Khi ông Western cáo từ, Jones liền bắt đầu thuật lại cho ông Allworthy và bà Miller nghe rằng sự tự do của anh đã có được nhờ sự nhúng tay của hai vị quý tộc. Họ cùng với hai vị bác sĩ và một người bạn của ông Nightingale đã đến gặp vị thẩm phán từng ký quyết định giam giữ anh; và căn cứ vào lời tuyên thệ của các bác sĩ rằng vết thương của người bị hại nay đã hoàn toàn bình thường, không còn nguy hiểm gì nữa, vị thẩm phán đã phóng thích anh.

Anh cho biết, trong hai vị quý tộc ấy, anh chỉ mới gặp một người duy nhất trước đó và cũng chỉ mới một lần; thế nhưng người kia lại khiến anh vô cùng ngạc nhiên khi cất lời xin lỗi vì một lỗi lầm mà vị ấy đã phạm phải đối với anh, mà nguyên nhân, theo lời vị ấy, hoàn toàn là do không biết rõ thân phận thật sự của anh.

Sự tình thực tế lúc bấy giờ—điều mà mãi về sau Jones mới được biết—cụ thể là thế này: Khi viên trung úy được Lãnh chúa Fellamar thuê mướn theo lời khuyên của phu nhân Bellaston để bắt ép Jones sung vào hải ngũ với tư cách kẻ lang thang, lúc đến bẩm báo lại với lãnh chúa về kết quả vụ việc mà chúng ta đã biết trước đó, đã hết lời ca ngợi cách cư xử của Mr Jones về mọi mặt. Ông ta đoan chắc với vị lãnh chúa rằng ngài đã nhầm người, bởi Jones đích thực là một bậc tao nhân mặc khách. Nghe vậy, vị lãnh chúa vốn là một người trọng danh dự và nhất quyết không bao giờ nhúng tay vào những việc bị thiên hạ phỉ nhổ, bắt đầu cảm thấy vô cùng hối hận vì lời khuyên mà mình đã nghe theo.

Chỉ một hoặc hai ngày sau đó, Lãnh chúa Fellamar tình cờ dùng bữa với vị quý tộc người Ai-len. Trong câu chuyện bàn về cuộc đấu gươm, vị này đã kể cho những người cùng bàn nghe về tính cách của Fitzpatrick; thực ra, ông ta không đánh giá đúng mực về con người ấy, nhất là những gì liên quan đến người vợ. Ông ta bảo bà là người phụ nữ ngây thơ nhất, chịu nhiều oan ức nhất trên đời, và chính lòng trắc ẩn đã thôi thúc ông đứng ra bảo vệ bà. Tiếp đó, ông tuyên bố ý định sẽ đến phòng trọ của Fitzpatrick vào sáng hôm sau để thuyết phục y, nếu có thể, đồng ý li thân với vợ mình—người mà theo lời vị quý tộc, đang sống trong cảnh nơm nớp lo sợ cho tính mạng nếu phải quay trở lại dưới quyền cai quản của chồng. Lãnh chúa Fellamar đồng ý đi cùng để tìm hiểu rõ hơn về Jones cũng như các tình tiết của vụ đấu gươm, bởi bản thân ngài vẫn canh cánh nỗi ân hận về vai trò của mình trong chuyện này. Ngay khi vị lãnh chúa vừa bày tỏ ý định sẵn sàng giúp đỡ người phụ nữ thoát khỏi cảnh ngục tù gia đình, vị quý tộc kia liền nhiệt liệt hưởng ứng. Ông ta đặt kỳ vọng rất lớn vào uy tín của Lãnh chúa Fellamar, tin rằng sự hiện diện ấy sẽ góp phần quan trọng buộc Fitzpatrick phải khuất phục. Và có lẽ ông đã nghĩ đúng; bởi viên người Ai-len tội nghiệp kia vừa thấy hai vị quý tộc đứng ra bảo vệ vợ mình liền lập tức đầu hàng, và chẳng mấy chốc, các điều khoản li thân đã được thảo ra rồi ký kết giữa các bên.

