Chương này tính theo tiền và thời gian. Riêng mục từ chối nhập ngũ còn dính tới tự do thân thể. Đây là một tấm bản đồ các con đường, không phải bản hướng dẫn cho một con đường nào. Chương này đặt ngưỡng pháp định của các con đường cạnh nhau trước, rồi viết từng mục những điều biết rồi mới dùng được: đi lính được gì, muốn vào khu vực nhà nước thì ngoài thi công chức còn cửa nào, lúc điền nguyện vọng thi đại học thì hai ngành nào gắn thẳng với biên chế, bằng cấp sau này còn học bù được không, muốn ra nước ngoài làm việc thì tìm công ty thế nào, người không vào cơ quan đơn vị thì lo bảo hiểm xã hội ra sao, không có vốn khởi nghiệp thì có khoản vay nào Nhà nước trả giúp một phần lãi không.
Sau 18 tuổi có nhiều con đường hơn những gì chương này viết. Ở đây chỉ gom những con đường có văn bản công khai cấp quốc gia, ngưỡng và chế độ đối chiếu được từng điều. Vào doanh nghiệp nhà nước, vào nhà máy, làm thuyền viên, làm nghề tự do, học tiếp phổ thông, học tiếp đại học, những đường này đều đi được. Chỉ là chúng không có văn bản thống nhất để tra, nên sách này không viết điều kiện cho chúng theo trí nhớ.
Chọn đường nào là việc của bạn. Chương này chỉ đưa hai thứ: ngưỡng viết trong văn bản nào, và đi rồi thì có những thời hạn, tư cách nào quá hạn là mất. Bài toán đi học hay đi làm tính thế nào, chọn kỹ năng nào: xem chương 23. Vào đơn vị rồi thì tiền làm thêm giờ, tai nạn lao động, bồi thường khi nghỉ việc: xem chương 19. Vốn mở cửa hàng, mở công ty và cách rút lui: xem chương 12. Du học: xem chương 32. Bảo đảm sau khi thất nghiệp: xem chương 7. Những chuyện này chương này không nhắc lại.
Chi phí:Không tốn tiền. Bỏ mười phút đối chiếu một lượt, xem mình có với tới không. Nói đơn giản:Ngưỡng của mười hai con đường này phần lớn được ghi rõ trong văn bản. Đi làm thuê phải đủ 16 tuổi. Đi lính là nam đủ 18 tuổi, người tốt nghiệp đại học, cao đẳng được nới tới 24 tuổi. Thi công chức thường phải từ đủ 18 đến hết 35 tuổi, có bằng cao đẳng trở lên. Thi tự học không giới hạn tuổi và học vấn, nhưng sinh viên đang học chính quy không được đăng ký. Mở hộ kinh doanh cá thể chỉ cần "có năng lực kinh doanh". Lợi ích:Đi lính thì xem 兵役法 (Luật Nghĩa vụ quân sự Trung Quốc): "Công dân nam đủ mười tám tuổi phải được gọi nhập ngũ; năm đó chưa được gọi thì trước hai mươi hai tuổi vẫn có thể được gọi nhập ngũ. Tuổi gọi nhập ngũ của người tốt nghiệp trường đại học, cao đẳng phổ thông có thể nới tới hai mươi bốn tuổi, của nghiên cứu sinh có thể nới tới hai mươi sáu tuổi". Thi công chức thì xem Điều 18 "Quy định tuyển dụng công chức" (Trung Quốc). Điều kiện dự thi gồm "từ đủ mười tám tuổi đến ba mươi lăm tuổi trở xuống" (tức là tính cả người đúng 35 tuổi) và "có trình độ văn hoá từ cao đẳng trở lên". Hai điều kiện này có thể điều chỉnh phù hợp nếu cơ quan quản lý công chức cấp tỉnh trở lên phê duyệt. Điều 19 của quy định này liệt kê năm nhóm người không được dự thi. Ví dụ người từng bị xử phạt hình sự vì phạm tội, người bị buộc thôi việc công, người bị đưa vào danh sách bị trừng phạt liên ngành vì thất tín. Lính cứu hoả thì xem "Biện pháp tuyển dụng lính cứu hoả của đội cứu hoả cứu nạn tổng hợp quốc gia" (Trung Quốc). Điều 5: "từ đủ 18 tuổi đến 22 tuổi trở xuống" (tính cả người đúng 22 tuổi; hạn tuổi cụ thể xem từng thông báo tuyển), "có trình độ văn hoá từ trung học phổ thông trở lên". Điều 6: "người có trình độ từ cao đẳng trở lên, quân nhân xuất ngũ của Quân Giải phóng và Cảnh sát vũ trang… tuổi có thể nới tới 24 tuổi". Nhân viên văn chức quân đội thì xem Điều 9 "Điều lệ nhân viên văn chức Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc", điều kiện cơ bản gồm "đủ 18 tuổi". Điều 19 của điều lệ này ghi rõ: tuổi tối đa khi tuyển lần đầu vào vị trí cấp bậc thấp là 35 tuổi. Vị trí cấp bậc thấp là vị trí ở bậc mới vào nghề. Đơn vị sự nghiệp thì xem Điều 8 "Điều lệ quản lý nhân sự đơn vị sự nghiệp" (Trung Quốc): "Đơn vị sự nghiệp tuyển người làm việc mới phải tuyển công khai ra toàn xã hội". Hộ kinh doanh cá thể thì xem "Điều lệ thúc đẩy phát triển hộ kinh doanh cá thể" (Trung Quốc): "Công dân có năng lực kinh doanh… đăng ký theo pháp luật làm hộ kinh doanh cá thể thì áp dụng điều lệ này". Thi tự học thì xem "Điều lệ tạm thời về thi tự học giáo dục đại học" (Trung Quốc). Điều 3: "Công dân nước Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa, không phân biệt giới tính, tuổi tác, dân tộc, chủng tộc và trình độ học vấn đã có, đều có thể tham gia thi tự học giáo dục đại học theo quy định của điều lệ này". Điều 20: "Học sinh, sinh viên đang học tại các trường chính quy các cấp, các loại không được đăng ký dự thi". Sinh viên sư phạm công phí thì xem Điều 2 "Biện pháp thực hiện giáo dục công phí cho sinh viên sư phạm liên thông đại học – thạc sĩ tại các trường đại học sư phạm trực thuộc Bộ Giáo dục" (Trung Quốc). Chỉ sáu trường đại học sư phạm trực thuộc Bộ được tuyển. Đó là Đại học Sư phạm Bắc Kinh, Đại học Sư phạm Hoa Đông, Đại học Sư phạm Đông Bắc, Đại học Sư phạm Hoa Trung, Đại học Sư phạm Thiểm Tây và Đại học Tây Nam. Bậc đại học và sau đại học được thiết kế liền một khối, đánh giá theo từng chặng, học xong đại học thì học tiếp thạc sĩ. Học phí và tiền ký túc xá trong thời gian học do ngân sách trung ương chịu, ngoài ra còn được trợ cấp sinh hoạt phí. Điều 5 của biện pháp này: "Tuyển sinh viên sư phạm công phí theo đợt xét tuyển sớm", tức là xét trước đợt thường. Sinh viên y được đào tạo theo địa chỉ thì xem "Thông báo về làm tốt việc bố trí việc làm và quản lý thực hiện cam kết của sinh viên y được đào tạo miễn phí theo đơn đặt hàng, theo địa chỉ cho nông thôn" (Trung Quốc). Thông báo ghi: "Sau khi trúng tuyển, trước khi nhận giấy báo nhập học, phải ký thoả thuận với trường đào tạo và cơ quan quản lý y tế cấp huyện… cơ quan nhân lực và bảo hiểm xã hội nơi được định hướng làm việc". Ra nước ngoài làm việc thì xem "Điều lệ quản lý hợp tác lao động với nước ngoài" (Trung Quốc). Điều 5: làm hợp tác lao động với nước ngoài phải được cơ quan quản lý thương mại phê duyệt, có tư cách kinh doanh. Điều 7 khoản 4: "Chưa có giấy chứng nhận tư cách kinh doanh hợp tác lao động với nước ngoài theo pháp luật và chưa làm thủ tục đăng ký thì không được làm hợp tác lao động với nước ngoài". Công ty không có giấy này mà tổ chức người ra nước ngoài làm việc là đã vi phạm pháp luật. Điều 8 khoản 2: "Mọi đơn vị, cá nhân không được lấy danh nghĩa thương mại, du lịch, du học… để tổ chức người lao động sang nước ngoài làm việc". Nhận đơn qua nền tảng và làm việc linh hoạt không có ngưỡng học vấn theo luật; căn cứ tự đóng bảo hiểm và bảo đảm thương tật nghề nghiệp xem chương này mục 11, 12. Đi làm thuê thì xem 义务教育法 (Luật Giáo dục bắt buộc Trung Quốc): "Cấm đơn vị sử dụng lao động tuyển trẻ em, thiếu niên trong độ tuổi phải học giáo dục bắt buộc". Điều 2 "Quy định cấm sử dụng lao động trẻ em" (Trung Quốc) ghi rõ không được tuyển người chưa đủ 16 tuổi, chế tài xem chương 23 mục 1 (chưa đủ 16 tuổi). Mức bằng chứng:A Nguồn:全国人大常委会 (Uỷ ban Thường vụ Quốc hội Trung Quốc) (2021). 兵役法 (Luật Nghĩa vụ quân sự Trung Quốc) (Điều 20). http://wwwmodgovcnregulatory/2021-08/20/content_4892491.htm (Bộ Quốc phòng Trung Quốc đăng) ; 中共中央组织部 (Ban Tổ chức Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc) (2019). 公务员录用规定 (Quy định tuyển dụng công chức) (Điều 18, 19). https://www.12371.cn/2020/01/08/ARTI1578447606460158.shtml (trang Đảng viên Cộng sản đăng) ; 人力资源社会保障部 (Bộ Nhân lực và Bảo hiểm xã hội Trung Quốc), 应急管理部 (Bộ Quản lý Ứng phó Khẩn cấp Trung Quốc) (2021). 国家综合性消防救援队伍消防员招录办法 (Biện pháp tuyển dụng lính cứu hoả của đội cứu hoả cứu nạn tổng hợp quốc gia) (人社部发〔2021〕58 号, Điều 5, 6). https://wwwgovcnzhengcezhengceku/2021-08/27/content_5633684.htm ; 国务院 (Quốc vụ viện Trung Quốc), 中央军委 (Quân uỷ Trung ương Trung Quốc) (2022). 中国人民解放军文职人员条例 (Điều lệ nhân viên văn chức Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc) (sửa đổi lần hai, Lệnh số 757, Điều 9, 19). https://flknpcgovcndetail?id=ff808181857bca5e01859ee5a6c06d62 (Cơ sở dữ liệu luật pháp quốc gia Trung Quốc) ; 国务院 (Quốc vụ viện Trung Quốc) (2014). 事业单位人事管理条例 (Điều lệ quản lý nhân sự đơn vị sự nghiệp) (Lệnh Quốc vụ viện số 652, Điều 8). https://wwwgovcnzhengcezhengceku/2014-05/15/content_8810.htm ; 国务院 (Quốc vụ viện Trung Quốc) (2022). 促进个体工商户发展条例 (Điều lệ thúc đẩy phát triển hộ kinh doanh cá thể) (Lệnh Quốc vụ viện số 755, Điều 2). https://wwwgovcnzhengcezhengceku/2022-10/25/content_5721592.htm ; 国务院 (Quốc vụ viện Trung Quốc) (1988, sửa đổi 2014). 高等教育自学考试暂行条例 (Điều lệ tạm thời về thi tự học giáo dục đại học) (Điều 3, 20). https://flknpcgovcndetail?id=ff8080816f3cbb3c016f415d64e5236d (Cơ sở dữ liệu luật pháp quốc gia Trung Quốc) ; 全国人大常委会 (Uỷ ban Thường vụ Quốc hội Trung Quốc) (2018). 义务教育法 (Luật Giáo dục bắt buộc Trung Quốc) (Điều 14). http://wwwmoegovcnjyb_sjzlsjzl_zcfgzcfg_jyfl/202110/t20211029_575949.html (Bộ Giáo dục Trung Quốc đăng) ; 国务院 (Quốc vụ viện Trung Quốc) (2002). 禁止使用童工规定 (Quy định cấm sử dụng lao động trẻ em) (Lệnh Quốc vụ viện số 364, Điều 2). http://wwwgovcngongbaocontent/2002/content_61798.htm ; 国务院办公厅 (Văn phòng Quốc vụ viện Trung Quốc) (2024). 关于转发教育部等部门《教育部直属师范大学本研衔接师范生公费教育实施办法》的通知 (Thông báo chuyển tiếp "Biện pháp thực hiện giáo dục công phí cho sinh viên sư phạm liên thông đại học – thạc sĩ tại các trường đại học sư phạm trực thuộc Bộ Giáo dục" của Bộ Giáo dục và các bộ ngành) (国办发〔2024〕27 号, Điều 2, 5). https://wwwgovcnzhengcezhengceku/202406/content_6957261.htm ; 国家卫生健康委 (Uỷ ban Y tế Quốc gia Trung Quốc) và 7 bộ ngành (2019). 关于做好农村订单定向免费培养医学生就业安置和履约管理工作的通知 (Thông báo về làm tốt việc bố trí việc làm và quản lý thực hiện cam kết của sinh viên y được đào tạo miễn phí theo đơn đặt hàng, theo địa chỉ cho nông thôn). https://wwwgovcnzhengcezhengceku/2019-11/13/content_5451684.htm ; 国务院 (Quốc vụ viện Trung Quốc) (2012). 对外劳务合作管理条例 (Điều lệ quản lý hợp tác lao động với nước ngoài) (Lệnh Quốc vụ viện số 620, Điều 5, 7, 8). https://wwwgovcnzhengcezhengceku/2012-06/11/content_1091.htm Ghi chú:Cũng có vài con đường không viết cứng ngưỡng. Điều lệ đơn vị sự nghiệp chỉ yêu cầu tuyển công khai, tuổi và học vấn xem từng thông báo tuyển dụng. Nhận đơn qua nền tảng không có ngưỡng học vấn theo luật. Tuổi và học vấn khi thi công chức có thể điều chỉnh nếu cơ quan quản lý cấp tỉnh trở lên phê duyệt. Đạt ngưỡng rồi còn phải qua mấy cửa: điều kiện chính trị, khám sức khoẻ và thẩm tra chính trị. Mấy cửa này không có tiêu chí chấm điểm công khai, không tra được trong văn bản. Đường vào trường trung cấp, trường kỹ thuật và tuyển sinh liên thông giáo dục nghề nghiệp xem chương 23 mục 5; nhà không đủ tiền cho học thì trợ giúp xem chương 23 mục 4. Hộ kinh doanh không xét bằng cấp, không có nghĩa mở cửa hàng là dễ. Vốn, bảo lãnh cá nhân và chi phí đóng cửa rút lui xem chương 12. Bảo lãnh cá nhân nghĩa là công ty không trả được nợ thì bạn phải tự trả. Vốn khởi nghiệp có vay được khoản Nhà nước trả giúp một phần lãi không, xem chương này mục 16. Sinh viên sư phạm công phí và sinh viên y theo địa chỉ, hai đường này được quyết ngay hôm điền nguyện vọng thi đại học, cái giá viết ở mục 13. Ngưỡng ra nước ngoài làm việc không nằm ở bạn, mà ở chỗ công ty có tư cách hay không, cách nhận biết xem mục 14. Đường nào lời hơn, ở đây không so sánh.
🇻🇳 Ở Việt Nam
- Nghĩa vụ quân sự: công dân nam đủ 17 tuổi phải đăng ký nghĩa vụ quân sự. Tuổi gọi nhập ngũ từ đủ 18 đến hết 25 tuổi; người học cao đẳng, đại học đã được tạm hoãn thì tới hết 27 tuổi (Luật Nghĩa vụ quân sự 2015, Điều 12, Điều 30).
- Công chức: điều kiện dự tuyển là có một quốc tịch Việt Nam, đang cư trú tại Việt Nam, đủ 18 tuổi trở lên, đủ sức khoẻ, đáp ứng yêu cầu của vị trí việc làm. Luật không ghi trần tuổi 35 hay bằng cao đẳng chung cho mọi vị trí như Trung Quốc; bằng cấp xét theo từng vị trí (Luật Cán bộ, công chức 2025, số 80/2025/QH15, Điều 19, hiệu lực 01/7/2025).
- Đi làm thuê: người từ đủ 15 đến chưa đủ 18 tuổi là lao động chưa thành niên, bị cấm một số việc; từ đủ 13 đến chưa đủ 15 tuổi chỉ được làm việc nhẹ theo danh mục (Bộ luật Lao động 2019, Điều 143). Mốc ở Việt Nam là 15 tuổi, không phải 16.
