Binh nhì Thomas Woodcocke lại trườn xuống đáy cái hố trái phá và nằm im ở đó. Anh đang sợ hãi, hoảng sợ, là một chiến binh anh coi như tiêu rồi.

Xung quanh anh, mặt đất đang trong cơn chấn động. Những đám khói và những màn bụi đất làm tối đen cả bầu trời đang trong buổi hoàng hôn. Chốc chốc lại có một màn bụi và đá sỏi trút xuống người anh như mưa. Anh không biết chuyện gì đã xảy ra với những người khác. Toàn bộ thân thể và các giác quan của anh đã bị phá hủy, bị bầm tím, và tê liệt. Đầu anh đau muốn vỡ. Anh vã mồ hôi, nhưng anh lại cảm thấy lạnh cóng. Anh đã nôn ra khắp chỗ anh nằm. Anh đã chịu đựng quá đủ đau đớn. Đây chắc hẳn là ngày tận thế rồi. Anh biết hôm nay là ngày tận thế đối với anh. Không một ai thò ra khỏi hàng rào đạn pháo mà vẫn còn sống.

Cuộc chiến tranh của binh nhì Woodcocke là một cuộc chiến tranh ngắn ngủi. Đây là lần đầu tiên anh ra trận. Mới chỉ ba tuần trước thôi anh còn đang hưởng tuần trăng mật ở Devon. Anh luôn nhớ cái nhà trọ nhỏ nằm gần cửa sông Tor và sông Torridge: đất đỏ, cá hồi, biển dâng cao, bắn những tia nước li ti lên những cửa sổ hai cánh. Ôi, mới chỉ ba tuần trước thôi anh còn được ngắm tất cả những cảnh ấy. Giờ, ở đây, anh sắp chết rồi.

“Cậu đã có được vận may bất ngờ của người mới vào nghề đấy!”. Người trung sĩ đã nói với anh như thế vào cái chiều hôm họ lên đường. Vận may bất ngờ! Đến Anzio giữa lúc mảnh đất ấy đang ở trong thời điểm tồi tệ nhất!

Đối với anh, toàn bộ cuộc chiến này, từ đầu đến cuối, là một cơn ác mộng. Việc xuất phát của họ đã bị đình lại, bị hoãn hết giờ này đến giờ khác. Cuối cùng một giờ trước họ bắt đầu tấn công địch. Mục tiêu của họ nằm ở một khoảng cách ước chừng bằng hai sân bóng đá. Nhìn trên bản đồ trông nó thật đơn giản. Khắp mặt trận chỉ mỗi khu vực này là im ắng. Sự im ắng kì lạ, bọn họ nói vậy. Chắc là chẳng có ma nào ở đó đâu. Đó là một trong những điều họ phải tìm ra. Họ chuẩn bị xông vào, kiểm tra, tóm bất cứ tên tù binh nào họ có thể tóm, trinh sát toàn bộ khu vực, và rút êm trước khi quân Đức phát động một cuộc phản công. Nếu họ có thể tiến vào một điểm cao và bám trụ ở đó cho tới khi quân tăng viện tới thì mọi chuyện với họ sẽ tốt hơn nhiều.

Và thực sự điều gì đã xảy ra? Ồ, họ đã tiến vào cái khu đất không người ấy một cách êm thấm, rồi sau đó, có khói hay không có khói, một cơn thịnh nộ khủng khiếp đổ xuống đầu họ. Cơn mưa đạn pháo dữ dội và chính xác làm rung cả những giọt mồ hôi. Thoạt tiên binh nhì Woodcocke chạy như một con gà lôi hoảng sợ. Sau đó anh bị kẹt cùng bốn người lính khác và họ đã làm tất cả những gì họ có thể làm. Nhưng tất cả bọn họ đều ra đi. Họ đã cố gượng dậy chạy nhưng rồi họ đổ sập xuống như những chú lính chì. Người cuối cùng cố lết tới bờ suối với anh, để rồi giơ tay chới với, ngã vật ra, lăn xuống dòng nước xiết và chìm nghỉm. Giờ anh còn lại một mình, trên một hành tinh khác. Vì tất cả những điều anh biết về việc đã xảy ra, hoặc anh sẽ đi đâu, hay anh sẽ làm gì, có lẽ anh sẽ ở trên một hành tinh khác, chí ít ở đó sẽ không có tiếng rú kinh khủng, tiếng rít chói tai, không có những mảnh đạn muốn xé thân anh ra như ở đây.

