Sau khi nghỉ ngơi một lúc, họ ăn liền hai ngọn núi cho bữa trưa, do đoàn tùy tùng chuẩn bị khá tươm tất. Rồi họ quyết định đi tìm hiểu đất nước nhỏ bé mà họ đang đặt chân tới. Họ đi trước từ Bắc xuống Nam. Sải bước bình thường của người xứ Sirius và đoàn tùy tùng của ông là khoảng ba mươi nghìn bộ. Chú lùn đến từ Sao Thổ, với chiều cao không quá một nghìn sải tay, lê bước theo sau, thở hồng hộc. Cứ mỗi bước chân của người kia, chú phải thực hiện mười hai bước; thử hình dung (nếu có thể làm một phép so sánh như vậy) một chú chó cảnh rất nhỏ đang lẽo đẽo theo sau một vị đại úy cận vệ của vua nước Phổ.
Vì những vị khách lạ của chúng ta di chuyển khá nhanh, họ đã đi một vòng quanh địa cầu chỉ trong vòng 36 tiếng đồng hồ. Thực ra thì mặt trời, hay đúng hơn là Trái Đất, cũng thực hiện một chuyến hành trình tương tự trong một ngày; nhưng bạn phải hình dung rằng việc di chuyển sẽ dễ dàng hơn rất nhiều khi người ta quay quanh trục của chính mình thay vì đi bằng đôi chân. Thế là họ đã quay trở lại điểm xuất phát, sau khi đã tận mắt thấy cái vũng nước nhỏ đến mức khó nhận ra mà chúng ta gọi là Địa Trung Hải, cùng cái ao nhỏ khác, dưới cái tên Đại Dương, đang bao bọc lấy cái gò mối. Chú lùn chưa bao giờ bị ngập quá đầu gối, còn người kia thì hầu như chẳng ướt nổi gót chân. Trên đường đi, họ làm mọi cách có thể để xem hành tinh này có người ở hay không. Họ cúi xuống, nằm dài, sờ soạng khắp nơi; nhưng đôi mắt và bàn tay của họ không tương xứng với những sinh vật nhỏ bé đang bò lổm ngổm ở đây, nên họ hoàn toàn không cảm nhận được chút gì có thể khiến họ nghi ngờ rằng chúng ta cùng những đồng loại, tức những cư dân khác của hành tinh này, lại vinh dự được tồn tại.
Chú lùn, vốn đôi khi hơi hấp tấp, liền quả quyết ngay rằng hành tinh này không có sự sống. Lý do đầu tiên của chú là chú chẳng thấy ai cả. Micromegas ôn tồn chỉ ra rằng lập luận này có phần thiếu sót: "Bởi vì," chàng nói, "cậu không thể nhìn bằng đôi mắt nhỏ bé của mình những vì sao ở cấp độ sáng thứ 50 mà ta có thể nhìn thấy rất rõ ràng. Cậu có kết luận rằng những ngôi sao đó không tồn tại không?"
"Nhưng," chú lùn nói, "tớ đã sờ soạng khắp nơi cơ mà."
"Nhưng," người kia đáp lại, "các giác quan của cậu quá yếu."
"Nhưng," chú lùn cãi lại, "hành tinh này được cấu trúc kém quá. Nó thật bất thường và có một hình thù thật nực cười! Mọi thứ ở đây dường như đều hỗn độn: cậu có thấy những con lạch nhỏ này, chẳng có con nào chạy thẳng cả, những vũng nước này thì chẳng tròn, chẳng vuông, chẳng bầu dục, cũng chẳng theo một chuẩn mực nào; rồi tất cả những hạt nhỏ nhọn hoắt rải rác khắp mặt đất làm đau cả bàn chân tớ?" (Ý chú muốn nói đến các ngọn núi.) "Hãy nhìn lại hình thù của nó xem, nó bị bẹt ở hai cực thế nào, nó xoay quanh mặt trời một cách vụng về ra sao đến mức tất yếu triệt tiêu cả các vành đai khí hậu ở hai cực? Thật mà nói, điều thực sự khiến tớ nghĩ rằng nơi này không có người ở chính là việc dường như chẳng có ai có cái đầu khôn ngoan lại muốn ở lại đây cả."
