Trung úy Pritchard Russell cố ngồi cho thoải mái trong tư thế dựa lưng vào bức tường nhà kho lạnh lẽo. Những người đàn ông ngồi rải rác quanh đó đang ăn, uống, hút thuốc, nói chuyện khe khẽ, và cũng có những người nằm ngáy, hoặc đơn giản chỉ dụi dụi đôi mắt đỏ sọng của mình và cảm ơn Trời đã phù hộ cho họ sống sót. Những quả đạn pháo nổ ở khu vực xung quanh khiến bụi từ trên các thanh xà rơi xuống người họ như một đám mây. Người trung úy ngồi im, nghe ngóng một lát, rồi anh cúi xuống viết một bức thư.

Anh viết: “Người vợ yêu thương nhất của anh”.

Nguồn sức mạnh, nguồn hi vọng và nguồn hạnh phúc của anh.

Ơn Trời lúc này anh có thể viết cho em.

Khi nào họ đưa John về tới bên đó, cậu ấy sẽ kể cho em nghe cơ hội may mắn đã khiến bọn anh gặp được nhau. Anh đang giúp sơ tán những anh em bị thương thì bất chợt nhìn thấy cái thẻ của một trong những người lính đang được đưa bằng cáng ra bến tàu. Đó là John! Bọn anh đã trải qua một cuộc chiến một mất một còn trên cùng một địa bàn mà cả hai bọn anh không người nào biết người kia đang ở rất gần mình. Em có tưởng tượng ra cảnh hội ngộ của bọn anh không - đặc biệt khi anh không được gặp em và con đã bốn năm trời còn John thì mới gặp em và con trai của chúng ta. John bị thương nặng, rất yếu; gặp được cậu ấy, anh mừng quá và anh nghe như nuốt lấy từng lời cậu ấy kể về em và con. Cái bến tàu đầy người chết và người hấp hối ấy đúng là một nơi thích hợp để khóc. Anh đã nói chuyện với cậu ấy và bọn anh chỉ được nói chuyện với nhau khoảng hai hoặc ba phút thôi. Hai hoặc ba phút sau bốn năm trời! Nhưng thì giờ là gì chứ? Anh gửi John tình yêu của anh. Anh hi vọng họ sẽ đưa cậu ấy tới điều trị tại một bệnh nơi em có thể tìm đến được. Vài phút bọn anh ở bên nhau có lẽ đã cứu anh. Trong ba tuần trước đó anh đã phải chứng kiến cảnh giết chóc vô nghĩa nhiều đến nỗi anh bắt đầu mất tinh thần.

Anh không biết phải nói như thế nào nhưng anh buộc phải cho em biết rằng Andrew không còn nữa. Lúc anh ấy trúng đạn, anh ấy chỉ ở cách anh có vài thước thôi. Tất cả những gì anh có thể làm là quỳ xuống và ôm anh ấy. Anh ấy sống được một hay hai phút gì đó trong tay anh, đầu ngả lên vai anh, rồi anh ấy khóc nấc lên và cứ thế ra đi. Anh tháo nhẫn của anh ấy ra, như anh đã hứa, và nếu Trời phù hộ, anh sẽ mang nó về trao tận tay chị Nellie. Chị ấy sẽ cần em đấy. Sau khi Andrew chết, anh đi qua cánh đồng mà chẳng quan tâm gì đến việc che chắn hay tránh đạn. Anh chắc rằng nhờ phúc của mẹ con em nếu không anh đã bị giết rồi.

