1. Quen thêm nhiều người, đừng bám riết một người: hai người có hợp nhau không, trước khi gặp mặt không đoán được

Sống Đáng Tiền

Định dạng khác: 📖 Chữ 📕 Epub
Lượt đọc: 326 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
10
Yêu Và Cưới Có Đáng Không

❊ ❊ ❊

Chương này tách câu hỏi "cưới có đáng không" thành mấy khoản tính riêng: tiền, thời gian, sức khoẻ, rủi ro pháp lý và chất lượng mối quan hệ. Mỗi khoản chỉ dùng những con số tra được nguồn, và nguồn chỉ gồm thống kê chính thức hoặc phân tích gộp (gom số liệu của nhiều nghiên cứu lại tính lại một lần). Ở đây không phán xét đạo đức, cũng không kết luận thay bạn. Các khoản sức khoẻ tính theo nguy cơ tử vong, các khoản thời gian tính theo số phút mỗi ngày, các khoản pháp luật tính theo luật viết thế nào. Ba cách tính này không quy đổi qua lại. Cách tách khoản, danh sách để tự điền và những hiểu lầm hay gặp xem bài dài: kết hôn có đáng không.

Các mục trong chương này chia theo chủ đề dưới đây, số trong ngoặc là số mục.

Tìm người yêu và hẹn hò: quen thêm nhiều người (mục 1), người ta từ chối thì dừng lại (mục 2), nhìn hành động để biết người ta có thích không (mục 3), lần lượt trả lời những câu hỏi từ nông tới sâu (mục 5), yêu xa không kém yêu gần (mục 6).

Mối quan hệ có tốt không: nhìn vào cảm nhận của chính mình trong mối quan hệ (mục 4), cãi nhau thì bàn vào sự việc, đừng công kích cá nhân (mục 17), cùng nhau đi trị liệu cặp đôi (mục 20).

Mấy khoản tính xem cưới có đáng không: xem số liệu đăng ký trước (mục 7), lợi ích sức khoẻ thì trừ hao vì là số liệu quan sát (mục 8), khoản thời gian tính theo lao động không lương (mục 9), tính chi phí rút lui (mục 15), cưới vì bố mẹ thì ghi sổ riêng (mục 16), ly hôn thì ghi rõ tiền cấp dưỡng và việc thăm con (mục 23).

Đăng ký kết hôn và khám sức khoẻ trước hôn nhân: đăng ký kết hôn chỉ cần chứng minh thư (mục 13), khám sức khoẻ một lần trước khi cưới (mục 14), đã làm cỗ cưới vẫn phải đi đăng ký kết hôn (mục 21).

Tiền và nợ: khoản tiền thì xem quy tắc mặc định của luật trước (mục 10), bố mẹ góp tiền mua nhà thì ghi rõ là cho vay hay cho hẳn (mục 11), khoản vay lớn do một bên vợ hoặc chồng đứng vay (mục 12), vợ hoặc chồng lấy tiền chung tặng quà cho người livestream, chuyển cho người ngoài (mục 22).

Cặp đôi đồng giới và xu hướng tính dục: cặp đôi đồng giới làm sẵn giấy giám hộ tự chọn và di chúc (mục 18), đừng giấu xu hướng tính dục để kết hôn (mục 19).

Chi phí:Không tốn tiền. Thời gian dành cho việc quen thêm vài người, đừng nghĩ đi nghĩ lại về cùng một người. Khó nhất là kìm mình không bám riết. Nói đơn giản:Hai nghiên cứu hẹn hò tốc độ cho người tham gia điền hơn 100 câu hỏi về chọn bạn đời trước khi gặp. Bảng hỏi chỉ tính được ai nói chung dễ thích người khác, ai nói chung được nhiều người thích, chứ không tính được hai người cụ thể có "tia lửa" với nhau không. Hợp hay không chỉ gặp mới biết. Nên quen thêm vài người thì đáng hơn dồn hết vào một người. Lợi ích:Trong hai nghiên cứu hẹn hò tốc độ, người tham gia điền trước hơn 100 thang đo tự đánh giá (bảng hỏi tự chấm điểm cho mình) liên quan tới chọn bạn đời. Nhà nghiên cứu dùng mô hình rừng ngẫu nhiên (một thuật toán tìm quy luật) để tính. Tính được "một người nói chung dễ thích người khác tới mức nào": các bảng hỏi này giải thích được 4%–18% phương sai. Phương sai là mức khác nhau giữa người này với người kia, bảng hỏi chỉ giải thích được một phần nhỏ. Cũng tính được "một người nói chung được thích tới mức nào": giải thích được 7%–27%. Nhưng "hai người cụ thể này có tia lửa với nhau không" thì không tính được, ghép đặc điểm và sở thích trước buổi gặp theo cách nào cũng không ra. Cùng nhóm nghiên cứu này trước đó còn làm một thí nghiệm hẹn hò tốc độ khác. Người tham gia tự khai mẫu người lý tưởng trước buổi gặp, ví dụ coi trọng ngoại hình hay coi trọng triển vọng kinh tế. Sở thích tự khai này không đoán được họ sẽ thích một người cụ thể nào tại buổi gặp Mức bằng chứng:A Nguồn:Joel S, Eastwick PW, Finkel EJ (2017). Is romantic desire predictable? Machine learning applied to initial romantic attraction. Psychological Science, 28(10), 1478-1489. https://doiorg/10.1177/0956797617714580 ; Eastwick PW, Finkel EJ (2008). Sex differences in mate preferences revisited: do people know what they initially desire in a romantic partner? Journal of Personality and Social Psychology, 94(2), 245-264. https://doiorg/10.1037/0022-3514.94.2.245 Ghi chú:Hai nghiên cứu chỉ cho thấy "trước khi gặp thì không tính ra được", không nói "cố thế nào cũng vô ích". Hợp hay không chỉ gặp mới biết, nên dành thời gian quen thêm vài người, mỗi người gặp thật một lần, thì đáng hơn dồn hết vào một người. Người được nghiên cứu đều là sinh viên Âu Mỹ. Chuyện yêu đương, cưới xin ở Trung Quốc khác, áp vào mình thì phải trừ hao

2. Người ta đã từ chối rõ ràng thì dừng lại; cứ đeo bám là vi phạm trật tự trị an, không phải "thành ý"

Chi phí:Không tốn tiền, cũng không tốn thời gian. Khó nhất là kìm mình: không nhắn tin nữa, không đi chờ người ta nữa. Nói đơn giản:Người ta đã nói rõ là từ chối, bạn vẫn nhắn tin liên tục, đi chờ người ta, làm ảnh hưởng tới cuộc sống bình thường của họ, thì từ tháng 1/2026 là vi phạm trật tự trị an (Trung Quốc). Có thể bị tạm giữ hành chính tới 5 ngày, hoặc phạt tới 1.000 nhân dân tệ. Tình tiết nặng hơn thì tạm giữ 5 đến 10 ngày. Công an còn có thể ra lệnh cấm bạn tiếp xúc với người kia, vi phạm thì tạm giữ thêm 5 đến 10 ngày. Lợi ích:治安管理处罚法 (Luật Xử phạt Quản lý Trị an Trung Quốc) áp dụng từ ngày 01/01/2026 tách riêng hành vi đeo bám, theo dõi thành một điểm. Điều luật viết: "nhiều lần gửi tin nhắn dâm ô, lăng mạ, đe doạ, hoặc dùng các cách quấy rầy, đeo bám, theo dõi…, làm ảnh hưởng tới cuộc sống bình thường của người khác". Hành vi này bị tạm giữ hành chính tới năm ngày, hoặc phạt tiền tới một nghìn nhân dân tệ. Tình tiết nặng hơn thì tạm giữ từ năm tới mười ngày, có thể phạt thêm tới một nghìn nhân dân tệ. Điểm này còn có thêm một tầng: được người phụ trách cơ quan công an phê duyệt, có thể buộc người vi phạm không được tiếp xúc với người bị hại trong một thời hạn nhất định. Vi phạm lệnh cấm tiếp xúc thì tạm giữ thêm từ năm tới mười ngày Mức bằng chứng:A Nguồn:全国人大常委会 (Uỷ ban Thường vụ Quốc hội Trung Quốc) (sửa đổi năm 2025). 治安管理处罚法 (Luật Xử phạt Quản lý Trị an Trung Quốc) (Điều 50 khoản 1 điểm 5, khoản 2; Điều 136). https://wwwsppgovcnsppfl/202506/t20250627_699863.shtml (bản đăng lại của Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao Trung Quốc) Ghi chú:"Theo đuổi tới cùng sẽ làm người ta cảm động" không có nghiên cứu nào ủng hộ, còn tạm giữ và lệnh cấm tiếp xúc thì giấy trắng mực đen. Hồ sơ vi phạm loại này được niêm phong, không cung cấp hay công khai cho cơ quan, cá nhân thông thường, nhưng các cơ quan liên quan được tra theo quy định nhà nước. Luật xét bạn có nhiều lần quấy rầy, đeo bám, theo dõi, làm ảnh hưởng tới cuộc sống bình thường của người kia hay không, không xét bạn nghĩ gì. Người ta đã nói rõ từ chối mà bạn vẫn tiếp tục là trường hợp dễ bị coi là quấy rầy nhất, câu này là nhận định của tác giả (gốc)

🇻🇳 Ở Việt Nam

  • ⚠️ Chưa kiểm chứng: Việt Nam xử phạt hành chính hành vi nhắn tin quấy rối, đeo bám, theo dõi người khác theo điều khoản nào và mức bao nhiêu. Nghị định 144/2021/NĐ-CP (an ninh, trật tự) có báo chí đưa tin đã được thay bằng Nghị định 282/2025/NĐ-CP từ 15/12/2025; quấy rối qua mạng, điện thoại có thể thuộc nghị định về viễn thông, an ninh mạng. Chưa đọc được văn bản gốc.
  • Bị đe doạ, theo dõi thật sự thì báo 113 hoặc công an xã, phường nơi gần nhất; giữ lại tin nhắn, ảnh chụp màn hình làm chứng cứ.

3. Muốn biết người ta có thích mình không, nhìn hành động chứ đừng đoán "tín hiệu": ai chủ động, ai sắp xếp, ai theo tiếp

Chi phí:Không tốn tiền, cũng không tốn mấy thời gian. Khó nhất là đổi thói quen: thôi ngồi đoán nét mặt và giọng điệu của người ta, chuyển sang ghi lại sự việc. Nói đơn giản:Nam nữ lạ nói chuyện chừng mười phút rồi đoán về nhau thì đoán "người kia không tán tỉnh" khá đúng, còn "người kia đang tán tỉnh" lại rất khó nhận ra. Nên đừng chỉ dựa vào nét mặt, giọng điệu trong một lần nói chuyện mà kết luận. Ai có cảm tình hơn với một người thì về sau hay chủ động nhắn tin, rủ gặp người đó hơn, chỉ có điều mối liên hệ này khá yếu. Lợi ích:Hai nghiên cứu đo độ chính xác khi người ta nhận ra việc tán tỉnh. Nghiên cứu đầu cho 52 cặp nam nữ chưa quen nói chuyện với nhau 10 đến 12 phút. Xong mỗi người tự khai mình có tán tỉnh không, và có nghĩ người kia đang tán tỉnh không. Kết quả: "những lần nói chuyện không có tán tỉnh được đoán đúng hơn, những lần có tán tỉnh lại bị đoán sai hơn". Nghiên cứu thứ hai dùng 26 đoạn video dài một phút cho 261 người ngoài cuộc đoán, kết luận giống vậy. Người ta nhận ra khá chắc "người kia không tán tỉnh", nhưng rất khó nhận ra "người kia đang tán tỉnh". Nghiên cứu thứ ba nhìn vào hành động. Nó gộp ba đợt hẹn hò tốc độ, tổng cộng 559 người, hơn 6.600 buổi hẹn, rồi theo dõi tiếp. Lúc gặp, một người có cảm tình với ai càng đặc biệt thì về sau càng hay nhắn tin, rủ người đó đi chơi. Hệ số tương quan trung bình của các mối liên hệ này khoảng 0,15 (liên hệ khá yếu). Điều này cho thấy sự quan tâm sẽ lộ ra thành hành động như chủ động liên lạc, rủ gặp. Nhưng nghiên cứu này không so hành động với nét mặt, giọng điệu xem cái nào đoán đúng hơn Mức bằng chứng:B Nguồn:Hall JA, Xing C, Brooks S (2015). Accurately detecting flirting: error management theory, the traditional sexual script, and flirting base rate. Communication Research, 42(7), 939-958. https://doiorg/10.1177/0093650214534972 ; Perilloux C, Kurzban R (2015). Do men overperceive women's sexual interest? Psychological Science, 26(1), 70-77. https://doiorg/10.1177/0956797614555727 (phía phản biện) ; Baxter A, Maxwell JA, Bales KL, Finkel EJ, Impett EA, Eastwick PW (2022). Initial impressions of compatibility and mate value predict later dating and romantic interest. PNAS, 119(45), e2206925119. https://doiorg/10.1073/pnas.2206925119 Ghi chú:Còn tranh cãi. Có nghiên cứu khác cho rằng không phải nam giới đánh giá quá cao ý định tình dục của nữ giới, mà là nữ giới khai thấp ý định của mình khi điền bảng hỏi. Rốt cuộc ai đoán đúng hơn vẫn chưa ngã ngũ. Hai nghiên cứu đầu đều không đo dấu hiệu hành động. Nghiên cứu thứ ba cho thấy cảm tình sẽ lộ ra thành nhắn tin, rủ gặp. Nhưng "nhìn hành động đúng hơn nhìn nét mặt, giọng điệu" thì chưa có nghiên cứu nào so trực tiếp, đây là suy luận của tác giả (gốc). Tác giả khuyên xem người kia có chủ động mở lời không, có sắp xếp lần gặp sau không, và khi bạn không đẩy thì họ có tự theo tiếp không