- Ra nước ngoài làm việc: doanh nghiệp đưa người đi phải có giấy phép; xem mục 14. Nguồn VN: Luật Nghĩa vụ quân sự 2015 Điều 12 · Điều 30 · Luật Cán bộ, công chức 2025 Điều 19 (LuatVietnam trích) · Bộ luật Lao động 2019 Điều 143 · Kiểm chứng ngày 03/11/2026
2. Năm tròn 18 tuổi phải đăng ký nghĩa vụ quân sự trước ngày 31/10; lính nghĩa vụ tại ngũ đúng hai năm
Chi phí:Không tốn tiền. Đăng ký điền trên mạng một lần, vài phút là xong. Nếu thật sự đi lính, cái giá là hai năm toàn thời gian, trong hai năm này không làm được việc khác cùng lúc. Nói đơn giản:Đăng ký nghĩa vụ quân sự là nghĩa vụ theo luật, không phải nộp đơn tòng quân, đăng ký rồi cũng không có nghĩa là phải đi. Nam tròn 18 tuổi trong năm phải đăng ký xong trên mạng trước ngày 31/10. Không đăng ký thì huyện buộc bạn sửa trong thời hạn, vẫn không sửa thì cưỡng chế thực hiện nghĩa vụ quân sự và phạt tiền. Nếu thật sự đi lính, lính nghĩa vụ tại ngũ đúng hai năm. Lợi ích:Đăng ký xem "Quy định về công tác đăng ký nghĩa vụ quân sự" (Trung Quốc). Văn bản ghi: "Cơ quan quân sự của chính quyền huyện, huyện tự trị, thành phố không chia quận, quận thuộc thành phố phải tổ chức trước ngày 31 tháng 10 hằng năm cho công dân nam trong địa bàn đủ 18 tuổi trước ngày 31 tháng 12 năm đó đăng ký nghĩa vụ quân sự lần đầu". Cùng văn bản còn ghi: "Đăng ký nghĩa vụ quân sự lần đầu chủ yếu theo hình thức đăng ký qua mạng, do công dân tự hoàn thành trên nền tảng đăng ký nghĩa vụ quân sự trực tuyến". Không đăng ký thì sao, xem khoản 1 Điều 57 兵役法 (Luật Nghĩa vụ quân sự Trung Quốc). Khoản này áp dụng cho người "từ chối, trốn tránh đăng ký nghĩa vụ quân sự". Chế tài là "chính quyền cấp huyện buộc sửa chữa trong thời hạn; quá hạn không sửa thì chính quyền cấp huyện cưỡng chế thực hiện nghĩa vụ quân sự và phạt tiền". Điều 15 Luật Nghĩa vụ quân sự ghi đối tượng đăng ký lần đầu là "công dân nam đủ mười tám tuổi trước ngày ba mươi mốt tháng mười hai hằng năm". Khoản 2 Điều 20 ghi "căn cứ nhu cầu của quân đội, có thể gọi công dân nữ nhập ngũ theo quy định ở khoản trên". Điều 15 "Quy định về công tác đăng ký nghĩa vụ quân sự" ghi "căn cứ nhu cầu của quân đội… có thể tổ chức cho công dân nữ đủ điều kiện đăng ký dự bị". Luật Nghĩa vụ quân sự còn ghi "thời hạn tại ngũ của lính nghĩa vụ là hai năm". "Căn cứ nhu cầu của quân đội và tự nguyện của bản thân, có thể gọi công dân đủ mười bảy tuổi chưa đủ mười tám tuổi nhập ngũ". Hạ sĩ quan "tại ngũ đủ mười hai năm hoặc đáp ứng điều kiện khác theo quy định của Nhà nước thì do chính quyền địa phương cấp huyện trở lên nơi an trí bố trí công việc". Hạ sĩ quan "tại ngũ đủ ba mươi năm hoặc đủ năm mươi lăm tuổi hoặc đáp ứng điều kiện khác theo quy định của Nhà nước thì an trí theo diện nghỉ hưu". Bố trí công việc là chính quyền giao cho một việc làm, an trí nghỉ hưu là cho nghỉ theo chế độ hưu. "Điều lệ công tác tuyển quân" (Trung Quốc) ghi "ưu tiên bảo đảm tuyển người tốt nghiệp đại học, cao đẳng phổ thông và người có yêu cầu đặc biệt về điều kiện chính trị, thể chất hoặc kỹ năng chuyên môn". Điều lệ này còn ghi "công dân ứng tuyển là sinh viên chính quy đang học, người mới tốt nghiệp trong năm của trường đại học, cao đẳng phổ thông có thể ứng tuyển ở nơi đăng ký hộ khẩu trước khi nhập học hoặc nơi đặt trường" (toàn quốc) Mức bằng chứng:A Nguồn:国务院办公厅 (Văn phòng Quốc vụ viện Trung Quốc), 中央军委办公厅 (Văn phòng Quân uỷ Trung ương Trung Quốc) (2025). 兵役登记工作规定 (Quy định về công tác đăng ký nghĩa vụ quân sự) (国办发〔2025〕41 号). https://wwwgovcnzhengcezhengceku/202512/content_7051363.htm ; 全国人大常委会 (Uỷ ban Thường vụ Quốc hội Trung Quốc) (2021). 兵役法 (Luật Nghĩa vụ quân sự Trung Quốc) (sửa đổi năm 2021, Điều 15, 20, 25, 26, 54, 57). http://wwwmodgovcnregulatory/2021-08/20/content_4892491.htm (Bộ Quốc phòng Trung Quốc đăng) ; 国务院 (Quốc vụ viện Trung Quốc), 中央军委 (Quân uỷ Trung ương Trung Quốc) (2023). 征兵工作条例 (Điều lệ công tác tuyển quân) (Lệnh số 759 của Quốc vụ viện, Quân uỷ Trung ương, Điều 5). http://wwwgovcngongbaocontent/2023/content_5753313.htm Ghi chú:Đăng ký và ứng tuyển là hai việc khác nhau, cái giá chênh nhau rất xa. Chuỗi chế tài cấm xuất cảnh hai năm chỉ phạt người đã ứng tuyển rồi đổi ý, xem mục 3 (từ chối nhập ngũ). Luật chỉ ghi đối tượng đăng ký lần đầu là nam; nữ được gọi theo nhu cầu của quân đội, cũng có thể đăng ký dự bị theo nhu cầu của quân đội. Lính thi vào trường quân đội, lính có thành tích tốt được chuyển thành sĩ quan (đề bạt cán bộ), điều kiện đều nằm trong quy định nội bộ của quân đội, bên ngoài không tra được. Luật Nghĩa vụ quân sự chỉ ghi hai câu: sĩ quan tại ngũ được tuyển chọn từ những người như "binh sĩ tại ngũ có thành tích xuất sắc", trường quân đội tuyển học viên không bị giới hạn tuổi gọi nhập ngũ. Điểm chuẩn và chỉ tiêu cụ thể sách này không đưa.🇻🇳 Ở Việt Nam
- Mốc khác Trung Quốc: công dân nam đủ 17 tuổi trong năm phải đăng ký nghĩa vụ quân sự lần đầu (Luật Nghĩa vụ quân sự 2015, Điều 16). Sau khi Luật 98/2025/QH15 sửa Điều 16 khoản 3, đăng ký lần đầu được làm trực tuyến hoặc trực tiếp tại cơ quan đăng ký nghĩa vụ quân sự. Công dân nữ có ngành, nghề chuyên môn phù hợp yêu cầu của quân đội đăng ký khi đủ 18 tuổi (Điều 7, Điều 12).
- Thời hạn tại ngũ thời bình của hạ sĩ quan, binh sĩ là 24 tháng; Bộ trưởng Bộ Quốc phòng được kéo dài thêm không quá 6 tháng trong một số trường hợp (Điều 21).
- Thực hiện nghĩa vụ tham gia Công an nhân dân cũng được coi là thực hiện nghĩa vụ quân sự tại ngũ (Điều 4 khoản 3).
- ⚠️ Chưa kiểm chứng: mức phạt hành chính hiện hành khi không đăng ký nghĩa vụ quân sự lần đầu (Nghị định 120/2013/NĐ-CP, sửa đổi bởi Nghị định 37/2022/NĐ-CP, theo báo chí đã được thay bằng Nghị định 218/2025/NĐ-CP); chưa đọc được văn bản gốc. Mốc thời gian gọi đăng ký và cơ quan đăng ký sau sửa đổi 2025 chưa đối chiếu bản hợp nhất. Nguồn VN: Luật Nghĩa vụ quân sự 2015 Điều 16 · Điều 16 khoản 3 sửa bởi Luật 98/2025/QH15 (Cổng TTĐT Chính phủ) · Điều 21 · Điều 4 · Điều 7 · Điều 12 · Kiểm chứng ngày 03/11/2026
3. Đã ứng tuyển rồi lại từ chối nhập ngũ: hai năm không được xuất cảnh, không được học lên hay học lại, còn không vào được công chức và doanh nghiệp nhà nước
Chi phí:Không tốn tiền. Cái giá là phải nghĩ cho rõ đi hay không đi ngay từ trước khi đăng ký ứng tuyển. Nói đơn giản:Đã đăng ký ứng tuyển rồi lại từ chối đi lính, bị buộc sửa mà vẫn không sửa, thì hậu quả là cả một chuỗi. Không được tuyển làm công chức, doanh nghiệp nhà nước và đơn vị sự nghiệp cũng không được tuyển bạn. Hai năm không được xuất cảnh, không được học lên, không được học lại, còn bị đưa vào danh sách chủ thể thất tín nghiêm trọng trong thực hiện nghĩa vụ quốc phòng. Vì vậy ý nghĩ "cứ đăng ký đã, không được thì rút" là một ý nghĩ rất đắt. Lợi ích:Khoản 1 điểm 2 Điều 57 兵役法 (Luật Nghĩa vụ quân sự Trung Quốc) là trường hợp "công dân ứng tuyển từ chối, trốn tránh việc gọi nhập ngũ". Chế tài cũng là "chính quyền cấp huyện buộc sửa chữa trong thời hạn; quá hạn không sửa thì chính quyền cấp huyện cưỡng chế thực hiện nghĩa vụ quân sự và phạt tiền". Khoản 2 cùng điều: "Người có hành vi ở điểm 2 khoản trên mà không chịu sửa thì không được tuyển dụng làm công chức hoặc nhân viên được quản lý theo chế độ tham chiếu 'Luật Công chức nước Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa', không được tuyển dụng, tuyển chọn làm nhân viên doanh nghiệp nhà nước và đơn vị sự nghiệp, trong hai năm không được xuất cảnh hoặc học lên, học lại, bị đưa vào danh sách chủ thể thất tín nghiêm trọng trong thực hiện nghĩa vụ quốc phòng để áp dụng trừng phạt liên ngành." Trừng phạt liên ngành là nhiều cơ quan dựa vào cùng một danh sách, cùng áp dụng các hạn chế trên. Điều 58 đem cùng bộ chế tài áp lên người đã nhập ngũ. Quân nhân vì muốn trốn nghĩa vụ mà từ chối làm nhiệm vụ hoặc bỏ trốn khỏi đơn vị, hậu quả tuỳ kết quả xử lý. Người bị quân đội xoá tên, bị khai trừ quân tịch hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo pháp luật thì bị xử phạt theo khoản 2 Điều 57. Trong đó người bị xoá tên còn bị phạt tiền (toàn quốc, áp dụng từ ngày 1/10/2021) Mức bằng chứng:A Nguồn:全国人大常委会 (Uỷ ban Thường vụ Quốc hội Trung Quốc) (2021). 兵役法 (Luật Nghĩa vụ quân sự Trung Quốc) (sửa đổi năm 2021, Điều 57, 58). http://wwwmodgovcnregulatory/2021-08/20/content_4892491.htm (Bộ Quốc phòng Trung Quốc đăng) Ghi chú:Ở đây tính theo tự do thân thể và tư cách việc làm, không phải tiền. Chuỗi chế tài này chỉ phạt hai loại người. Một là "công dân ứng tuyển từ chối, trốn tránh việc gọi nhập ngũ". Hai là người sau khi nhập ngũ bị xoá tên, bị khai trừ quân tịch, bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Người chỉ không đăng ký nghĩa vụ quân sự thì không nằm trong đó, đăng ký nghĩa vụ quân sự xem mục 2. Điều kiện để phạt là "không chịu sửa", do chính quyền cấp huyện xác định và xử phạt. Phạt bao nhiêu tiền do từng địa phương tự định, sách này không ghi. Đi hay không là do bạn quyết, nhưng phải quyết trước khi đăng ký ứng tuyển.🇻🇳 Ở Việt Nam
- Ở Việt Nam, người không chấp hành đúng quy định về đăng ký nghĩa vụ quân sự, không chấp hành lệnh gọi nhập ngũ, lệnh gọi tập trung huấn luyện, đã bị xử phạt hành chính về hành vi này, hoặc đã bị kết án về tội này chưa được xoá án tích, mà còn vi phạm, thì phạm tội trốn tránh nghĩa vụ quân sự: phạt cải tạo không giam giữ đến 2 năm hoặc tù từ 3 tháng đến 2 năm; tự gây thương tích cho mình để trốn, phạm tội trong thời chiến hoặc lôi kéo người khác thì tù từ 1 đến 5 năm (Bộ luật Hình sự 2015, Điều 332).
- Khác Trung Quốc: Việt Nam xử bằng phạt hành chính và, khi đủ điều kiện ở Điều 332, bằng hình sự; không có chuỗi "hai năm cấm xuất cảnh, cấm học lên" ghi trong Luật Nghĩa vụ quân sự như Trung Quốc.
- ⚠️ Chưa kiểm chứng: mức phạt hành chính hiện hành khi không chấp hành lệnh gọi nhập ngũ. Báo chí nêu mức 50 đến 75 triệu đồng theo Nghị định 37/2022/NĐ-CP, và cho biết nghị định này đã được thay bằng Nghị định 218/2025/NĐ-CP; chưa đọc được văn bản gốc. Nguồn VN: Bộ luật Hình sự 2015 Điều 332 · Kiểm chứng ngày 03/11/2026
4. Sinh viên đi lính, hai khoản chắc nhất: học phí được bù tối đa 20.000 nhân dân tệ mỗi năm, giữ tư cách sinh viên tới hai năm sau khi xuất ngũ, thi thạc sĩ có chỉ tiêu riêng
Chi phí:Không tốn tiền. Sau khi xuất ngũ nộp giấy tờ xin theo yêu cầu của trường, chạy một hai lần. Nói đơn giản:Sinh viên đang học, người mới tốt nghiệp trong năm và tân sinh viên đi lính thì Nhà nước trả giúp học phí những năm đi học. Sinh viên đại học, cao đẳng tối đa 20.000 nhân dân tệ mỗi năm, nghiên cứu sinh tối đa 25.000 nhân dân tệ; học phí vốn đã thấp thì chỉ bù đúng số đã nộp. Trong thời gian phục vụ được giữ tư cách sinh viên, trong hai năm sau khi xuất ngũ được học lại. Thi thạc sĩ còn có một kế hoạch riêng chỉ tuyển lính xuất ngũ là sinh viên. Lợi ích:Thông báo năm 2024 của Bộ Tài chính (Trung Quốc) cùng bốn cơ quan nói sinh viên đi nghĩa vụ quân sự có ba chế độ: bù học phí, trả thay khoản vay hỗ trợ học tập quốc gia dùng để đóng học phí, và miễn giảm học phí. Trả thay là Nhà nước trả giúp bạn khoản vay hỗ trợ học tập này. Mức của ba khoản này "được điều chỉnh tương ứng thành tối đa không quá 20.000 nhân dân tệ mỗi người mỗi năm với sinh viên đại học, cao đẳng, tối đa không quá 25.000 nhân dân tệ mỗi người mỗi năm với nghiên cứu sinh". Mức mới áp dụng từ học kỳ mùa thu năm 2024. Rốt cuộc bù bao nhiêu, xem câu này: "Thực hiện theo số cao hơn giữa học phí sinh viên thực nộp và khoản vay hỗ trợ học tập quốc gia nhận được (gồm gốc và toàn bộ lãi phát sinh trước khi trả hết)". Phía sau còn một câu: "Phần vượt mức không được bù, trả thay hay miễn giảm". Vậy số tiền mỗi năm nhận được là: lấy số cao hơn giữa học phí thực nộp và khoản vay hỗ trợ học tập, rồi so với mức trần, lấy số nhỏ hơn. Học phí mỗi năm 5.000 nhân dân tệ thì bù 5.000 nhân dân tệ. Bù mấy năm tính theo số năm đi học, không tính theo số năm phục vụ. "Biện pháp quản lý kinh phí hỗ trợ học sinh, sinh viên" năm 2019 (Trung Quốc) ghi: "Số năm học theo quy định đã hoàn thành trước khi nhập ngũ là số năm được bù học phí hoặc trả thay khoản vay hỗ trợ học tập quốc gia; số năm học còn lại hoàn thành tiếp sau khi xuất ngũ học lại là số năm được miễn giảm học phí". Người mới tốt nghiệp trong năm đi lính thì được bù học phí của toàn bộ thời gian đào tạo. Tư cách sinh viên xem "Luật Bảo đảm quân nhân xuất ngũ" (Trung Quốc). Luật ghi: "Quân nhân tại ngũ trước khi nhập ngũ đã trúng tuyển hoặc đang học tại trường đại học, cao đẳng phổ thông thì trong thời gian tại ngũ được giữ tư cách nhập học hoặc tư cách sinh viên, trong hai năm sau khi xuất ngũ được nhập học hoặc học lại, có thể chuyển sang ngành khác của trường theo quy định của Nhà nước". Luật này còn ghi: "Trường đại học, cao đẳng căn cứ sự sắp xếp chung của Nhà nước có thể tuyển quân nhân xuất ngũ bằng các hình thức như kế hoạch riêng, tuyển sinh riêng". Thi thạc sĩ xem thông báo năm 2026 của Văn phòng Bộ Giáo dục (Trung Quốc). Kế hoạch này gọi là "kế hoạch lính xuất ngũ là sinh viên". Thông báo ghi: "Giao riêng trong tổng quy mô chỉ tiêu tuyển sinh thạc sĩ toàn quốc, dùng riêng, không được chuyển thành chỉ tiêu thường hay kế hoạch chuyên biệt khác. Đơn vị tuyển sinh tự xác định… yêu cầu điểm thi vòng đầu (thường không cao hơn yêu cầu điểm thi vòng đầu của thí sinh theo kế hoạch thường cùng ngành của đơn vị)… cùng điều kiện thì ưu tiên thí sinh có thời gian phục vụ dài hơn". Giao riêng, dùng riêng nghĩa là phần chỉ tiêu này được tách hẳn ra, chỉ dùng để tuyển lính xuất ngũ là sinh viên. Năm 2026 kế hoạch này do 532 trường đại học, cao đẳng phổ thông đảm nhận (toàn quốc) Mức bằng chứng:A Nguồn:财政部 (Bộ Tài chính Trung Quốc), 教育部 (Bộ Giáo dục Trung Quốc), 中国人民银行 (Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc), 金融监管总局 (Tổng cục Quản lý Giám sát Tài chính Trung Quốc) (2024). 关于调整完善国家助学贷款有关政策的通知 (Thông báo về điều chỉnh, hoàn thiện chính sách khoản vay hỗ trợ học tập quốc gia) (财教〔2024〕188 号). https://wwwgovcnzhengcezhengceku/202411/content_6984812.htm ; 财政部 (Bộ Tài chính Trung Quốc) cùng năm cơ quan (2019). 学生资助资金管理办法 (Biện pháp quản lý kinh phí hỗ trợ học sinh, sinh viên) (财科教〔2019〕19 号, Điều 5; số năm hỗ trợ khi nhập ngũ: "Số năm học theo quy định đã hoàn thành trước khi nhập ngũ là số năm được bù học phí hoặc trả thay khoản vay hỗ trợ học tập quốc gia; số năm học còn lại hoàn thành tiếp sau khi xuất ngũ học lại là số năm được miễn giảm học phí", với sinh viên tốt nghiệp "số năm bù học phí hoặc trả thay khoản vay hỗ trợ học tập quốc gia lần lượt tính theo thời gian đào tạo tương ứng do Nhà nước quy định"). http://wwwgovcngongbaocontent/2019/content_5421553.htm ; 全国人大常委会 (Uỷ ban Thường vụ Quốc hội Trung Quốc) (2020). 退役军人保障法 (Luật Bảo đảm quân nhân xuất ngũ Trung Quốc) (Điều 34, 35). http://wwwmodgovcngfbwfgwxflfg/16048597.html (Bộ Quốc phòng Trung Quốc đăng) ; 教育部办公厅 (Văn phòng Bộ Giáo dục Trung Quốc) (2025). 关于做好 2026 年退役大学生士兵专项硕士研究生招生计划招生工作的通知 (Thông báo về làm tốt công tác tuyển sinh theo kế hoạch tuyển thạc sĩ chuyên biệt dành cho lính xuất ngũ là sinh viên năm 2026) (教学厅〔2025〕8 号). http://wwwmoegovcnsrcsiteA15/moe_778/s3261/202512/t20251211_1423174.html ; 退役军人事务部 (Bộ Quân nhân Xuất ngũ Trung Quốc) (2022). 退役士兵教育培训政策 23 条 (23 điều chính sách giáo dục, đào tạo cho lính xuất ngũ): "Từ kỳ tuyển sinh năm 2022, người tốt nghiệp và sinh viên đang học cao đẳng nghề (cao đẳng) (gồm tân sinh viên) nhập ngũ, sau khi xuất ngũ hoàn thành chương trình cao đẳng nghề (cao đẳng), xin liên thông lên đại học thì được miễn thi các môn văn hoá" (căn cứ 教学厅〔2021〕8 号). https://wwwmvagovcnsyxxbnxx/202201/t20220107_55052.html ; 教育部 (Bộ Giáo dục Trung Quốc) (2026). 2027 年全国硕士研究生招生工作管理规定 (Quy định quản lý công tác tuyển sinh thạc sĩ toàn quốc năm 2027) (教学〔2026〕2 号, Điều 22, 24, 25), trang Tuyển sinh sau đại học đăng. https://yzchsicomcnkyzxjybzc/202609/20260924/2293971511.html ; 教育部 (Bộ Giáo dục Trung Quốc) (2024). 2025 年全国硕士研究生招生工作管理规定 (Quy định quản lý công tác tuyển sinh thạc sĩ toàn quốc năm 2025) (教学〔2024〕4 号, Điều 22). https://wwwgovcnzhengcezhengceku/202410/content_6978684.htm Ghi chú:Còn hai đường nữa. Một là liên thông từ cao đẳng lên đại học được miễn thi các môn văn hoá: sinh viên cao đẳng đi lính, xuất ngũ rồi học xong cao đẳng, có thể xin liên thông lên đại học không cần thi, trường chỉ thi kỹ năng nghề rồi chọn người giỏi. Đường này áp dụng từ kỳ tuyển sinh năm 2022, cách làm cụ thể xem thông báo của tỉnh mình năm đó. Hai là thi thạc sĩ được cộng 10 điểm vòng đầu: lính xuất ngũ là sinh viên thi thạc sĩ trong vòng 3 năm sau khi xuất ngũ được cộng 10 điểm vào tổng điểm vòng đầu. Đã đăng ký kế hoạch chuyên biệt thì không được cộng điểm nữa, hai thứ không hưởng cùng lúc. Người từng lập công hạng hai trở lên có thể xin miễn thi vòng đầu để học thạc sĩ. Danh sách trường tuyển theo kế hoạch chuyên biệt thay đổi hằng năm, năm 2025 là 523 trường. Mức học phí được bù đã điều chỉnh hai lần: năm 2019 là 8.000/12.000, mùa thu năm 2023 đổi thành 16.000/20.000, mùa thu năm 2024 đổi thành 20.000/25.000. Bản tóm tắt năm 2022 của Bộ Quân nhân Xuất ngũ (Trung Quốc) vẫn là phiên bản cũ nhất, đừng chép theo.🇻🇳 Ở Việt Nam
- Sinh viên đại học hệ chính quy, sinh viên cao đẳng hệ chính quy đang học trong một khoá đào tạo được tạm hoãn gọi nhập ngũ (Luật Nghĩa vụ quân sự 2015, Điều 41 khoản 1 điểm g). Đã được tạm hoãn vì đi học thì tuổi gọi nhập ngũ kéo tới hết 27 tuổi (Điều 30).
