi tin là hắn chẳng đời nào lại đi gánh vác một việc như thế, nhất là lại hành động mà không hề đếm xỉa đến tôi.”
Bấy giờ Blifil mới đáp: “Thưa chú, con xin nhận mình đã phạm lỗi, nhưng liệu con có thể mong được chú tha thứ không?”
“Tha thứ ư,” Allworthy giận dữ đáp.
“Ơi chú,” Blifil van vỉ, “con biết chú sẽ nổi giận; nhưng chắc chắn người cậu thân yêu của con sẽ rộng lượng bỏ qua cho hệ lụy của một điểm yếu đáng yêu nhất chốn nhân gian. Lòng trắc ẩn dành cho những kẻ không đáng nhận được nó, con xin nhận đó là một tội lỗi; thế nhưng đó lại là tội lỗi mà chính chú cũng không hoàn toàn vô can. Con biết mình đã phạm phải sai lầm ấy không chỉ một lần đối với chính con người này; và con xin thừa nhận rằng con đã cử ông Dowling đi—không phải để dò la vô ích và hoài công, mà là để tìm cho ra các nhân chứng và tìm cách xoa dịu những lời khai của họ. Thưa chú, sự thật là thế đấy; dẫu ban đầu con định giấu chú, nhưng bây giờ con sẽ không chối cãi nữa.”
“Tôi xin thú nhận,” Nightingale nói, “đây chính là bộ mặt thật của sự việc đúng như những gì tôi đã phỏng đoán qua thái độ của vị quý ông kia lúc trước.”
“Nào, thưa bà,” Allworthy quay sang bảo, “tôi tin là có lúc trong đời bà sẽ phải thừa nhận rằng mình đã nuôi dưỡng một mối nghi ngờ sai lệch, và từ nay sẽ nguôi giận đối với cháu tôi.”
Bà Miller giữ im lặng; bởi vì dẫu bà chẳng thể nào dễ dàng buông bỏ ác cảm với Blifil—kẻ mà bà vẫn đinh ninh là thủ phạm đẩy Jones đến bước đường cùng—nhưng trong sự việc cụ thể lần này, hắn đã qua mắt được bà cũng như tất cả mọi người, chứng tỏ ác quỷ đã đứng về phe hắn một cách quá ư trọn vẹn. Và thực lòng mà nói, tôi cho rằng câu châm ngôn phàm tục “Ác quỷ thường phản bội đồng minh, bỏ mặc họ bơ vơ giữa cơn hoạn nạn” hóa ra lại là một sự vu khống to lớn đối với thanh danh của vị hắc thần ấy. Có lẽ thỉnh thoảng hắn cũng ruồng rẫy những kẻ chỉ giao du với hắn qua chén rượu chén trà, hoặc tối đa cũng chỉ nửa vời tôn sùng hắn; nhưng nhìn chung, hắn vẫn luôn sát cánh bên những kẻ tận tụy phục vụ mình đến cùng, và tương kế tựu sinh giúp họ vượt qua mọi ngõ cụt cho đến khi giao kèo đôi bên đi đến hồi kết.
Cũng giống như một cuộc nổi loạn bị dập tắt chỉ càng làm cho nền thống trị thêm phần vững chắc, hay sức khỏe một khi bình phục sau cơn trọng bệnh sẽ càng trở nên sung mãn hơn; nỗi hờn giận một khi được hóa giải thường thổi bùng lên một sức sống mới cho tình cảm thân ái. Đó chính là tâm trạng của ông Allworthy lúc bấy giờ. Khi Blifil đã giũ sạch được nghi ngờ tày đình, mối hoài nghi nhỏ hơn vốn nảy sinh từ bức thư của Square cũng tự khắc chìm xuồng và rơi vào quên lãng; còn Thwackum—người từng khiến ông nổi giận lôi đình—giờ đây phải một mình gánh chịu toàn bộ những lời mỉa mai mà Square đã trút lên đầu những kẻ thù của Jones.
Riêng về phần chàng thanh niên trẻ tuổi kia, cơn thịnh nộ trong lòng ông Allworthy ngày một vơi đi. Ông bảo Blifil rằng: “Ta không những tha thứ cho sự nhiệt tình thái quá mang tính bản thiện của cháu, mà còn muốn cháu tận hưởng niềm vui khi được noi theo gương ta.” Rồi quay sang phía bà Miller với một nụ cười rạng rỡ tựa thiên thần, ông cất tiếng: “Ý bà thế nào, thưa bà? Hay chúng ta cùng bắt một chiếc xe ngựa thuê và dắt tay nhau đến thăm người bạn của bà nhé? Tôi dám đoan đây chẳng phải là lần đầu tiên tôi đặt chân vào chốn ngục tù đâu.”
