[1] From micros, small, and from megas, large. B.
[2] This is how the text reads in the first editions. Others, in place of "geometers," put "algebraists." B.
[3] I restore this sentence in accordance with the first editions. B.
[4] In place of "the most celebrated" that one finds in the first edition, subsequent editions read "some jesuit." B.
[5] Pascal became a very great geometer, not in the same class as those that contributed to the progress of science with great discoveries, like Descartes, Newton, but certainly ranked among the geometers, whose works display a genius of the first order. K.
[6] The edition that I believe to be original reads: "rash, smelling heresy." The present text is dated 1756. B.
[7] Mr. Voltaire had been persecuted by the theatin Boyer for having stated in his Letters on the English that our souls develop at the same time as our organs, just like the souls of animals. K.
[8] See my note, page 110. B. [this note, in Zadig, says: "This line is mostly written at the expense of Rollin, who often employs these expressions in his Treatise on Studies. Voltaire returns to it often: see, in the present volume, chapter I of Micromegas, and in volume XXXIV, chapter XI of The Man of Forty Crowns, chapter IX of The White Bull and volume XI, the second verse of song VIII of The Young Virgin. B."]
[9] English savant, author of Astro-Theology, and several other works that seek to prove the existence of God through detailing the wonders of nature: unfortunately he and his imitators are often mistaken in their explanation of these wonders; they rave about the wisdom that is revealed in a phenomenon, but one soon discovers that the phenomenon is completely different than they supposed; so it is only their own fabrications that give them this impression of wisdom. This fault, common to all works of its type, discredited them. One knows too far in advance that the author will end up admiring whatever he has chosen to discuss.
Trên một trong những hành tinh quay quanh ngôi sao mang tên Sirius, có một thanh niên đầy khí phách mà tôi vinh hạnh được gặp trong chuyến hải hành cuối cùng của cậu ta đến đống gò mối nhỏ bé của chúng ta. Cậu ta tên là Micromegas, một cái tên rất phù hợp cho một người vĩ đại nhường ấy. Cậu cao tới tám dặm, tức là hai mươi bốn nghìn bước hình học, mỗi bước dài năm thước.
Một số nhà hình học, những người luôn hữu ích cho công chúng, sẽ lập tức cầm bút lên và tính ra rằng, vì ngài Micromegas, cư dân xứ Sirius, cao tới 24.000 bước, tương đương 120.000 thước, và vì chúng ta, những công dân trái đất, cao chưa đầy năm thước còn hình cầu của chúng ta có chu vi 9.000 dặm; họ sẽ tính ra, tôi xin nhấn mạnh, rằng cái thiên thể sinh ra cậu ta bắt buộc phải có chu vi lớn hơn Trái Đất nhỏ bé của chúng ta tới 21.600.000 lần. Không có gì trong tự nhiên đơn giản hay ngăn nắp hơn thế. Các quốc gia có chủ quyền ở Đức hay Ý, nơi người ta có thể đi qua chỉ trong nửa giờ, khi đặt cạnh các đế chế Thổ Nhĩ Kỳ, Moskva hay Trung Quốc, chỉ là những hình ảnh phản chiếu mờ nhạt trước sự khác biệt khổng lồ mà tự nhiên đã đặt vào muôn loài.
Thân hình của ngài đại sứ vĩ đại đúng như tôi đã miêu tả, và tất cả các nhà điêu khắc cũng như hoạ sĩ của chúng ta sẽ đồng thanh công nhận rằng thắt lưng của cậu phải rộng tới 50.000 thước, mang lại cho cậu những số đo vô cùng cân đối. Chiếm một phần ba gương mặt ưa nhìn của cậu là chiếc mũi, và gương mặt ưa nhìn ấy lại chiếm một phần bảy cơ thể ưa nhìn của cậu, vậy phải thừa nhận rằng chiếc mũi của người xứ Sirius dài 6.333 thước cộng thêm một phân lẻ; điều đó là hiển nhiên.