4. Mối quan hệ có tốt không, chủ yếu xem cảm nhận của chính bạn trong mối quan hệ, không phải xem điều kiện của người kia

Chi phí:Không tốn tiền, cũng không tốn mấy thời gian. Khó nhất là đổi góc nhìn: cất danh sách tiêu chuẩn chọn người đi, chuyển sang nhìn quá trình sống cùng nhau. Nói đơn giản:Thứ nói rõ nhất mối quan hệ có tốt không là cảm nhận của chính bạn, không phải điều kiện của người kia. Ví dụ bạn thấy người kia có nghiêm túc không, có trân trọng bạn không, hai người có hay cãi nhau không. Cảm nhận của bạn dùng được gấp hai đến bốn lần lời kể của người kia. Nhưng mối quan hệ về sau tốt lên hay xấu đi thì gần như bảng hỏi nào cũng không tính ra. Lợi ích:Một phân tích bằng học máy trên dữ liệu theo dõi dọc từng cặp đôi của 29 phòng thí nghiệm, 43 bộ dữ liệu; theo dõi dọc là ghi chép suốt một thời gian dài trên cùng một nhóm cặp đôi. Những yếu tố đoán chất lượng quan hệ tốt nhất đều đến từ cảm nhận của người trong cuộc về mối quan hệ: cảm thấy người kia gắn bó, cảm thấy được trân trọng, mức hài lòng về tình dục, cảm thấy người kia hài lòng, xung đột. Trong các yếu tố thuộc về cá nhân, mạnh nhất là mức hài lòng với cuộc sống, cảm xúc tiêu cực, trầm cảm, kiểu gắn bó né tránh, kiểu gắn bó lo âu. Các yếu tố về mối quan hệ này, lúc mới khảo sát, giải thích được nhiều nhất 45% phương sai. Phương sai là mức khác nhau về chất lượng quan hệ giữa cặp này với cặp kia, 45% là phần giải thích được bằng các yếu tố này. Tới cuối nghiên cứu chỉ còn giải thích được nhiều nhất 18%. Hơn nữa, sức đoán của "các yếu tố do chính mình khai" gấp hai đến bốn lần "các yếu tố do người kia khai". Ngoài cảm nhận tự khai về mối quan hệ, thêm khác biệt cá nhân và lời khai của người kia vào cũng không đoán được thêm chút nào. Mối quan hệ trong thời gian nghiên cứu tốt lên hay xấu đi thì gần như không tính ra được bằng bất kỳ bộ chỉ số tự khai nào, nguyên văn là "largely unpredictable from any combination of self-report variables" Mức bằng chứng:A Nguồn:Joel S, Eastwick PW, Allison CJ, et al. (2020). Machine learning uncovers the most robust self-report predictors of relationship quality across 43 longitudinal couples studies. Proceedings of the National Academy of Sciences, 117(32), 19061-19071. https://doiorg/10.1073/pnas.1917036117 Ghi chú:Muốn biết mối quan hệ hiện giờ có tốt không thì hỏi cảm nhận của chính mình sẽ đúng hơn so danh sách điều kiện của người kia, nhưng đừng mong đoán được nó về sau sẽ ra sao. Khoản tính gắn chất lượng mối quan hệ với sức khoẻ, xem chương này mục 17 (coi chất lượng mối quan hệ là một khoản sức khoẻ).

5. Muốn gần nhau hơn thì lần lượt trả lời một bộ câu hỏi từ nông tới sâu, đừng học "chiêu"

Chi phí:Không tốn tiền. Mất 45 phút. Nói đơn giản:Hai người lạ lần lượt trả lời 36 câu hỏi từ nông tới sâu, sau 45 phút thấy gần nhau hơn những người chỉ nói chuyện phiếm cùng thời gian. Thứ có tác dụng là thay nhau nói thật, nói sâu dần từng lớp, không phải nhờ chiêu trò. Điều này chỉ cho thấy lúc đó gần nhau hơn, không có nghĩa sẽ thành mối quan hệ lâu dài. Lợi ích:Ghép cặp hai người chưa quen, cho họ lần lượt trả lời ba nhóm câu hỏi sâu dần, tổng cộng 36 câu. Câu hỏi đi từ "bạn muốn mời ai ăn tối nhất" tới "lần gần nhất bạn khóc trước mặt người khác là khi nào". Sau 45 phút, mức thấy gần gũi cao hơn rõ rệt so với nhóm đối chứng nói chuyện phiếm cùng thời gian. Cũng cao hơn điểm trung bình mà sinh viên trong nghiên cứu tự chấm cho mối quan hệ thân thiết nhất ngoài đời của mình Mức bằng chứng:B Nguồn:Aron A, Melinat E, Aron EN, Vallone RD, Bator RJ (1997). The experimental generation of interpersonal closeness: a procedure and some preliminary findings. Personality and Social Psychology Bulletin, 23(4), 363-377. https://doiorg/10.1177/0146167297234003 Ghi chú:Mới làm một thí nghiệm, người tham gia là sinh viên, chỉ đo cảm giác gần gũi trong thời gian ngắn, không đo có thành quan hệ lâu dài được không. Cảm giác gần gũi trong thí nghiệm đến từ việc hai người thay phiên nhau, nói sâu dần từng lớp về chuyện thật của mình, không phải nhờ lời lẽ khéo, chiêu trò hay một bên tự thể hiện. Nên khi nói chuyện, cách có tác dụng là "mình kể một chút chuyện thật, rồi hỏi lại một câu sâu tương đương", hai bên thay phiên nhau

6. Yêu xa không kém yêu gần; thử thách thật sự là ba tháng đầu sau khi chuyển về cùng thành phố

Chi phí:Tốn tiền đi lại, còn tốn thời gian trên đường đi về. Gặp nhau ít hơn yêu gần. Khó nhất là chịu được cảnh lâu ngày không gặp. Nói đơn giản:Yêu xa trong thời gian xa nhau lại bền hơn. Nghiên cứu cho rằng lý do là dễ nghĩ về người kia đẹp hơn thực tế, càng ít gặp càng nghĩ đẹp. Thử thách thật sự nằm ở sau khi chuyển về cùng thành phố. Trong số liệu theo dõi, khoảng một nửa cặp yêu xa đi tới bước về ở cùng thành phố, nửa còn lại chia tay ngay trong thời gian xa nhau. Trong nửa đã đoàn tụ, một phần ba chia tay trong vòng 3 tháng. Lợi ích:Hai nghiên cứu cùng kết luận. Yêu xa trong thời gian xa nhau lại ổn định hơn yêu gần. Lý do là trong quan hệ yêu xa, mức nghĩ về người kia đẹp hơn thực tế cao hơn rõ rệt; nghiên cứu đo các mặt: lý tưởng hoá sai lệch, tình yêu lãng mạn, ký ức về mối quan hệ, cảm nhận hai người hợp nhau. Và càng ít gặp càng nghĩ đẹp. Nhưng sự ổn định này chỉ đúng khi hai người vẫn còn xa nhau, một khi đã về gần, cặp yêu xa lại dễ chia tay hơn. Nghiên cứu theo dõi chuyện từ yêu xa chuyển sang ở gần đưa ra tỷ lệ: khoảng một nửa cặp yêu xa đi tới bước dọn về ở gần nhau, nửa còn lại chia tay ngay trong thời gian xa nhau. Trong nửa đã đoàn tụ, một phần ba chia tay trong vòng 3 tháng sau khi đoàn tụ. Những thay đổi người tham gia nhắc tới sau khi đoàn tụ gồm: mất không gian riêng, biết nhiều hơn cả cái tốt lẫn cái xấu của người kia, khó sắp xếp thời gian, cãi nhau và ghen tuông nhiều hơn. Thời gian xa nhau mà các lần gặp càng thưa, lý tưởng hoá càng mạnh, thì sau đoàn tụ càng kém bền Mức bằng chứng:B Nguồn:Stafford L, Merolla AJ, Castle JD (2006). When long-distance dating partners become geographically close. Journal of Social and Personal Relationships, 23(6), 901-919. https://doiorg/10.1177/0265407506070472 ; Stafford L, Merolla AJ (2007). Idealization, reunions, and stability in long-distance dating relationships. Journal of Social and Personal Relationships, 24(1), 37-54. https://doiorg/10.1177/0265407507072578 ; Dargie E và cộng sự (2015). Journal of Sex & Marital Therapy, 41(2), 181-202. https://doiorg/10.1080/0092623X.2013.864367 (nghiên cứu về yêu xa nhắc trong phần Ghi chú) Ghi chú:Người được nghiên cứu là các cặp sinh viên Mỹ đang yêu, không gồm hôn nhân, thời điểm cũng khá cũ, đừng áp thẳng các tỷ lệ tuyệt đối. Một nghiên cứu khác khảo sát 717 người yêu xa, 425 người yêu gần. Chất lượng quan hệ của hai nhóm khác nhau rất ít, quan hệ tốt hay không chủ yếu tuỳ vào từng người và bản thân mối quan hệ, không phải khoảng cách. Nên khi quyết định có yêu xa không, đừng lấy "yêu xa kiểu gì cũng tan" làm lý do. Thứ cần chuẩn bị trước là mấy tháng sau khi đoàn tụ, lúc đó không gian riêng ít đi, hiểu nhau nhiều hơn, cãi nhau và ghen tuông cũng nhiều hơn

