"Con đã cho con Prince uống nước chiều nay chưa, Roswell?" ông Hofford hỏi, khi cậu con trai mười s tuổi bước vào phòng vào giờ ăn tối và sụp xuống ghế ngồi vào bàn.

"Rồi ạ, thưa bố," Roswell hậm hực đáp.

"Và đã khuân củi với than vào chưa?"

"Rồi ạ."

"Thế thì tối nay con có thể ra làng."

"Con chẳng muốn ra làng."

Lần đầu tiên ông Hofford dường như nhận ra vẻ khó chịu của con trai, và ông ân cần hỏi:

"Sao thế, Roswell? Con ốm à?"

"Không ạ; con chỉ mệt rã rời thôi, thế thôi ạ," cậu bé đáp, tiện chân bồi thêm một cú đá nhỏ vào chân bàn.

"Mệt cơ à?"

"Vâng, con mệt. Con bị bắt làm việc đến chết đi sống lại đây."

Ông Hofford bật cười vui vẻ.

"Trông con chẳng giống kẻ sắp chết chút nào. Và bố không nghĩ là con phải làm nhiều việc hơn những đứa trẻ khác bằng tuổi con đâu."

"Con không biết thế nào nữa," Roswell càu nhàu với giọng bực bội; "nhưng con biết là mình cứ đầu tắt mặt tối từ sáng đến đêm. Con phải lo đủ thứ việc vặt trong nhà, đến mức mệt nhoài chẳng tài nào đọc sách hay học hành gì được. Và con chẳng bao giờ có thời gian để chơi bời."

"Bố lấy làm tiếc vì điều đó," ông Hofford nghiêm túc nói, "vì đứa trẻ nào cũng cần phải có thời gian chơi đùa. Bố tưởng hôm qua vừa thấy con chơi bóng đá cơ mà?"

"À, con cũng có chơi đôi chút," Roswell thừa nhận, "nhưng chẳng thấm vào đâu so với ý muốn của con. Ước gì con chẳng phải làm quái gì ngoài việc chơi bời, như con Rollo kia kìa."

"Rồi con sẽ sớm chán ngấy cái cảnh sống chó chui chó nhủi ấy thôi," bà Hofford lên tiếng với nét mặt đầy vẻ buồn cười.

"Không đâu, con không chán đâu," Roswell tự tin khẳng định. "Con chưa bao giờ được chơi cho bõ."

"Được thôi," ông Hofford mỉm cười lạ lẫm nói. "Ngày mai là thứ Ba; hay là con cứ bắt tay vào chơi đi."

"Và không phải làm bất cứ việc gì á?"

"Dĩ nhiên rồi; không việc nả gì cho bản thân con, hay cho bất kỳ ai khác."

Roswell nhìn bố như thể không tin nổi vào tai mình.

"Bố nói thật đấy," ông Hofford tiếp lời. "Bố sẽ lo việc cho ngựa và bò, Jennie sẽ làm việc nhà và sai vặt, còn mẹ con sẽ lo phần còn lại. Con sẽ chẳng phải làm gì ngoài việc chơi, và bố hy vọng con sẽ tận hưởng trọn vẹn."

"Con chắc chắn là mình sẽ thích!" Roswell vui mừng tuyên bố.

Khi mở mắt tỉnh dậy vào sáng hôm sau, trời đã sáng trưng và cậu vùng dậy khỏi giường một cách vội vã, quên bẵng đi tình cảnh đã thay đổi. Rồi khi ký ức ùa về trong đầu, cậu thong thả mặc quần áo và đi xuống lầu ăn sáng.

Chẳng có ai ở đó ngoài mẹ cậu, bà cất tiếng chào "Chào con!" đầy nhã nhặn.

"Chà!" cậu thốt lên, liếc nhìn chiếc đồng hồ treo tường; "mới mười kém chín rồi cơ à! Con sẽ đến lớp muộn mất."

"Con không phải đến trường đâu," mẹ cậu điềm tĩnh đáp. "Đến trường không phải là chơi."

"Nhưng con sẽ lỡ mất kỳ xét lên lớp mất, nếu con không đi," Roswell nài nỉ, chết sững trước ý nghĩ đó.

"Đành chịu thôi. Con không được làm gì ngoài việc chơi cơ mà."

Roswell phì cười.

"Được thôi," cậu thản nhiên nói.

Rồi cậu lẳng lặng ăn nốt bữa sáng và đi dạo ra ngoài.

Cậu đi vòng quanh sân chừng năm mươi phút, huýt sáo vang lừng; ghé vào chuồng ngựa ngó con Prince rồi cất bước ra làng. Ngôi làng gần như vắng tanh, lũ trẻ đều đã đến trường—trừ một nhúm kẻ lêu lổng mà Roswell chẳng buồn giao du.

Khoảng mười giờ, cậu quay về nhà, vớ lấy một cuốn sách và đọc liền tù tì cho đến bữa trưa.

Chẳng hiểu sao cậu chẳng thấy thèm ăn cho lắm, và sau bữa trưa, cậu xách cần câu ra bờ suối.

Lúc chiều tối lững thững quay về, cậu mang theo một chuỗi cá rô.