Về trí tuệ, cậu sở hữu một trong những bộ óc được rèn giũa uyên bác nhất. Cậu biết rất nhiều điều, thậm chí còn tự mình phát minh ra một số thứ. Cậu chưa tròn 250 tuổi khi theo học, như thường lệ, tại các học viện nổi tiếng nhất trên hành tinh của mình, nơi cậu đã tự mình chiêm nghiệm bằng nghị lực thuần túy để thấu suốt hơn 50 định đề của Euclid. Con số đó nhiều hơn 18 định đề so với Blaise Pascal – kẻ, sau khi mày mò nghĩ ra 32 định đề theo lời kể của chị gái ông ta, về sau đã trở thành một nhà hình học tầm thường và một nhà siêu hình học vô cùng tồi tệ. Tầm khoảng năm 450 tuổi, vào giai đoạn cuối của tuổi thơ, cậu đã mổ xẻ nhiều loài côn trùng nhỏ bé có đường kính không quá 100 thước – những sinh vật vốn thoát khỏi kính hiển vi thông thường. Cậu đã viết một cuốn sách cực kỳ tò mò về chuyện này và kiếm được chút ít thu nhập từ đó. Vị giáo trưởng mufti ở quê hương cậu, một kẻ chuyên lo bò trắng răng và cực kỳ dốt nát, đã tìm thấy trong cuốn sách ấy một số luận điểm khả nghi, liều lĩnh, khó ưa và dị giáo; lão ngửi thấy mùi tội dị giáo và quyết tâm truy cùng diệt tận. Vấn đề cần làm rõ là liệu bản thể của loài bọ chét Sirius có cùng bản chất với loài ốc sên hay không. Micromegas đã biện hộ vô cùng hào hứng; cậu triệu tập một số phụ nữ ra làm chứng cho mình, và phiên tòa kéo dài ròng rã 220 năm. Cuối cùng, vị mufti đã nhờ những nhà tư vấn pháp luật chưa từng đọc qua cuốn sách đó để kết án nó, và tác giả bị phạt cấm xuất hiện trước công đường trong suốt 800 năm.
Bằng cách đó, cậu phải chịu nỗi bất hạnh nhỏ nhoi là bị lưu đày khỏi một triều đình chẳng có gì ngoài sự quấy nhiễu và những chuyệnn lặt vặt vụn vặt. Cậu bèn viết một bài ca trào phúng châm biếm vị mufti – kẻ hầu như chẳng mảy may để tâm đến điều đó – và bắt đầu chu du từ hành tinh này sang hành tinh khác nhằm trau dồi trái tim lẫn khối óc của mình, theo như người ta vẫn nói. Những ai chỉ quen đi lại bằng xe ngựa hay kiệu rước có lẽ sẽ phải ngạc nhiên khi biết về phương tiện di chuyển của nhân vật này; bởi vì chúng ta, trên đống bùn lầy nhỏ bé của mình, chỉ có thể tưởng tượng ra những gì quen thuộc. Vị lữ khách của chúng ta rất am hiểu các định luật hấp dẫn cùng mọi lực hút và lực đẩy khác. Cậu tận dụng chúng khéo léo đến mức, dù nhờ vào một tia nắng mặt trời hay một chòm sao chổi nào đó, cậu phóng từ thiên thể này sang thiên thể khác tựa chú chim chuyền cành. Cậu nhanh chóng băng qua Ngân Hà, và tôi buộc phải thuật lại rằng trong suốt các vì sao cấu thành nên dải ngân hà ấy, cậu chưa từng nhìn thấy bầu trời thiên đàng huy hoàng mà mục sư Derham khoe khoang đã trông thấy qua đầu bên kia chiếc kính viễn vọng của ông ta. Tôi không dám cho rằng thị lực của ngài Derham kém cỏi, lạy Chúa tôi! Nhưng Micromegas đã có mặt tận nơi, điều đó khiến cậu trở thành một nhân chứng đáng tin cậy, và tôi thì không muốn mâu thuẫn với bất kỳ ai. Sau khi dạo chơi khắp chốn, Micromegas đã đặt chân lên hành tinh Sao Thổ. Dù đã quen với việc chứng kiến những điều mới lạ, khi nhìn thấy sự bé nhỏ của hành tinh này cùng các cư dân ở đó, cậu vẫn không khỏi mỉm cười với vẻ bề trên đôi khi vẫn bộc lộ ở những kẻ khôn ngoan nhất trong chúng ta. Rốt cuộc thì Sao Thổ lớn hơn Trái Đất chưa đầy chín lần, và công dân xứ này chỉ là những tên lùn cao không quá một nghìn sải tay, hoặc đại loại thế. Ban đầu, cậu và tùy tùng đã chế giễu họ, giống như các nhạc công Ý cười cợt âm nhạc của Lully khi ông đến nước Pháp. nhưng vì người xứ Sirius có tấm lòng nhân hậu, cậu đã nhanh chóng hiểu ra rằng một sinh vật có tư duy thì không nhất thiết phải trở nên nực cười chỉ vì hắn ta cao có 6.000 thước. Cậu bắt đầu làm quen với người Sao Thổ sau khi cơn sốc của họ qua đi. Cậu kết thân sâu sắc với viên thư ký viện hàn lâm Sao Thổ – một con người nhạy bén, thú thật là chưa từng phát minh ra cái gì, nhưng lại thấu hiểu rất rõ những phát minh của người khác, đồng thời viết được những vần thơ kha khá và thực hiện những phép tính phức tạp. Tôi xin thuật lại đây, để làm hài lòng độc giả, một cuộc trò chuyện kỳ lạ giữa Micromegas và viên thư ký nọ vào một ngày nọ.