Lúc này anh không phải chiến đấu, anh an toàn, lành lặn với cái cằm đã vài ngày chưa được cạo râu. Anh không thể nhớ được bọn anh ngừng đánh nhau lúc nào. Anh không thể nói chính xác anh đã ở đây một hay hai đêm rồi. Mọi chuyện cứ lơ mơ lờ mờ. Giờ đang là ban ngày và bọn anh đã được nghỉ ngơi còn thế giới thì dường như đã yên ổn hơn. Cậu “Mập”, cái cậu nặng những 225 pao, vừa mới lặc lè đi vào với một cốc trà bốc khói. Anh chắc rằng tất cả bọn anh sẽ nói “Ơn Chúa vì cậu Mập”. Cậu ấy và anh luôn ở cùng nhau. Khi cậu ấy đưa trà cho anh, cậu ấy luôn nói, “chúc buổi sáng tốt lành cũ rích, thưa ngài”. Đôi lúc anh muốn ôm cậu ấy vì cậu ấy bình thản quá. Cậu cần vụ của Hami đã tới chỗ bọn anh kể rằng, hồi đêm một quả đạn pháo to tướng đã lăn vào căn hầm nơi cậu ấy và cậu Mập đang ngủ. Quả đạn không nổ. Người cần vụ của Hami nói sáng nay “Mập” là người thức dậy đầu tiên. “Arry, đến mà xem cái gì ở đây này,” cậu ấy gọi. Anh muốn nói với cậu ấy, “Đêm qua cậu vớ bở đấy chứ, phải không Mập? Mấy khi có một khẩu súng công thành khạc đạn dưới gầm giường cậu”. Nhưng anh biết cậu ấy sẽ nói gì khi cậu ấy đưa trà cho anh: “Cuộc chiến tranh cũ rích và khôi hài, thưa ngài,” vậy nên anh chẳng nói gì cả.

Anh đang viết về John và cậu Mập khi mà tất cả những gì anh muốn nói là anh bực đến mức nào vì chúng ta phải xa nhau như thế này. Nếu chúng ta phải nói với ai đó rằng chúng ta cưới nhau đã bốn năm mà mới chỉ được ở bên nhau có bốn tuần thôi, thì điều đó nghe có vẻ tức cười thật. Nhưng đó là sự thật. Và điều đẹp đẽ nhất trong toàn bộ sự gian khổ và thử thách này chính là tình yêu của anh dành cho em không những không nguội lạnh và tàn lụi mà, trái lại, luôn rực cháy và ngày càng mãnh liệt. Trong những giờ phút đen tối nhất, anh luôn cảm thấy em ở bên anh và luôn cảm thấy sức mạnh của em. Ngay cả sau cái chết của Andrew khi anh gần như mụ đi trước đau thương mất mát, anh vẫn thấy có em trong anh bảo anh không thể đầu hàng. Chúng ta thực sự không đòi hỏi gì khác ở cuộc đời, chỉ mong được biết niềm vui sum họp vô bờ. Có phải mới hôm qua anh đã trèo tường vào trường em và nhảy xuống làm vỡ kính của khu trồng dưa hấu gây huyên náo cả trường không? Không, tất nhiên không phải, hôm qua là ngày anh đến và ném những viên sỏi vào cửa sổ phòng em và chúng ta cùng trèo lên ngọn tháp của trường và ngắm bình minh lên trong ngày đầu tiên của tháng Năm. Chúng ta muốn ít thôi mà, chúng ta đâu có đòi hỏi gì nhiều, chúng ta đâu có cần gì nhiều ở cuộc đời này, chỉ cần có nhau thôi. Rồi chiến tranh nổ ra và anh tới nói với em rằng anh sẽ lên đường và mắt anh phản bội anh trước khi anh thốt ra lời và em ôm chặt lấy anh và chúng ta khóc, và em ở lại với con, còn anh lên tầu vượt đại dương; và dẫu anh đi xa, chúng ta không chia lìa mà càng gần nhau hơn theo cái cách mà không lời nào có thể diễn tả được. Chúng ta biết thế, và biết rằng chúng ta sẽ không bao giờ lẻ loi trên cõi đời này nữa. Hãy nguyện cầu rằng qua cuộc thử thách cam go này chúng ta sẽ được thấy một thế giới tốt đẹp hơn cho tất cả chúng ta. Sự hi sinh ở mức này không thể nào trở thành vô nghĩa được.