Fitzpatrick, người trước đó đã được bà Waters làm cho thỏa mãn hoàn toàn về sự trong sạch trong mối quan hệ giữa vợ mình và Jones tại Upton, hoặc có lẽ vì một vài lý do nào khác, giờ đây tỏ ra dửng dưng đến mức ca ngợi Jones hết lời trước mặt Lãnh chúa Fellamar. Y nhận mọi phần lỗi về mình và khẳng định rằng người kia đã cư xử chẳng khác nào một trang nam nhi quân tử trọng danh dự. Trước những câu hỏi dồn dập hơn của vị lãnh chúa về Mr Jones, Fitzpatrick cho biết anh là cháu của một vị thế gia đại tộc giàu sang phú quý—đó chính là thông tin mà y vừa nhận được từ bà Waters sau cuộc gặp gỡ giữa bà với Dowling.

Lãnh chúa Fellamar lúc này cho rằng mình có bổn phận phải làm mọi cách để đền bù cho một người mà ngài đã gây tổn thương quá đỗi nặng nề. Gác lại mọi suy tính về chuyện tình địch (vì ngài đã từ bỏ hoàn toàn hy vọng với Sophia), ngài quyết định tìm mọi cách trả lại tự do cho Mr Jones, sau khi đã chắc chắn qua lời kể của cả Fitzpatrick lẫn vị bác sĩ rằng vết thương kia không hề trí mạng. Do đó, ngài đã thuyết phục vị quý tộc người Ai-len cùng đi đến nơi giam giữ Jones, và đối xử với anh đúng như chúng ta đã thuật lại.

Khi Allworthy trở về phòng trọ, ông lập tức dẫn Jones vào phòng riêng rồi kể lại toàn bộ sự việc, từ những gì nghe được ở bà Waters cho đến những điều khám phá ra từ Mr Dowling.

Jones bày tỏ sự kinh ngạc khôn cùng cũng như nỗi bàng hoàng trước câu chuyện này, nhưng không hề đưa ra bất kỳ lời bình phẩm hay nhận xét nào. Vừa lúc ấy, có người mang tới một bức thông điệp từ Mr Blifil, ngỏ ý muốn biết liệu bác mình có rảnh rỗi để y tới yết kiến hay không. Allworthy giật mình tái mặt, rồi với một giọng điệu phẫn nộ hơn bất kỳ lần nào ông từng dùng trước đó, ông bảo người đầy tớ hãy về nói với Blifil rằng ông không quen biết con người này.

— Xin ngài hãy suy nghĩ lại, thưa bác kính yêu—Jones cất lên bằng giọng run run.

— Ta đã suy nghĩ rồi—Allworthy đáp—Và chính con sẽ là người mang thông điệp của ta đến cho kẻ đồi bại đó. Chẳng có ai trao bản án tự chuốc lấy diệt vong cho hắn thích đáng hơn chính người mà hắn đã tâm cơ mưu hại.

— Xin ngài hãy tha lỗi cho con—Jones nói—Chỉ một phút tĩnh tâm thôi, con tin là ngài sẽ thấy điều ngược lại. Những lời lẽ vốn có thể coi là công lý nếu phát ra từ miệng người khác, nhưng thốt ra từ miệng con thì lại hóa thành sự lăng mạ; mà lăng mạ ai chứ?—chính là người anh em ruột thịt của con và là cháu của ngài. Hơn nữa, hắn đâu có đối xử với con tàn nhẫn đến mức ấy—quả thực, nếu có thế thì hành động đó còn đáng trách hơn mọi chuyện hắn từng làm. Sự cám dỗ của đồng tiền có thể khiến những kẻ vốn chẳng phải bản tính xấu xa gì phải sa ngã vào con đường bất nghĩa; nhưng sự lăng mạ chỉ xuất phát từ những tâm can đen tối, hiểm độc, và chẳng có lời bào chữa nào cho nó cả. Con cầu xin ngài đừng làm gì hắn ngay giữa lúc cơn giận đang cao trào thế này. Xin ngài hãy suy xét lại, thưa bác thân yêu, bản thân con xưa nay nào có bị kết án khi chưa được minh oan.