7. Xem số liệu đăng ký trước rồi hẵng nghe người lớn: tỷ lệ kết hôn, tỷ lệ ly hôn mỗi cái tính theo cách nào

Chi phí:Không tốn tiền. Đọc một lượt đoạn đăng ký hôn nhân trong thông cáo thống kê hằng năm của Bộ Dân chính (Trung Quốc), mất vài phút. Nói đơn giản:Năm 2024 cả Trung Quốc đăng ký kết hôn 6,106 triệu cặp, ít hơn năm trước hai phần mười, ly hôn 3,513 triệu cặp. Trên mạng nói tỷ lệ ly hôn quá nửa, là lấy hai số này chia cho nhau, khoảng 57,5%. Nhưng người ly hôn và người kết hôn không phải cùng một nhóm, không thể hiểu thành một nửa số cuộc hôn nhân sẽ tan. Tỷ lệ kết hôn 4,3‰ và tỷ lệ ly hôn 2,5‰ trong thông cáo là chia cho dân số cả nước. Lợi ích:Năm 2024 cả nước (Trung Quốc) làm thủ tục đăng ký kết hôn theo luật 6,106 triệu cặp, giảm 20,5% so với năm trước, tỷ lệ kết hôn 4,3‰. Cùng năm làm thủ tục ly hôn theo luật 3,513 triệu cặp, trong đó ly hôn đăng ký tại cơ quan dân chính 2,622 triệu cặp, ly hôn do toà xử hoặc hoà giải 0,891 triệu cặp. Tỷ lệ ly hôn 2,5‰. Thông cáo chú thích: tỷ lệ kết hôn (ly hôn) = số cặp kết hôn (ly hôn) trong năm / dân số trung bình trong năm × 1000‰. Đây là "tỷ lệ thô", mẫu số là toàn bộ dân số, không phải số người đã kết hôn Mức bằng chứng:A Nguồn:民政部 (Bộ Dân chính Trung Quốc) (2025). 2024 年民政事业发展统计公报 (Thông cáo thống kê phát triển sự nghiệp dân chính năm 2024) (mục 5.(2).1 dịch vụ đăng ký hôn nhân, chú thích 5), bản web và bản PDF. https://wwwmcagovcnn1288/n1294/n1554/c1662004999980006190/contenthtml, https://wwwmcagovcngdnpsn2445/n2451/n2458/n2681/c1662004999980006189/attr/400985.pdf Ghi chú:Câu "tỷ lệ ly hôn trên 50%" hay gặp trên mạng là lấy số cặp ly hôn trong năm chia cho số cặp kết hôn trong năm, 351,3 / 610,6 ≈ 57,5%. Cái này gọi là "tỷ số ly hôn trên kết hôn". Hai số đem chia không phải cùng một nhóm người, trong thông cáo cũng không có chỉ số này, nên không thể hiểu thành "một nửa số cuộc hôn nhân sẽ tan". Muốn tính "xác suất một cuộc hôn nhân cuối cùng tan vỡ", phải bám theo cùng một nhóm người kết hôn mà thống kê suốt về sau; chương này không tìm được số liệu chính thức loại đó

8. Tính cả lợi ích sức khoẻ của việc kết hôn, nhưng trừ hao vì đó là số liệu quan sát

Chi phí:Không tốn tiền, cũng không tốn thời gian. Chỉ cần nhớ một điều: các con số này nói rằng trong nhóm người đã kết hôn, tỷ lệ tử vong thấp hơn; đó là hai chuyện xảy ra cùng lúc, không phân biệt được có phải kết hôn làm bạn sống lâu hơn không. Nói đơn giản:Ở người cao tuổi, người đã kết hôn có khả năng tử vong trong cùng khoảng thời gian thấp hơn người không có vợ chồng khoảng 12%; người chưa từng kết hôn cao hơn người đã kết hôn khoảng 24%. Nhưng đó chỉ là hai chuyện xảy ra cùng lúc, không phân biệt được có phải nhờ kết hôn không. Các con số này gần như đều từ Âu Mỹ, với Trung Quốc chỉ dùng để tham khảo độ lớn. Lợi ích:Một phân tích gộp về người cao tuổi, gom nhiều nghiên cứu lại tính lại, tổng cộng 53 nhóm so sánh, hơn 250.000 người. Thứ được gộp đều là nghiên cứu đoàn hệ, chỉ theo dõi ghi chép, không chia nhóm đối chứng. Tử vong do mọi nguyên nhân ở người đã kết hôn so với người không có vợ chồng: RR 0,88, khoảng tin cậy 95% từ 0,85 đến 0,91 (RR là nguy cơ tương đối), khả năng tử vong trong cùng khoảng thời gian thấp hơn khoảng 12%. Cũng trong nghiên cứu đó, goá là 1,11, ly hôn hoặc ly thân là 1,16, chưa kết hôn là 1,11, lần lượt cao hơn khoảng 11%, 16%, 11%. Nam và nữ không khác nhau. Ước tính thận trọng nhất là RR 0,94, chỉ thấp hơn khoảng 6%. Một phân tích gộp khác so người chưa kết hôn (chưa từng kết hôn) với người đã kết hôn, dùng 95 bài báo, hơn 500 triệu người. Kết quả HR 1,24 (từ 1,19 đến 1,30), khả năng tử vong trong cùng khoảng thời gian cao hơn khoảng 24%. Và càng lớn tuổi, chênh lệch càng nhỏ. Còn một phân tích gộp tách theo giới, 21 nghiên cứu, hơn 7,89 triệu người: dù nam hay nữ, không có vợ chồng đều đi kèm tử vong chung, tử vong do ung thư, tử vong do tim mạch. Phía nam giới, chênh lệch về tử vong do tim mạch và tử vong chung lớn hơn. Nam chưa kết hôn so với nữ chưa kết hôn: tử vong do đột quỵ nhiều hơn 31%, tử vong do mọi nguyên nhân nhiều hơn 9% Mức bằng chứng:A (còn tranh cãi) Nguồn:Manzoli L, et al. (2007). Marital status and mortality in the elderly: a systematic review and meta-analysis. Soc Sci Med 64:77–94. https://doiorg/10.1016/jsocscimed.2006.08.031 ; Roelfs DJ, et al. (2011). The rising relative risk of mortality for singles: meta-analysis and meta-regression. Am J Epidemiol 174(4):379–389. https://doiorg/10.1093/ajekwr111 ; Wang Y, et al. (2020). Sex differences in the association between marital status and the risk of cardiovascular, cancer, and all-cause mortality: a systematic review and meta-analysis of 7,881,040 individuals. Glob Health Res Policy 5:4. https://doiorg/10.1186/s41256-020-00133-8 Ghi chú:Chỗ còn tranh cãi là người kết hôn có thể vốn đã được "chọn lọc", ví dụ người khoẻ hơn thì dễ kết hôn hơn. Đây là tác giả (gốc) suy ra từ thiết kế nghiên cứu, cả ba phân tích gộp đều không tính phần chọn lọc chiếm bao nhiêu. Cả ba phân tích gộp đều dùng số liệu quan sát trên nhóm người có sẵn, chỉ theo dõi ghi chép, không chia nhóm đối chứng. Chính các tác giả cũng viết là có sai lệch do xuất bản hoặc hạn chế về phương pháp. Roelfs còn thấy nghiên cứu làm càng chặt thì chênh lệch tính ra càng nhỏ. Các con số này chủ yếu từ người Âu Mỹ, với Trung Quốc chỉ dùng để tham khảo độ lớn

9. Khoản thời gian thì tính theo "lao động không lương"; bàn rõ chia việc rồi hẵng đăng ký kết hôn

Chi phí:Không tốn tiền. Trước khi cưới bỏ ra một hai tiếng, bàn cho rõ ai làm việc nhà, ai chăm già chăm trẻ, công việc của ai nhường, những việc không lương này chia thế nào, rồi sau đó làm theo. Khó nhất là nói thẳng ra, đừng lần lữa không nói. Nói đơn giản:Điều tra sử dụng thời gian toàn quốc (Trung Quốc) thống kê những việc không lương như việc nhà, ở bên chăm sóc người nhà. Trong số người có làm trong ngày, nam trung bình mỗi ngày 1 giờ 52 phút, nữ 3 giờ 29 phút. Điều tra không chia nhóm theo đã kết hôn hay chưa, nên "cưới rồi việc nhà nhiều thêm bao nhiêu" không có số chính thức, chênh lệch giữa nam và nữ này chỉ dùng làm mức trần để tham khảo. Chia việc thế nào thì có thể bàn thành kiểu khác trước khi đăng ký kết hôn. Lợi ích:Điều tra sử dụng thời gian toàn quốc năm 2024 (Trung Quốc). Lao động không lương là việc nhà, ở bên chăm sóc người nhà, những việc không có thù lao. Người có làm những việc này trong ngày dành trung bình 2 giờ 45 phút mỗi ngày, trong đó nam 1 giờ 52 phút, nữ 3 giờ 29 phút. Tỷ lệ người có làm những việc này trong một ngày: nam 67,5%, nữ 83,9%. Việc nhà của người dân trung bình mỗi ngày 1 giờ 17 phút, chỉ tính người có làm thì 1 giờ 59 phút, ít hơn năm 2018 là 28 phút. Ở bên chăm sóc người nhà trung bình mỗi ngày 30 phút, chỉ tính người có làm thì 1 giờ 46 phút. Số năm 2018: việc nhà nam 45 phút, nữ 2 giờ 6 phút; ở bên chăm sóc con cái nam 17 phút, nữ 53 phút Mức bằng chứng:A Nguồn:国家统计局 (Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc) (2024). 第三次全国时间利用调查公报 (Thông cáo điều tra sử dụng thời gian toàn quốc lần thứ ba) (số 2, số 3). https://wwwstatsgovcnsjzxfb/202410/t20241031_1957216.html, https://wwwstatsgovcnsjzxfb/202410/t20241031_1957215.html ; 国家统计局 (Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc) (2019). 2018 年全国时间利用调查公报 (Thông cáo điều tra sử dụng thời gian toàn quốc năm 2018). https://wwwstatsgovcnsjzxfb/202302/t20230203_1900224.html Ghi chú:Hai lần điều tra đều chỉ chia nhóm theo giới, thành thị nông thôn, tuổi, không chia theo đã kết hôn hay chưa. Nên "cưới rồi việc nhà nhiều thêm bao nhiêu" không có số chính thức, chỉ dùng chênh lệch giữa nam và nữ làm mức trần để tham khảo. Các con số là trung bình cả nước, hai bạn hoàn toàn có thể bàn ra một cách chia việc khác

10. Khoản tiền khi kết hôn: xem quy tắc mặc định của luật trước, rồi mới quyết có cần thoả thuận bằng văn bản không

Chi phí:Không tốn tiền. Đọc một lượt mấy điều về tài sản trong phần Hôn nhân gia đình của 民法典 (Bộ luật Dân sự Trung Quốc). Cần thì hai người ký một bản thoả thuận tài sản bằng văn bản; luật chỉ đòi viết thành văn bản, không bắt phải công chứng. Khó nhất là nói thẳng chuyện tiền từ trước. Nói đơn giản:Không ký thoả thuận bằng văn bản thì luật mặc định lương thưởng kiếm được sau khi cưới, thu nhập từ kinh doanh và đầu tư, tài sản được thừa kế hay được tặng đều là của chung hai người. Tài sản có trước khi cưới, tài sản mà di chúc hoặc hợp đồng tặng cho ghi rõ chỉ cho một người, là tài sản riêng. Hai người có thể thoả thuận bằng văn bản là của ai người nấy giữ, ký rồi thì có hiệu lực ràng buộc. Người gánh nhiều hơn vì nuôi con, chăm người già, khi ly hôn có quyền đòi bù đắp. Lợi ích:Quy tắc mặc định khi không có thoả thuận riêng: lương thưởng, thù lao lao động, thu nhập từ sản xuất kinh doanh và đầu tư, thu nhập từ sở hữu trí tuệ, tài sản được thừa kế hoặc được tặng cho có được sau khi cưới, thuộc sở hữu chung của vợ chồng (Điều 1062). Tài sản có trước khi cưới, tiền bồi thường thiệt hại về thân thể, tài sản mà di chúc hoặc hợp đồng tặng cho ghi rõ chỉ thuộc về một bên, đồ dùng sinh hoạt riêng của một bên, là tài sản riêng (Điều 1063). Hai bên có thể thoả thuận bằng văn bản cho tài sản trước và sau khi cưới thuộc về từng người, thuộc chung, hoặc một phần riêng một phần chung. Thoả thuận này có hiệu lực ràng buộc về mặt pháp luật với cả hai (Điều 1065). Bên gánh nhiều nghĩa vụ hơn vì nuôi dạy con, chăm sóc người già, hỗ trợ công việc của bên kia, khi ly hôn có quyền đòi bù đắp (Điều 1088) Mức bằng chứng:A Nguồn:全国人民代表大会 (Quốc hội Trung Quốc) (2020). 中华人民共和国民法典 (Bộ luật Dân sự nước CHND Trung Hoa) (áp dụng từ ngày 01/01/2021, Điều 1062, 1063, 1065, 1088). Cơ sở dữ liệu pháp luật quốc gia https://flknpcgovcndetail?title=%E4%B8%AD%E5%8D%8E%E4%BA%BA%E6%B0%91%E5%85%B1%E5%92%8C%E5%9B%BD%E6%B0%91%E6%B3%95%E5%85%B8&id=ff808081729d1efe01729d50b5c500bf ; toàn văn điều luật xem bản đăng lại trên Công báo Toà án Nhân dân Tối cao http://gongbaocourtgovcnDetails/7f184078694d811fb3314f6af9accfhtml Ghi chú:Sính lễ, đám cưới, nhà cưới không có thống kê chính thức, mục này không ghi số. Khoản bù đắp theo Điều 1088 là bao nhiêu thì trước hết hai người tự bàn, bàn không xong thì toà quyết, không có công thức cố định. Thoả thuận tài sản bằng văn bản có ích cho cả hai bên: bên thu nhập cao dùng được, bên làm nhiều việc không lương như việc nhà, chăm sóc người nhà cũng dùng được