Anh dành tất cả tình yêu của anh cho con trai của chúng ta. Kể cũng lạ khi anh có một đứa con trai biết chạy lon ton, biết nói bi bô mà anh chưa bao giờ được nhìn mặt nó. Bức ảnh của con mà anh luôn giữ bên mình là bức em đã chụp con khi con bò qua vườn táo với những quả táo được bỏ bên trong áo sơ mi. Mặt nó rạng rỡ thế, mắt nó ánh lên niềm vui, vẻ tinh nghịch và thơ ngây. Biết cây trái sau nhà vẫn sai quả khiến anh có thêm niềm tin. Thiên nhiên không biết đến ngưng nghỉ. Hoa sẽ lại nở và ong sẽ lại bay xôn xao trong vườn nhà ta, những con chim cổ đỏ sẽ làm tổ trong những bụi cây bao quanh vườn và đón chào bình minh. Thật tuyệt vời, thật đáng yêu làm sao nếu trong khung cảnh đó có tiếng cười, tiếng gọi bọn trẻ của chúng ta.

Vấn đề ở đây chắc sẽ sớm được giải quyết thôi. Nếu như trước đây bọn anh biết lý do tại sao bọn anh bắt đầu cuộc chiến này thì giờ bọn anh đã quên lý do đó từ lâu rồi. Hầu hết bọn anh chỉ muốn về nhà - muốn sống.

Tạm biệt em, tình yêu của anh, người yêu dấu nhất của anh, tình yêu của riêng, của riêng anh. Cầu Trời phù hộ cho em và con. Đó là mong muốn tha thiết nhất của anh. Chúng ta được ở bên nhau thật ít nhưng chúng ta đã biết đầy đủ ý nghĩa của cuộc sống. Vui lên em.

Luôn luôn yêu em,

Chồng của em

Jock

Trung úy Russell lấy một tờ giấy khác và bắt đầu viết thư cho Nellie. Nhưng không hiểu sao anh không viết nổi. Anh biết Andrew và Nellia rất rõ. Và cái chết của Andrew như một cú đòn choáng váng giáng xuống anh chưa lâu. Anh cứ ngồi đó nhìn đăm đăm xuống trang giấy và nghĩ tới tất cả những điều nhỏ nhặt mà anh nhớ được về Andrew. Rồi anh lại cố gắng viết. Phải viết những lời chia buồn mới cực làm sao; mỗi chữ là một thử thách, một cực hình. Anh biết rằng một cuộc đời còn dang dở, chưa toại nguyện, đã tắt phụt như một ngọn nến. Không chỉ là một cuộc đời xét về mặt con số, mà là một người đã trở thành một phần cuộc sống của anh nhiều năm nay, một người đã kề vai sát cánh cùng anh trên đường hành quân, hát cùng anh, chia sẻ niềm hi vọng và nỗi sợ hãi, cùng anh cầu cho mặt trời châu Phi lặn để họ có thể thở và cầu cho mặt trời nước Ý sớm mọc để họ được sưởi ấm; cùng anh chia sẻ niềm khao khát hòa bình và khao khát được trở về nhà. Có lẽ đó là một người có thể sẽ không chết nếu như chính anh không mắc sai lầm trong công tác chỉ huy. Chẳng còn lại gì ngoài kỷ niệm và một bọc tư trang nhỏ được nhặt nhạnh sau khi người ấy chết và giờ cái bọc đó đang được để dưới chân anh đây.

Sau một hồi, người trung úy thôi không viết thư nữa mà quay ra chiến đấu với lũ rận.