Allworthy đứng lặng đi một thoáng, rồi ôm chầm lấy Jones, nước mắt giàn giụa trên gò má, ông nghẹn ngào nói:

— Ồ, con tôi! Sao ta lại có thể mù quáng trước tấm lòng nhân hậu này lâu đến thế!

Bà Miller đẩy cửa bước vào đúng lúc ấy sau một tiếng gõ khẽ chẳng ai hay biết, và khi chứng kiến cảnh Jones đang nằm trong vòng tay của bác mình, người phụ nữ tội nghiệp trong cơn xúc động tột độ liền quụp xuống sàn, bật khóc nức nở gửi những lời tạ ơn trời đất chân thành nhất vì điều kỳ diệu vừa xảy ra. Đoạn, bà lao đến ôm chầm lấy Jones, reo lên:

— Người bạn quý hóa nhất của tôi ơi, tôi xin chúc mừng anh, chúc mừng ngàn lần nhân ngày hồng phúc này!

Và ngay sau đó, chính ông Allworthy cũng nhận được những lời chúc tụng tương tự. Đáp lại, ông thổ lộ:

— Thật sự, quả thật vậy đấy, bà Miller ạ, tôi hạnh phúc đến mức chẳng biết diễn tả thế nào cho xiết.

Sau khi mọi người cùng trải qua thêm vài khoảnh khắc vỡ òa trong cảm xúc, bà Miller liền mời cả hai cùng xuống phòng khách dùng bữa trưa. Ở đó, bà cho biết đã có một nhóm người vô cùng hạnh phúc tề tựu đông đủ—chính là Mr Nightingale cùng cô vợ mới cưới, và người em họ Harriet cùng vị lang quân của cô ấy.

Allworthy từ chối dùng bữa chung với mọi người, lấy cớ rằng ông đã dặn người ta chuẩn bị dăm món đạm bạc cho hai bác cháu ăn ngay tại phòng riêng, vì họ còn vô số chuyện cơ mật cần bàn thảo; dẫu vậy, ông vẫn hứa chắc với người phụ nữ tốt bụng rằng cả ông và Jones sẽ góp mặt trong buổi quây quần tối nay của gia đình.

Bà Miller bèn hỏi ý xem sẽ xử trí ra sao với Blifil.

— Bởi vì quả thật—bà nói—tôi chẳng thể nào thấy yên lòng nổi khi một kẻ tiểu nhân đê tiện như thế lại đang tá túc trong nhà mình.

Allworthy đáp rằng ông cũng cảm thấy bất an chẳng kém gì bà vì lý do đó.

— Ồ!—bà kêu lên—Nếu đã vậy, cứ để mặc chuyện đó cho tôi; tôi bảo đảm sẽ sút cổ hắn ra khỏi cửa nhà ngay lập tức cho mà xem. Dưới nhà đang có sẵn hai, ba gã trai tráng lực điền cơ mà.

— Chẳng cần phải dùng đến bạo lực đâu—Allworthy can ngăn—Nếu bà chịu mang giúp tôi một lời nhắn đến chỗ hắn, tôi tin chắc hắn sẽ tự giác cuốn gói ra đi thôi.

— Tôi á?—bà Miller hưởng ứng—Chưa bao giờ trong đời tôi làm việc gì với một sự sẵn lòng lớn lao đến thế.