🇻🇳 Ở Việt Nam

  • Mặc định tương tự: tài sản tạo ra, thu nhập trong thời kỳ hôn nhân là tài sản chung; tài sản có trước khi cưới, được thừa kế riêng, tặng cho riêng là tài sản riêng (Điều 33, 43 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, số 52/2014/QH13). Không chứng minh được là tài sản riêng thì coi là tài sản chung (Điều 33 khoản 3).
  • Khác Trung Quốc: muốn chọn chế độ tài sản theo thoả thuận thì phải lập trước khi kết hôn, bằng văn bản có công chứng hoặc chứng thực (Điều 47). Chưa lập trước khi cưới thì sau khi cưới không chuyển sang chế độ này được nữa; khi đó vẫn có thể thoả thuận chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân (Điều 38) hoặc nhập tài sản riêng vào tài sản chung (Điều 46). Đã lập thoả thuận trước khi cưới thì sau khi cưới được sửa đổi, bổ sung (Điều 49).
  • Khi ly hôn, tài sản chung chia đôi nhưng có tính công sức đóng góp; "lao động của vợ, chồng trong gia đình được coi như lao động có thu nhập" (Điều 59 khoản 2 điểm b). Nguồn VN: Luật HN&GĐ 2014 Điều 33 · Điều 43 · Điều 47 · Điều 38 · Điều 46 · Điều 49 · Điều 59 · Kiểm chứng ngày 03/11/2026

11. Bố mẹ góp tiền mua nhà: ghi rõ là cho vay hay cho hẳn ngay lúc chuyển tiền

Chi phí:Không tốn tiền. Ngay hôm góp tiền viết một trang giải thích, ghi rõ khoản tiền này là tặng cho ai, hay cho ai vay; bố mẹ bỏ tiền và con đều ký. Nếu ghi là cho vay thì để cả hai vợ chồng cùng ký, nội dung chuyển khoản cũng ghi đúng câu đó. Nói đơn giản:Bố mẹ bỏ tiền mua nhà trước khi cưới thì mặc định là chỉ cho con mình. Tiền bỏ ra sau khi cưới mà không có thoả thuận thì tính là tài sản chung của vợ chồng. Từ tháng 2/2025, sau khi cưới, bố mẹ một bên bỏ toàn bộ tiền mà không ghi rõ chỉ cho con mình, thì khi ly hôn toà có thể xử nhà cho con của bên bỏ tiền, rồi mới quyết có bù cho bên kia không. Muốn tính là khoản vay thì ghi rõ ngay hôm đó, hai bên cùng ký. Lợi ích:Bố mẹ bỏ tiền mua nhà cho hai người trước khi cưới thì được xác định là tặng cho riêng con mình. Trừ khi bố mẹ nói rõ là tặng cho cả hai. Tiền bỏ ra sau khi cưới: có thoả thuận thì theo thoả thuận. Không có thoả thuận hoặc thoả thuận không rõ thì xử theo nguyên tắc tài sản chung của vợ chồng. Từ ngày 01/02/2025 còn thêm một điều. Trong thời kỳ hôn nhân, bố mẹ một bên bỏ toàn bộ tiền, mà hợp đồng tặng cho không ghi rõ chỉ tặng con mình, thì khi chia tài sản ly hôn, toà có thể xử nhà thuộc về con của người bỏ tiền. Xử xong mới cân nhắc tổng hợp mấy yếu tố để quyết có bù cho bên kia không, bù bao nhiêu. Các yếu tố đó là thời gian chung sống và việc sinh con chung, lỗi dẫn tới ly hôn, mức đóng góp cho gia đình, giá thị trường của căn nhà lúc ly hôn. Bố mẹ một bên bỏ một phần tiền, hoặc bố mẹ hai bên đều bỏ tiền, thì dựa vào nguồn tiền và tỷ lệ góp để xử nhà cho một bên, kèm khoản bù hợp lý (toàn Trung Quốc) Mức bằng chứng:A Nguồn:最高人民法院 (Toà án Nhân dân Tối cao Trung Quốc) (2020). 关于适用《民法典》婚姻家庭编的解释(一) (Giải thích (1) về áp dụng phần Hôn nhân gia đình của Bộ luật Dân sự) (法释〔2020〕22 号 (Pháp thích [2020] số 22), Điều 29). https://wwwcourtgovcnfabuxiangqing/282071.html ; 最高人民法院 (Toà án Nhân dân Tối cao Trung Quốc) (2025). 关于适用《民法典》婚姻家庭编的解释(二) (Giải thích (2) về áp dụng phần Hôn nhân gia đình của Bộ luật Dân sự) (法释〔2025〕1 号 (Pháp thích [2025] số 1), Điều 8). https://wwwcourtgovcnzixunxiangqing/452771.html ; 全国人大 (Quốc hội Trung Quốc) (2020). 民法典 (Bộ luật Dân sự Trung Quốc) (Điều 1062 khoản 1 điểm 4). https://wwwsppgovcnsppfl/202006/t20200602_463888.shtml Ghi chú:Ghi rõ có ích cho cả hai bên. Bố mẹ bỏ tiền không phải trông vào việc tới lúc ly hôn mới viết bổ sung một tờ giấy vay để giữ lại khoản góp. Sau khi Giải thích (2) có hiệu lực, ai bỏ tiền tự nó đã là căn cứ chia nhà, không chỉ xem sổ nhà đứng tên ai. Bên nhận tiền cũng không phải đợi tới lúc ly hôn mới biết khoản tiền này tính là gì. Muốn làm theo kiểu vay thì làm cho đúng kiểu vay: hai bên nói rõ là vay, thoả thuận trả thế nào, chuyển khoản ghi rõ, cần thì giữ lại chứng từ trả nợ. Thiếu một thứ, ra toà đều phải giải thích

🇻🇳 Ở Việt Nam

  • Tài sản "được tặng cho riêng trong thời kỳ hôn nhân" là tài sản riêng; được "tặng cho chung" là tài sản chung (Điều 43, Điều 33 Luật Hôn nhân và gia đình 2014).
  • Tranh chấp mà không chứng minh được là tài sản riêng thì coi là tài sản chung (Điều 33 khoản 3). Nên bố mẹ cho riêng con mình hay cho vay thì càng phải có giấy tờ ghi rõ ngay từ đầu.
  • ⚠️ Chưa kiểm chứng: Việt Nam có hướng dẫn riêng của Toà án nhân dân tối cao về nhà do bố mẹ một bên bỏ tiền mua giống Giải thích (2) của Trung Quốc hay không. Nguồn VN: Luật HN&GĐ 2014 Điều 43 · Điều 33 · Kiểm chứng ngày 03/11/2026

12. Khoản vay lớn do vợ hoặc chồng đứng vay một mình: bạn không ký, cũng không thừa nhận về sau, thì không tự động thành nợ của bạn

Chi phí:Không tốn tiền. Đừng ký "người cùng vay", "người bảo lãnh" trên giấy vay, giấy bảo lãnh của vợ hoặc chồng. Cũng đừng nhắn những câu kiểu "khoản này bọn mình sẽ trả", vì nó có thể bị coi là bạn đã thừa nhận khoản nợ này về sau. Khó nhất là khi bị đòi nợ, kìm mình không đáp lời. Nói đơn giản:Khoản tiền vợ hoặc chồng giấu bạn đi vay, chỉ cần rõ ràng vượt quá chi tiêu sinh hoạt hằng ngày của gia đình, bạn lại không ký, không thừa nhận về sau, thì không tự động thành nợ của bạn. Người đòi nợ phải tự chứng minh tiền này đã dùng cho cuộc sống chung hoặc việc làm ăn chung. Nhưng khoản tiền như mua nhà, nếu đã thật sự thành căn nhà hai người cùng ở hoặc cùng sở hữu, thì bên kia thường chứng minh được điểm này. Lợi ích:Những khoản vay sau đây là nợ chung của vợ chồng (Trung Quốc). Một là hai vợ chồng cùng ký tên. Hai là một bên thừa nhận về sau, tức là sau đó nhận khoản nợ này, cả hai cùng nhận. Ba là một bên, trong thời kỳ hôn nhân, đứng tên cá nhân vay vì nhu cầu sinh hoạt hằng ngày của gia đình. Khoản một bên đứng tên cá nhân vay, rõ ràng vượt quá chi tiêu hằng ngày của gia đình, thì không phải nợ chung của vợ chồng. Ngoại lệ là chủ nợ (bên đi đòi) chứng minh được khoản tiền này dùng cho cuộc sống chung, việc sản xuất kinh doanh chung của vợ chồng, hoặc là khoản cả hai cùng nhận. Tiền mua nhà rõ ràng vượt quá nhu cầu sinh hoạt hằng ngày của gia đình, nghĩa vụ chứng minh thuộc về bên đòi nợ, người đòi nợ phải tự đưa ra chứng cứ. Nhưng khoản tiền này nếu đã thật sự thành căn nhà vợ chồng cùng ở hoặc cùng sở hữu, chủ nợ thường chứng minh được tới điểm "dùng cho cuộc sống chung của vợ chồng". Vì vậy bước thật sự có tác dụng là bước ở mục 11 (bố mẹ góp tiền thì ghi rõ là cho vay hay cho hẳn) (toàn Trung Quốc, từ năm 2021) Mức bằng chứng:A Nguồn:全国人大 (Quốc hội Trung Quốc) (2020). 民法典 (Bộ luật Dân sự Trung Quốc) (Điều 1064). https://wwwsppgovcnsppfl/202006/t20200602_463888.shtml ; 最高人民法院 (Toà án Nhân dân Tối cao Trung Quốc) (sửa đổi lần hai năm 2020). 关于审理民间借贷案件适用法律若干问题的规定 (Quy định về một số vấn đề áp dụng pháp luật khi xét xử vụ án vay mượn dân sự) (Điều 15, 16). http://gongbaocourtgovcnDetails/94b6623974526df7d2430a3c73f050.html (Công báo Toà án Nhân dân Tối cao Trung Quốc) Ghi chú:Lúc ly hôn chia tài sản, bố mẹ bên kia bỗng đưa ra một bản thoả thuận vay chỉ có chữ ký của vợ hoặc chồng bạn, thì xét theo hai bước. Bước một xem khoản vay này có thật sự xảy ra không. Bạn nói tiền chưa hề được giao, và giải thích được hợp lý, thì toà sẽ xét tổng hợp mấy điều. Gồm số tiền vay, tiền được giao bằng cách nào, khả năng kinh tế của hai bên, cách giao dịch thường ngày, tài sản có biến động tương ứng không, nhân chứng nói gì. Bên kia chỉ đưa ra được chứng từ chuyển khoản thì vẫn phải chứng minh khoản vay này có thật. Bước hai, khoản vay có thật rồi mới xét có phải nợ chung không. Quy tắc chung về giấy vay và giấy bảo lãnh xem chương 8 mục 18