Tuy nhiên anh không thể cứ nằm đó run bần bật từ đầu đến chân đợi bị giết. Trời tối anh sẽ bị lạc, và anh càng ở đây lâu thì khả năng anh bị giết càng cao. Nếu quân Đức tiến theo lưới hỏa lực thì anh sẽ rơi vào tay địch. Anh biết rằng nếu anh chạy theo hướng mặt trời lặn trong khi trời vẫn còn sáng thì anh sẽ tới được phòng tuyến của quân mình. Quân mình không ở xa đây lắm. Trời mà đã tối thì anh coi như không còn đường thoát. Nhưng anh không thể xuyên làn đạn pháo này mà về được. Anh đã thò đầu ra khỏi hố và đã thử. Nhưng anh phải đợi thêm chút nữa.

Trong khi nằm đợi, anh nhìn thấy một con chuột màu nâu béo mẫm bất ngờ bò vào trong hố. Nó vừa chạy vòng quanh, vừa kêu chít chít như thể nó đang bị đau. Nó không dừng lại. Nó cứ chạy quanh mãi, chạy và trượt, và kêu. Con chuột khiến binh nhì Woodcocke nghĩ tới những tay lái mô tô trên “bức tường chết chóc” tại hội chợ Easter ở quê anh. Đây đúng là một bức tường chết chóc. Con chuột tìm gì vậy? Nó mất con trong đạn pháo chăng? Cái đuôi nó nhũng nhẵng phía sau sao mà bẩn thỉu thế. Con chuột to đến nỗi khiến anh ngạc nhiên. Anh chưa bao giờ nhìn thấy một con chuột to như thế ở Anh. Nó to gần bằng một con mèo. Anh không biết loài chuột lại có con to tới mức ấy. Thoạt đầu anh sợ nó và dùng lưỡi lê thọc về phía nó. Nó chẳng buồn để ý đến anh. Nó cứ tiếp tục chạy qua chân anh.

Bỗng nhiên đạn pháo đổi hướng, rót về phía phòng tuyến của quân Anh. Giờ là lúc chuồn khỏi đây, binh nhì Woodcocke nghĩ. Nên tìm một cái hố ở gần quân mình hơn là cứ nằm lì trong cái hố này. Anh cố trèo lên trên thành hố dốc. Anh nhìn quanh. Anh nhìn thẳng vào mặt một tên lính Đức đang bò bằng khuỷu tay về phía anh. Sự chạm trán này khiến cả hai người cùng sửng sốt. Binh nhì Woodcocke sửng sốt đến nỗi anh để tuột tay khỏi mép hố, rơi trở lại đáy hố và vội vàng nắm chặt lấy khẩu súng trường. Khi anh rơi, mặt tên lính Đức xuất hiện trên mép hố. Đó là tên lính Đức đầu tiên người lính Anh này nhìn thấy. Hắn có một khẩu súng trường. Hắn trông cũng hoảng sợ chẳng kém gì người lính Anh.

Binh nhì Woodcocke nằm dưới đáy hố nhìn tên lính Đức đang nhìn xuống từ trên mép hố. Hắn là một gã to lớn, người phủ đầy bụi đất.

Tại sao hắn không bắn mình hoặc đâm chết mình? Binh nhì Woodcocke nghĩ. Tại sao mình không bắn hắn? Bắn ở khoảng cách này dễ như bỡn. Tất cả những gì mình phải làm là giơ súng lên, nhằm vào hắn, bóp cò. Nếu tên lính Đức cố nhảy xuống tóm mình, mình sẽ thọc lưỡi lê vào người hắn.

Nhưng, dù có cố gắng thế nào người lính Anh cũng không thể cử động được. Anh nằm đó, không nhúc nhích, tê liệt.

Tại sao không cầu xin hắn rủ lòng thương? Anh nghĩ. Sao không cười thành tiếng, không mỉm cười, sao không cho hắn thấy mi mong hắn không làm hại mi. Cho hắn thuốc lá. Mi không đối đầu với hắn. Hai người cần nhau. Bảo hắn đi tìm một cái hố khác. Bảo hắn rằng mi sẽ không bắn hắn khi hắn quay đi. Mi không thể. Bảo hắn rằng mi sẽ đi sang hố khác.

Giữa hai người lính chỉ có sự im lặng. Tên lính Đức nhìn chằm chằm vào người lính Anh. Người này làm người kia sợ cứng người.

Bỗng tên lính Đức bắt đầu đổi tay cầm súng.

Đó là những gì hắn sẽ làm, binh nhì Woodcocke nghĩ. Hắn sẽ quật mình đến chết. Giờ anh hiểu tại sao tên lính Đức chưa bắn hay đâm chết anh. Phần đuôi của khẩu súng trường Đức hắn cầm bị gãy.