Đến lúc này, Jones liền chen vào can thiệp:

— Sau khi suy ngẫm kỹ hơn, con xin phép được chính là người chuyển lời, nếu ngài cho phép. Con vốn đã rõ ý định của ngài rồi, thưa bác, và con xin phép được dùng chính lời lẽ của mình để thông báo lại cho hắn. Con cầu xin ngài—anh nói thêm—hãy suy nghĩ về những hậu quả kinh hoàng nếu dồn ép hắn vào bước đường cùng của sự tuyệt vọng bỗng chốc bùng phát. Ôi, con người tội nghiệp ấy mới làm sao, nào có chuẩn bị tâm lý gì để mà chết trong hoàn cảnh hiện tại cơ chứ.

Lời khuyên can ấy chẳng hề lay chuyển được bà Miller mảy may. Bà quay lưng bước ra khỏi phòng, miệng lẩm bẩm:

— Cậu tốt quá, Mr Jones ạ, tốt đến mức vô điều kiện để mà sống nổi trên cõi đời này.

Thế nhưng, nó lại để lại một ấn tượng sâu sắc hơn trong lòng Allworthy.

— Đứa con ngoan của ta—ông chậm rãi nói—Ta vừa kinh ngạc trước sự nhân hậu trong trái tim con, lại vừa khâm phục sự nhạy bén nơi trí tuệ con. Cầu trời Phật chớ để cho kẻ khốn nạn này bị tước đoạt đi bất kỳ cơ hội hay thời gian nào để ăn năn hối cải! Quả là một viễn cảnh thật đáng sợ biết bao nếu điều đó xảy ra. Vậy con hãy đến gặp hắn đi, và toàn quyền hành xử theo sự phán đoán của mình; tuy nhiên, chớ nên ban cho hắn bất kỳ hy vọng hão huyền nào về sự tha thứ từ ta; bởi ta sẽ chẳng bao giờ tha thứ cho tội ác của hắn vượt quá giới hạn mà tín ngưỡng của ta buộc phải làm, và lòng khoan dung ấy chưa bao giờ bao gồm việc ban ơn hay kết giao trò chuyện cả.

Jones bước lên lầu đi về phía căn phòng của Blifil. Anh bắt gặp y trong một hoàn cảnh khiến bất cứ ai chứng kiến cũng phải dấy lên lòng trắc ẩn, dẫu rằng nó có thể khơi gợi những cảm xúc kém từ bi hơn ở nhiều người khác. Y ngả người vật vã trên chiếc giường, phó mặc bản thân cho sự tuyệt vọng cùng cực và chìm đắm trong dòng nước mắt. Đó không phải là những giọt nước mắt chảy ra từ sự ăn năn hối hận, thứ có thể gột rửa tội lỗi khỏi những tâm hồn vì phút yếu lòng hay bất ngờ sa ngã trái ngược với bản tính lương thiện vốn có—điều đôi khi vẫn xảy ra do sự yếu đuối phàm trần, ngay cả với những người tốt; không, những giọt nước mắt ấy chẳng khác nào dòng lệ mà tên trộm sợ hãi tuôn rơi trên chiếc xe chở hắn đoạn đầu đài, đích thị là biểu hiện của nỗi xót xa ích kỷ mà ngay cả những bản tính hoang dã nhất cũng hiếm khi thiếu khi nghĩ về chính mình.

Sẽ thật nhàm chán và vô vị nếu phải phác họa lại toàn cảnh cuộc gặp gỡ này một cách chi tiết. Chỉ xin nói ngắn gọn rằng cách cư xử của Jones lúc ấy đã vượt qua cả giới hạn của sự tử tế. Anh chẳng bỏ sót bất kỳ điều gì mà trí óc có thể nghĩ ra để vực dậy và an ủi tâm hồn đang héo mòn của Blifil, trước khi chính thức thông báo cho y quyết định của bác mình rằng y phải dọn khỏi ngôi nhà này ngay trong tối nay. Anh ngỏ ý sẵn sàng cung cấp bất kỳ khoản tiền nào y đang cần, đoan chắc với y rằng mình đã tha thứ chân thành từ đáy lòng về mọi chuyện y từng làm hại anh, rằng anh sẽ cố gắng sống hòa thuận với y như anh em từ nay về sau, đồng thời sẽ không nề hà bất cứ điều gì để hàn gắn lại mối quan hệ giữa y và người bác.