Chị Ronald Allenby mở bức thư do trung úy Russell gửi. Chị không xúc động bởi tin tức bức thư cung cấp mà chỉ xúc động bởi sự ân cần toát lên từ các con chữ. WO đã báo cho chị biết về cái chết của anh Ron chồng chị rồi. Từ khi nhận được tin đó chị vẫn như đang sống trong mơ. Giờ chẳng có gì quan trọng nữa rồi. Chẳng có gì đến. Chẳng có gì đi. Chẳng có gì chuyển động. Giờ chị chẳng đọc thấy gì, chẳng nghe thấy gì, chẳng nhìn thấy gì, chẳng ăn gì. Cuộc sống đã chấm hết rồi. Nhưng đây là một người đàn ông trẻ đã cùng chiến đấu với anh Ron nhà chị và còn đang ở trong hoàn cảnh ngàn cân treo sợi tóc mà vẫn dành thời gian viết bức thư ân cần này. Chị xúc động đủ để viết thư trả lời người ấy. Chí ít chị cũng nên cảm ơn và chúc cho người ấy được bình an. Vậy là chị cầm bút lên viết:

Thân gửi trung úy Russell,

Tôi muốn nói lời cảm ơn vì lá thư chia buồn đầy ân cần mà anh đã gửi cho tôi sau cái chết của chồng tôi, Ronald Allenby. WO đã báo tin buồn cho tôi rồi vì vậy thư của anh không làm tôi sửng sốt lắm. Nó cũng không khơi lại vết thương đâu. Vết thương đã khép miệng rồi. Anh ấy nhà tôi chắc hẳn đã linh cảm được rằng anh ấy sẽ ra đi. Bức thư cuối cùng của anh ấy kết thúc bằng dòng chữ “Nếu anh không trở về xin em đừng quá đau buồn.”

Tôi mừng vì chồng tôi thân với anh. Trong thư gửi cho tôi, anh ấy nhắc đến anh luôn. Tôi đã đọc cái đoạn anh viết chồng tôi đã chết như một anh hùng. Nhưng tôi không muốn chồng tôi chết như một anh hùng. Tôi muốn anh ấy trở về với tôi. Thế thôi. Tôi không nghĩ anh ấy và tôi biết anh hùng là gì. Chúng tôi muốn làm điều phải và chính đáng. Nhưng chúng tôi đã cầu mong có ngày chúng tôi lại được ở bên nhau. Đó là tất cả những gì chúng tôi muốn. Trước kia chúng tôi đã có nhau. Chúng tôi đã không thực sự biết nhiều về chiến tranh. Giờ thì tôi đơn độc trên đời này. Không gia đình, không con cái.

Anh hỏi liệu anh có thể làm gì cho tôi không. Ồ, nếu anh có thể gửi cho tôi tư trang của chồng tôi để lại thì tôi sẽ biết ơn anh lắm lắm. Anh hứa chăm sóc phần mộ của chồng tôi chu đáo và đặt lên đó một cây thánh giá khiến tôi rất cảm kích.

Cầu Trời phù hộ cho anh và cầu cho anh trở về với những người thân yêu của anh.

Bạn chân thành của anh,

Ethel Allenby

Vài tuần sau khi Ethel Allenby đang cho con mèo cưng của chị ăn trong bếp thì chị chợt nghe thấy tiếng lạch cạch từ hộp thư gắn ở trước nhà. Đi ra phòng ngoài, chị bối rối khi nhìn thấy lá thư chị gửi cho trung úy Russell trên tấm thảm chùi chân. Nhưng trên phong bì thư có con dấu to tướng mang dòng chữ: “Trả lại người gửi. Người nhận đã bị giết trong khi làm nhiệm vụ. WO đã xác nhận”.

“Ôi chao,” chị thốt lên trong khi nhìn đăm đăm xuống bức thư trong tay và cảm thấy rất bối rối, “vậy là trung úy Russell cũng ra đi rồi.”

Chị đặt phong thư xuống dưới tấm ảnh của chồng chị trong ngăn tủ, rồi quay trở lại cho mèo ăn.