- Trước khi nhập ngũ đang học hoặc có giấy gọi vào học tại trường cao đẳng, đại học thì khi xuất ngũ được bảo lưu kết quả, được tiếp nhận vào học ở trường đó (Điều 50 khoản 3 điểm b). Trong thời gian tại ngũ được tạm hoãn trả và không tính lãi khoản vay Ngân hàng Chính sách xã hội đã vay khi còn là học sinh, sinh viên (Điều 50 khoản 1 điểm k).
- ⚠️ Chưa kiểm chứng: Việt Nam có khoản bù học phí theo năm như Trung Quốc, hay chỉ tiêu riêngcộng điểm thi thạc sĩ cho người xuất ngũ hay không; chưa tìm được văn bản gốc. Nguồn VN: Luật Nghĩa vụ quân sự 2015 Điều 41 · Điều 30 · Điều 50 · Kiểm chứng ngày 03/11/2026
5. Sau khi xuất ngũ chỉ sáu trường hợp được chính quyền bố trí việc làm; người tự tìm việc phải trình diện trong 30 ngày
Chi phí:Không tốn tiền. Mang giấy chứng nhận xuất ngũ tới cơ quan quân nhân xuất ngũ nơi an trí một chuyến. Nói đơn giản:"Đi lính về được phân công việc làm" từ lâu đã không còn là chuyện phổ biến. Giờ chỉ sáu trường hợp được chính quyền bố trí việc làm; lính nghĩa vụ phục vụ hai năm rồi xuất ngũ thì phần lớn không nằm trong sáu trường hợp này. Diện không được chính quyền bố trí việc làm gọi là tự tìm việc, và diện này có một hạn cứng: trong 30 ngày sau khi rời quân ngũ phải đi trình diện. Không có lý do chính đáng mà quá 30 ngày thì bị coi là từ bỏ chế độ an trí. Lợi ích:Điều 25 "Điều lệ an trí quân nhân xuất ngũ" (Trung Quốc) liệt kê sáu trường hợp được chính quyền nơi an trí bố trí việc làm. Nguyên văn: "(1) Hạ sĩ quan tại ngũ đủ 12 năm; (2) trong thời gian tại ngũ cá nhân được tặng huân chương, danh hiệu vinh dự; (3) trong thời gian tại ngũ cá nhân được chiến công hạng ba, công hạng hai trở lên; (4) trong thời gian tại ngũ cá nhân được biểu dương hạng một; (5) bị thương tật do chiến đấu, được xếp hạng tàn tật từ hạng 5 đến hạng 8; (6) là con liệt sĩ". Điều lệ này còn ghi: "Chính quyền nơi an trí phải hoàn thành việc bố trí công việc cho hạ sĩ quan và lính nghĩa vụ xuất ngũ trong vòng 6 tháng kể từ khi tiếp nhận". Đơn vị sử dụng lao động "phải ký hợp đồng tuyển dụng hoặc hợp đồng lao động trung, dài hạn không dưới 3 năm theo quy định. Trong đó, doanh nghiệp tiếp nhận hạ sĩ quan xuất ngũ có thời gian phục vụ trong quân đội từ 10 năm trở lên thì phải ký hợp đồng lao động không xác định thời hạn". Không xác định thời hạn nghĩa là hợp đồng không ghi ngày hết hạn. Trong thời gian chờ bố trí việc làm thì "được phát trợ cấp sinh hoạt hằng tháng theo mức lương tối thiểu tháng của địa phương". Không phải lỗi của bạn mà chưa được bố trí vào làm theo quy định thì "được phát sinh hoạt phí hằng tháng theo mức không thấp hơn 80% tiền lương bình quân của người cùng điều kiện ở đơn vị đó cho tới khi vào làm". Những trường hợp không được an trí theo cách bố trí công việc gồm người bị khai trừ khỏi Đảng Cộng sản Trung Quốc, người từng bị xử phạt hình sự. Hạn của diện tự tìm việc xem Điều 51: "Hạ sĩ quan và lính nghĩa vụ xuất ngũ theo diện tự tìm việc phải trình diện tại cơ quan quản lý công tác quân nhân xuất ngũ của chính quyền nơi an trí trong vòng 30 ngày kể từ ngày được phê duyệt rời quân ngũ. Không có lý do chính đáng mà trình diện quá thời hạn quy định trên 30 ngày thì bị coi là từ bỏ chế độ an trí." (toàn quốc, áp dụng từ ngày 1/9/2024) Mức bằng chứng:A Nguồn:国务院 (Quốc vụ viện Trung Quốc), 中央军委 (Quân uỷ Trung ương Trung Quốc) (2024). 退役军人安置条例 (Điều lệ an trí quân nhân xuất ngũ) (Lệnh số 787 của Quốc vụ viện, Quân uỷ Trung ương, công bố ngày 29/7/2024, áp dụng từ ngày 1/9/2024; Điều 25, 31, 32, 35, 51, 75). https://wwwgovcngongbao/2024/issue_11526/202408/content_6969192.html ; 全国人大常委会 (Uỷ ban Thường vụ Quốc hội Trung Quốc) (2020). 退役军人保障法 (Luật Bảo đảm quân nhân xuất ngũ Trung Quốc) (Điều 13, 14, 15). http://wwwmodgovcngfbwfgwxflfg/16048597.html (Bộ Quốc phòng Trung Quốc đăng) Ghi chú:Cùng ngày điều lệ này có hiệu lực, "Điều lệ an trí lính xuất ngũ" năm 2011 (Lệnh số 608 của Quốc vụ viện, Quân uỷ Trung ương, Trung Quốc) bị bãi bỏ. Rất nhiều bài hướng dẫn trên mạng vẫn trích điều lệ cũ, mà cách viết điều kiện đã thay đổi; bản cũ ghi "thời bình được công hạng hai trở lên hoặc thời chiến được công hạng ba trở lên". Hạn 30 ngày chỉ áp dụng cho diện tự tìm việc, các cách an trí khác thì trình diện "theo thời hạn quy định". Khi trình diện sẽ được cấp thẻ ưu đãi quân nhân xuất ngũ, các khoản phía sau như tiền xuất ngũ, hỗ trợ việc làm, khởi nghiệp và hỗ trợ giáo dục đều nối từ đây.🇻🇳 Ở Việt Nam
- Hạ sĩ quan, binh sĩ xuất ngũ: trước khi nhập ngũ làm ở cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị – xã hội thì nơi đó phải tiếp nhận lại, bố trí việc làm, thu nhập không thấp hơn trước khi nhập ngũ; làm ở tổ chức kinh tế thì tổ chức đó phải tiếp nhận lại, bảo đảm tiền lương tương xứng (Luật Nghĩa vụ quân sự 2015, Điều 50 khoản 3 điểm d, đ).
- Người xuất ngũ đúng hạn về địa phương được ưu tiên sắp xếp việc làm, được cộng điểm khi tuyển sinh, tuyển dụng công chức, viên chức; trong thời gian tập sự được hưởng 100% lương và phụ cấp của ngạch tuyển dụng (Điều 50 khoản 3 điểm g).
- ⚠️ Chưa kiểm chứng: Việt Nam có hạn trình diện kiểu "30 ngày, quá hạn coi như bỏ chế độ" như Trung Quốc hay không, và thời hạn đăng ký vào ngạch dự bị sau khi xuất ngũ; chưa đối chiếu văn bản gốc. Nguồn VN: Luật Nghĩa vụ quân sự 2015 Điều 50 · Kiểm chứng ngày 03/11/2026
6. Ba khoản sau khi xuất ngũ: tiền xuất ngũ một lần, quân tuổi tính vào tuổi nghề, tự làm ăn thì mỗi năm được trừ thuế 20.000 nhân dân tệ
Chi phí:Không tốn tiền. Khi xuất ngũ, quân đội chuyển quan hệ bảo hiểm xã hội và tiền của bạn ra. Bạn tới cơ quan bảo hiểm xã hội (quầy làm thủ tục bảo hiểm xã hội) nơi an trí làm thủ tục nối tiếp. Nói đơn giản:Sau khi xuất ngũ có ba khoản. Khoản một là tiền xuất ngũ một lần của diện tự tìm việc, phát theo số năm tại ngũ, ai lập công còn được phát thêm. Khoản hai là quân tuổi tính vào tuổi nghề, số năm đóng bảo hiểm được cộng dồn với trước khi nhập ngũ và sau khi xuất ngũ. Khoản ba là thuế: tự mở cửa hàng làm ăn thì trong 3 năm, mỗi năm được bớt thuế theo hạn mức 20.000 nhân dân tệ, hạn mức có thể nâng tối đa 20%. Lợi ích:Khoản một xem "Điều lệ an trí quân nhân xuất ngũ" (Trung Quốc). Điều lệ ghi: "Đối với hạ sĩ quan và lính nghĩa vụ xuất ngũ theo diện tự tìm việc, phát tiền xuất ngũ một lần căn cứ số năm tại ngũ". Tiền do ai chi: "Do ngân sách trung ương bố trí riêng, mức cụ thể do cơ quan quản lý công tác quân nhân xuất ngũ của Quốc vụ viện, cơ quan công tác chính trị của Quân uỷ Trung ương cùng cơ quan tài chính của Quốc vụ viện… xác định và điều chỉnh kịp thời". Tỷ lệ phát thêm chia năm bậc. Được tặng huân chương, danh hiệu vinh dự thì thêm 25%, chiến công hạng nhất hoặc biểu dương hạng một thì 20%. Chiến công hạng hai, công hạng nhất hoặc biểu dương hạng hai thì 15%. Chiến công hạng ba hoặc công hạng hai thì 10%, chiến công hạng tư hoặc công hạng ba thì 5%. Điều lệ này còn ghi: "Quân nhân xuất ngũ chưa có việc làm kịp thời có thể xin hưởng chế độ bảo hiểm thất nghiệp tại cơ quan nhân lực và bảo hiểm xã hội nơi đăng ký hộ khẩu theo pháp luật, số năm tại ngũ được coi như số năm đóng bảo hiểm, trừ quân nhân xuất ngũ được an trí theo diện nghỉ hưu, nuôi dưỡng". Coi như năm đóng bảo hiểm nghĩa là mấy năm này bạn không đóng tiền nhưng vẫn được tính như đã đóng. Khoản hai xem "Luật Bảo đảm quân nhân xuất ngũ" (Trung Quốc): "Số năm tại ngũ của quân nhân xuất ngũ được tính là tuổi nghề, cộng dồn với số năm làm việc tại đơn vị sau khi xuất ngũ". Tuổi nghề là số năm đi làm, mấy năm phục vụ và các năm sau khi xuất ngũ được cộng tiếp lên. Luật này còn ghi số năm tại ngũ với số năm đóng bảo hiểm hưu trí, y tế, thất nghiệp trước khi nhập ngũ và sau khi xuất ngũ "được gộp tính theo pháp luật", "quá trình tại ngũ của hạ sĩ quan và lính nghĩa vụ xuất ngũ được coi là kinh nghiệm làm việc ở cơ sở". "Luật Bảo hiểm quân nhân" (Trung Quốc): "Số năm tại ngũ của quân nhân được coi là số năm đóng bảo hiểm y tế cơ bản người lao động, gộp tính với số năm đóng bảo hiểm y tế cơ bản người lao động trước khi nhập ngũ và sau khi rời quân ngũ". Khoản ba xem Thông cáo số 14 năm 2023 của Bộ Tài chính, Tổng cục Thuế và Bộ Quân nhân Xuất ngũ (Trung Quốc). Thông cáo viết về trường hợp lính xuất ngũ diện tự tìm việc tự kinh doanh: "Trong 3 năm (36 tháng, dưới đây cũng vậy), mỗi hộ mỗi năm được lần lượt trừ vào thuế giá trị gia tăng, thuế xây dựng và bảo trì đô thị, phụ thu giáo dục, phụ thu giáo dục địa phương và thuế thu nhập cá nhân thực phải nộp của năm đó theo hạn mức 20.000 nhân dân tệ. Hạn mức có thể nâng tối đa 20%". Trừ dần là lấy số thuế phải nộp trong năm của mấy loại thuế này lần lượt trừ xuống, trừ tới hết hạn mức thì thôi, không phải tiền phát cho bạn. Doanh nghiệp tuyển dụng thì "mức định ngạch là 6.000 nhân dân tệ mỗi người mỗi năm, có thể nâng tối đa 50%". Thời hạn áp dụng từ ngày 1/1/2023 tới ngày 31/12/2027. Hết hạn mà chưa đủ 3 năm thì được hưởng tiếp tới khi đủ (toàn quốc) Mức bằng chứng:A Nguồn:国务院 (Quốc vụ viện Trung Quốc), 中央军委 (Quân uỷ Trung ương Trung Quốc) (2024). 退役军人安置条例 (Điều lệ an trí quân nhân xuất ngũ) (Lệnh số 787 của Quốc vụ viện, Quân uỷ Trung ương, Điều 21, 22, 74, 81, 85). https://wwwgovcngongbao/2024/issue_11526/202408/content_6969192.html ; 退役军人事务部 (Bộ Quân nhân Xuất ngũ Trung Quốc) (2020). 关于一次性退役金的十个问题 (Mười câu hỏi về tiền xuất ngũ một lần) (bản đăng lại từ 《中国退役军人》 (tạp chí Quân nhân Xuất ngũ Trung Quốc) số 10 năm 2020): "Mức cơ bản. Lính tại ngũ mỗi tròn một năm được phát 4.500 nhân dân tệ" "Mức tiền xuất ngũ được điều chỉnh kịp thời". https://wwwmvagovcnsyzzxc/202011/t20201113_43153.html ; 贵州省退役军人事务厅 (Sở Quân nhân Xuất ngũ tỉnh Quý Châu) (2024). 一次性退役金增发,重要变化! (Tiền xuất ngũ một lần phát thêm, thay đổi quan trọng!): "Mức đang thực hiện hiện nay là: lính tại ngũ mỗi tròn một năm được phát 4.500 nhân dân tệ". http://tyjrswtguizhougovcnzfxxgkfdzdgknrzdlyxx_5621158/tyaz_5621161/202408/t20240809_85367194.html ; 烟台市牟平区人民政府 (Chính quyền quận Mưu Bình, thành phố Yên Đài) (2025). Văn bản trả lời có trích 《烟台市退役军人事务局、烟台市财政局关于调整自主就业退役士兵一次性经济补助标准的通知》 (Thông báo của Cục Quân nhân Xuất ngũ và Cục Tài chính thành phố Yên Đài về điều chỉnh mức trợ cấp kinh tế một lần cho lính xuất ngũ diện tự tìm việc): "Người rời quân ngũ năm 2024 mỗi năm phục vụ được trợ cấp 6.000 nhân dân tệ". https://wwwmupinggovcnart/2025/11/10/art_105032_2960250.html ; 全国人大常委会 (Uỷ ban Thường vụ Quốc hội Trung Quốc) (2020). 退役军人保障法 (Luật Bảo đảm quân nhân xuất ngũ Trung Quốc) (Điều 42, 44, 50). http://wwwmodgovcngfbwfgwxflfg/16048597.html (Bộ Quốc phòng Trung Quốc đăng) ; 全国人大常委会 (Uỷ ban Thường vụ Quốc hội Trung Quốc) (2012). 军人保险法 (Luật Bảo hiểm quân nhân Trung Quốc) (Điều 16, 23). https://flknpcgovcndetail?id=2c909fdd678bf17901678bf73e160645 (Cơ sở dữ liệu luật pháp quốc gia Trung Quốc) ; 财政部 (Bộ Tài chính Trung Quốc), 税务总局 (Tổng cục Thuế Trung Quốc), 退役军人事务部 (Bộ Quân nhân Xuất ngũ Trung Quốc) (2023). 关于进一步扶持自主就业退役士兵创业就业有关税收政策的公告 (Thông cáo về chính sách thuế hỗ trợ thêm lính xuất ngũ diện tự tìm việc khởi nghiệp, tìm việc làm) (Thông cáo số 14 năm 2023). https://wwwgovcnzhengcezhengceku/202308/content_6896456.htm Ghi chú:Điều lệ chỉ ghi số tiền do cơ quan quản lý định riêng. Con số chính thức tra được là "lính tại ngũ mỗi tròn một năm được phát 4.500 nhân dân tệ" trong bài đăng năm 2020 trên trang của Bộ Quân nhân Xuất ngũ (Trung Quốc), cũng bài đó ghi "điều chỉnh kịp thời". Tỷ lệ phát thêm trong bài ấy đã không khớp với điều lệ hiện hành, phải lấy điều lệ làm chuẩn. Bài đăng tháng 8/2024 của Sở Quân nhân Xuất ngũ tỉnh Quý Châu, khi điều lệ mới đã có, vẫn ghi "mức đang thực hiện hiện nay là: lính tại ngũ mỗi tròn một năm được phát 4.500 nhân dân tệ". 4.500 nhân dân tệ là mức mà bài đăng cấp tỉnh này nêu. Mức hiện hành toàn quốc chưa tra được văn bản chính thức, lấy theo lời cơ quan quân nhân xuất ngũ địa phương lúc bạn xuất ngũ làm chuẩn. Ngoài ra đừng lẫn khoản này với "trợ cấp kinh tế một lần" của địa phương. Đó là một khoản khác do từng nơi tự định, tự phát, ví dụ ở Yên Đài người xuất ngũ năm 2024 mỗi năm phục vụ được trợ cấp 6.000 nhân dân tệ. Những con số mới trên các bài hướng dẫn phần lớn không có xuất xứ, có bài chính là đã lẫn hai khoản này vào nhau. Trong thời gian lính nghĩa vụ phục vụ, gia đình còn được nhận riêng một khoản tiền ưu đãi gia đình. Luật Nghĩa vụ quân sự (Trung Quốc) chỉ ghi "mức do chính quyền địa phương định, ngân sách trung ương trợ cấp định ngạch", cụ thể bao nhiêu thì hỏi chính quyền cấp huyện đã phê duyệt cho bạn nhập ngũ. Khoản thuế là số thuế mỗi năm được bớt tối đa, không phải tiền đưa vào tay bạn. Làm ăn không lên thì không dùng hết, nên mức lợi ích của cả mục chỉ xếp "vừa". "Điều lệ thúc đẩy việc làm, khởi nghiệp của quân nhân xuất ngũ" (Trung Quốc) có hiệu lực từ ngày 1/8/2026 thêm một điều: chứng chỉ nghề cho nhân viên kỹ năng thi được trong thời gian phục vụ, sau khi xuất ngũ dùng được trên toàn quốc.🇻🇳 Ở Việt Nam
- Hạ sĩ quan, binh sĩ khi xuất ngũ được cấp tiền tàu xe, phụ cấp đi đường, trợ cấp xuất ngũ, được trợ cấp tạo việc làm, được giải quyết quyền lợi bảo hiểm xã hội (Luật Nghĩa vụ quân sự 2015, Điều 50 khoản 3 điểm a, c, e).