Ban đầu, Blifil tỏ ra lầm lì và im lặng, trong thâm tâm vẫn đang giằng xé không biết có nên tiếp tục chối bay chối biến mọi chuyện hay không; thế nhưng, khi nhận ra các bằng chứng chống lại mình đã quá rõ ràng không thể chối cãi, y đành buông xuôi và quay sang thú nhận tất cả. Y khẩn thiết van xin sự tha thứ từ người anh em bằng những lời lẽ thống thiết nhất, sụp lạy xuống sàn nhà và hôn lên đôi giày của anh; tóm lại, giờ đây y hèn m hạ tiện bao nhiêu thì trước kia lại độc ác bấy nhiêu.

Jones không tài nào kìm nén nổi sự khinh miệt hiện rõ trên nét mặt trước thái độ luồn cúi cực độ này của y. Anh lập tức đỡ người anh em đứng dậy ngay khi có thể, đồng thời khuyên nhủ y hãy dũng cảm đối mặt với nghịch cảnh như một trang nam nhi thực thụ. Anh cũng lặp lại những lời hứa sẽ làm mọi trong khả năng để giảm bớt gánh nặng cho y. Nghe vậy, Blifil tuôn ra vô số lời cám ơn kèm theo những tuyên bố về sự hèn kém của bản thân; và sau khi khẳng định sẽ lập tức dọn đến một nhà trọ khác, Jones liền quay trở lại phòng của bác mình.

Giữa vô số chuyện khác, Allworthy lúc này đã thông báo cho Jones về phát hiện của ông liên quan đến những tờ tiền ngân hàng trị giá 500 bảng Anh.

— Ta—ông nói—đã tham khảo ý kiến của một luật sư, và ngài ấy bảo với ta trong sự ngạc nhiên tột độ rằng không có điều luật nào trừng phạt cho một hành vi lừa đảo kiểu này cả. Quả thực, khi nghĩ đến sự vong ân bội nghĩa đen tối của tên tiểu nhân này đối với con, ta thấy một kẻ cướp đường so với hắn còn là người lương thiện chán.

— Lạy Chúa nhân từ!—Jones thốt lên—Có thể như thế sao?—Con thực sự bàng hoàng không sao tả xiết trước tin này. Con vẫn tưởng trên đời chẳng có nổi một kẻ nào chân chất hơn hắn cơ chứ.——Sức cám dỗ của một số tiền lớn nhường ấy quá tầm để hắn có thể cưỡng lại; chứ những chuyện lặt vặt hơn hắn vẫn chuyển giao an toàn đến tay con cơ mà. Thật đấy, thưa bác thân yêu, xin hãy cho phép con coi đây chỉ là sự yếu lòng thay vì lòng vô ơn; bởi con tin chắc anh bạn tội nghiệp ấy quý mến con và từng làm cho con vài ơn huệ mà con chẳng thể nào quên được; hơn nữa, con tin là hắn đã hối hận về chính hành động này rồi, vì mới chỉ cách đây một hoặc hai ngày thôi, khi hoàn cảnh của con có vẻ như đang ở bước đường cùng tuyệt vọng nhất, hắn đã đến thăm con trong ngục tối và ngỏ ý sẵn sàng cung cấp bất cứ khoản tiền nào con cần. Xin ngài hãy nghĩ xem, đối với một kẻ từng nếm trải cay đắng nghèo hèn, việc sở hữu trong tay một số tiền có thể giúp bản thân và gia đình vĩnh viễn tránh xa viễn cảnh tái diễn nỗi khổ đau ấy sẽ mang lại sức cám dỗ lớn dường nào.