🇻🇳 Ở Việt Nam

  • Nợ chung của vợ chồng gồm: nghĩa vụ từ giao dịch hai vợ chồng cùng thoả thuận, nghĩa vụ một bên làm để đáp ứng nhu cầu thiết yếu của gia đình, và mấy trường hợp khác (Điều 37 Luật Hôn nhân và gia đình 2014). Nhu cầu thiết yếu là ăn, mặc, ở, học tập, khám chữa bệnh và nhu cầu sinh hoạt thông thường không thể thiếu (Điều 3 khoản 20).
  • Vợ chồng liên đới chịu trách nhiệm với các nghĩa vụ ở Điều 37 (Điều 27). Khoản vay lớn một bên tự ký, không thuộc các trường hợp trên, thì về nguyên tắc là nghĩa vụ riêng của người vay. ⚠️ Chưa kiểm chứng: Việt Nam phân chia nghĩa vụ chứng minh giữa chủ nợ và vợchồng người vay thế nào. Nguồn VN: Luật HN&GĐ 2014 Điều 37 · Điều 27 · Điều 3 · Kiểm chứng ngày 03/11/2026

13. Đăng ký kết hôn chỉ cần chứng minh thư và một bản cam kết có chữ ký: không cần sổ hộ khẩu, không mất tiền, cấp giấy ngay tại chỗ

Chi phí:Không tốn tiền. Hai người đều phải có mặt. Làm xong thường mất vài chục phút. Nói đơn giản:Từ tháng 5/2025, đăng ký kết hôn (Trung Quốc) chỉ cần hai thứ: chứng minh thư của mình, cộng một bản cam kết có chữ ký. Bản cam kết ghi rõ mình chưa có vợ hoặc chồng, và giữa mình với người kia không có quan hệ cùng dòng máu trực hệ hay họ hàng bàng hệ trong phạm vi ba đời. Không cần mang sổ hộ khẩu, cũng không phải về nơi đăng ký hộ khẩu của một bên để làm. Đăng ký không thu một đồng nào, đủ điều kiện thì cấp giấy ngay tại chỗ. Lợi ích:Điều lệ Đăng ký hôn nhân mới (Trung Quốc) áp dụng từ ngày 10/5/2025 đã đổi giấy tờ mà công dân đại lục phải nộp khi kết hôn. Điều lệ viết chỉ cần xuất trình hai thứ: "(1) chứng minh thư nhân dân của bản thân; (2) bản cam kết có chữ ký rằng bản thân chưa có vợ hoặc chồng, và không có quan hệ cùng dòng máu trực hệ hay họ hàng bàng hệ trong phạm vi ba đời với người kia". Sổ hộ khẩu không còn là giấy tờ bắt buộc. Cơ quan đăng ký là "cơ quan dân chính của chính quyền nhân dân cấp huyện, hoặc chính quyền nhân dân cấp hương (trấn) do chính quyền cấp tỉnh, khu tự trị, thành phố trực thuộc trung ương chỉ định theo nguyên tắc thuận tiện cho dân". Giới hạn "tới nơi đăng ký hộ khẩu thường trú của một bên" trong điều lệ cũ đã bỏ. Điều lệ còn ghi rõ "cơ quan đăng ký hôn nhân làm thủ tục đăng ký hôn nhân không được thu phí". Điều lệ cũng ghi rõ "với đương sự đủ điều kiện kết hôn, phải đăng ký ngay tại chỗ, cấp giấy chứng nhận kết hôn". Các trường hợp không được đăng ký, điều lệ liệt kê bốn: "(1) chưa đủ tuổi kết hôn theo luật; (2) không phải hai bên nam nữ hoàn toàn tự nguyện; (3) một bên hoặc cả hai bên đã có vợ hoặc chồng; (4) có quan hệ cùng dòng máu trực hệ hoặc họ hàng bàng hệ trong phạm vi ba đời" Mức bằng chứng:A Nguồn:国务院 (Quốc vụ viện Trung Quốc) (2025). 婚姻登记条例 (Điều lệ Đăng ký hôn nhân) (Lệnh Quốc vụ viện số 804, Điều 2, 6, 8, 9, 10). https://wwwgovcnzhengcezhengceku/202504/content_7017752.htm Ghi chú:Cơ quan đăng ký chỉ từ chối trong bốn trường hợp: chưa đủ tuổi kết hôn theo luật, không phải hai bên hoàn toàn tự nguyện, một bên hoặc cả hai đã có vợ hoặc chồng, hai người cùng dòng máu trực hệ hoặc họ hàng bàng hệ trong phạm vi ba đời. Chỗ có thể thu tiền chỉ là các dịch vụ xung quanh như chụp ảnh, photo. Bản thân việc đăng ký không thu một đồng, gặp "phí làm giấy", "phí làm nhanh" thì từ chối thẳng và khiếu nại. Thời gian cân nhắc 30 ngày khi đăng ký ly hôn xem chương này mục 15 (chi phí rút lui). Hậu quả của việc chỉ làm đám cưới mà không đăng ký xem chương này mục 21 (đã làm cỗ cưới vẫn phải đi đăng ký kết hôn)

🇻🇳 Ở Việt Nam

  • Đăng ký kết hôn miễn lệ phí với công dân Việt Nam cư trú trong nước (Điều 11 khoản 1 điểm b Luật Hộ tịch 2014, số 60/2014/QH13).
  • Hai bên nộp tờ khai đăng ký kết hôn và cùng có mặt; đủ điều kiện thì ghi vào Sổ hộ tịch và trao Giấy chứng nhận kết hôn ngay; cần xác minh thì không quá 5 ngày làm việc (Điều 18 Luật Hộ tịch 2014).
  • Tuổi kết hôn: nam từ đủ 20, nữ từ đủ 18; Nhà nước không thừa nhận hôn nhân cùng giới (Điều 8 Luật Hôn nhân và gia đình 2014).
  • ⚠️ Chưa kiểm chứng: danh sách giấy tờ phải xuất trình hiện nay (căn cước, giấy xác nhận tình trạng hôn nhân khi nào còn phải nộp) sau các thay đổi về dữ liệu dân cư và chính quyền hai cấp năm 2025. Nguồn VN: Luật Hộ tịch 2014 Điều 11 · Điều 18 · Luật HN&GĐ 2014 Điều 8 · Kiểm chứng ngày 03/11/2026

14. Khám sức khoẻ trước hôn nhân một lần; có bệnh nặng thì bắt buộc phải nói thật với người kia trước khi đăng ký

Chi phí:Phần lớn địa phương (Trung Quốc) miễn hoặc giảm phí cho người trong độ tuổi. Tự trả cũng chỉ vài trăm nhân dân tệ. Mất nửa ngày. Nói đơn giản:Có bệnh nặng mà không nói thật với người kia trước khi đăng ký, thì người kia có thể ra toà yêu cầu huỷ cuộc hôn nhân này. Phải yêu cầu trong vòng một năm kể từ ngày biết. Bản thân việc khám sức khoẻ trước hôn nhân từ năm 2003 đã không còn là điều kiện bắt buộc trước khi đăng ký, đi hay không là tự nguyện. Chi phí tuỳ chính sách địa phương, mất nửa ngày. Lợi ích:Hậu quả pháp lý của việc giấu bệnh thì rõ ràng. Điều lệ Đăng ký hôn nhân mới (Trung Quốc) quy định "một bên đương sự mắc bệnh nặng thì phải nói thật với bên kia trước khi đăng ký kết hôn; không nói thật thì bên kia có thể căn cứ Điều 1053 民法典 (Bộ luật Dân sự Trung Quốc) yêu cầu toà án nhân dân huỷ hôn nhân". Nhà nước (Trung Quốc) coi khám sức khoẻ trước hôn nhân là cửa đầu tiên để phòng dị tật bẩm sinh. Mục tiêu hiện hành là "tỷ lệ khám sức khoẻ trước hôn nhân, tỷ lệ bao phủ khám sức khoẻ trước mang thai trong nhóm đối tượng lần lượt giữ ở mức 70% và 80% trở lên". Văn bản còn yêu cầu "đặt cơ sở khám sức khoẻ trước hôn nhân gần nơi đăng ký kết hôn cho dân tiện". Văn bản cũng đẩy mạnh dịch vụ "một cửa" gồm "đăng ký kết hôn, khám sức khoẻ trước hôn nhân, tư vấn sinh đẻ". Bộ luật Dân sự Trung Quốc quy định, một bên mắc bệnh nặng thì phải nói thật trước khi đăng ký kết hôn; không nói thật thì bên kia có thể yêu cầu toà án nhân dân huỷ hôn nhân. Yêu cầu huỷ hôn nhân phải đưa ra trong vòng một năm kể từ ngày biết hoặc lẽ ra phải biết lý do huỷ. Khám sức khoẻ trước hôn nhân không phải điều kiện bắt buộc trước khi đăng ký. Uỷ ban Y tế thành phố Thái An (Trung Quốc) năm 2022, khi trả lời một kiến nghị của Chính hiệp, đã ghi rõ: "Điều lệ Đăng ký hôn nhân năm 2003, cùng với việc bỏ 'khám sức khoẻ trước hôn nhân bắt buộc', đã yêu cầu rõ cơ quan đăng ký hôn nhân khi làm thủ tục không được kèm thêm nghĩa vụ nào khác". Danh sách giấy tờ đăng ký kết hôn ở Điều 8 điều lệ hiện hành cũng không có giấy khám sức khoẻ trước hôn nhân Mức bằng chứng:B Nguồn:全国人大 (Quốc hội Trung Quốc) (2020). 民法典 (Bộ luật Dân sự Trung Quốc) (Điều 1053). https://wwwsppgovcnsppfl/202006/t20200602_463888.shtml ; 国务院 (Quốc vụ viện Trung Quốc) (2025). 婚姻登记条例 (Điều lệ Đăng ký hôn nhân) (Lệnh Quốc vụ viện số 804, Điều 8, 12). https://wwwgovcnzhengcezhengceku/202504/content_7017752.htm ; 国家卫生健康委办公厅 (Văn phòng Uỷ ban Y tế Quốc gia Trung Quốc) (2023). 出生缺陷防治能力提升计划(2023—2027 年) (Kế hoạch nâng cao năng lực phòng chống dị tật bẩm sinh 2023–2027) (国卫办妇幼发〔2023〕9 号 (Quốc vệ biện phụ ấu phát [2023] số 9)). https://wwwgovcnzhengcezhengceku/202308/content_6900320.htm ; 国家卫生健康委等五部门 (Uỷ ban Y tế Quốc gia Trung Quốc và bốn bộ ngành) (2020). 关于加强婚前保健工作的通知 (Thông báo về tăng cường công tác chăm sóc sức khoẻ trước hôn nhân) (国卫妇幼函〔2020〕205 号 (Quốc vệ phụ ấu hàm [2020] số 205)): "tích cực khuyến khích các địa phương tuỳ tình hình thực tế thực hiện khám sức khoẻ trước hôn nhân miễn phí". https://wwwgovcnzhengcezhengceku/2020-05/22/content_5513902.htm ; 泰安市卫生健康委员会 (Uỷ ban Y tế thành phố Thái An) (2022). 《关于婚前医学检查管理的建议》的答复 (Trả lời "Kiến nghị về quản lý khám sức khoẻ trước hôn nhân") (Hội nghị lần 1 Chính hiệp thành phố khoá 14, kiến nghị số 188). http://wwwtaiangovcnart/2022/7/8/art_176934_24592.html Ghi chú:Từ năm 2003, khám sức khoẻ trước hôn nhân đã không còn là bước bắt buộc trước khi đăng ký, đi hay không là tự nguyện. Nhưng điều "có bệnh nặng mà không nói thật" thì đúng là trao cho người kia quyền ra toà huỷ cuộc hôn nhân này, phải yêu cầu trong vòng một năm kể từ ngày biết. Toàn Trung Quốc không có quy định thống nhất khám sức khoẻ trước hôn nhân miễn phí. Thông báo năm 2020 của Uỷ ban Y tế Quốc gia (Trung Quốc) và bốn bộ ngành chỉ ghi "tích cực khuyến khích các địa phương tuỳ tình hình thực tế thực hiện khám sức khoẻ trước hôn nhân miễn phí". Nên có miễn phí không, khám những mục gì là do từng địa phương tự quyết, hãy hỏi cơ sở chăm sóc sức khoẻ bà mẹ trẻ em ở địa phương hoặc quầy một cửa ở nơi đăng ký kết hôn.