Tôi tin rằng bất kỳ độc giả nào cũng có thể đoán trước được câu trả lời của người phụ nữ nhân hậu ấy; nhưng để thấu cảm trọn vẹn những gì đang cuồn cuộn trong lồng ngực bà lúc này, đòi hỏi người đọc phải có một trái tim bao dung sâu sắc và thực sự am hiểu thế nào là tình bằng hữu. Hy vọng rằng chẳng có mấy ai phải mang tâm sự giống như mớ hỗn độn đang diễn ra trong tâm trí Blifil lúc bấy giờ; nhưng những ai từng trải qua chắc hẳn sẽ phải thừa nhận rằng, hắn hoàn toàn không thể tìm ra bất kỳ lý do gì để từ chối chuyến viếng thăm ấy. Thế nhưng định mệnh—hoặc vị quý ông mà chúng ta vừa nhắc đến hồi nãy—đã một lần nữa đứng ra cứu nguy, ngăn không cho hắn phải hứng chịu một cú sốc quá lớn; bởi đúng vào khoảnh khắc chiếc xe ngựa vừa được phái đi gọi tới, Partridge đột ngột xuất hiện. Hắn kéo bà Miller ra một góc để thông báo về tai nạn kinh hoàng vừa mới phơi bày ánh sáng; và khi nghe thấu ý định của ông Allworthy, hắn liền van nài bà tìm mọi cách ngăn cản lại: “Bởi vì,” hắn nói, “bằng mọi giá phải giữ kín chuyện này không để cho ông ấy hay biết; và nếu bây giờ ông ấy cứ khăng khăng đi gặp mặt, ông ấy sẽ chạm trán cậu Jones cùng người mẹ vừa mới đặt chân đến, và chứng kiến cảnh họ đang ôm lấy nhau khóc lóc thảm thiết để dằn vặt về một tội ác rùng rợn mà họ đã vô tình phạm phải.”
Người phụ nữ tội nghiệp vốn đã gần như mất hồn mất vía trước tin sét đánh ngang tai ấy, vào lúc này lại càng trở nên cạn kiệt mưu kế hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, vốn dĩ phụ nữ luôn nhanh trí hơn đàn ông trong những tình huống hiểm nghèo, bà liền lóe lên một cái cớ và quay lại thưa với Allworthy rằng: “Chắc chắn là ngài sẽ phải ngạc nhiên khi nghe tôi dám đưa ra ý kiến trái chiều trước nhã ý vừa rồi của ngài; thế nhưng ngài ơi, tôi thực sự lo sợ những hậu quả khôn lường nếu cứ vội vã thực hiện ngay lúc này. Ngài thử nghĩ xem, mọi tai ương vừa giáng xuống đầu chàng thanh niên tội nghiệp ấy chắc chắn đã vùi dập tinh thần cậu ta xuống tận đáy vực thẳm u sầu; và giờ đây, giả sử tất cả chúng ta đột ngột xông vào và khơi dậy trong lòng cậu ta một niềm vui sướng tột độ—thứ chắc chắn sẽ bùng lên khi có sự hiện diện của ngài—tôi e rằng nó có thể gây ra những hậu quả chí mạng, nhất là khi người hầu của cậu ta đang đứng chờ ngoài kia vừa cho hay tình trạng sức khỏe của cậu ấy hãy còn rất tồi tệ.”
“Hắn đang ở ngoài ấy ư?” Allworthy cất giọng hỏi lớn; “làm ơn gọi cậu ta vào đây. Ta muốn hỏi dăm ba điều về chủ nhân của cậu ta.”
Partridge thoạt đầu cảm thấy sợ hãi khi phải diện kiến ông Allworthy; nhưng sau cùng hắn đã bị thuyết phục, khi bà Miller—người từng nghe kể tường tận câu chuyện đời hắn từ chính miệng hắn—đứng ra hứa hẹn sẽ dẫn dắt hắn vào.
Allworthy nhận ra Partridge ngay khoảnh khắc hắn bước chân vào phòng, dẫu đã nhiều năm trôi qua kể từ lần hội ngộ trước. Thế nên bà Miller hoàn toàn có thể bớt đi một bài diễn văn trang trọng vốn dĩ hơi dài dòng lê thê; bởi như độc giả có lẽ đã nhận ra, người phụ nữ tốt bụng này có một cái lưỡi lúc nào cũng sẵn sàng phụng sự cho bạn bè.
“Có phải anh là người hầu của cậu Jones không?” Allworthy cất tiếng hỏi Partridge.
“Thưa đại nhân, tiểu nhân không dám nhận là gia đinh chính thức, nhưng hiện tại tiểu nhân vẫn đang nương náu và đầu quân cạnh cậu ấy ạ. *Non sum qualis eram* [Tôi nay nào còn như xưa], chắc ngài đây cũng rõ tường tận.”
Ông Allworthy bèn hỏi dồn hắn rất nhiều điều liên quan đến tình hình sức khỏe cùng những chuyện khác của Jones; đối với tất cả những câu hỏi ấy, Partridge đều trả lời một cách trơn tru mà chẳng mảy may bận tâm đến sự thật ra sao, hắn chỉ nhăm nhăm nghĩ xem làm thế nào để che đậy bề ngoài cho suôn sẻ mà thôi; bởi vì tuân thủ nghiêm ngặt sự thật chưa bao giờ nằm trong hệ giá trị đạo đức hay tôn giáo của vị hảo hán này cả.
Giữa cuộc đối thoại ấy, cậu Nightingale xin phép cáo từ, và ngay sau đó bà Miller cũng rời khỏi phòng, để rồi Allworthy tiếp tục tống khứ cả Blifil ra nốt; bởi ông thầm nghĩ rằng khi chỉ còn lại một mình đối chất với Partridge, gã này sẽ khai báo rành mạch và chi tiết hơn là khi có mặt đông người. Quả nhiên, ngay khi họ vừa được ở riêng với nhau, Allworthy liền mở đầu câu chuyện như được thuật lại ở chương tiếp theo.