- Thời gian phục vụ tại ngũ được tính vào thời gian công tác; trong thời gian tại ngũ được Nhà nước bảo đảm bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế (Điều 50 khoản 1 điểm đ, i). Hạ sĩ quan, binh sĩ quân đội nhân dân thuộc đối tượng bảo hiểm xã hội bắt buộc (Luật Bảo hiểm xã hội 2024, Điều 2 khoản 1 điểm đ).
- ⚠️ Chưa kiểm chứng: mức trợ cấp xuất ngũ, trợ cấp tạo việc làm hiện hành (Luật chỉ giao Chính phủ quy định) và Việt Nam có ưu đãi giảm thuế cho người xuất ngũ tự kinh doanh như Trung Quốc hay không. Nguồn VN: Luật Nghĩa vụ quân sự 2015 Điều 50 · Luật Bảo hiểm xã hội 2024 Điều 2 · Kiểm chứng ngày 03/11/2026
7. Muốn vào khu vực nhà nước không chỉ có đường thi công chức: làm đủ hai năm ở dự án phục vụ cơ sở là được đăng ký chỉ tiêu tuyển riêng chiếm 10% mỗi năm
Chi phí:Không tốn tiền. Cái giá là hai năm phục vụ ở cơ sở cấp xã, thị trấn. Hai năm này nhận trợ cấp từ ngân sách, không phải lương theo thị trường, khó nhất là trụ được hai năm. Nói đơn giản:Muốn vào khu vực nhà nước không chỉ có một đường thi công chức. Làm đủ hai năm ở các dự án phục vụ cơ sở như "Tam chi nhất phù" (Trung Quốc), đánh giá đạt, là được đăng ký chỉ tiêu tuyển riêng chỉ dành cho nhóm người này. Mỗi năm các tỉnh phải dành khoảng 10% chỉ tiêu tuyển công chức để tuyển nhóm này. Trong ba năm thi thạc sĩ còn được cộng 10 điểm vào tổng điểm vòng đầu. Cái giá là hai năm này nhận trợ cấp từ ngân sách. Lợi ích:Thông báo kế hoạch "Tam chi nhất phù" vòng thứ tư ghi "thời gian phục vụ là hai năm". Thông báo còn ghi: "Các tỉnh (khu tự trị, thành phố trực thuộc trung ương) mỗi năm phải dành khoảng 10% chỉ tiêu tuyển công chức để tuyển riêng người tham gia các dự án phục vụ cơ sở như kế hoạch 'Tam chi nhất phù'. Khi đơn vị sự nghiệp cấp huyện, xã của các tỉnh (khu tự trị, thành phố trực thuộc trung ương) tuyển công khai, phải căn cứ tình hình thực tế địa phương dành một số lượng hoặc tỷ lệ vị trí nhất định để tuyển riêng người 'Tam chi nhất phù' hết thời gian phục vụ, đánh giá đạt… sau khi tuyển có thể không thoả thuận thời gian thử việc nữa". Tuyển riêng, tuyển chuyên biệt nghĩa là phần chỉ tiêu này chỉ thi trong số người từng làm dự án phục vụ cơ sở, người khác không đăng ký được. Cùng thông báo còn ghi: "Người 'Tam chi nhất phù' hết thời gian phục vụ, đánh giá đạt, trong ba năm dự thi tuyển sinh thạc sĩ toàn quốc thì được cộng 10 điểm vào tổng điểm vòng đầu, cùng điều kiện thì ưu tiên trúng tuyển… người tốt nghiệp cao đẳng nghề (cao đẳng) hết thời gian phục vụ, đánh giá đạt, có thể được miễn thi vào học đại học hệ liên thông từ cao đẳng của giáo dục đại học cho người lớn". Miễn thi vào học nghĩa là không phải thi nữa, vào thẳng học liên thông lên đại học. Thông báo còn ghi: "Người chưa có kinh nghiệm làm việc trước khi tham gia kế hoạch 'Tam chi nhất phù', hết thời gian phục vụ và đánh giá đạt, thì trong hai năm được hưởng như nhau chính sách dành cho sinh viên mới tốt nghiệp trong các mặt thi tuyển (tuyển dụng) vào cơ quan, doanh nghiệp, đơn vị sự nghiệp, tự khởi nghiệp, nhập hộ khẩu, học lên. Số năm người 'Tam chi nhất phù' phục vụ ở cơ sở được tính vào tuổi nghề, thời điểm bắt đầu đi làm tính từ ngày tới trình diện ở cơ sở". Mức trợ cấp của ngân sách trung ương là 30.000 nhân dân tệ mỗi người mỗi năm ở miền tây, 24.000 nhân dân tệ ở miền trung, 12.000 nhân dân tệ ở miền đông. Ý kiến của Văn phòng Trung ương Đảng và Văn phòng Quốc vụ viện (Trung Quốc) ghi: "Người chưa có kinh nghiệm làm việc trước khi tham gia dự án phục vụ cơ sở, sau khi hết thời gian phục vụ và đánh giá đạt, trong 2 năm được hưởng như nhau chính sách dành cho sinh viên đại học, cao đẳng mới tốt nghiệp trong các mặt thi tuyển (tuyển dụng) vào cơ quan, đơn vị sự nghiệp, được các loại doanh nghiệp nhận vào làm, tự khởi nghiệp, nhập hộ khẩu, học lên". Ý kiến này còn ghi: "Cơ quan cấp tỉnh trở lên tuyển công chức, trừ vị trí đặc biệt, theo quy định đều tuyển trong số người có từ 2 năm kinh nghiệm làm việc ở cơ sở trở lên". Một đường khác là kế hoạch miền Tây. Kế hoạch này do "Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản, Bộ Giáo dục, Bộ Tài chính, Bộ Nhân lực và Bảo hiểm xã hội cùng tổ chức thực hiện". Kế hoạch tuyển sinh viên mới tốt nghiệp đại học, cao đẳng hoặc nghiên cứu sinh đang học "tới cơ sở miền Tây làm" tình nguyện "trong thời hạn 1 đến 3 năm" (toàn quốc) Mức bằng chứng:A Nguồn:中共中央组织部 (Ban Tổ chức Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc), 人力资源社会保障部 (Bộ Nhân lực và Bảo hiểm xã hội Trung Quốc) cùng mười cơ quan (2021). 关于实施第四轮高校毕业生「三支一扶」计划的通知 (Thông báo về thực hiện kế hoạch "Tam chi nhất phù" vòng thứ tư cho sinh viên tốt nghiệp đại học, cao đẳng) (人社部发〔2021〕32 号, Điều 7, 8, 9, 11, 12, 13). https://wwwgovcnzhengcezhengceku/2021-06/04/content_5615404.htm ; 中共中央办公厅 (Văn phòng Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc), 国务院办公厅 (Văn phòng Quốc vụ viện Trung Quốc) (2017). 关于进一步引导和鼓励高校毕业生到基层工作的意见 (Ý kiến về tiếp tục hướng dẫn, khuyến khích sinh viên tốt nghiệp đại học, cao đẳng về làm việc ở cơ sở) (Điều 5, 16, 18). http://wwwgovcngongbaocontent/2017/content_5171278.htm ; 全国大学生志愿服务西部计划项目管理办公室 (Văn phòng quản lý dự án kế hoạch sinh viên tình nguyện phục vụ miền Tây toàn quốc) (2026). 2026—2027 年度大学生志愿服务西部计划招募协议书 (Thoả thuận tuyển chọn kế hoạch sinh viên tình nguyện phục vụ miền Tây niên khoá 2026–2027). http://xibuyouthcntzgg/202604/t20260423_16623558.htm Ghi chú:Kế hoạch Tam chi nhất phù vòng bốn áp dụng cho giai đoạn 2021 đến 2025. Lần này chưa tìm được văn bản vòng năm và thông báo năm 2026, trước khi đăng ký hãy xem thông báo tuyển chọn của năm đó. Năm 2025 ngân sách trung ương hỗ trợ tuyển 34.430 người. Toàn văn phương án thực hiện kế hoạch miền Tây không tra được trên mạng, mục chính sách trên trang chính thức không mở được nội dung. Ưu đãi sau khi hết thời gian phục vụ của kế hoạch này đi theo văn bản của Văn phòng Trung ương Đảng và Văn phòng Quốc vụ viện, văn bản áp dụng cho mọi dự án phục vụ cơ sở. Hai năm này nhận trợ cấp từ ngân sách, không phải lương theo thị trường, cái giá này phải đặt cạnh suất tuyển riêng sau hai năm mà tính. Tư cách sinh viên mới tốt nghiệp được xác định thế nào, trước khi ký việc làm cần tra gì, xem chương này mục 17 ("sinh viên mới tốt nghiệp"). Chỉ áp dụng ở Trung Quốc.8. Giáo viên đặc cương hết ba năm phục vụ, đánh giá đạt và muốn ở lại thì phải được vào biên chế kịp thời
Chi phí:Không tốn tiền. Cái giá là ba năm dạy ở trường giáo dục bắt buộc nông thôn, trước khi vào còn phải thi lấy chứng chỉ giáo viên. Khó là trụ lại được ba năm này. Nói đơn giản:Kế hoạch giáo viên đặc cương (vị trí giáo viên đặt riêng, Trung Quốc) là một trong số ít đường ghi rõ "hết hạn thì vào biên chế". Điều kiện là bằng đại học trở lên, chủ yếu là ngành sư phạm, không quá 30 tuổi, còn phải có chứng chỉ giáo viên tương ứng. Thời gian phục vụ ba năm, trong ba năm này cùng điều kiện thì chế độ như giáo viên trong biên chế của trường công địa phương. Hết ba năm, đánh giá đạt, lại muốn ở lại thì văn bản yêu cầu cho vào biên chế kịp thời. Lợi ích:Thông báo kế hoạch giáo viên đặc cương năm 2024 ghi điều kiện tuyển là: "yêu cầu bằng đại học trở lên, chủ yếu là ngành sư phạm, bậc tiểu học có thể tuyển phù hợp người tốt nghiệp trường cao đẳng sư phạm". "Không quá 30 tuổi". Còn phải có chứng chỉ giáo viên tương ứng. Thông báo còn ghi: "Tình nguyện viên từng tham gia 'kế hoạch sinh viên tình nguyện phục vụ miền Tây', có kinh nghiệm dạy học, và sinh viên tốt nghiệp trường sư phạm từng thực tập dạy tình nguyện từ nửa năm trở lên thì cùng điều kiện được ưu tiên trúng tuyển". "Ủng hộ, khuyến khích quân nhân xuất ngũ đủ điều kiện tới dạy ở trường tiểu học, trung học, có thể xét các yếu tố như số năm phục vụ để nới giới hạn tuổi tương ứng cho quân nhân xuất ngũ". Chế độ và vào biên chế xem mấy câu này. "Từ ngày 1/1/2024, nâng mức trợ cấp tiền lương cho giáo viên đặc cương, ngân sách trung ương… miền trung từ bình quân 35.200 nhân dân tệ mỗi người mỗi năm lên 38.800 nhân dân tệ, miền tây từ 38.200 nhân dân tệ lên 41.800 nhân dân tệ". "Cùng điều kiện thì được hưởng như giáo viên trong biên chế của trường công địa phương về lương thưởng, xét chức danh nghề nghiệp, bình chọn thi đua, đánh giá hằng năm". "Bảo đảm giáo viên đặc cương hết ba năm phục vụ, đánh giá đạt và muốn ở lại được vào biên chế kịp thời và bố trí vị trí công việc, làm tốt việc chuyển tiếp quan hệ nhân sự, tiền lương, tính liên tục tuổi nghề, tuổi dạy học, không áp dụng thời gian thử việc nữa" (toàn quốc) Mức bằng chứng:A Nguồn:教育部办公厅 (Văn phòng Bộ Giáo dục Trung Quốc), 财政部办公厅 (Văn phòng Bộ Tài chính Trung Quốc) (2024). 关于做好 2024 年农村义务教育阶段学校教师特设岗位计划实施工作的通知 (Thông báo về làm tốt công tác thực hiện kế hoạch vị trí giáo viên đặt riêng ở trường giáo dục bắt buộc nông thôn năm 2024) (教师厅〔2024〕1 号). https://wwwgovcnzhengcezhengceku/202405/content_6950803.htm Ghi chú:Mức lợi ích xếp "lớn" vì hết hạn vào biên chế nghĩa là có được một công việc trong biên chế lâu dài, giá trị vượt xa mười nghìn nhân dân tệ. Văn bản mới nhất tra được là thông báo năm 2024, thông báo các năm 2025, 2026 chưa có trong kho chính sách. Vị trí, mức trợ cấp và tuổi cụ thể lấy thông báo năm đó và phương án thực hiện của tỉnh mình làm chuẩn. Trung ương định khung lớn, chi tiết do tỉnh định. Chứng chỉ giáo viên phải thi xong trước, không được vào làm rồi mới bổ sung. Chỉ áp dụng ở Trung Quốc.9. Lính cứu hoả và nhân viên văn chức quân đội là hai cửa tuyển công khai khác, ngưỡng thấp hơn thi công chức
Chi phí:Không tốn tiền. Từ đăng ký tới trúng tuyển phải qua khám sức khoẻ, thẩm tra chính trị, kiểm tra thể lực, kiểm tra tâm lý và phỏng vấn, trước sau mất mấy tháng. Khó ở chỗ mỗi cửa lại loại bớt người. Nói đơn giản:Cả hai đường này đều không chặn ở ngưỡng "cao đẳng trở lên". Lính cứu hoả tuyển người từ đủ 18 đến hết 22 tuổi, học vấn từ trung học phổ thông trở lên; người có bằng cao đẳng trở lên và lính xuất ngũ được nới tới 24 tuổi. Nhân viên văn chức quân đội chỉ yêu cầu đủ 18 tuổi, vị trí bậc mới vào nghề tuyển lần đầu tối đa 35 tuổi. Cái giá chung là thẩm tra chính trị và khám sức khoẻ loại bớt người. Lợi ích:Lính cứu hoả xem "Biện pháp tuyển dụng lính cứu hoả của đội cứu hoả cứu nạn tổng hợp quốc gia" (Trung Quốc). Điều kiện cơ bản ở Điều 5 gồm "từ đủ 18 tuổi đến 22 tuổi trở xuống" (tính cả người đúng 22 tuổi; hạn cụ thể xem từng thông báo tuyển), "có trình độ văn hoá từ trung học phổ thông trở lên". Điều 6: "Người có trình độ từ cao đẳng trở lên, lính xuất ngũ của Quân Giải phóng và Cảnh sát vũ trang, nhân viên đội cứu hoả chuyên trách của chính quyền và nhân viên đội chữa cháy rừng chuyên trách của chính quyền có từ 2 năm kinh nghiệm thực chiến chữa cháy cứu nạn trở lên thì tuổi có thể nới tới 24 tuổi; với nhân tài chuyên ngành đặc biệt mà công tác cứu hoả cứu nạn cần gấp, được Bộ Quản lý Ứng phó Khẩn cấp phê duyệt thì tuổi có thể nới thêm, về nguyên tắc không quá 28 tuổi". Điều 7: "Lính cứu hoả được tuyển công khai ra xã hội, chủ yếu tuyển trong dân cư thường trú của địa bàn cấp tỉnh, khi cần cũng có thể tuyển ở tỉnh khác". Điều 9 ghi quy trình tuyển là "tuyên truyền vận động, tổ chức đăng ký, thẩm tra tư cách, khám sức khoẻ, thẩm tra chính trị, kiểm tra thể lực và kiểm tra thích ứng vị trí, kiểm tra tâm lý và phỏng vấn, công khai danh sách, tuyển dụng". Nhân viên văn chức quân đội xem Điều 18 "Điều lệ nhân viên văn chức Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc": "Quân đội thực hiện chế độ tuyển dụng nhân viên văn chức kết hợp thi tuyển công khai, thu hút trực tiếp và tuyển chuyên biệt". Đây là ba tuyến: thi công khai để tuyển người, thu hút thẳng nhân tài sẵn có, tuyển riêng cho nhóm người đặc thù. Điều kiện cơ bản ở Điều 9 của điều lệ này gồm "đủ 18 tuổi", "đáp ứng điều kiện chính trị để quân đội tuyển dụng nhân viên văn chức", "có trình độ văn hoá, trình độ chuyên môn và năng lực làm việc phù hợp yêu cầu vị trí". Điều 19 ghi rõ tuổi tối đa khi tuyển lần đầu vào vị trí cấp bậc thấp là 35 tuổi. Điều lệ này còn ghi "vị trí nhân viên văn chức phải ưu tiên tuyển quân nhân xuất ngũ đủ điều kiện" (toàn quốc) Mức bằng chứng:A Nguồn:人力资源社会保障部 (Bộ Nhân lực và Bảo hiểm xã hội Trung Quốc), 应急管理部 (Bộ Quản lý Ứng phó Khẩn cấp Trung Quốc) (2021). 国家综合性消防救援队伍消防员招录办法 (Biện pháp tuyển dụng lính cứu hoả của đội cứu hoả cứu nạn tổng hợp quốc gia) (人社部发〔2021〕58 号, Điều 5, 6, 7, 9). https://wwwgovcnzhengcezhengceku/2021-08/27/content_5633684.htm ; 国务院 (Quốc vụ viện Trung Quốc), 中央军委 (Quân uỷ Trung ương Trung Quốc) (2022). 中国人民解放军文职人员条例 (Điều lệ nhân viên văn chức Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc) (sửa đổi lần hai, Lệnh số 757 của Quốc vụ viện, Quân uỷ Trung ương, áp dụng từ ngày 1/1/2023; Điều 9, 18, 19, 20). https://flknpcgovcndetail?id=ff808181857bca5e01859ee5a6c06d62 (Cơ sở dữ liệu luật pháp quốc gia Trung Quốc) Ghi chú:"Điều lệ thúc đẩy việc làm, khởi nghiệp của quân nhân xuất ngũ" (Trung Quốc) có hiệu lực từ ngày 1/8/2026 còn ghi rõ hai việc. Một là tuyển lính cứu hoả phải dành một tỷ lệ nhất định để tuyển riêng hạ sĩ quan và lính nghĩa vụ xuất ngũ. Hai là khi tuyển nhân viên phụ trợ cảnh sát (phụ cảnh), cùng điều kiện thì ưu tiên quân nhân xuất ngũ. Chỉ tiêu, vị trí và điều kiện cụ thể hằng năm của hai đường này lấy thông báo năm đó làm chuẩn, sách này chỉ viết những ngưỡng cố định trong văn bản. Lính cứu hoả là vị trí trong lực lượng kỷ luật, trước khi vào hãy nghĩ cho rõ rủi ro nghề nghiệp.🇻🇳 Ở Việt Nam
- Công dân có đủ tiêu chuẩn về chính trị, phẩm chất đạo đức, trình độ, sức khoẻ, độ tuổi, năng khiếu phù hợp, có nguyện vọng và Công an nhân dân có nhu cầu thì có thể được tuyển chọn vào Công an nhân dân; sinh viên, học sinh tốt nghiệp xuất sắc được ưu tiên (Luật Công an nhân dân 2018, Điều 7).