🇻🇳 Ở Việt Nam

  • Luật Hôn nhân và gia đình 2014 không có căn cứ huỷ kết hôn riêng vì giấu bệnh như Trung Quốc. Toà chỉ huỷ kết hôn trái pháp luật khi vi phạm điều kiện kết hôn ở Điều 8; người bị lừa dối kết hôn được tự mình yêu cầu toà huỷ (Điều 10 khoản 1).
  • ⚠️ Chưa kiểm chứng: cố ý giấu bệnh nặng (ví dụ nhiễm HIV) có được coi là "lừa dối kết hôn" theo hướng dẫn hiện hành của Hội đồng Thẩm phán Toà án nhân dân tối cao hay không; và quy định hiện hành về khám sức khoẻ trước hôn nhân (có miễn phí không, ở đâu).
  • Thủ tục đăng ký kết hôn ở Điều 18 Luật Hộ tịch 2014 chỉ nói nộp tờ khai và hai bên cùng có mặt, không nhắc tới giấy khám sức khoẻ trước hôn nhân. Nguồn VN: Luật HN&GĐ 2014 Điều 10 · Điều 8 · Luật Hộ tịch 2014 Điều 18 · Kiểm chứng ngày 03/11/2026

15. Tính chi phí rút lui: ly hôn thuận tình có 30 ngày cân nhắc, ly hôn qua kiện có điều kiện theo luật

Chi phí:Không tốn tiền. Trước khi cưới bỏ chút thời gian đọc qua: lỡ phải rút lui thì mất bao lâu, đi theo thủ tục nào. Khó nhất là phải nghĩ chuyện chia tay ngay từ trước khi cưới. Nói đơn giản:Ly hôn thuận tình (Trung Quốc) không phải ký xong là xong. Nộp đơn rồi, trong 30 ngày bên nào cũng rút lại được. Hết hạn còn phải trong 30 ngày tiếp theo hai người tự đến nhận giấy ly hôn, không đến thì coi như rút đơn. Bên kia không đồng ý thì chỉ còn cách khởi kiện. Toà hoà giải trước; có bạo lực gia đình, kết hôn trái phép khi đang có vợ chồng, ly thân đủ hai năm…, hoà giải không thành thì phải xử cho ly hôn. Lợi ích:Ly hôn thuận tình phải ký thoả thuận ly hôn bằng văn bản và tự đến cơ quan đăng ký hôn nhân nộp đơn (Điều 1076). Trong 30 ngày kể từ ngày cơ quan đăng ký nhận đơn, bên nào cũng có thể rút lại. Hết hạn, trong 30 ngày tiếp theo hai bên phải tự đến nhận giấy ly hôn, không đến nhận thì coi như rút đơn (Điều 1077). Một bên không đồng ý thì đi đường kiện, toà phải hoà giải trước. Có các tình huống như kết hôn trái phép khi đang có vợ chồng hoặc sống chung với người khác, bạo lực gia đình hoặc ngược đãi, bỏ rơi, cờ bạc, nghiện ma tuý giáo dục nhiều lần không sửa, ly thân đủ hai năm vì không hợp nhau…, hoà giải không thành thì phải cho ly hôn. Xử không cho ly hôn mà sau đó lại ly thân đủ một năm, kiện lại thì phải cho (Điều 1079). Năm 2024 cả Trung Quốc ly hôn 3,513 triệu cặp, trong đó 0,891 triệu cặp đi đường toà xử, hoà giải Mức bằng chứng:A Nguồn:全国人民代表大会 (Quốc hội Trung Quốc) (2020). 中华人民共和国民法典 (Bộ luật Dân sự nước CHND Trung Hoa) (Điều 1076, 1077, 1079). http://gongbaocourtgovcnDetails/7f184078694d811fb3314f6af9accfhtml ; 民政部 (Bộ Dân chính Trung Quốc) (2020). 关于贯彻落实《中华人民共和国民法典》中有关婚姻登记规定的通知 (Thông báo về việc thực hiện các quy định về đăng ký hôn nhân trong Bộ luật Dân sự) (民发〔2020〕116 号 (Dân phát [2020] số 116)). https://wwwgovcnzhengcezhengceku/2020-12/04/content_5567010.htm ; 民政部 (Bộ Dân chính Trung Quốc) (2025). 2024 年民政事业发展统计公报 (Thông cáo thống kê phát triển sự nghiệp dân chính năm 2024). Thông tin trích dẫn như mục 7 (tỷ lệ kết hôn, tỷ lệ ly hôn mỗi cái tính theo cách nào) Ghi chú:Thời gian cân nhắc chỉ áp dụng cho ly hôn thuận tình. Ly hôn qua kiện không có thời gian cân nhắc, nhưng kéo dài hơn. Án phí, phí luật sư mỗi nơi một khác, mục này không ghi số. Chi phí rút lui cao không có nghĩa là không nên cưới, nhưng trước khi cưới nên biết những điều này. Có con thì tiền cấp dưỡng và việc thăm con ghi thế nào, xem chương này mục 23 (tiền cấp dưỡng và thăm con)

🇻🇳 Ở Việt Nam

  • Ly hôn ở Việt Nam đều đi qua Toà án, không làm ở cơ quan đăng ký như Trung Quốc, và không có thời gian cân nhắc 30 ngày. Toà thụ lý đơn rồi hoà giải (Điều 54 Luật Hôn nhân và gia đình 2014).
  • Thuận tình ly hôn: hai bên thật sự tự nguyện và đã thoả thuận được chia tài sản, nuôi con, thì toà công nhận; không thoả thuận được thì toà giải quyết (Điều 55).
  • Ly hôn theo yêu cầu một bên: hoà giải không thành thì toà cho ly hôn nếu có căn cứ về bạo lực gia đình hoặc vi phạm nghiêm trọng quyền, nghĩa vụ vợ chồng khiến hôn nhân lâm vào tình trạng trầm trọng, không thể kéo dài (Điều 56). Không có mốc "ly thân đủ hai năm" như Trung Quốc.
  • Chồng không được yêu cầu ly hôn khi vợ đang có thai, sinh con hoặc nuôi con dưới 12 tháng tuổi (Điều 51 khoản 3). Nguồn VN: Luật HN&GĐ 2014 Điều 54 · Điều 55 · Điều 56 · Điều 51 · Kiểm chứng ngày 03/11/2026

16. Cưới "vì bố mẹ" thì ghi riêng một khoản, đừng trộn với khoản của chính mình

Chi phí:Không tốn tiền. Chia tờ giấy làm hai cột. Một cột là những lợi ích của cuộc hôn nhân này thuộc về bạn, các mục trước trong chương này tính được. Cột kia là những lợi ích thuộc về người lớn trong nhà: yên tâm, có thể diện, thôi giục cưới. Khó nhất là để riêng cột của người lớn, không gộp sang cột của mình. Nói đơn giản:Phần lợi của người lớn, tức là yên tâm, có thể diện, thôi giục, là thật. Nhưng nó không tự biến thành lợi ích sức khoẻ hay chất lượng mối quan hệ của bạn. Còn khoản thời gian, khoản tiền và chi phí rút lui, cả ba đều do chính bạn gánh. Chia giấy làm hai cột, ghi riêng lợi ích nào của mình, lợi ích nào của người lớn, thì khoản này có đáng không tự bạn nhìn là thấy. Lợi ích:Lợi ích của người lớn là thật. Nhưng nó không tự chuyển thành lợi ích sức khoẻ của bạn (mục 8) hay chất lượng mối quan hệ (mục 4, mối quan hệ có tốt không thì xem cảm nhận của chính mình). Còn khoản thời gian (mục 9), khoản tiền (mục 10 đến 12) và chi phí rút lui (mục 15) đều do người trong cuộc gánh hết. Ghi sổ tách riêng rồi, "cưới cho xong nhiệm vụ" đáng hay không đáng, tự mình sẽ thấy Mức bằng chứng:C Nguồn:Kinh nghiệm của tác giả (gốc), lời khuyên về phương pháp; phần số liệu xem các mục trước trong chương này Ghi chú:Cột của người lớn cũng có thể tính thành một khoản rất nặng, cân nhắc thế nào là do bạn quyết. Danh sách để tự điền xem bài dài: kết hôn có đáng không

17. Coi chất lượng mối quan hệ là một khoản sức khoẻ: cãi nhau thì bàn vào sự việc, đừng công kích cá nhân, đừng chửi, đừng mỉa mai

Chi phí:Không tốn tiền. Khi cãi nhau chỉ nói đúng chuyện trước mắt, không chửi, không mỉa mai, không lôi chuyện cũ ra. Khó nhất là giữ mồm lúc đang nóng. Nói đơn giản:Vợ chồng hoà hợp thì sức khoẻ tốt hơn một chút, nguy cơ tử vong cũng thấp hơn một chút. Mối liên hệ này không lớn, cỡ mối liên hệ giữa ăn uống và sức khoẻ. Trong một thí nghiệm, những cặp vợ chồng lúc cãi nhau luôn mang thái độ thù địch có vết thương nhỏ tạo ra trong thí nghiệm lành chậm, tốc độ chỉ bằng sáu phần mười của những cặp ôn hoà. Lợi ích:Gộp 126 nghiên cứu, hơn 72.000 người (phân tích gộp). Chất lượng hôn nhân càng cao, sức khoẻ càng tốt, hệ số tương quan r từ 0,07 đến 0,21. Hệ số tương quan 0 là hoàn toàn không liên quan, 1 là hoàn toàn đi cùng nhau. Trong đó tương quan với nguy cơ tử vong thấp hơn là r = 0,11. Phản ứng tim mạch khi cãi nhau nhỏ hơn, r = -0,13. Tác giả nói các hiệu ứng này đều nhỏ, cỡ mối liên hệ giữa các thói quen sức khoẻ như ăn uống với sức khoẻ. Một thí nghiệm chéo khác cho 42 cặp vợ chồng khoẻ mạnh mỗi cặp nằm viện hai lần, mỗi lần 24 giờ. Một lần nói chuyện ủng hộ nhau, một lần bàn một chuyện hai người bất đồng. Sau khi cãi nhau, vết thương bóng nước tạo ra trong thí nghiệm lành chậm hơn. Những cặp cả hai lần đều tỏ ra thù địch nhiều hơn có vết thương lành với tốc độ chỉ bằng 60% so với những cặp ít thù địch. Sáng hôm sau cãi nhau, chỉ số viêm trong máu của họ (IL-6, yếu tố hoại tử khối u) cũng tăng nhiều hơn. Mức bằng chứng:B Nguồn:Robles TF, Slatcher RB, Trombello JM, McGinn MM (2014). Marital quality and health: a meta-analytic review. Psychological Bulletin. https://doiorg/10.1037/a0031859 ; Kiecolt-Glaser JK và cộng sự (2005). Hostile marital interactions, proinflammatory cytokine production, and wound healing. Archives of General Psychiatry. https://doiorg/10.1001/archpsyc.62.12.1377 Ghi chú:Lý do xếp B: các nghiên cứu được gộp phần lớn chỉ theo dõi ghi chép, không chia nhóm đối chứng. Nên không phân biệt được là quan hệ kém làm người ta bệnh, hay sức khoẻ kém làm quan hệ xấu đi. Có nghiên cứu sau khi trừ đi tuổi và thu nhập, mối liên hệ vẫn còn. Bài của Robles còn ghi rõ một phần kết quả có sai lệch do xuất bản. Những nghiên cứu có so sánh rõ nam và nữ hầu như không thấy khác nhau. Chương này không tìm được phân tích gộp nào so trực tiếp tỷ lệ tử vong giữa "cuộc hôn nhân tệ" và "không kết hôn". Nên câu "hôn nhân tệ hại sức khoẻ hơn không cưới" chỉ là suy luận. Thí nghiệm vết thương chỉ có 42 cặp. "Bàn vào sự việc, đừng công kích cá nhân, không chửi không mỉa mai" là tác giả (gốc) suy ra từ "hành vi thù địch" trong thí nghiệm, chưa có nghiên cứu nào so trực tiếp. Cãi nhau dữ mà không sửa được thì hai người cùng đi trị liệu cặp đôi, xem chương này mục 20 (trị liệu cặp đôi). Cãi tới mức động tay, hoặc chửi bới, đe doạ kéo dài, thì không còn là chuyện giao tiếp nữa, đó là bạo lực gia đình, xem chương 8 mục 43 (bị bạo lực gia đình). Nghĩ cho rõ có nên đi không, chi phí rút lui xem chương này mục 15 (chi phí rút lui).

