Đó có thể là câu chuyện về chính bản thân người trình bày, trong trường hợp này gọi là “tự truyện”. Các diễn giả chuyên nghiệp tại TED Talks hoặc Toastmaster hầu như đều sử dụng hình thức này để truyền cảm hứng và tạo động lực cho người khác.
Khi toàn bộ bài thuyết trình là một câu chuyện lớn, đó có thể là câu chuyện về chính bản thân người kể, hoặc câu chuyện về một nhân vật nào đó, thậm chí có thể là câu chuyện về sản phẩm, về hành trình của một doanh nghiệp hay bất kỳ điều gì. Sau đây là phần phân tích hai bài phát biểu nổi tiếng được trình bày theo phương cách hình thức này.
Phân tích bài phát biểu “Tôi thấy điều gì đó trong bạn”
Đây là bài phát biểu của Dananjaya Hettiarachchi, người đạt chức vô địch thuyết trình thế giới của Toastmaster năm 2014. Toàn bộ bài phát biểu là chuỗi câu chuyện của anh qua nhiều giai đoạn khác nhau của cuộc đời. Mỗi câu chuyện đều bật lên một thông điệp duy nhất: “I see something in you – Tôi thấy điều gì đó trong bạn”.
Phân tích cấu trúc bài phát biểu: Bài phát biểu được xây dựng theo cấu trúc ba phần tương tự như cấu trúc của một câu chuyện: mở bài, thân bài và kết bài.
Mở bài: Là hình tượng một bông hoa hồng rất đẹp và duy nhất. Bông hoa tượng trưng cho mỗi cá nhân con người: đặc biệt và duy nhất.
Thân bài: Cuộc sống có những cách tàn khốc để bứt rơi những cánh hoa của bạn. Đây là hình tượng hé lộ cho phần thân bài nhiều cam go, thách thức mà nhân vật trải qua. Cụ thể là ba câu chuyện nhỏ khác đã được lồng ghép vào thân bài để mô tả cho thông điệp chính của tác giả: “Tôi thấy điều gì đó trong bạn”.
Kết bài: Hình ảnh bông hoa được lấy ra khỏi thùng rác đẹp đẽ, đặc biệt như lúc đầu. Hình ảnh này gợi mở một kết thúc có hậu cho mỗi chúng ta khi luôn luôn tin vào điều đặc biệt trong bản thân mình.
Phân tích nội dung bài thuyết trình: Chất liệu nội dung chủ đạo trong bài thuyết trình là câu chuyện. Tác giả đã trình bày ba câu chuyện nhỏ thể hiện ba giai đoạn khác nhau trong cuộc đời mình. Ba câu chuyện này được kết nối tạo thành chuỗi các sự kiện lột tả những thách thức trong cuộc sống và nhờ có niềm tin vào điều đặc biệt trong bản thân mà tác giả đã đạt được những kết quả tốt đẹp. Từng câu chuyện trong phần nội dung này cũng được xây dựng theo mẫu cốt truyện thách thức “hành trình người hùng”. Các bước trong “hành trình người hùng” đã được tối giản và lược bỏ để phù hợp với mục đích và thời lượng thuyết trình.
Câu chuyện số 1
Context (Bối cảnh): Năm 17 tuổi, tác giả bị đuổi khỏi trường trung học và bị bắt.
Call to adventure (Lời kêu gọi): Hình ảnh người mẹ khóc đã tác động vào tâm trí anh và làm trỗi dậy trong lòng anh một khát khao thay đổi bản thân.
Mentor (Người thầy): Sam, kế toán của công ty đã nói với cậu: “Con trai, ta nhìn thấy điều gì đó ở con nhưng ta không biết đó là điều gì. Nếu con quyết định làm việc với ta, ta có thể giúp con tìm ra điều đặc biệt ấy”.
Challenge (Thách thức): Nhân vật đã liên tục làm điều đó một cách kiên trì.
Reward (Phần thưởng): Tôi tự tin mình có thể học tiếp.
Conclusion (Kết quả): Hoàn thành chương trình trung học và thi vào trường cao đẳng.