- Ngoài ra, hằng năm Công an nhân dân tuyển công dân trong độ tuổi gọi nhập ngũ thực hiện nghĩa vụ tham gia Công an nhân dân, thời hạn 24 tháng (Điều 8).
- ⚠️ Chưa kiểm chứng: điều kiện tuổi, học vấn cụ thể để tuyển vào lực lượng phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ ở Việt Nam, và con đường tương đương "nhân viên văn chức quân đội" (công nhân, viên chức quốc phòng) cùng ngưỡng tuổi của nó; chưa đọc văn bản gốc. Nguồn VN: Luật Công an nhân dân 2018 Điều 7 · Điều 8 · Kiểm chứng ngày 03/11/2026
10. Bằng cấp không phải chuyện một lần là xong: thi tự học không giới hạn tuổi và học vấn đã có, thi đại học cho người lớn và đại học mở đều học bù được, bằng chỉ tính khi tra được trên trang Học tín, đừng đăng ký lớp nâng bằng "miễn thi bao đỗ"
Chi phí:Lệ phí đăng ký và tiền giáo trình mỗi năm vài trăm nhân dân tệ. Cái giá là tự học dài hạn, hoặc học ngoài giờ; học liên thông từ cao đẳng lên đại học theo hình thức không tập trung (vừa làm vừa học) ngắn nhất cũng mất hai năm rưỡi, khó là phải kiên trì lâu dài. Nói đơn giản:18 tuổi chưa được học tiếp thì về sau vẫn còn ba đường chính quy: thi tự học, thi đại học cho người lớn, đại học mở. Thi tự học không giới hạn tuổi và học vấn trước đó, nhưng sinh viên đang học chính quy không được đăng ký. Bằng tốt nghiệp phải tra được trên trang Học tín (Trung Quốc) mới tính, tra được rồi thì trường cũng không sửa được. Ai nói "không cần học", "miễn thi bao đỗ" thì đừng nộp tiền. Lợi ích:Thi tự học xem "Điều lệ tạm thời về thi tự học giáo dục đại học" (Trung Quốc). Điều 3: "Công dân nước Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa, không phân biệt giới tính, tuổi tác, dân tộc, chủng tộc và trình độ học vấn đã có, đều có thể tham gia thi tự học giáo dục đại học theo quy định của điều lệ này". Điều 20: "Học sinh, sinh viên đang học tại các trường chính quy các cấp, các loại không được đăng ký dự thi". Điều 25 ghi ba điều kiện lấy bằng tốt nghiệp: thi xong và đạt mọi môn, hoàn thành luận văn tốt nghiệp hoặc nhiệm vụ thực hành, được đánh giá đạt về tư tưởng, phẩm chất. Làm đủ thì được cấp bằng tốt nghiệp. Điều này còn ghi "người nhận bằng tốt nghiệp cao đẳng (hệ cơ sở) hoặc đại học thì được Nhà nước công nhận học vấn". Điều 32 viết về đãi ngộ tiền lương của người có bằng: "người không có việc làm sau khi được tuyển dụng thì như người tốt nghiệp cùng loại của trường đại học, cao đẳng phổ thông". Điều 21 高等教育法 (Luật Giáo dục đại học Trung Quốc): "Nhà nước thực hiện chế độ thi tự học giáo dục đại học, thi đạt thì cấp văn bằng hoặc chứng chỉ học tập khác tương ứng". Thi đại học cho người lớn xem "Biện pháp tuyển sinh các trường đại học cho người lớn toàn quốc năm 2025" (Trung Quốc). Đối tượng đăng ký là "người đang làm việc và người khác trong xã hội, ngoài học sinh, sinh viên đang học tại các trường trung học, đại học, cao đẳng được Nhà nước công nhận học vấn". "Thí sinh đăng ký hệ từ phổ thông lên đại học hoặc từ phổ thông lên cao đẳng phải tốt nghiệp trung học phổ thông hoặc có học lực tương đương. Thí sinh đăng ký liên thông từ cao đẳng lên đại học phải là người đã có… bằng tốt nghiệp cao đẳng, giấy chứng nhận hoàn thành chương trình đại học trở lên". "Thời gian học ngắn nhất theo hình thức tập trung là: từ phổ thông lên đại học bốn năm, từ phổ thông lên cao đẳng và liên thông từ cao đẳng lên đại học hai năm; thời gian học ngắn nhất theo hình thức không tập trung là: từ phổ thông lên đại học năm năm, từ phổ thông lên cao đẳng và liên thông từ cao đẳng lên đại học hai năm rưỡi". Tập trung là nghỉ việc, học cả ngày ở trường; không tập trung là không nghỉ việc, vừa làm vừa học. Đại học mở xem "Ý kiến của Bộ Giáo dục về làm tốt đại học mở" (Trung Quốc). Văn bản ghi: "Đại học mở thực hiện ghi danh nhập học, người học học xong môn và có tín chỉ tương ứng thì được cấp chứng chỉ môn học, học đủ tín chỉ quy định và đạt các yêu cầu liên quan thì được cấp văn bằng và chứng chỉ không cấp bằng tương ứng, đủ điều kiện cấp học vị thì phải được cấp học vị tương ứng" (toàn quốc). Bằng thật hay giả xem "Biện pháp đăng ký điện tử học tịch, học vấn của sinh viên đại học, cao đẳng" của Bộ Giáo dục (Trung Quốc). Điều 2 ghi rõ bằng tốt nghiệp thi tự học cũng phải đăng ký điện tử. Điều 5: trang Học tín "là trang web duy nhất tra cứu thông tin đăng ký điện tử học tịch, học vấn của sinh viên đại học, cao đẳng". Điều 19: sau khi học vấn được đăng ký và cho tra trên mạng thì "trường không được thay đổi nội dung văn bằng và thông tin đăng ký". Lằn ranh đỏ trong quảng cáo tuyển sinh xem thông báo năm 2021 của Bộ Giáo dục (Trung Quốc) cùng năm cơ quan. Quảng cáo giáo dục thường xuyên cấp bằng đại học "không được có nội dung sai sự thật, vi phạm như 'không cần học', 'không cần lên lớp'". Cũng "không được có lời hứa bảo đảm rõ ràng hoặc ngầm ý về kết quả giáo dục như 'lấy bằng nhanh', 'miễn thi bao đỗ', 'thi không đỗ hoàn tiền'". Các cơ sở kiểu học viện bồi dưỡng chuyên tu, học viện nghiên cứu tu nghiệp không được cấp bằng, quảng cáo cũng không được đánh đồng chúng với trường đại học được cấp bằng. Mức bằng chứng:A Nguồn:国务院 (Quốc vụ viện Trung Quốc) (1988, sửa đổi 2014). 高等教育自学考试暂行条例 (Điều lệ tạm thời về thi tự học giáo dục đại học) (Điều 3, 20, 25, 32). https://flknpcgovcndetail?id=ff8080816f3cbb3c016f415d64e5236d (Cơ sở dữ liệu luật pháp quốc gia Trung Quốc) ; 全国人大常委会 (Uỷ ban Thường vụ Quốc hội Trung Quốc) (2018). 高等教育法 (Luật Giáo dục đại học Trung Quốc) (Điều 21). https://flknpcgovcndetail?id=ff8080816f135f46016f20df64ec16c5 (Cơ sở dữ liệu luật pháp quốc gia Trung Quốc) ; 教育部办公厅 (Văn phòng Bộ Giáo dục Trung Quốc) (2025). 关于做好 2025 年全国成人高校招生工作的通知 (Thông báo về làm tốt công tác tuyển sinh các trường đại học cho người lớn toàn quốc năm 2025) (教学厅〔2025〕6 号) và phụ lục 《2025 年全国成人高校招生办法》 (Biện pháp tuyển sinh các trường đại học cho người lớn toàn quốc năm 2025). https://wwwgovcnzhengcezhengceku/202509/content_7040877.htm ; 教育部 (Bộ Giáo dục Trung Quốc) (2016). 关于办好开放大学的意见 (Ý kiến về làm tốt đại học mở) (教职成〔2016〕2 号). http://wwwgovcngongbaocontent/2016/content_5067956.htm ; 教育部 (Bộ Giáo dục Trung Quốc) (2007). 关于进一步做好高等学校各类招生管理工作的通知 (Thông báo về tiếp tục làm tốt công tác quản lý các loại tuyển sinh của trường đại học, cao đẳng) (教发〔2007〕13 号): "Chỉ tiêu tuyển sinh liên thông từ cao đẳng lên đại học hệ phổ thông được bố trí theo tỷ lệ không quá 5% số người tốt nghiệp cao đẳng nghề (cao đẳng) hệ phổ thông của năm đó". http://wwwmoegovcns78/A03/s7050/201006/t20100607_88782.html ; 教育部 (Bộ Giáo dục Trung Quốc) (2014). 关于印发《高等学校学生学籍学历电子注册办法》的通知 (Thông báo ban hành "Biện pháp đăng ký điện tử học tịch, học vấn của sinh viên đại học, cao đẳng") (教学〔2014〕11 号, Điều 2, 5, 19). https://wwwgovcngongbaocontent/2015/content_2806021.htm ; 教育部办公厅 (Văn phòng Bộ Giáo dục Trung Quốc) cùng năm cơ quan (2021). 关于加强高等学历继续教育广告发布管理的通知 (Thông báo về tăng cường quản lý việc đăng quảng cáo giáo dục thường xuyên cấp bằng đại học) (教职成厅函〔2021〕21 号). https://wwwgovcnzhengcezhengceku/2021-10/14/content_5642410.htm ; 中国政府网 (Cổng thông tin Chính phủ Trung Quốc) (2020). 今年扩招硕士18.9万,专升本32.2万——毕业生就业帮扶发力,教育部副部长翁铁慧 (Năm nay tuyển thêm 189.000 thạc sĩ, 322.000 liên thông từ cao đẳng lên đại học — tăng hỗ trợ việc làm cho sinh viên tốt nghiệp, Thứ trưởng Bộ Giáo dục Ông Thiết Tuệ): "Mở rộng quy mô liên thông từ cao đẳng lên đại học hệ phổ thông, phấn đấu tăng 322.000 người so với cùng kỳ". http://wwwgovcnzhengce/2020-02/29/content_5484774.htm ; 福建省教育考试院 (Viện Khảo thí Giáo dục tỉnh Phúc Kiến) (2026). Khi chuyển tiếp có trích "《关于做好2026年普通高等学校专升本考试招生工作的通知》 (Thông báo về làm tốt công tác thi tuyển liên thông từ cao đẳng lên đại học hệ phổ thông năm 2026) của Vụ Sinh viên đại học, cao đẳng, Bộ Giáo dục (教学司函〔2025〕53号)". https://wwweeafjcngkzsb/20260310/14437.html Ghi chú:Còn một loại liên thông từ cao đẳng lên đại học hệ phổ thông dành cho người vừa tốt nghiệp cao đẳng chính quy. Văn bản công khai cấp quốc gia là thông báo năm 2007 của Bộ Giáo dục (Trung Quốc), ghi chỉ tiêu liên thông không quá 5% số người tốt nghiệp cao đẳng của năm đó. Từ năm 2020 Bộ Giáo dục mở rộng quy mô liên thông, chỉ tiêu năm đó tăng 322.000 người so với cùng kỳ. Ngưỡng 5% này giờ có còn áp dụng hay không, chưa tìm được văn bản ghi rõ. Sắp xếp cụ thể hằng năm là công văn do Vụ Sinh viên đại học, cao đẳng của Bộ Giáo dục phát ra, ví dụ năm 2026 là công văn số 53 năm 2025 của Vụ này. Công văn này không công bố ra ngoài, chỉ thấy được số hiệu trong văn bản chuyển tiếp của các tỉnh. Đối tượng tuyển do từng tỉnh tự định, về cơ bản chỉ nhận người tốt nghiệp cao đẳng chính quy năm đó của tỉnh mình, nên phần chính không viết điều kiện của nó. Từ mùa thu năm 2025, giáo dục thường xuyên cấp bằng đại học không còn gọi là "hàm thụ", "ngoài giờ" nữa, thống nhất gọi là "không tập trung". Giáo dục thường xuyên cấp bằng đại học là loại người lớn sau này học bù bằng cấp; quảng cáo còn dùng tên cũ thì phải để ý. Học bù bằng cấp và "học kỹ năng gì cho lời" là hai chuyện, chuyện sau xem chương 23. "Lấy bằng nhanh" phải bỏ tiền mua và chứng chỉ dỏm xem chương 23 mục 8.🇻🇳 Ở Việt Nam
- Chương trình giáo dục thường xuyên của Việt Nam gồm cả chương trình để cấp văn bằng của hệ thống giáo dục quốc dân. Hình thức thực hiện gồm vừa làm vừa học, học từ xa, tự học có hướng dẫn (Luật Giáo dục 2019, Điều 43). Giáo dục thường xuyên được thực hiện cả tại cơ sở giáo dục đại học (Điều 44).
- ⚠️ Chưa kiểm chứng: Việt Nam có kỳ thi cấp bằng độc lập tương đương chế độ "thi tự học" của Trung Quốc hay không; hai điều luật trên chỉ quy định hình thức học.