— Đứa trẻ ngốc nghếch—Allworthy trầm giọng—Con đang đặt để sự tha thứ này đi quá giới hạn rồi đấy. Sự khoan dung lầm lạc như thế không những chỉ là sự yếu đuối, mà còn suýt soát chạm ngưỡng bất công, đồng thời mang lại tác hại khôn lường cho xã hội vì nó vô tình dung túng cho cái ác. Hành vi bất lương của tên này có chăng ta còn châm chước được, chứ sự vong ân bội nghĩa của hắn thì tuyệt đối không. Và cho phép ta được nói thế này: khi chúng ta dung thứ cho bất kỳ sự cám dỗ nào nhằm bào chữa cho chính sự bất lương, ấy là lúc chúng ta đã tỏ ra độ lượng và nhân từ hết mức có thể rồi; và bản thân ta cũng từng làm đến mức ấy; bởi ta đã không ít lần chạnh lòng thương xót cho số phận của một tên cướp đường khi ngồi ghế hội đồng bồi thẩm đoàn, thậm chí từng dăm lần bảy lượt xin giảm án hộ những kẻ có hoàn cảnh giảm nhẹ; thế nhưng, khi sự gian trá đi liền với những tội ác đen tối hơn như sự tàn nhẫn, mưu sát, lòng bội bạc hay những thứ tương tự, thì sự trắc ẩn và lòng tha thứ lúc bấy giờ sẽ trở thành tội lỗi. Ta đinh ninh rằng tên đó đích thị là một kẻ bất lương, và hắn ta phải trừng trị thích đáng; ít ra là trong khả năng mà ta có thể làm được.

Lời tuyên bố đó được thốt ra bằng một giọng điệu kiên quyết đến mức Jones thấy chẳng tiện đáp lời thêm; vả lại, thời gian do Mr Western hẹn đã đến sát nút khiến anh chẳng còn dư dả chút thời gian nào để chỉnh tề trang phục. Thế là cuộc trò chuyện tạm khép lại tại đây, Jones lui về phòng riêng nơi Partridge đang chờ sẵn cùng bộ y phục theo đúng lệnh.

Partridge hầu như chẳng gặp lại chủ nhân từ sau ngày phát hiện ra tin vui. Anh chàng tội nghiệp tỏ ra không thể nào nén giữ hay kìm nén nổi cơn phấn khích tột độ. Anh ta cư xử chẳng khác nào một kẻ cuồng loạn, và mắc phải gần như vô số lỗi ngớ ngẩn trong lúc giúp Jones mặc quần áo, chẳng khác nào những gì ta từng thấy nhân vật Harlequin tự mặc trang phục trên sân khấu kịch vậy.

Tuy nhiên, trí nhớ của anh ta thì chẳng hề suy suyển chút nào. Lúc này, anh ta bắt đầu ôn lại vô số điềm gở lẫn điềm lành báo trước khoảnh khắc hạnh phúc này, có những điềm anh ta từng chú ý ngay tại thời điểm đó, nhưng cũng có vô số điềm khác nay mới nhớ ra; anh ta cũng chẳng quên kể lại những giấc mơ mình đã thấy vào đêm trước ngày hội ngộ với Jones, và kết luận bằng câu:

— Tôi vẫn luôn bảo với ngài rằng linh cảm mách bảo thể nào cũng có ngày ngài đủ sức làm thay đổi vận mệnh của tôi mà lị.

Jones đoan chắc với anh ta rằng điềm báo ấy chắc chắn sẽ ứng nghiệm với anh chẳng khác nào mọi điềm lành từng đến với chính bản thân anh; điều này lại càng khiến cơn hân hoan tột độ của anh chàng tội nghiệp nhân lên gấp bội vì người chủ kính yêu của mình.