Câu chuyện số 2
Context (Bối cảnh): Tốt nghiệp cao đẳng nhưng mất phương hướng và không biết làm công việc gì phù hợp.
Mentor (Người thầy): Một người đàn ông kỳ lạ ở câu lạc bộ thuyết trình đã nói với cậu: “Con trai, ta nhìn thấy điều gì đó ở con nhưng ta không biết đó là gì. Nếu con tới đây một tháng hai lần, có thể chúng ta sẽ tìm ra điều đặc biệt ấy”.
Challenge (Thách thức): Nhân vật đã liên tục làm điều đó một cách kiên trì.
Reward (Phần thưởng): Tôi đã biết ước mơ của mình là thích nói chuyện trước đám đông
Conclusion (Kết quả):Tôi trở thành giáo viên.
Câu chuyện số 3:
Context (Bối cảnh): Cuộc sống không như mong đợi, nhiều khi gặp khó khăn và lo lắng về tiền bạc.
Mentor (Người vợ): “Em đã nhìn thấy điều gì đó ở anh nhưng em vẫn không biết đó là điều gì.”
Reward (Phần thưởng): Tôi đã học được giá trị vững bền của một tình yêu vô điều kiện từ vợ tôi.
Conclusion (Kết quả): Người hùng bước vào thế giới mới ở hiện tại: Một con người mới với đầy đủ niềm tin, sức mạnh và vững vàng áp dụng những điều đó vào trong cuộc sống của mình, sau đó đi chia sẻ với mọi người: “Tôi nhìn thấy điều gì đó trong bạn, nhưng tôi không biết đó là gì”. Hành động ném bông hoa về phía khán giả giống như trao cho họ một hình tượng để chính họ lại bắt đầu câu chuyện mới của mình.
Phân tích bài phát biểu của Steve Jobs tại trường Đại học Stanford năm 2005
Toàn bộ bài phát biểu là ba câu chuyện được lồng ghép lại.
Câu chuyện số 1: Kết nối những dấu chấm
Bối cảnh: Bỏ học trường cao đẳng vì không thấy lợi ích học ở trường và phát hiện học nhiều sẽ tiêu tốn hết toàn bộ tiền của cha mẹ.
Lợi ích đạt được: Chỉ học những môn mình thích, không cần học tất cả.
Cái giá phải trả: Ngủ nhờ sau nhà người khác vì không được ở ký túc xá, phải đi lượm vỏ chai để kiếm tiền ăn, đi bộ 11km vào thành phố lúc cuối tuần để ăn chay miễn phí.
Động lực bên trong: Tò mò và trực giác sẽ giúp dẫn lối đi.
Kết quả: Học lớp vẽ thư pháp về các kiểu chữ khác nhau, sau này đã giúp ông thiết kế font chữ trên chiếc máy tính MacBook.
Câu chuyện số 2: Tình yêu và sự mất mát
Bối cảnh: Từ tình yêu với máy vi tính, ông thành lập công ty máy tính Apple khi mới 20 tuổi. Nỗ lực không ngừng sau 10 năm để đưa Apple từ công ty chỉ với hai nhân viên lên đến 4.000 nhân viên và trị giá công ty lên tới 2 triệu đô-la.
Xung đột: Bị đuổi khỏi chính công ty của mình, cảm giác thất vọng tràn trề và đổ vỡ hoàn toàn.
Kết quả: Sau 5 năm đã thành lập lại công ty NeXT và Pixar, Steve Jobs trở lại Apple và giúp Apple phát triển mạnh mẽ hơn.
Động lực bên trong: Tình yêu đối với công việc.
Câu chuyện số 3: Cái chết
Bối cảnh: Hình dung hôm nay là ngày cuối cùng của bạn. Steve Jobs bị chẩn đoán ung thư tuyến tụy và chỉ sống được từ 3-6 tháng.
Xung đột: Sau đó bác sĩ lấy tế bào từ tuyến tụy và họ đã khóc khi biết rằng đây là tế bào có thể chữa được bằng phẫu thuật.
Kết quả: Tôi đã vượt qua và may mắn sống tiếp.
Thông điệp: Đừng phí phạm thời gian bằng cách sống cuộc sống của người khác.