- ⚠️ Chưa kiểm chứng: Việt Nam có một trang tra cứu văn bằng đại học duy nhất, có giá trị pháp lý như trang Học tín của Trung Quốc hay không, và quy định cấm quảng cáo "học nhanh, bao đỗ" cho chương trình cấp bằng; chưa đọc văn bản gốc. Trước khi nộp tiền, hỏi thẳng trường cấp bằng (không phải trung tâm liên kết) và tra danh sách chương trình trên cổng của trường. Nguồn VN: Luật Giáo dục 2019 Điều 43 · Điều 44 · Kiểm chứng ngày 03/11/2026
11. Không vào cơ quan đơn vị là làm việc linh hoạt: bảo hiểm hưu trí và y tế phải tự tham gia ở nơi làm việc, giới hạn hộ khẩu đã được bỏ
Chi phí:Bảo hiểm hưu trí và y tế bạn phải tự đóng toàn bộ, tính theo mức căn cứ đóng của địa phương, mỗi tháng hơn một nghìn nhân dân tệ. Mức căn cứ đóng là một con số chuẩn dùng để tính phí bảo hiểm. Đây là khoản chi cố định hay bị tính sót nhất khi làm việc linh hoạt, khó là tháng nào cũng phải đóng đúng hạn. Nói đơn giản:Không vào cơ quan đơn vị, không có nghĩa là không còn chuyện bảo hiểm xã hội, chỉ là không ai đóng giúp bạn nửa phần kia. Văn bản yêu cầu các địa phương bỏ giới hạn hộ khẩu cho người làm việc linh hoạt tham gia bảo hiểm ở nơi làm việc, riêng vài siêu đô thị có thể bỏ dần. Nên đừng hiểu "tự do" là không cần lo bảo hiểm xã hội. Đóng ngắt quãng thì lương hưu và tiền bảo hiểm y tế chi trả đều tính theo quy tắc đóng gián đoạn. Lợi ích:Tham gia bảo hiểm xem "Ý kiến chỉ đạo về bảo vệ quyền lợi lao động, bảo đảm của người lao động theo hình thái việc làm mới" (Trung Quốc). Văn bản ghi: "Các địa phương phải bỏ giới hạn hộ khẩu đối với người làm việc linh hoạt tham gia bảo hiểm hưu trí cơ bản, bảo hiểm y tế cơ bản ở nơi làm việc; một số siêu đô thị khó làm được ngay một bước thì phải kết hợp thực tế địa phương, tích cực tạo điều kiện để bỏ dần. Tổ chức cho người làm việc linh hoạt chưa tham gia bảo hiểm hưu trí cơ bản người lao động, bảo hiểm y tế cơ bản người lao động được tham gia bảo hiểm hưu trí cơ bản cư dân thành thị và nông thôn, bảo hiểm y tế cơ bản cư dân thành thị và nông thôn theo quy định, bảo đảm ai cần bảo hiểm đều có. Đôn đốc doanh nghiệp tham gia bảo hiểm xã hội theo pháp luật. Doanh nghiệp phải hướng dẫn và hỗ trợ người lao động theo hình thái việc làm mới không hoàn toàn đủ điều kiện xác lập quan hệ lao động tham gia bảo hiểm xã hội phù hợp với tình hình của mình". Cùng văn bản chia việc dùng lao động thành ba loại: "Đủ điều kiện xác lập quan hệ lao động thì doanh nghiệp phải ký hợp đồng lao động với người lao động theo pháp luật. Không hoàn toàn đủ điều kiện xác lập quan hệ lao động nhưng doanh nghiệp có quản lý lao động đối với người lao động… thì hướng dẫn doanh nghiệp và người lao động ký thoả thuận bằng văn bản… Cá nhân dựa vào nền tảng tự tiến hành hoạt động kinh doanh, làm nghề tự do… thì quyền và nghĩa vụ hai bên do pháp luật dân sự điều chỉnh" (toàn quốc, từ năm 2021) Mức bằng chứng:A Nguồn:人力资源社会保障部 (Bộ Nhân lực và Bảo hiểm xã hội Trung Quốc) cùng tám cơ quan (2021). 关于维护新就业形态劳动者劳动保障权益的指导意见 (Ý kiến chỉ đạo về bảo vệ quyền lợi lao động, bảo đảm của người lao động theo hình thái việc làm mới) (人社部发〔2021〕56 号, Điều 2, 8). https://wwwgovcnzhengcezhengceku/2021-07/23/content_5626761.htm ; 国务院办公厅 (Văn phòng Quốc vụ viện Trung Quốc) (2020). 关于支持多渠道灵活就业的意见 (Ý kiến về hỗ trợ việc làm linh hoạt qua nhiều kênh) (国办发〔2020〕27 号). https://wwwgovcnzhengcezhengceku/2020-07/31/content_5531613.htm Ghi chú:Nguyên văn ghi là "bỏ" giới hạn hộ khẩu, còn chừa lối cho siêu đô thị, không phải "cả nước đã xoá bỏ". Bỏ tới mức nào thì hỏi thành phố nơi bạn định tham gia bảo hiểm. Mức lợi ích xếp "lớn" vì đóng gián đoạn là mất chính chế độ hưu trí và y tế, giá trị vượt xa mười nghìn nhân dân tệ. Nhưng chi phí cũng là thật, tự đóng toàn bộ mỗi tháng hơn một nghìn nhân dân tệ. Bảo hiểm xã hội đóng gián đoạn rồi thì đóng bù thế nào, số năm cộng dồn ra sao, xem chương 7 mục 18 (đóng bảo hiểm xã hội gián đoạn). Đổi thành phố rồi thì chuyển quan hệ bảo hiểm hưu trí và y tế sang thế nào, xem chương 19 mục 19 (chuyển quan hệ bảo hiểm hưu trí và y tế sang nơi tham gia mới). Tự đóng bảo hiểm hưu trí người lao động thì đóng theo mức nào, phải nhận bao nhiêu năm mới hoà vốn, xem chương 5 mục 46 (tự đóng bảo hiểm hưu trí người lao động). Ngoài ra, bán nông sản, đồ dùng hằng ngày ở địa điểm và thời gian chính quyền chỉ định, hoặc dùng tay nghề của mình làm việc vặt phục vụ dân mà theo luật không cần giấy phép, thì không cần làm giấy phép kinh doanh. Điều này ghi trong văn bản số 27 năm 2020 của Văn phòng Quốc vụ viện (Trung Quốc).🇻🇳 Ở Việt Nam
- Công dân Việt Nam từ đủ 15 tuổi trở lên không thuộc diện bảo hiểm xã hội bắt buộc, không đang hưởng lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội, trợ cấp hằng tháng, thì thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện (Luật Bảo hiểm xã hội 2024, Điều 2 khoản 4 điểm a). Người làm nghề tự do, chạy xe công nghệ không có hợp đồng lao động thường thuộc diện này.
- Chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh thuộc diện bảo hiểm xã hội bắt buộc theo quy định của Chính phủ (Điều 2 khoản 1 điểm m).
- Việt Nam không có giới hạn hộ khẩu kiểu Trung Quốc khi tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện.
- Luật Bảo hiểm xã hội 2024 số 41/2024/QH15, Điều 36 khoản 1: đóng hằng tháng bằng 22% thu nhập làm căn cứ đóng vào quỹ hưu trí và tử tuất; căn cứ thấp nhất bằng chuẩn hộ nghèo nông thôn, cao nhất bằng 20 lần mức tham chiếu (Điều 31 khoản 2). Điều 36 khoản 1 giao Chính phủ quy định hỗ trợ, không có nghĩa Nhà nước trả 22% thay bạn.
- Theo bài giới thiệu Nghị định 159/2025/NĐ-CP, Điều 5 trên Cổng thông tin UBND tỉnh Hưng Yên: hỗ trợ 50% cho hộ nghèongười sống tại xã đảo, đặc khu theo quy định; 40% hộ cận nghèo; 30% người dân tộc thiểu số; 20% nhóm khác. Tỷ lệ này tính trên 22% chuẩn hộ nghèo nông thôn, không phải toàn bộ mức đóng bạn chọn; thuộc nhiều nhóm lấy mức cao nhất, hỗ trợ tối đa 120 tháng, địa phương có thể hỗ trợ thêm. ⚠️ Chưa kiểm chứng: nguyên văn khoản tương ứng trong bản ký Điều 5 và cách tự tham gia BHYT cho người làm việc linh hoạt. Nguồn VN: Luật Bảo hiểm xã hội 2024 Điều 2 · Kiểm chứng ngày 03/11/2026 (nguồn cũ) · Luật BHXH 41/2024/QH15 Điều 31 khoản 2, Điều 36 khoản 1 · UBND tỉnh Hưng Yên giới thiệu hỗ trợ theo Điều 5 Nghị định 159/2025/NĐ-CP (nguồn tóm lược) · Kiểm chứng ngày 05/11/2026 (phần bổ sung)
12. Giao đồ ăn, chạy xe công nghệ, chở hàng nội thành: nền tảng đóng phí bảo đảm thương tật nghề nghiệp cho bạn theo từng đơn, bạn không phải đóng
Chi phí:Không tốn tiền, khoản này do nền tảng đóng. Việc của bạn là tra xem nền tảng mình nhận đơn có nằm trong diện thí điểm không. Có hai cách: tìm mục "bảo đảm thương tật nghề nghiệp" ở trang bảo đảm hoặc quyền lợi trong ứng dụng, hoặc gọi điện cho Sở Nhân lực và Bảo hiểm xã hội tỉnh mình (Trung Quốc), hỏi nền tảng này đã đăng ký chưa. Nói đơn giản:Người giao đồ ăn, chạy xe công nghệ, chở hàng nội thành thì nền tảng phải đóng phí bảo đảm thương tật nghề nghiệp giúp bạn theo từng đơn, bạn không bỏ ra đồng nào, nhận đơn nào bảo hiểm đơn đó. Đây vẫn là thí điểm, trước khi nhận đơn hãy tra xem tỉnh và nền tảng của mình có trong phạm vi không. Người đã có quan hệ lao động với nền tảng thì đi theo bảo hiểm tai nạn lao động, không đi theo cơ chế này. Lợi ích:Khoản bảo đảm này xem "Biện pháp bảo đảm thương tật nghề nghiệp cho người làm việc theo hình thái việc làm mới (thử nghiệm)" (Trung Quốc). Điều 2 ghi: "Doanh nghiệp nền tảng phải tham gia bảo đảm thương tật nghề nghiệp cho người làm việc theo hình thái việc làm mới theo quy định của biện pháp này… đóng phí bảo đảm thương tật nghề nghiệp cho người làm việc theo hình thái việc làm mới đăng ký và nhận đơn qua nền tảng, lấy danh nghĩa doanh nghiệp nền tảng cung cấp các loại lao động như đi lại, giao hàng tức thời và chở hàng nội thành để nhận thù lao hoặc thu nhập, bảo đảm đơn nào cũng có bảo hiểm, người nào cũng có bảo hiểm. Người lao động thuộc diện áp dụng 'Điều lệ bảo hiểm tai nạn lao động' thì doanh nghiệp phải tham gia bảo hiểm tai nạn lao động cho họ theo pháp luật, không áp dụng biện pháp này". Điều 9: "Trong thời gian thử nghiệm, ngành đi lại thực hiện theo mức 0,01 nhân dân tệ mỗi đơn; ngành giao hàng tức thời thực hiện theo mức 0,07 nhân dân tệ, 0,25 nhân dân tệ mỗi đơn; ngành chở hàng nội thành thực hiện theo mức 0,18 nhân dân tệ mỗi đơn". Thí điểm mở rộng ra sao, xem đoạn này: "Từ ngày 1/7/2025, trên cơ sở 7 tỉnh và 7 doanh nghiệp nền tảng đã thí điểm trước… thêm 10 tỉnh là Thiên Tân, Hà Bắc, Liêu Ninh, Chiết Giang, An Huy, Phúc Kiến, Sơn Đông, Hồ Bắc, Quảng Tây, Ninh Hạ… Năm 2026, thúc đẩy thực hiện thí điểm bảo đảm thương tật nghề nghiệp ở cả 31 tỉnh và Binh đoàn Sản xuất Xây dựng Tân Cương; đưa toàn bộ doanh nghiệp nền tảng của ba ngành đi lại, giao hàng tức thời và chở hàng nội thành vào phạm vi thí điểm bảo đảm thương tật nghề nghiệp" (thí điểm, mở rộng dần từng năm) Mức bằng chứng:A Nguồn:人力资源社会保障部 (Bộ Nhân lực và Bảo hiểm xã hội Trung Quốc) cùng chín cơ quan (2025). 关于扩大新就业形态人员职业伤害保障试点的通知 (Thông báo về mở rộng thí điểm bảo đảm thương tật nghề nghiệp cho người làm việc theo hình thái việc làm mới) (人社部发〔2025〕24 号) và phụ lục 《新就业形态人员职业伤害保障办法(试行)》 (Biện pháp bảo đảm thương tật nghề nghiệp cho người làm việc theo hình thái việc làm mới (thử nghiệm)) Điều 2, 9. https://wwwgovcnzhengcezhengceku/202507/content_7031656.htm Ghi chú:Đây vẫn là thí điểm, chưa phải chế độ chính thức có ở cả nước. Trước khi nhận đơn hãy xác nhận tỉnh và nền tảng của bạn có trong phạm vi không, không có thì chỉ còn lớp tự mua bảo hiểm thương mại. Một văn bản khác, "Ý kiến chỉ đạo về bảo vệ quyền lợi lao động, bảo đảm của người lao động theo hình thái việc làm mới" (Trung Quốc), còn nêu vài yêu cầu. Thù lao nền tảng trả cho người làm việc bình thường không thấp hơn lương tối thiểu địa phương, phải trả đúng hạn, đủ số, không được cắt xén hay vô cớ nợ. Ngày lễ theo luật còn phải trả thù lao hợp lý. Đây là văn bản số 56 năm 2021 của Bộ Nhân lực và Bảo hiểm xã hội (Trung Quốc), mục làm việc linh hoạt cũng trích nó, xem mục 11. Có chuyện thì làm theo cơ chế này trước, đừng tự dàn xếp riêng với điểm giao nhận. Phần bảo hiểm y tế và hưu trí thì vẫn phải tự tham gia, tham gia bảo hiểm khi làm việc linh hoạt xem mục 11.🇻🇳 Ở Việt Nam
- ⚠️ Chưa kiểm chứng: Việt Nam có cơ chế nền tảng đóng phí bảo đảm thương tật nghề nghiệp theo từng đơn như Trung Quốc hay không.
- Thứ gần nhất là bảo hiểm tai nạn lao động theo hình thức tự nguyện cho người lao động làm việc không theo hợp đồng lao động (Nghị định 143/2024/NĐ-CP ngày 01/11/2024).
