Ngôn ngữ hình thể chính là sức mạnh của người kể chuyện. Cùng một nội dung nhưng sử dụng giọng nói khác nhau, biểu lộ cảm xúc khác nhau, tốc độ kể khác nhau sẽ tạo nên những ý nghĩa khác nhau cho bài thuyết trình bằng câu chuyện.
Trong rất nhiều lần đi giảng dạy, chia sẻ về kỹ năng thuyết trình bằng câu chuyện, tôi thường cho mọi người thảo luận để tìm sự khác biệt giữa một người báo cáo, người thuyết trình và người kể chuyện.
CÁCH THỨC QUAN TRỌNG ĐỂ PHÂN BIỆT HỌ CHÍNH LÀ MỨC ĐỘ THỂ HIỆN CẢM XÚC KHI THUYẾT TRÌNH.
Một người kể câu chuyện buồn thì không thể nào nét mặt lại cứng đơ, hay giọng nói lại sang sảng và tay chân linh hoạt như khi thuyết trình được. Cảm xúc chính là từ khóa cực kỳ quan trọng tạo nên sự thành công của câu chuyện.
Cảm xúc
Một số câu hỏi sau đây sẽ giúp những người kể chuyện làm chủ được cảm xúc của mình:
Nhìn chung, loại cảm xúc tổng thể của câu chuyện này là gì? (câu chuyện truyền động lực, tạo niềm tin, truyền cảm hứng hay câu chuyện mang tính đe dọa...)
Loại cảm xúc cụ thể cho từng phần là gì? (ví dụ: phần mở đầu: cảm xúc trung lập, sau đó hơi buồn; ở phần xung đột thì cảm xúc mạnh mẽ, hay là đấu tranh, trăn trở; ở phần cuối: cảm xúc mạnh mẽ của sự tin tưởng...)
Sau khi xác định được các loại cảm xúc cần có cho câu chuyện của mình, bạn hãy tập dượt để thể hiện điều đó qua biểu cảm gương mặt, giọng nói và ngôn ngữ hình thể. Có thể tập trước gương để quan sát cơ mặt của mình qua nhiều cung bậc cảm xúc như buồn, ngạc nhiên, cười mỉm, cười lớn hơn và cười sảng khoái.
SỰ QUAN SÁT GƯƠNG MẶT SẼ GIÚP BẠN HIỂU RÕ HƠN KHẢ NĂNG BIỂU HIỆN CẢM XÚC CỦA MÌNH NHƯ THẾ NÀO.
Một mẹo nữa cũng sẽ rất hữu ích khi kết nối cảm xúc của khán giả là: hãy sử dụng những từ ngữ tượng hình, tượng thanh để khơi gợi mọi loại xúc cảm của khán giả. Thay vì mô tả là “Tôi đang đứng trong một căn phòng nhỏ”, bạn có thể mô tả thêm “Tôi không thể quên được căn phòng ngày hôm đó, lớp sơn màu xanh đã bạc màu, mùi ẩm mốc bao phủ toàn bộ, ánh sáng mờ ảo từ khung cửa sổ bạc phếch hắt vào…”. Những từ ngữ tượng hình, tượng thanh sẽ giúp khán giả hình dung ra bối cảnh câu chuyện tốt hơn và có sự kết nối rõ ràng hơn với câu chuyện của bạn.
Giọng nói
Một câu chuyện được kể bình thường với một câu chuyện hay sẽ khác nhau ở giọng nói của người kể chuyện. Chúng ta sẽ chú ý vào bốn yếu tố về giọng nói trong công thức 4P sau đây:
Pace - Tốc độ nói: Phần nào trong câu chuyện thì sẽ nói nhanh, phần nào nói chậm, phần nào nói bình thường. Gợi ý: Những phần thể hiện cảm xúc buồn, chúng ta nên kể chuyện chầm chậm, giúp người nghe tham gia vào câu chuyện, giúp người kể có khoảng lặng để thổi cảm xúc của mình vào trong đó. Những phần kêu gọi hành động, chia sẻ thông điệp câu chuyện thì giọng nói cần mạnh mẽ hơn, thể hiện sự tin tưởng vào lời kêu gọi hành động.
Pause - Khoảng dừng: Một câu chuyện hay thì luôn có khoảng dừng đúng chỗ và hợp lý. Kể chuyện không phải là đọc hoặc nói liên tục như trình bày báo cáo!
Khoảng dừng sẽ giúp khơi dậy cảm xúc của khán giả, tạo sự tò mò hồi hộp khi nghe câu chuyện. Khoảng dừng cũng là cách giúp người kể chuyện làm chủ mạch cảm xúc và giọng nói của mình. Tùy theo tình huống và nội dung chuyện, khoảng dừng có thể dao động trung bình trong ba giây. Có một số trường hợp đặc biệt, khoảng dừng có thể lên tới bảy giây.
Với những kinh nghiệm của bản thân, tôi luôn đánh giá cao tầm quan trọng của khoảng dừng. Sử dụng thành thạo khoảng dừng sẽ giúp bạn loại bỏ những từ thừa không cần thiết như “ừm”, “ờ”... Khoảng dừng cũng là cơ hội rất tốt để khán giả lắng đọng và suy ngẫm.
Pitch - Độ cao: Ở một số câu chuyện, để thu hút người nghe, người kể chuyện sẽ thay đổi tông giọng và đẩy lên cao hơn. Độ cao này thể hiện rõ nét ở những phần câu hỏi. Hoặc ở những từ khóa đặc biệt của câu chuyện.
Projection - Độ xa: Khi kể chuyện trong một không gian rộng, người kể sẽ luyện tập khả năng nói giọng bụng để tạo khoảng xa trong giọng nói, tạo độ vang để những người ngồi phía cuối khán phòng vẫn nghe thấy. Độ xa sẽ tạo điểm nhấn tốt khi kể những câu chuyện truyền động lực hoặc tạo cảm hứng cho người nghe.
Cử chỉ tay và dáng đi
Khi kể chuyện hay thuyết trình bằng câu chuyện, việc sử dụng các động tác tay và di chuyển có chủ ý sẽ tăng hiệu quả tác động đến người nghe. Tùy theo nội dung của câu chuyện và phong cách thuyết trình, diễn giả có thể cân đối việc sử dụng tay và dáng đi. Di chuyển chậm rãi, nhẹ nhàng theo mạch câu chuyện sẽ giúp kết nối và thu hút khán giả.
Một số mẹo khi sử dụng tay và di chuyển:
Khi tương tác với khán giả, bạn có thể tiến về phía khán giả thì tính tương tác và kết nối sẽ cao hơn, so với việc đứng yên một chỗ.
Khi kể chuyện mà có hai nhân vật đang hội thoại, bạn có thể quay qua trái hoặc quay qua phải thể hiện cho vị trí hai người đang nói. Như vậy, khán giả dễ hình dung với câu chuyện hơn.
Các động tác tay có thể di chuyển nhẹ nhàng hoặc mạnh mẽ tùy theo cảm xúc của câu chuyện và nội dung bài thuyết trình.
Khi mô tả những cảm xúc của cá nhân tại thời điểm của câu chuyện, diễn giả có thể đặt tay lên ngực trái hoặc đưa hai tay về phía mình để thể hiện sự kết nối với chính bản thân.
Tránh các tư thế “khép kín” như khoanh tay trước ngực, cho tay vào túi quần, chắp tay ra sau hoặc trước. Những biểu hiện này làm cho bạn xa cách với khán giả và không thoải mái.