Phút trước tên lính Đức còn lê xuống thành hố, trong khi mắt vẫn không rời khuôn mặt người lính Anh, phút sau hắn đã đứng phắt dậy dùng báng súng phang thật mạnh vào đầu Woodcocke. Choáng váng, và phải cố gắng để giữ mình khỏi ngất đi, anh đưa khẩu súng lên ngang người bằng một động tác vung dứt khoát. Không có cơ hội thứ hai. Tên lính Đức chộp lấy khẩu súng của anh và một trận giằng co diễn ra giữa hai người. Người lính Anh nằm ngửa, cố giữ chặt vũ khí của mình. Nếu anh buông nó ra hoặc nếu anh ngất đi, anh coi như chấm hết. Trong khi đó tên lính Đức cứ ra sức giật và giật.

Chẳng phải là một tên lính Đức đang giật khẩu súng. Woodcocke đang ở trong một thuyền câu nhỏ ở ven bờ biển Devon vật lộn với một con gì đó cắn câu nặng đến nỗi phản ứng đầu tiên của anh là bỏ cuộc. Thay vì làm thế, anh kiên quyết chiến đấu với nó, cho dù nó là con gì đi nữa, giỡn với nó khi nó xoắn, vặn, kéo, giật. Cuối cùng, anh đưa con mồi tới mạn thuyền để rồi nhận ra mình đang nhìn vào đôi mắt buồn nhất có thể tưởng tượng được của một con cá heo. Hoảng sợ, anh ngất đi.

Binh nhì Woodcocke dần tỉnh lại. Khẩu súng trường nằm vắt ngang đầu gối anh. Hai tay anh vẫn giữ chặt nó. Anh lơ mơ nhận ra một người đang đứng trước mặt anh. Đó là tên lính Đức đang đứng dạng chân, dựa người vào cây súng trường gãy của hắn, người khẽ lắc lư tựa như một gã say. Hắn im lặng. Hắn đang nhìn xuống người lính Anh. Binh nhì Woodcocke cố nhấc đầu lên và nhìn khuôn mặt tên lính Đức. Theo bản năng, anh quay mặt đi ngay tức khắc. Người đàn ông đứng trước mặt anh chỉ có nửa mặt. Cái chỗ từng là cằm và lưỡi của hắn giờ là một đám bầy nhầy máu me. Máu tuôn ra, bắn phọt ra như thể ai đó đang mở khóa của một vòi nước. Phần dưới của khuôn mặt, gồm cằm và hàm dưới, treo lủng lẳng trước hắn bằng một thứ trông như một sợi dây. Đôi mắt của người hấp hối ở rất gần anh. Chúng nhìn anh với nỗi buồn không tả xiết. Bỗng nhiên, tên lính Đức đổ sập người về phía trước, thân hắn rơi xuống vắt ngang đầu gối người lính Anh. Binh nhì Woodcocke lại ngất đi.

Người lính Anh tỉnh lại, đối diện với một bầu trời đầy sao. Đâu đó lác đác có tiếng đạn pháo. Bỗng đâu toàn bộ thử thách như một cơn ác mộng kinh hoàng quay trở lại với anh. Anh sờ sẫm trong bóng tối tìm tên lính Đức đã chết. Anh không thấy hắn. Anh sờ xuống chân mình. Hai chân anh ướt. Anh sờ thấy lưỡi lê của anh. Không thể nào lầm lẫn được. Nhưng người chết ấy đâu? Anh nói với chính mình, trong khi anh quờ tay ra xa hơn. Có lẽ anh đã tưởng tượng ra toàn bộ sự việc chăng? Có lẽ quần anh ướt là do chính những bãi nôn của anh. Không có người Đức nào hết, anh nói to. Chưa bao giờ có một người Đức nào trong cái hố này hết. Trong khi anh nói câu đó, tay anh sờ phải một vật tròn, rắn. Anh cầm cái vật đó lên bằng cả hai tay. Cảm giác buồn nôn dữ dội trào lên họng anh. Trong tay anh là những cái răng của tên lính Đức và một phần hàm dưới của hắn. Anh thấy kinh tởm quá. Phản ứng đầu tiên của anh là muốn quẳng cái thứ đó ra khỏi chỗ anh, quẳng càng xa càng tốt. Thay vì làm thế, anh cầm nó, ngồi với nó trong khoảng một hay hai phút gì đó. Rồi anh vội ra khỏi hố, lần vào đêm tối, vừa mò mẫm vừa thét lên những tiếng xé tai.

* * *

Người đàn ông to lớn vụng về ngồi trong một con mương

Với bộ đồ đầy bụi đất chiến trường

Quệt những giọt mồ hôi chảy dưới chiếc mũ sắt

Nở nụ cười thân mật.

Một đứa trẻ người Ý mở to mắt nhìn,

Nhìn mặt người đàn ông da đen trong ngạc nhiên.

“Vào hàng! Bước đều bước!”

Một tấm lưng rộng chầm chậm nhích trên đường,

Người nộ lệ tha hương

Những ngón tay đen chìa ra ve vuốt

Những sợi dây đàn ghi ta

Trong tay người tị nạn sửng sốt

Yassur! Yassur!