- ⚠️ Chưa kiểm chứng: người tham gia tự đóng, ngân sách địa phương hỗ trợ một phần tiền đóng, hộ nghèo, hộ cận nghèo được hỗ trợ nhiều hơn; mức đóng và tỷ lệ hỗ trợ cụ thể (báo chí nêu đóng theo phần trăm lương tối thiểu vùng IV, hỗ trợ 30% hộ nghèo, 25% hộ cận nghèo, 10% người khác); chưa đọc toàn văn nghị định nên chưa dẫn được điều, khoản cụ thể. Nguồn VN: Triển khai Nghị định 143/2024/NĐ-CP về bảo hiểm tai nạn lao động tự nguyện (Cổng Hành chính công tỉnh Nghệ An) · Kiểm chứng ngày 03/11/2026
13. Hai con đường gần như chốt được biên chế ngay hôm điền nguyện vọng thi đại học: sinh viên sư phạm công phí và sinh viên y theo địa chỉ, cái giá là 6 năm thực hiện cam kết
Chi phí:Bạn không phải trả học phí và tiền ký túc xá, còn được trợ cấp sinh hoạt phí. Cái giá là sau khi tốt nghiệp 6 năm không được tự do chọn việc; vi phạm cam kết thì phải trả lại tiền, nộp tiền phạt vi phạm, bị ghi vào hồ sơ tín nhiệm xã hội (Trung Quốc), tức hồ sơ ghi nhận việc giữ hay thất hứa cam kết. Khó ở chỗ trong 6 năm này không đổi được nơi làm. Nói đơn giản:Cả hai đường này đều là Nhà nước bỏ tiền trước cho bạn, tốt nghiệp xong bạn theo thoả thuận về nơi được chỉ định làm 6 năm. Sinh viên sư phạm công phí chỉ tuyển ở sáu trường đại học sư phạm trực thuộc Bộ Giáo dục, xét tuyển đợt sớm. Sinh viên y theo địa chỉ phải ký thoả thuận ba bên trước khi nhận giấy báo nhập học. Vi phạm cam kết thì phải trả lại tiền, nộp tiền phạt vi phạm, còn bị ghi vào hồ sơ tín nhiệm xã hội (Trung Quốc). Nghĩ cho rõ mình có chấp nhận được 6 năm này không rồi hãy điền nguyện vọng. Lợi ích:Sinh viên sư phạm công phí xem "Biện pháp thực hiện giáo dục công phí cho sinh viên sư phạm liên thông đại học – thạc sĩ tại các trường đại học sư phạm trực thuộc Bộ Giáo dục" (Trung Quốc) (năm 2024, biện pháp năm 2018 đồng thời bị bãi bỏ). Điều 2: ngân sách trung ương chịu học phí, tiền ký túc xá trong thời gian học và trợ cấp sinh hoạt phí. Điều 3: trọng tâm là đào tạo cho cấp địa khu (thành phố, châu, minh) trở xuống ngoài thủ phủ tỉnh ở vùng miền trung và miền tây. Điều này còn ghi "không được định hướng về dạy ở thành phố trực thuộc trung ương, thành phố được lập kế hoạch riêng hoặc khu đô thị chính của thủ phủ tỉnh (trừ năm khu tự trị, các tỉnh có biên giới đất liền, tỉnh Hải Nam, tỉnh Quý Châu, tỉnh Thanh Hải)". Điều 9: tốt nghiệp xong thường về dạy ở trường tiểu học, trung học của địa khu (thành phố, châu, minh) được định hướng thuộc tỉnh nơi xuất thân, "cam kết làm công tác giáo dục tiểu học, trung học từ 6 năm trở lên". Ai về làm ở trường thị trấn, thành thị thì "phải về dạy ở trường giáo dục bắt buộc nông thôn ít nhất 1 năm". Điều 13: không thực hiện cam kết hoặc thực hiện chưa đủ thời hạn thì chịu trách nhiệm theo thoả thuận. Một trong các hậu quả là "hành vi vi phạm được ghi vào hồ sơ tín nhiệm, chia sẻ kịp thời với nền tảng chia sẻ thông tin tín nhiệm toàn quốc, tài liệu liên quan tới vi phạm đưa vào hồ sơ nhân sự của bản thân". Một câu khác là "trước khi hoàn thành nhiệm vụ cam kết không được đi dạy ở ngoài địa khu (thành phố, châu, minh) được định hướng, không được tuyển dụng (tuyển chọn) làm nhân viên công vụ khác. Hoàn thành nhiệm vụ cam kết thì mức tín nhiệm liên quan được khôi phục". Chưa làm đủ thời gian phục vụ ghi trong thoả thuận thì không đăng ký được các vị trí công vụ khác; làm đủ rồi, hồ sơ tín nhiệm mới được khôi phục. Điều 6: sau khi trúng tuyển, qua xem xét thấy không hợp làm giáo viên thì trong 1 năm sau nhập học phải hoàn trả chi phí giáo dục công phí đã hưởng, và được chuyển sang ngành không sư phạm. Điều 14: không lấy được bằng thạc sĩ giáo dục và chứng chỉ giáo viên trong thời gian học quy định thì xử lý theo vi phạm cam kết, phải hoàn tiền và nộp tiền phạt vi phạm. Điều 21: các địa phương giải quyết biên chế cho sinh viên sư phạm công phí về dạy ở trường tiểu học, trung học trong tổng số biên chế sự nghiệp hiện có. Điều 12 ghi: cấp địa khu, thành phố tổ chức cho trường sử dụng tuyển chuyên biệt sinh viên sư phạm công phí, "bằng các cách như hai bên cùng chọn, thật sự bố trí được trường dạy và vị trí cho mỗi sinh viên sư phạm công phí tốt nghiệp". Sinh viên y được đào tạo miễn phí theo đơn đặt hàng, theo địa chỉ cho nông thôn xem một thông báo khác. Sau khi trúng tuyển, trước khi nhận giấy báo nhập học, phải ký thoả thuận với trường đào tạo và cơ quan y tế, cơ quan nhân lực và bảo hiểm xã hội cấp huyện nơi được định hướng làm việc. Trong thoả thuận phải "cam kết sau khi tốt nghiệp về phục vụ 6 năm tại cơ sở y tế cơ sở nông thôn được định hướng". Thực hiện cam kết là về làm cho đủ ở nơi được chỉ định theo thoả thuận. Về biên chế, thông báo ghi cơ quan y tế cấp tỉnh "phải tích cực tranh thủ sự ủng hộ của cơ quan biên chế địa phương, trong tổng số biên chế của địa phương, theo trình tự quy định, giải quyết thoả đáng việc bố trí việc làm cho sinh viên y tốt nghiệp theo địa chỉ". Người về trình diện ở miền trung, miền tây thì huyện tuyển chuyên biệt, "làm thủ tục tuyển dụng nhân viên chính thức của đơn vị sự nghiệp". Sau khi trình diện làm việc theo cam kết, phải tham gia đào tạo chuẩn hoá bác sĩ nội trú chuyên ngành y học tổng quát 3 năm, gọi tắt là đào tạo chuẩn hoá sau tốt nghiệp. Đào tạo chuẩn hoá sau tốt nghiệp là giai đoạn sau khi tốt nghiệp tiếp tục luyện tay nghề ở bệnh viện theo chuẩn thống nhất. Trong thời gian đào tạo, quan hệ nhân sự, tiền lương ban đầu giữ nguyên. Hồ sơ vi phạm được đưa vào hồ sơ nhân sự cá nhân, làm căn cứ đánh giá thành tín khi các đơn vị hành chính, sự nghiệp như cơ sở y tế tuyển dụng công khai, khi tuyển vào đào tạo chuẩn hoá bác sĩ nội trú, khi xét tuyển nghiên cứu sinh. Người cố ý vi phạm bị công bố toàn quốc qua trang "Tín dụng Trung Quốc", và bị trừng phạt liên ngành vì thất tín. Số năm đào tạo của người vi phạm không được tính vào thời gian phục vụ. Ai không hoàn trả chi phí và tiền phạt vi phạm theo thoả thuận thì cơ quan y tế cấp huyện truy thu qua con đường pháp luật (toàn quốc) Mức bằng chứng:A Nguồn:国务院办公厅 (Văn phòng Quốc vụ viện Trung Quốc) (2024). 关于转发教育部等部门《教育部直属师范大学本研衔接师范生公费教育实施办法》的通知 (Thông báo chuyển tiếp "Biện pháp thực hiện giáo dục công phí cho sinh viên sư phạm liên thông đại học – thạc sĩ tại các trường đại học sư phạm trực thuộc Bộ Giáo dục" của Bộ Giáo dục và các bộ ngành) (国办发〔2024〕27 号, Điều 2, 3, 6, 9, 12, 13, 14, 21). https://wwwgovcnzhengcezhengceku/202406/content_6957261.htm ; 国家卫生健康委 (Uỷ ban Y tế Quốc gia Trung Quốc), 中央编办 (Văn phòng Uỷ ban Biên chế Trung ương Trung Quốc), 国家发展改革委 (Uỷ ban Phát triển và Cải cách Quốc gia Trung Quốc), 教育部 (Bộ Giáo dục Trung Quốc), 财政部 (Bộ Tài chính Trung Quốc), 人力资源社会保障部 (Bộ Nhân lực và Bảo hiểm xã hội Trung Quốc), 国家中医药局 (Cục Quản lý Y học cổ truyền Quốc gia Trung Quốc) (2019). 关于做好农村订单定向免费培养医学生就业安置和履约管理工作的通知 (Thông báo về làm tốt việc bố trí việc làm và quản lý thực hiện cam kết của sinh viên y được đào tạo miễn phí theo đơn đặt hàng, theo địa chỉ cho nông thôn). https://wwwgovcnzhengcezhengceku/2019-11/13/content_5451684.htm Ghi chú:Biện pháp năm 2024 đã đổi sinh viên sư phạm công phí thành "liên thông đại học – thạc sĩ" (học xong đại học thì học tiếp thạc sĩ giáo dục). Biện pháp cũ năm 2018 đã bị bãi bỏ, câu "tốt nghiệp đại học là đi dạy luôn" còn lan truyền trên mạng là cách nói cũ. Ai đã ký thoả thuận trước khi biện pháp mới ban hành thì làm theo thoả thuận cũ. "Có biên chế" không có nghĩa là "vào rồi thì khỏi lo": biên chế phải xoay trong tổng số hiện có, vị trí cụ thể do cấp địa khu, thành phố tổ chức cho trường tuyển riêng, bạn và trường chọn lẫn nhau. Biên chế của sinh viên y theo địa chỉ, văn bản chỉ ghi là phải tranh thủ, phải giải quyết thoả đáng, mỗi tỉnh làm một kiểu, trước khi điền nguyện vọng hãy xem văn bản của tỉnh mình. Sinh viên y theo địa chỉ hết thời gian phục vụ muốn đi thì được, văn bản ghi rõ "hết thời gian phục vụ, người tự chọn việc thì phải được đồng ý". Người đã vi phạm cũng có cách xoá hồ sơ vi phạm. Cái giá là làm tiếp đủ ít nhất 6 năm theo thoả thuận cũ, hoặc chuyển sang cơ sở y tế cơ sở nông thôn khác trong tỉnh; chi phí và tiền phạt đã nộp không được hoàn. Sinh viên y còn phải tính thêm 3 năm đào tạo chuẩn hoá sau tốt nghiệp, cả chu kỳ dài hơn sư phạm. Các tỉnh còn có kế hoạch sinh viên sư phạm công phí và sinh viên y theo địa chỉ riêng, điều kiện do tỉnh định, trước khi điền nguyện vọng hãy xem văn bản tuyển sinh của tỉnh mình năm đó.🇻🇳 Ở Việt Nam
- Việt Nam có chính sách hỗ trợ tiền đóng học phí và chi phí sinh hoạt cho sinh viên sư phạm (Nghị định 116/2020/NĐ-CP, đã được sửa đổi bởi Nghị định 60/2025/NĐ-CP). Sinh viên được hỗ trợ phải công tác trong ngành giáo dục; không công tác đủ thời gian thì phải bồi hoàn. Các trường hợp không phải bồi hoàn ghi ở Điều 6 khoản 2.
- ⚠️ Chưa kiểm chứng: mức hỗ trợ sinh hoạt phí, thời gian phải công tác (tài liệu thứ cấp nêu gấp 2 lần thời gian đào tạo) và cách tính bồi hoàn sau khi sửa đổi năm 2025; chưa đọc văn bản gốc. Việt Nam có chương trình đào tạo bác sĩ theo địa chỉ, cam kết về làm ở cơ sở y tế địa phương hay không, cũng chưa kiểm chứng. Nguồn VN: Các trường hợp miễn bồi hoàn theo Điều 6 Nghị định 116/2020/NĐ-CP (Hệ thống pháp luật) · Kiểm chứng ngày 03/11/2026
14. Muốn ra nước ngoài làm việc, trước hết tra xem công ty có tư cách kinh doanh hợp tác lao động với nước ngoài không: công ty không được thu tiền đặt cọc của bạn
Chi phí:Không tốn tiền. Trước khi đi bỏ mười mấy phút kiểm tra tư cách của công ty, rồi đọc hết hai bản hợp đồng. Nói đơn giản:Chuyện ra nước ngoài làm việc, luật không quản bạn, mà quản công ty tổ chức đưa bạn đi. Chỉ doanh nghiệp có giấy chứng nhận tư cách kinh doanh hợp tác lao động với nước ngoài, lại đã làm thủ tục đăng ký, mới được làm việc này. Nghe câu "cứ làm visa du lịch sang trước rồi đổi sang visa lao động", bản thân câu này đã cho thấy bên kia đang vi phạm pháp luật. Công ty cũng không được thu tiền đặt cọc của bạn dưới bất kỳ danh nghĩa nào, hay bắt bạn lấy tài sản ra bảo đảm. Lợi ích:Điều 5 "Điều lệ quản lý hợp tác lao động với nước ngoài" (Trung Quốc): làm hợp tác lao động với nước ngoài phải được cơ quan quản lý thương mại cấp tỉnh hoặc cấp thành phố có quận phê duyệt, có tư cách kinh doanh. Tư cách kinh doanh này chính là tấm giấy chứng nhận tư cách kinh doanh hợp tác lao động với nước ngoài, không có nó thì không được tổ chức người ra nước ngoài làm việc. Điều 7: danh sách giấy chứng nhận tư cách kinh doanh được báo lên cơ quan quản lý thương mại của Quốc vụ viện, và thông báo cho đại sứ quán, lãnh sự quán Trung Quốc ở nước ngoài. Điều này còn ghi "chưa có giấy chứng nhận tư cách kinh doanh hợp tác lao động với nước ngoài theo pháp luật và chưa làm thủ tục đăng ký thì không được làm hợp tác lao động với nước ngoài". Điều 8: "Mọi đơn vị, cá nhân không được lấy danh nghĩa thương mại, du lịch, du học… để tổ chức người lao động sang nước ngoài làm việc". Điều 9: doanh nghiệp phải trong 5 ngày làm việc kể từ ngày đăng ký nộp vào ngân hàng chỉ định "quỹ dự phòng xử lý rủi ro hợp tác lao động với nước ngoài không thấp hơn 3 triệu nhân dân tệ", danh sách đã nộp được công bố ra xã hội. Điều 10: quỹ dự phòng dùng để trả tiền dịch vụ phải hoàn, tiền công lao động và thiệt hại phải bồi thường theo pháp luật mà doanh nghiệp từ chối hoặc không có khả năng chi trả. Quỹ còn dùng cho "chi phí người lao động về nước hoặc nhận cứu trợ khẩn cấp do xảy ra sự kiện bất ngờ". Điều 11: không được tổ chức người lao động ra nước ngoài làm công việc liên quan tới cờ bạc, mại dâm. Điều 12: chưa tổ chức đào tạo thì không được đưa người ra nước ngoài. Điều 13: phải mua bảo hiểm tai nạn thân thể cho người lao động trong thời gian làm việc ở nước ngoài. Điều 21, 23: phải lần lượt ký hợp đồng bằng văn bản với chủ sử dụng ở nước ngoài và với người lao động, chưa ký thì không được tổ chức ra nước ngoài. Điều 25: "Không được thu tiền đặt cọc của người lao động dưới bất kỳ danh nghĩa nào hoặc yêu cầu người lao động bảo đảm bằng tài sản". Điều 26: trong 10 ngày làm việc kể từ ngày ký hợp đồng phải báo cơ quan quản lý thương mại để lưu hồ sơ. Điều 29: quyền lợi thực tế của người lao động không khớp hợp đồng thì doanh nghiệp phải hỗ trợ đòi bồi thường; không nhận được bồi thường thoả đáng thì có quyền yêu cầu doanh nghiệp chịu trách nhiệm bồi thường. Điều 31: nước hoặc vùng liên quan có tình hình an ninh khó bảo đảm an toàn thân thể thì doanh nghiệp không được tổ chức người lao động tới đó. Điều 37: cơ quan quản lý thương mại lập chế độ ghi nhận và công bố hồ sơ vi phạm, thất tín. Chế tài nằm ở mấy điều phía sau. Điều 39: không có tư cách mà làm hợp tác lao động với nước ngoài thì bị điều tra, xử lý, cấm hoạt động; cấu thành tội phạm thì truy cứu trách nhiệm hình sự. Điều 40: lấy danh nghĩa thương mại, du lịch, du học tổ chức ra nước ngoài, cho mượn tư cách, tổ chức làm công việc liên quan tới cờ bạc, mại dâm thì bị thu hồi giấy chứng nhận tư cách kinh doanh. Điều 43: không ký hợp đồng, hoặc giấu thông tin, cung cấp thông tin giả để tổ chức ra nước ngoài thì phạt từ 100.000 tới 200.000 nhân dân tệ. Người phụ trách chính còn bị phạt từ 20.000 tới 50.000 nhân dân tệ (toàn quốc) Mức bằng chứng:A Nguồn:国务院 (Quốc vụ viện Trung Quốc) (2012). 对外劳务合作管理条例 (Điều lệ quản lý hợp tác lao động với nước ngoài) (Lệnh Quốc vụ viện số 620, Điều 5, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 21, 23, 25, 26, 29, 31, 37, 39, 40, 43). https://wwwgovcnzhengcezhengceku/2012-06/11/content_1091.htm Ghi chú:Quy trình hợp lệ thế này: công ty ký hợp đồng hợp tác lao động bằng văn bản với chủ sử dụng ở nước ngoài trước, rồi ký với bạn hợp đồng dịch vụ hoặc hợp đồng lao động bằng văn bản. Hợp đồng phải ghi rõ nội dung công việc, thời hạn, tiền công, giờ làm, ngày nghỉ, bảo hiểm xã hội và rủi ro về an toàn thân thể. Ký xong trong 10 ngày làm việc, công ty phải báo cơ quan quản lý thương mại để lưu hồ sơ. Công ty còn bắt buộc phải cho bạn học kỹ năng, phòng ngừa an toàn, ngoại ngữ, luật pháp và phong tục nơi đến, và mua cho bạn bảo hiểm tai nạn thân thể trong thời gian làm việc ở nước ngoài. Bên kia không cho xem hợp đồng, đòi tiền đặt cọc, giục bạn đi trước rồi bổ sung thủ tục sau, thì đó là loại công ty phải tránh. Lừa đảo tuyển dụng lương cao ở nước ngoài và các khu lừa đảo viễn thông xem chương 21 mục 5; lời nhắc an toàn cần tra trước khi đi và số 12308 ở chương 21, không nhắc lại. Điều lệ không đặt ngưỡng học vấn hay tuổi cho người đi làm việc; ngưỡng nằm ở tư cách của công ty, và ở chỗ nước nơi làm việc có cấp phép hay không. Công ty chỉ được ký hợp đồng với doanh nghiệp hoặc tổ chức đã được nước đó phê duyệt, không được ký với cá nhân ở nước ngoài. Quỹ dự phòng do cơ quan quản lý dùng khi công ty quỵt nợ, bạn không tự rút được. Nên thật có chuyện thì vẫn phải khiếu nại với cơ quan quản lý thương mại trước, Điều 20 cho bạn quyền khiếu nại này. Đưa trên 100 người tới cùng một nước hoặc vùng thì phải bố trí người quản lý đi cùng và báo đại sứ quán, lãnh sự quán lưu hồ sơ. Dự án ít người không có lớp bảo đảm này, càng phải tự giữ hợp đồng và biên lai chuyển tiền.🇻🇳 Ở Việt Nam
- Luật Việt Nam cũng cấm hoạt động dịch vụ đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài mà không có giấy phép, cấm mượn hay cho mượn giấy phép, cấm thu tiền môi giới của người lao động, cấm lợi dụng việc này để tổ chức xuất cảnh trái phép, mua bán người (Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng 2020, số 69/2020/QH14, Điều 7). Bộ quản lý đăng giấy phép của doanh nghiệp trên cổng thông tin điện tử; doanh nghiệp phải niêm yết bản sao giấy phép tại trụ sở và trên trang web (Điều 15).
- ⚠️ Khác Trung Quốc: ở Việt Nam doanh nghiệp được thoả thuận với người lao động về tiền ký quỹ, gửi vào tài khoản phong toả đứng tên người lao động tại ngân hàng; thanh lý hợp đồng thì nhận lại cả gốc lẫn lãi; Chính phủ quy định mức trần (Điều 25). Biện pháp bảo đảm khác ngoài ký quỹ và bảo lãnh thì bị cấm (Điều 7 khoản 10). Nên câu "không được thu tiền đặt cọc" của bản gốc không đúng nguyên văn ở Việt Nam; điều cần kiểm là tiền ký quỹ có nằm trong tài khoản phong toả đứng tên bạn hay không.