"Dao đánh vảy của con đâu rồi, Jennie?" cậu hỏi khi đặt mớ cá lên chiếc ghế dài ở phòng giặt.

"Jennie sẽ làm sạch cá cho, Roswell," mẹ cậu vọng ra. "Câu cá là chơi; làm sạch chúng mới là việc."

"Xì!" Roswell bực bội kêu lên.

Cậu vốn khá tự hào về tài làm cá chuẩn bị cho lên chảo của mình.

Vào bữa tối, ông Hofford hỏi dạo này cậu chơi bời thế nào rồi, và Roswell đáp rằng mọi chuyện vẫn ổn. Sau bữa tối, khi bàn ăn đã được dọn dẹp sạch sẽ, cậu lôi ra một đống đồ nghề và cặm cụi mày mò một cỗ máy điện mà cậu đang tính chế tạo, nhưng bố cậu đã kịp thời ngăn lại.

"Thế thì không được đâu, Roswell. Công việc bị cấm tuyệt đối cơ mà."

"Nhưng cái này là để cho con dùng mà."

"Mặc kệ chứ. Nó không phải là trò chơi. Tốt hơn là con nên ra làng mà chơi đi."

Roswell tức tối đứng phắt dậy, cất máy móc đi rồi bước ra ngoài. Chừng một tiếng sau, cậu quay về, bảo rằng mình vừa cãi nhau với Perry Gantley và đang bị đau đầu. Thế là cậu lên giường đi ngủ luôn.

Sáng hôm sau, cậu dựng một chiếc xích đu trong khu rừng phía sau nhà, tự tung tự tác suốt một tiếng đồng hồ rồi xách cần câu đi, nhưng vì chẳng gặp may, cậu hầu như chẳng hé răng nửa lời trong bữa trưa.

Suốt buổi chiều, cậu đọc sách một lúc rồi đi dạo một vòng trong rừng, về đến nhà mệt bừ người đến mức chỉ mong mau mau được lên giường ngay sau bữa tối.

Ngày thứ Năm mới thực sự là khủng khiếp. Trời mưa tầm tã suốt cả ngày, và Roswell đọc sách đến mức nhức cả mắt. Rồi cậu cố ngủ, đùa giỡn với con Rollo một lúc, và cuối cùng lại lủi thủi ra chuồng ngựa.

Bà Hofford theo ra ngay sau đó, và bắt gặp cậu đang chải lông cho con Prince.

"Nào, Roswell, không được làm thế này đâu," bà nhanh nhảu nói. "Không làm việc gì sất."

Roswell quăng phắt cái lược chải lông xuống đất kèm theo một tiếng thở dài bực dọc, rồi quay gót trở vào nhà.

Cậu hoàn toàn biến mất tăm trong bữa tối, và Jennie báo lại rằng anh hai đang nằm bẹp trên giường, ngủ say như chết. Con bé đoán là ông Hofford có mỉm cười, nhưng ông chẳng thèm bình luận gì thêm.

Sáng thứ Sáu, Roswell xuống nhà từ rất sớm và chạm mặt ông Hofford đang bước vào với một ôm củi đầy tay.

"Này! Thế này là thế nào hả?" ông nghiêm nghị hỏi.

"Con quay lại làm việc đây ạ," Roswell đáp, mặt đỏ bừng lên nhưng miệng vẫn cười hề hề.

"Chẳng lẽ con lại chán chơi rồi sao?"

"Dạ không chán ạ; nhưng mà..."

"Nhưng mà con thấy vui hơn khi việc chơi được xen kẽ giữa những giờ làm việc chứ gì?"

"Vâng, thưa bố."

"Bố rất vui vì con đã tự mình ngộ ra điều đó," ông Hofford mỉm cười nói. "Niềm vui hay trò chơi sẽ chẳng bao giờ thực sự trọn vẹn trừ khi chúng ta đã đánh đổi bằng mồ hôi nước mắt trong lao động vất vả để giành lấy quyền đó. Một kẻ nhàn rỗi hoàn toàn, dù là trẻ con hay người lớn, chẳng bao giờ có được hạnh phúc, và chẳng ai thấu hiểu được niềm vui tột cùng của công việc cho đến khi bị tước đoạt nó. Đó là một bài học đáng giá đấy con trai ạ, và bố rất vui vì con đã nhận ra nó từ sớm."

Người già và trẻ nhỏ, nam phụ lão âu,

Cùng hòa chung niềm vui sum vầy; ngay cả những chú chó lạ,

Gặp nhau với tấm lưng dựng ngược lông, chẳng mấy chốc cũng gác lại

Ánh mắt gầm gừ, rồi trong cuộc rượt đuổi vui đùa,

Vùng chạy khắp nơi, hoặc lăn lộn trong tuyết trắng.

Với nỗi hân hoan điềm tĩnh, người bà đôn hậu ngắm nhìn

Đàn cháu quây quần quanh mình, đều khỏe mạnh và bình yên;

Và thầm cảm tạ vì nay vẫn được sống để chứng kiến ngày này

Lại trở về thêm một lần nữa, bà khẽ thốt lên lời cầu nguyện thầm kín,

Cầu xin Thiên Chúa rưới ơn lành xuống đỉnh đầu họ.

—James Grahame.