18. Cặp đôi đồng giới hãy làm sẵn giấy uỷ quyền, giám hộ tự chọn và di chúc khi cả hai còn minh mẫn: trước luật (Trung Quốc) hai bạn không thuộc nhóm người thân gần, không làm thì không có quyền ký thay, không có quyền thừa kế

Chi phí:Giám hộ tự chọn và di chúc làm ở phòng công chứng, phí công chứng mỗi nơi một khác, từ vài trăm nhân dân tệ trở lên. Tự viết tay di chúc thì không tốn tiền. Tổng cộng mất một hai buổi. Khó nhất là hai người phải ngồi xuống nói chuyện bệnh tật và cái chết. Nói đơn giản:Nhóm người thân gần theo luật (Trung Quốc) là một danh sách hẹp: vợ chồng, cha mẹ, con cái, anh chị em ruột…, người yêu thì không tính. Không làm giấy tờ từ trước, khi một người bệnh nặng, người kia không quyết định thay được. Khi một người mất, người kia không thừa kế được đồng nào. Ba loại giấy tờ mỗi loại lo một giai đoạn: còn minh mẫn thì dựa vào giấy uỷ quyền, mất khả năng nhận thức thì dựa vào giám hộ tự chọn, sau khi mất thì dựa vào di chúc. Lợi ích:Nhóm người thân gần liệt kê ở Điều 1045 民法典 (Bộ luật Dân sự Trung Quốc) là vợ chồng, cha mẹ, con, anh chị em ruột, ông bà nội, ông bà ngoại, cháu nội, cháu ngoại. Người thừa kế theo pháp luật ở Điều 1127 trước hết là vợ chồng, con, cha mẹ, sau đó là anh chị em ruột, ông bà nội, ông bà ngoại. Người yêu không nằm ở chỗ nào. Điều 1219 nói về phẫu thuật, kiểm tra đặc biệt, điều trị đặc biệt. Trường hợp không thể hoặc không nên giải thích cho người bệnh, nhân viên y tế phải giải thích cho "người thân gần" của người bệnh và được họ đồng ý. Có ba con đường để bù vào. Một, Điều 33 cho phép người thành niên thoả thuận trước bằng văn bản với "cá nhân khác sẵn lòng làm người giám hộ" để chọn người giám hộ. Sau khi bản thân mất hoặc mất một phần năng lực hành vi dân sự, người này làm người giám hộ, người giám hộ chính là người đại diện theo pháp luật. Hai, Điều 165 quy định giấy uỷ quyền bằng văn bản phải ghi rõ họ tên người được uỷ quyền, việc được uỷ quyền, phạm vi quyền và thời hạn, do bản thân ký hoặc đóng dấu. Bản thân mất hoặc mất năng lực hành vi dân sự thì uỷ quyền chấm dứt. Ba, Điều 1133 cho phép lập di chúc tặng tài sản cá nhân cho người ngoài những người thừa kế theo pháp luật. Cục Tư pháp thành phố Nghi Xương (Trung Quốc) có một bài đăng trên trang của Sở Tư pháp tỉnh Hồ Bắc. Bài viết ghi rõ, cặp đôi đồng giới có thể công chứng thoả thuận giám hộ tự chọn, chỉ định người kia làm người giám hộ tương lai của mình (toàn Trung Quốc) Mức bằng chứng:A Nguồn:全国人大 (Quốc hội Trung Quốc) (2020). 民法典 (Bộ luật Dân sự Trung Quốc) (Điều 23, 33, 165, 173, 1045, 1124, 1127, 1133 đến 1140, 1142, 1219). https://flknpcgovcndetail?id=ff808081729d1efe01729d50b5c500bf (Cơ sở dữ liệu pháp luật quốc gia) ; 宜昌市司法局 (Cục Tư pháp thành phố Nghi Xương) (2021). 意定监护公证:通向彩虹的公证之路 (Công chứng giám hộ tự chọn: con đường công chứng tới cầu vồng). Trang của 湖北省司法厅 (Sở Tư pháp tỉnh Hồ Bắc), chuyên mục "Tổng hợp thực tiễn". https://sfthubeigovcnfbjdsjhc/202101/t20210108_3208602.shtml Ghi chú:Người yêu nhận di sản với tư cách "người được tặng theo di chúc", không phải người thừa kế. Biết có khoản tặng này rồi thì trong 60 ngày phải bày tỏ rõ là nhận, không bày tỏ thì coi như từ chối. Người yêu và những người có quyền lợi liên quan tới người yêu không được làm người làm chứng di chúc. Lập nhiều bản di chúc thì bản sau cùng có hiệu lực, xem chương 17 mục 2 (di chúc lập sau thay di chúc lập trước). Người giám hộ tự chọn có ký thẳng giấy đồng ý phẫu thuật được không thì mỗi bệnh viện làm một kiểu, hỏi trước bệnh viện hay đi khám. Gia đình không công nhận các giấy tờ này thì phải kiện: sơ thẩm theo thủ tục thông thường theo quy định xử trong 6 tháng, có thể gia hạn, phí luật sư tự trả. Nên giấy tờ cố gắng làm ở phòng công chứng. Nhà cùng mua, tiền cùng gửi thì ghi thoả thuận bằng văn bản riêng theo phần góp thật. Giám hộ tự chọn làm thế nào xem chương 17 mục 1 (chỉ định bằng văn bản người giám hộ tương lai). Người hưởng lợi là chính bạn và người yêu.

🇻🇳 Ở Việt Nam

  • "Nhà nước không thừa nhận hôn nhân giữa những người cùng giới tính" (Điều 8 khoản 2 Luật Hôn nhân và gia đình 2014). Người yêu cùng giới không thuộc hàng thừa kế theo pháp luật; hàng thứ nhất là vợ, chồng, cha mẹ, con (Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015).
  • Ba công cụ tương ứng: lập di chúc để lại tài sản cho người ngoài hàng thừa kế (Điều 609 Bộ luật Dân sự 2015) — nhưng di chúc không gạt được phần bắt buộc: cha, mẹ, vợchồng, con chưa thành niên, con đã thành niên mà không có khả năng lao động vẫn được hưởng ít nhất 2/3 suất thừa kế theo pháp luật dù không được di chúc cho hoặc cho ít hơn (Điều 644 khoản 1), trừ người từ chối nhận di sản theo Điều 620 hoặc không có quyền hưởng di sản theo khoản 1 Điều 621 (Điều 644 khoản 2), nên người yêu chưa chắc nhận được toàn bộ; chọn trước người giám hộ cho mình khi còn đủ năng lực, bằng văn bản có công chứng hoặc chứng thực (Điều 48 khoản 2); uỷ quyền — đại diện theo uỷ quyền chấm dứt khi người uỷ quyền chết (Điều 140 khoản 3).
  • Luật Khám bệnh, chữa bệnh số 15/2023/QH15 (hiệu lực 01/01/2024) cho người thành niên tự chọn người đại diện có đầy đủ năng lực hành vi dân sự; cũng công nhận đại diện theo uỷ quyền, theo pháp luật (Điều 8 khoản 1, khoản 2 điểm a, c, khoản 4). Nếu sau đó mất năng lực, khó khăn nhận thức hoặc hạn chế năng lực hành vi dân sự, ưu tiên văn bản thể hiện nguyện vọng hợp pháp về khám chữa bệnh đã lập trước; nếu không có thì thực hiện theo quyết định của người đại diện thuộc điểm a–d khoản 2 Điều 8, hoặc người phụ trách chuyên mônngười trực lãnh đạo cơ sở khi không có người đại diện đó (Điều 15 khoản 1, 2). Phẫu thuật, can thiệp xâm nhập cơ thể cần sự đồng ý của người bệnh hoặc người đại diện thuộc điểm a–d; với người mất năng lực, khó khăn nhận thức, hạn chế năng lực hành vi dân sự, người chưa thành niên hoặc không có thân nhân thì áp dụng Điều 15 (Điều 65 khoản 1, 2). Nên làm giấy tờ và trao đổi với bệnh viện khi còn minh mẫn; việc chọn người giám hộ không tự làm họ thành người đại diện ngay khi bạn còn đủ năng lực. Nguồn VN: Luật HN&GĐ 2014 Điều 8 · BLDS 2015 Điều 651 · Điều 609 · Điều 644 · Điều 48 · Điều 140 · Nguồn cũ: lượt 03/11/2026 · Luật 15/2023/QH15, Điều 8, 15, 65, toàn văn Chính phủ · Kiểm chứng ngày 05/11/2026

19. Đừng giấu xu hướng tính dục để kết hôn, cũng đừng coi hôn nhân hình thức là cách cho đỡ phiền: trước luật đó là một cuộc hôn nhân thật, muốn ra chỉ có đường ly hôn