- ⚠️ Chưa kiểm chứng: mức trần tiền ký quỹ, mức trần tiền dịch vụ theo từng thị trường; chưa đọc nghị định, thông tư hướng dẫn. Nguồn VN: Luật số 69/2020/QH14 Điều 7 · Điều 15 · Điều 25 · Kiểm chứng ngày 03/11/2026
15. Ở nhà làm từ xa cho công ty nước ngoài, khoản tiền này về luật thuế là thu nhập trong nước: thuế thu nhập cá nhân tự khai, nhận ngoại tệ đi theo diện "thù lao người lao động"
Chi phí:Không tốn tiền. Mỗi năm làm quyết toán một lần, thời gian từ 1/3 đến 30/6 năm sau. Khi tiền nhận về vượt tổng mức trong năm, còn phải chuẩn bị hợp đồng thuê lao động và giấy chứng minh thu nhập. Khó là phải tự nhớ đi khai khoản thuế này. Nói đơn giản:Khoản tiền này tính là trong nước hay nước ngoài, xét theo chỗ bạn làm việc, không xét tiền chuyển từ đâu vào. Ở trong nước làm từ xa cho công ty nước ngoài thì là thu nhập trong nước, phải nộp thuế thu nhập cá nhân trong nước. Công ty nước ngoài không có cơ sở ở Trung Quốc thì không ai khấu trừ thay, khoản thuế này bạn phải tự đi khai. Tiền chuyển về thì đi theo diện "thù lao người lao động". Lợi ích:Khoản tiền này có tính là thu nhập phát sinh trong nước không, xem Điều 3 "Điều lệ thực hiện Luật Thuế thu nhập cá nhân" (Trung Quốc) (Lệnh Quốc vụ viện số 707, áp dụng từ ngày 1/1/2019). Điều lệ ghi: "Trừ khi cơ quan quản lý tài chính, thuế của Quốc vụ viện có quy định khác, các khoản thu nhập sau đây, bất kể nơi chi trả có ở trong lãnh thổ Trung Quốc hay không, đều là thu nhập phát sinh từ trong lãnh thổ Trung Quốc: (1) thu nhập có được do giữ chức vụ, được thuê, thực hiện hợp đồng… mà cung cấp lao động trong lãnh thổ Trung Quốc". Điều 6 của cùng điều lệ định nghĩa hai mục thuế. Một là tiền lương, tiền công: "Thu nhập từ tiền lương, tiền công là tiền lương, tiền công, tiền thưởng, tiền tăng lương cuối năm, chia lợi tức lao động, phụ cấp, trợ cấp mà cá nhân có được do giữ chức vụ hoặc được thuê, và các thu nhập khác liên quan tới việc giữ chức vụ hoặc được thuê". Hai là thù lao lao vụ: "Thu nhập từ thù lao lao vụ là thu nhập cá nhân có được từ làm lao vụ, gồm thu nhập có được từ thiết kế, trang trí, lắp đặt, vẽ kỹ thuật, xét nghiệm, kiểm thử, y tế, pháp luật, kế toán, tư vấn, giảng dạy, phiên dịch, thẩm định bản thảo, thư hoạ, điêu khắc, điện ảnh truyền hình, ghi âm, ghi hình, biểu diễn, trình diễn, quảng cáo, triển lãm, dịch vụ kỹ thuật, dịch vụ giới thiệu, dịch vụ môi giới, dịch vụ làm thay và các lao vụ khác". Điều 6 "Luật Thuế thu nhập cá nhân" (Trung Quốc) ghi cách tính thu nhập chịu thuế: "Thu nhập tổng hợp của cá nhân cư trú lấy số thu nhập của mỗi năm tính thuế trừ đi chi phí sáu mươi nghìn nhân dân tệ và các khoản khấu trừ chuyên biệt, khấu trừ bổ sung chuyên biệt và các khoản khấu trừ khác xác định theo pháp luật, phần còn lại là thu nhập chịu thuế". Cùng điều còn ghi "thu nhập từ thù lao lao vụ, thu nhập nhuận bút, thu nhập từ phí bản quyền lấy thu nhập trừ đi hai mươi phần trăm chi phí, phần còn lại là số thu nhập". Câu trừ 20% chỉ liệt kê ba khoản này, tiền lương, tiền công không nằm trong đó. Vậy tiền lương, tiền công được tính toàn bộ vào số thu nhập, hai mục thuế tính ra số thuế khác nhau. Điều 9: "Thuế thu nhập cá nhân lấy người có thu nhập là người nộp thuế, lấy đơn vị hoặc cá nhân chi trả thu nhập là người có nghĩa vụ khấu trừ". Điều 10: "Có một trong các trường hợp sau, người nộp thuế phải khai thuế theo pháp luật: … (2) có thu nhập chịu thuế mà không có người có nghĩa vụ khấu trừ; … (4) có thu nhập từ nước ngoài". Điều 11: "Cá nhân cư trú có thu nhập tổng hợp thì tính thuế thu nhập cá nhân theo năm… cần làm quyết toán thì phải làm quyết toán trong thời gian từ ngày một tháng ba tới ngày ba mươi tháng sáu năm sau năm có thu nhập". Tiền chuyển về xem "Biện pháp quản lý ngoại hối cá nhân" (Trung Quốc) (Lệnh số 3 năm 2006 của Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc, áp dụng từ ngày 1/2/2007). Điều 9: "Đối với việc cá nhân bán ngoại tệ và cá nhân trong nước mua ngoại tệ, thực hiện quản lý theo tổng mức năm. Trong tổng mức năm thì làm thủ tục tại ngân hàng bằng giấy tờ tuỳ thân hợp lệ của bản thân; vượt tổng mức năm thì giao dịch vãng lai làm thủ tục tại ngân hàng bằng giấy tờ tuỳ thân hợp lệ của bản thân và tài liệu chứng minh liên quan có số tiền giao dịch". Điều 7: "Ngân hàng và cá nhân khi làm nghiệp vụ ngoại hối cá nhân phải tuân thủ quy định liên quan của biện pháp này, không được chia nhỏ hay dùng cách khác để né quản lý hạn mức, cũng không được dùng chứng từ, hoá đơn thương mại giả để né quản lý tính xác thực". "Chi tiết thi hành Biện pháp quản lý ngoại hối cá nhân" (Trung Quốc) (văn bản số 1 năm 2007 của Cục Quản lý Ngoại hối Nhà nước) Điều 2: "Đối với việc cá nhân bán ngoại tệ và cá nhân trong nước mua ngoại tệ, thực hiện quản lý theo tổng mức năm. Tổng mức năm lần lượt là mỗi người mỗi năm tương đương 50.000 đô la Mỹ". Điều 10: "Cá nhân trong nước bán ngoại tệ thuộc giao dịch vãng lai không phải kinh doanh vượt tổng mức năm thì làm thủ tục tại ngân hàng bằng giấy tờ tuỳ thân hợp lệ của bản thân và các tài liệu chứng minh sau: … (7) thù lao người lao động: hợp đồng thuê lao động và giấy chứng minh thu nhập" (toàn quốc) Mức bằng chứng:A Nguồn:国务院 (Quốc vụ viện Trung Quốc) (2018). 中华人民共和国个人所得税法实施条例 (Điều lệ thực hiện Luật Thuế thu nhập cá nhân nước Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa) (Lệnh Quốc vụ viện số 707, Điều 3, 6). https://wwwgovcnzhengcezhengceku/2018-12/22/content_5351177.htm ; 全国人民代表大会常务委员会 (Uỷ ban Thường vụ Quốc hội Trung Quốc) (2018). 中华人民共和国个人所得税法 (Luật Thuế thu nhập cá nhân nước Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa) (sửa đổi lần thứ bảy năm 2018, Điều 6, 9, 10, 11). http://wwwnpcgovcnzgrdwnpcxinwen/2018-09/05/content_2060671.htm ; 国家税务总局政策法规库 (Kho chính sách pháp quy của Tổng cục Thuế Quốc gia Trung Quốc). 中华人民共和国个人所得税法 (Luật Thuế thu nhập cá nhân nước Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa) (Điều 6). https://fgkchinataxgovcnzcfgkc100009/c5193028/contenthtml ; 中国人民银行 (Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc) (2006). 个人外汇管理办法 (Biện pháp quản lý ngoại hối cá nhân) (Lệnh số 3 năm 2006 của Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc, Điều 7, 9). https://wwwgovcngongbaocontent/2007/content_786257.htm ; 国家外汇管理局 (Cục Quản lý Ngoại hối Nhà nước Trung Quốc) (2007). 个人外汇管理办法实施细则 (Chi tiết thi hành Biện pháp quản lý ngoại hối cá nhân) (汇发〔2007〕1 号, Điều 2, 10). https://wwwsafegovcnsafe/2007/0105/22509.html Ghi chú:Tính theo mục thuế nào, xét quan hệ giữa bạn và bên kia. Ký hợp đồng thuê lao động, việc do bên kia sắp xếp, thì tính là tiền lương, tiền công. Tự nhận việc theo dự án, giao sản phẩm, thì tính là thù lao lao vụ. Hai cách tính ra số thuế khác nhau, trước khi khai hãy làm rõ mình thuộc loại nào. Khi tiền chuyển về, trong một năm tương đương 50.000 đô la Mỹ trở xuống thì mang căn cước ra ngân hàng bán ngoại tệ là được; phần vượt thì phải nộp cho ngân hàng hợp đồng thuê lao động và giấy chứng minh thu nhập. Đừng vì muốn lách hạn mức mà nhờ người khác nhận tiền chia nhỏ. Những gì nói trên là trường hợp người ở trong nước, không xuất cảnh. Thật sự xuất cảnh sang nước ngoài làm cho chủ nước ngoài là một hệ khác, xem chương này mục 14 (muốn ra nước ngoài làm việc, trước hết tra xem công ty có tư cách kinh doanh hợp tác lao động với nước ngoài không). Bốn việc dưới đây sách này tạm chưa viết. Chúng đều có thể có chi phí thực tế, nhưng hiện chưa tìm được căn cứ đối chiếu được từng chữ. Một là khoản thu nhập này có phải nộp thuế giá trị gia tăng, có phải xin xuất hoá đơn thay không. Hai là làm lâu dài như vậy có phải làm giấy phép kinh doanh hoặc đăng ký hộ kinh doanh cá thể không. Ba là có đòi được quyền lợi theo luật lao động với chủ nước ngoài không, như nghỉ phép năm, tiền làm thêm giờ, bồi thường khi chấm dứt. Bốn là chuyển dữ liệu ra nước ngoài và bảo mật🇻🇳 Ở Việt Nam
- Cá nhân cư trú (có mặt ở Việt Nam từ 183 ngày trở lên trong năm, hoặc có nơi ở thường xuyên tại Việt Nam) nộp thuế thu nhập cá nhân với thu nhập chịu thuế phát sinh cả trong và ngoài lãnh thổ Việt Nam (Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025, số 109/2025/QH15, Điều 2, hiệu lực 01/7/2026; Luật năm 2007 trước đó cũng ghi như vậy ở Điều 2). Nên ở Việt Nam, làm từ xa cho công ty nước ngoài vẫn phải nộp thuế ở Việt Nam.
- ⚠️ Chưa kiểm chứng: thời hạn tự quyết toán thuế thu nhập cá nhân theo Luật Quản lý thuế 2025 (số 108/2025/QH15, hiệu lực 01/7/2026), và thủ tục nhận, bán ngoại tệ từ tiền lương nước ngoài tại ngân hàng Việt Nam; chưa đọc văn bản gốc. Nguồn VN: Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025 Điều 2 · Luật Thuế thu nhập cá nhân 2007 Điều 2 · Kiểm chứng ngày 03/11/2026
16. Không vào đơn vị mà tự làm, tiền khởi đầu trước hết xem khoản vay khởi nghiệp có bảo lãnh: cá nhân tối đa 300.000 nhân dân tệ, ngân sách trả giúp một nửa tiền lãi
Chi phí:Hỏi thông tin không tốn tiền. Trước tiên tới cơ quan nhân lực và bảo hiểm xã hội một lần để thẩm định tư cách, rồi tới tổ chức bảo lãnh và ngân hàng thực hiện (ngân hàng cho vay) mỗi nơi một lần làm thủ tục. Khó ở chỗ tiền vay rốt cuộc vẫn phải trả. Nói đơn giản:Thuộc nhóm trọng điểm như sinh viên tốt nghiệp, quân nhân xuất ngũ, người thất nghiệp, thì muốn vay tiền khởi đầu hãy xem khoản vay có ngân sách hỗ trợ lãi này trước. Cá nhân vay được tối đa 300.000 nhân dân tệ, tối đa 3 năm, ngân sách trả giúp một nửa tiền lãi. Khi xin, bạn và vợ hoặc chồng không được đứng tên khoản vay nào khác; vay mua nhà, vay mua xe, vay hỗ trợ học tập và vay tiêu dùng nhỏ không quá 50.000 nhân dân tệ thì không tính. Lợi ích:Điều kiện xin của cá nhân ghi ở Điều 6 "Biện pháp quản lý kinh phí chuyên biệt phát triển tài chính toàn diện" (Trung Quốc) (văn bản số 75 năm 2023 của Bộ Tài chính). Điều kiện thứ nhất là phải thuộc nhóm việc làm trọng điểm. Văn bản liệt kê người thất nghiệp có đăng ký ở thành thị, người khó tìm việc (gồm người khuyết tật), quân nhân xuất ngũ, người mãn hạn tù. Còn có sinh viên tốt nghiệp đại học, cao đẳng (gồm cán bộ thôn là sinh viên và du học sinh về nước), công nhân và người thất nghiệp của doanh nghiệp thuộc diện xử lý dư thừa công suất. Còn có lao động nông thôn về quê khởi nghiệp, chủ cửa hàng trên mạng, người thoát nghèo, nông dân tự khởi nghiệp ở nông thôn… Điều kiện thứ hai là không đứng tên khoản vay nào khác: "Ngoài khoản vay hỗ trợ học tập, tín dụng nhỏ cho người thoát nghèo, khoản vay mua nhà ở, khoản vay mua xe, khoản vay tiêu dùng nhỏ không quá 50.000 nhân dân tệ (gồm tiêu dùng bằng thẻ tín dụng), khi nộp đơn xin khoản vay khởi nghiệp có bảo lãnh, người xin và vợ hoặc chồng không có khoản vay nào khác". Điều 9: "Đối với khoản vay khởi nghiệp có bảo lãnh đủ điều kiện, cơ quan tài chính hỗ trợ lãi bằng 50% lãi suất thực tế của khoản vay. Đối với khoản vay khởi nghiệp có bảo lãnh được gia hạn, quá hạn, về nguyên tắc cơ quan tài chính không hỗ trợ lãi". Hỗ trợ lãi là ngân sách trả giúp bạn một nửa tiền lãi. Gia hạn là tới hạn rồi lùi thêm, quá hạn là quá hạn mà chưa trả, hai trường hợp này ngân sách không trả giúp nữa. Điều 10: khoản vay khởi nghiệp có bảo lãnh không quá 100.000 nhân dân tệ do cá nhân xin, về nguyên tắc bỏ phản bảo lãnh, không phải tìm thêm người, hay đem tài sản ra bảo lãnh cho tổ chức bảo lãnh nữa. Điều 11: khoản vay khởi nghiệp có bảo lãnh của cá nhân thuộc diện được thưởng, hỗ trợ thì "hạn mức không quá 300.000 nhân dân tệ, thời hạn vay không quá 3 năm". Hợp danh khởi nghiệp có thể nâng phù hợp, tối đa không quá 110% tổng hạn mức tối đa của các cá nhân. Trần lãi suất của khoản vay được thưởng, hỗ trợ chia ba mức: miền đông là LPR+50BPs, miền trung và miền tây LPR+150BPs, vùng đã thoát nghèo LPR+250BPs. LPR là lãi suất cho vay tham chiếu thị trường của ngân hàng, BPs là đơn vị đo lãi suất, cộng càng nhiều thì lãi càng cao. Người "trả nợ tích cực, tạo việc làm tốt, dự án khởi nghiệp tốt" thì tới hạn có thể xin tiếp, tổng số lần không quá 3 lần. Điều 8: người xin trước tiên xin cơ quan nhân lực và bảo hiểm xã hội địa phương thẩm định tư cách, rồi nộp đơn cho tổ chức bảo lãnh và ngân hàng thực hiện. Điều 12: được chính quyền cấp tỉnh đồng ý thì các địa phương có thể mở rộng phạm vi hỗ trợ, nâng hạn mức và tỷ lệ hỗ trợ lãi (toàn quốc) Mức bằng chứng:A Nguồn:财政部 (Bộ Tài chính Trung Quốc) (2023). 关于印发《普惠金融发展专项资金管理办法》的通知 (Thông báo ban hành "Biện pháp quản lý kinh phí chuyên biệt phát triển tài chính toàn diện") (财金〔2023〕75 号, Điều 6, 8, 9, 10, 11, 12). https://wwwgovcnzhengcezhengceku/202309/content_6903691.htm Ghi chú:Ngân sách trả giúp một nửa tiền lãi không thay đổi chuyện "tiền vay phải trả". Lập trường của sách này ở chương 12 mục 1 không đổi: khởi nghiệp chỉ dùng tiền mất được, không động tới vốn liếng gia đình, không ký bảo lãnh cá nhân cho khoản vay của công ty, vợ hoặc chồng càng không ký theo. Nếu bạn đã quyết định vay, khoản vay chính sách này thuộc nhóm lãi thấp nhất, đừng đụng tới vay tiêu dùng và vay ngoài. Hạn mức và phạm vi áp dụng các tỉnh có thể nâng lên, thực tế duyệt được bao nhiêu lấy lời cơ quan nhân lực và bảo hiểm xã hội địa phương năm đó làm chuẩn. Thông báo "cá nhân tối đa 200.000" thời dịch năm 2020 là văn bản tạm thời, giờ xem biện pháp này. Mở cửa hàng nên làm hộ kinh doanh cá thể hay công ty, giấy phép, khai thuế và rút lui, xem chương 12. Trợ cấp đào tạo, trợ cấp bảo hiểm xã hội và kiến tập việc làm trong thời gian thất nghiệp, xem chương 7 mục 13 (trợ cấp đào tạo nghề).🇻🇳 Ở Việt Nam
- Nhà nước cho vay hỗ trợ tạo việc làm, duy trì, mở rộng việc làm qua Ngân hàng Chính sách xã hội, từ nguồn vốn cho vay giải quyết việc làm (Luật Việc làm 2025, số 74/2025/QH15, Điều 8, hiệu lực 01/01/2026).
- Người lao động được vay khi có năng lực hành vi dân sự đầy đủ và có phương án sử dụng vốn để tạo, duy trì, mở rộng việc làm. Người dân tộc thiểu số thuộc hộ nghèo, người khuyết tật và một số nhóm khác được vay với lãi suất thấp hơn. Có cả khoản vay hỗ trợ đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng (Điều 9).
- ⚠️ Chưa kiểm chứng: mức vay tối đa, lãi suất, thời hạn vay hiện hành (Luật giao Chính phủ quy định, Điều 9 khoản 10); chưa đọc nghị định hướng dẫn. Không có cơ chế "ngân sách trả giúp một nửa lãi" giống Trung Quốc trong Luật. Nguồn VN: Luật Việc làm số 74/2025/QH15, toàn văn, Điều 8, 9 · Kiểm chứng ngày 03/11/2026