"Chà," Micromegas nói, "biết đâu cư dân của hành tinh này lại chẳng khôn ngoan gì! Nhưng suy cho cùng thì điều này hình như có lý do của nó đấy. Cậu bảo mọi thứ ở đây đều trông bất thường, đó là vì mọi thứ trên Sao Thổ và Sao Mộc đều được vẽ bằng những đường thẳng. Đây có lẽ là lý do khiến cậu hơi bối rối khi ở đây. Chẳng lẽ ta chưa từng nói với cậu rằng ta liên tục nhận thấy sự đa dạng trong những chuyến hành trình của mình hay sao?"
Người xứ Sao Thổ đáp lại tất cả những điểm đó. Cuộc tranh cãi có lẽ đã không bao giờ kết thúc nếu không nhờ Micromegas, trong lúc đang hào hứng, đã vô tình làm đứt sợi dây chuyền kim cương của mình. Những viên kim cương rơi xuống; chúng là những hạt nhỏ xinh xắn với kích thước khá bất thường, trong đó viên lớn nhất nặng bốn trăm cân và viên nhỏ nhất nặng năm mươi cân. Chú lùn nhặt lại được vài viên; cúi xuống để nhìn cho rõ hơn, chú nhận ra những viên kim cương này đã được mài giũa nhờ sự trợ giúp của một chiếc kính hiển vi cực tốt. Thế là chú lấy ra một chiếc kính hiển vi nhỏ có đường kính một trăm sáu mươi bộ rồi áp lên mắt; còn Micromegas cầm lấy một chiếc có đường kính hai nghìn không trăm linh năm bộ. Chúng đều là những thấu kính tuyệt vời; nhưng chẳng ai trong số họ có thể nhìn thấy gì ngay lập tức mà phải điều chỉnh lại. Cuối cùng thì người xứ Sao Thổ cũng nhìn thấy một vật thể mờ ảo đang chuyển động ở vùng nước nông của biển Baltic; đó là một con cá voi. Chàng cẩn thận nhặt nó lên bằng ngón tay út và, đặt nó lên móng tay cái, đưa cho người xứ Sirius xem. Người này lại một lần nữa bật cười trước tỷ lệ nhỏ bé đến nực cười của vạn vật trên hành tinh chúng ta. Người xứ Sao Thổ, bị thuyết phục rằng thế giới của chúng ta có người ở, liền suy luận rất nhanh rằng nơi này chỉ có loài cá voi sinh sống; và vì rất giỏi suy luận, chàng quyết tâm tìm hiểu nguồn gốc và sự tiến hóa của một nguyên tử nhỏ bé như vậy; liệu nó có tư duy, có ý chí, có sự tự do hay không. Micromegas cảm thấy bối rối. Chàng quan sát con vật vô cùng kiên nhẫn và không tìm thấy lý do gì để tin rằng có một linh hồn ngự trị trong đó. Do đó, hai nhà thám hiểm nghiêng về ý kiến cho rằng không có linh hồn nào ở quê nhà của chúng ta, thì với sự trợ giúp của kính hiển vi, họ lại nhìn thấy thứ gì đó to bằng một con cá voi đang trôi nổi trên biển Baltic. Chúng ta đều biết rằng vào thời điểm đó, một nhóm các nhà triết học đang trên đường từ Vòng Bắc Cực trở về, nơi họ đã thực hiện một số quan sát mà chưa ai dám làm trước đó. Các tờ báo đưa tin rằng con tàu của họ đã bị mắc cạn ở bờ biển Bothnia, và họ đã gặp rất nhiều khó khăn để giải quyết ổn thỏa mọi chuyện; nhưng thế gian này chẳng bao giờ lật tẩy hết những gì mình có. Tôi sắp kể lại mọi chuyện diễn ra thực sự thế nào, một cách chân phương và không thiên vị; điều đó đối với một nhà sử học không phải là chuyện nhỏ chút nào.