Chi phí:Không tốn tiền. Khó là chịu được sức ép giục cưới của gia đình, có thể phải gồng nhiều năm. Nói đơn giản:Giấu xu hướng tính dục để kết hôn, trước luật (Trung Quốc) không bị coi là vô hiệu, cũng không huỷ được, muốn ra chỉ có ly hôn. Hôn nhân hình thức cũng là hôn nhân thật, tiền kiếm được sau khi cưới tính là tài sản chung của vợ chồng, nợ hai người cùng ký, nợ vay cho chi tiêu hằng ngày của gia đình cũng tính là của cả hai. Bên bị giấu khi ly hôn có thể đòi chia nhiều tài sản hơn, đòi bồi thường tổn thất tinh thần, nhưng toà có chấp nhận không thì chưa ngã ngũ. Lợi ích:Điều 1051 民法典 (Bộ luật Dân sự Trung Quốc) quy định hôn nhân vô hiệu chỉ có ba trường hợp: kết hôn khi đang có vợ chồng, có quan hệ họ hàng bị cấm kết hôn, chưa đủ tuổi kết hôn. Điều 1052, 1053 quy định huỷ được chỉ có hai trường hợp: bị ép buộc kết hôn, giấu bệnh nặng trước khi cưới. Điều 17 Giải thích (1) về phần Hôn nhân gia đình (Trung Quốc) quy định: lấy lý do ngoài ba trường hợp này để yêu cầu xác nhận hôn nhân vô hiệu thì toà xử bác. Nên muốn ra chỉ có ly hôn. Hôn nhân hình thức đã đăng ký cũng là hôn nhân hợp pháp. Điều 1062 quy định lương, thưởng, thù lao lao động… sau khi cưới là tài sản chung của vợ chồng. Điều 1064 quy định nợ hai người cùng ký vay, nợ một bên vay cho sinh hoạt hằng ngày của gia đình, là nợ chung của vợ chồng. Bồi thường thiệt hại khi ly hôn xem Điều 1091. Các trường hợp được đòi bồi thường giới hạn ở kết hôn trái phép khi đang có vợ chồng, sống chung với người khác, bạo lực gia đình, ngược đãi bỏ rơi người trong nhà, và "có lỗi lớn khác". Điều 2 Giải thích (1) giới hạn "sống chung với người khác" là sống chung với "người khác giới ngoài hôn nhân". Nên quan hệ đồng giới chỉ có thể tranh luận theo hướng "lỗi lớn khác". Khoản bồi thường gồm bồi thường tổn thất tinh thần, bên bị giấu khi khởi kiện ly hôn phải yêu cầu cùng lúc, toà xử không cho ly hôn thì không được chấp nhận. Từ khi Bộ luật Dân sự (Trung Quốc) có hiệu lực, chưa tra được bản án công khai nào của toà về loại việc này. Thời luật cũ, trang web của Toà án Nhân dân Cấp cao tỉnh Giang Tô (Trung Quốc) năm 2013 đăng một bài, bàn về vụ người vợ kiện ly hôn vì chồng giấu chuyện đồng tính. Bài viết nêu hai quan điểm. Một quan điểm cho rằng đồng tính không nằm trong các lỗi luật quy định lúc đó, nên không chấp nhận chia nhiều tài sản lẫn bồi thường tinh thần. Tác giả bài viết đồng ý với quan điểm kia: coi bên bị giấu là "bên không có lỗi", chia tài sản thì chiếu cố cô ấy, và còn phải bồi thường tiền an ủi tinh thần (toàn Trung Quốc) Mức bằng chứng:A Nguồn:全国人大 (Quốc hội Trung Quốc) (2020). 民法典 (Bộ luật Dân sự Trung Quốc) (Điều 1051 đến 1054, 1062, 1064, 1079, 1087, 1091). https://flknpcgovcndetail?id=ff808081729d1efe01729d50b5c500bf (Cơ sở dữ liệu pháp luật quốc gia) ; 最高人民法院 (Toà án Nhân dân Tối cao Trung Quốc) (2020). 关于适用《中华人民共和国民法典》婚姻家庭编的解释(一) (Giải thích (1) về áp dụng phần Hôn nhân gia đình của Bộ luật Dân sự nước CHND Trung Hoa) (法释〔2020〕22 号 (Pháp thích [2020] số 22), Điều 2, 17, 86 đến 90). https://flknpcgovcndetail?id=ff80808177e75f880178006736f21aaf ; 朱来宽、王洪娟 (Chu Lai Khoan, Vương Hồng Quyên) (2013). 因同性恋导致离婚能否主张损害赔偿? (Ly hôn vì đồng tính có đòi bồi thường thiệt hại được không?) 江苏法院网 (Cổng thông tin toà án Giang Tô). http://wwwjsfygovcnarticle/26621.html Ghi chú:Chuyện chia nhiều tài sản và bồi thường tinh thần chỉ có một bài phân tích, không ghi vụ đó cuối cùng xử thế nào, nên có được hay không tuỳ toà cụ thể. Bộ luật Dân sự (Trung Quốc) có thêm mục "lỗi lớn khác" so với luật cũ, cho bên bị giấu một khe hở để tranh luận. Bản thân điều luật là mức A. Hai bên hôn nhân hình thức mỗi người có người yêu đồng giới riêng, thì quan hệ giữa những người yêu đó không được luật hôn nhân bảo vệ, tài sản phải ghi rõ riêng, xem chương này mục 18 (cặp đôi đồng giới làm giám hộ tự chọn và di chúc). Ly hôn khi hôn nhân hình thức cũng phải qua 30 ngày cân nhắc hoặc ra toà, xem chương này mục 15 (ly hôn thuận tình có 30 ngày cân nhắc). Khi ly hôn thuận tình mà ghi rõ từ bỏ bồi thường thì sau này kiện lại sẽ không được chấp nhận. Người hưởng lợi trước hết là người vợ hoặc chồng sẽ bị giấu, sau đó là chính bạn: chuyện giấu giếm lộ ra thì ly hôn, chia tài sản, nuôi con sẽ cùng ập tới.

🇻🇳 Ở Việt Nam

  • Hôn nhân phải đăng ký mới có giá trị pháp lý (Điều 9 Luật Hôn nhân và gia đình 2014); đã đăng ký thì tài sản, nợ theo chế độ vợ chồng như mọi cuộc hôn nhân khác (Điều 33, 37).
  • Khác Trung Quốc: luật Việt Nam cấm kết hôn giả tạo (Điều 5 khoản 2 điểm a) và cho người bị lừa dối kết hôn yêu cầu toà huỷ kết hôn trái pháp luật (Điều 10 khoản 1). ⚠️ Chưa kiểm chứng: toà Việt Nam có coi việc giấu xu hướng tính dục, hay hôn nhân hình thức, là "lừa dối kết hôn" hoặc "kết hôn giả tạo" hay không; chưa tìm được hướng dẫn hay bản án công khai.
  • Khi ly hôn, toà chia tài sản chung có tính tới lỗi của mỗi bên (Điều 59 khoản 2 điểm d). Nguồn VN: Luật HN&GĐ 2014 Điều 5 · Điều 9 · Điều 10 · Điều 59 · Kiểm chứng ngày 03/11/2026

20. Mối quan hệ mắc kẹt trong vòng cãi nhau và chiến tranh lạnh: hai người cùng đi trị liệu cặp đôi; ngồi chờ thì gần như không tự khá lên

Chi phí:Tốn tiền. Tính phí theo buổi, mỗi nơi mỗi bệnh viện một khác, mục này không ghi số. Trong nghiên cứu thường đi mỗi tuần một lần, một thử nghiệm kéo dài khoảng 8 tháng. Khó nhất là cả hai đều phải đi, lại còn phải theo tới hết. Nói đơn giản:Cặp đôi đang mắc kẹt cùng làm xong trị liệu cặp đôi thì hài lòng với mối quan hệ hơn rõ rệt, khoảng bảy phần mười có khá lên. Cặp đôi chỉ xếp hàng ngồi chờ thì gần như không thay đổi. Nhưng hiệu quả sẽ nhạt dần: theo dõi tới năm thứ 5, khoảng một nửa vẫn còn khá lên rõ, khoảng một phần tư đã ly thân hoặc ly hôn. Lợi ích:Một phân tích gộp năm 2020 gom 58 nghiên cứu, 2.092 cặp đôi. Làm xong trị liệu cặp đôi, mức hài lòng về mối quan hệ thay đổi trước sau g = 1,12 (khoảng tin cậy từ 0,92 đến 1,31), tác giả nói là hiệu ứng lớn. g là cỡ hiệu ứng, xem bảng thuật ngữ trong README. Cặp đôi được xếp vào nhóm chờ, trong cùng khoảng thời gian, g = 0,12 (từ −0,04 đến 0,29), không khá lên rõ. Lúc bắt đầu quan hệ càng tệ thì lại càng cải thiện nhiều. Một bài tổng quan năm 2012 viết rằng trị liệu cặp đôi giúp 70% cặp được trị liệu khá lên. Một thử nghiệm ngẫu nhiên khác chọn 134 cặp vợ chồng bất hoà lâu năm, nặng, làm khoảng 8 tháng hai kiểu trị liệu cặp đôi hành vi. Làm xong, mức hài lòng thay đổi d = 0,90 và 0,71. Tới năm thứ 5, hai cách lần lượt có 50,0% và 45,9% cặp vẫn khá lên rõ. Khá lên rõ ở đây, tác giả gọi là "cải thiện có ý nghĩa lâm sàng". Đồng thời có 25,7% và 27,9% đã ly thân hoặc ly hôn Mức bằng chứng:A (còn tranh cãi) Nguồn:Roddy MK, Walsh LM, Rothman K, Hatch SG, Doss BD (2020). Meta-analysis of couple therapy: effects across outcomes, designs, timeframes, and other moderators. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 88(7), 583-596. https://doiorg/10.1037/ccp0000514 ; Lebow JL, Chambers AL, Christensen A, Johnson SM (2012). Research on the treatment of couple distress. Journal of Marital and Family Therapy, 38(1), 145-168. https://doiorg/10.1111/j.1752-0606.2011.00249.x ; Christensen A, Atkins DC, Baucom B, Yi J (2010). Marital status and satisfaction five years following a randomized clinical trial comparing traditional versus integrative behavioral couple therapy. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 78(2), 225-235. https://doiorg/10.1037/a0018132 ; Rathgeber M, Bürkner PC, Schiller EM, Holling H (2019). The efficacy of emotionally focused couples therapy and behavioral couples therapy: a meta-analysis. Journal of Marital and Family Therapy, 45(3), 447-463. https://doiorg/10.1111/jmft.12336 (phía phản biện) ; Shadish WR, Baldwin SA (2003). Meta-analysis of MFT interventions. Journal of Marital and Family Therapy, 29(4), 547-570. https://doiorg/10.1111/j.1752-0606.2003.tb01694.x (phía phản biện) ; Karakurt G, Whiting K, van Esch C, Bolen SD, Calabrese JR (2016). Couples therapy for intimate partner violence: a systematic review and meta-analysis. Journal of Marital and Family Therapy, 42(4), 567-583. https://doiorg/10.1111/jmft.12178 ; 全国人大常委会 (Uỷ ban Thường vụ Quốc hội Trung Quốc) (sửa đổi năm 2018). 精神卫生法 (Luật Sức khoẻ Tâm thần Trung Quốc) (Điều 23, 51). https://flknpcgovcndetail?id=2c909fdd678bf17901678bf7448a066d (Cơ sở dữ liệu pháp luật quốc gia) Ghi chú:Tranh cãi nằm ở chỗ hiệu quả giữ được bao lâu. Một phân tích gộp khác chỉ lấy thử nghiệm ngẫu nhiên: làm xong g = 0,60, nửa năm sau còn 0,44. Tới 12 tháng chỉ còn trị liệu cặp đôi hành vi có số liệu, g = 0,06, gần như không giữ được. Một bài tổng quan khác gộp 20 phân tích gộp nói hiệu quả có ý nghĩa lâm sàng xuất hiện ở 40% đến 50% số người. "Bảy phần mười khá lên" và "bốn tới năm phần mười khá lên rõ" dùng tiêu chuẩn khác nhau, đừng đem so lẫn. Thử nghiệm 5 năm không có nhóm đối chứng không trị liệu, nên không nói được ly hôn nhiều lên hay ít đi. Phân tích năm 2020 gộp toàn cặp khác giới, cũng không tìm được thử nghiệm ngẫu nhiên nào ở Trung Quốc, áp vào mình phải trừ hao. Ở Trung Quốc đi đâu làm: Luật Sức khoẻ Tâm thần (Trung Quốc) quy định trị liệu tâm lý phải làm trong cơ sở y tế, người làm tư vấn tâm lý không được làm trị liệu tâm lý. Có thể tới khoa tâm thần, khoa tâm lý của bệnh viện hỏi có trị liệu vợ chồng không. Tìm cơ sở ngoài bệnh viện thì hỏi rõ trước tư cách hành nghề và họ được đào tạo những gì. Có bạo lực gia đình thì tạm đừng đi cùng nhau. Phân tích gộp năm 2016 ghi rõ, kết luận chỉ áp dụng cho trường hợp nhẹ tới vừa, hai bên động tay vì xung đột. Bạo lực mang tính kiểm soát người kia, gây thương tích nặng không nằm trong đó. Giới chuyên môn cũng lo sau buổi nói chuyện về nhà bị trả đũa. Bị đánh thì xem chương 8 mục 43 (bị bạo lực gia đình) trước. Cãi nhau nên nói thế nào xem chương này mục 17 (cãi nhau thì bàn vào sự việc, đừng công kích cá nhân), nghĩ cho rõ có nên đi không xem chương này mục 15 (chi phí rút lui). Người hưởng lợi là chính bạn và vợ hoặc chồng.

🇻🇳 Ở Việt Nam

  • ⚠️ Chưa kiểm chứng: quy định hiện hành của Việt Nam về ai được làm trị liệu tâm lý (Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023 và văn bản hướng dẫn), và nơi có dịch vụ trị liệu cặp đôi được cấp phép. Trước khi đi, hỏi khoa tâm thần hoặc khoa tâm lý của bệnh viện, và hỏi rõ chứng chỉ hành nghề của người trị liệu.
  • Có bạo lực gia đình thì đừng đi trị liệu chung trước; gặp nguy hiểm gọi 113.

21. Đã làm đám cưới, đã bày cỗ, vẫn phải đi đăng ký kết hôn: chưa đăng ký thì trước luật không phải vợ chồng, người kia mất bạn không có quyền thừa kế của người vợ hoặc chồng

Chi phí:Không tốn tiền. Hai người cùng tới nơi đăng ký kết hôn, mất vài chục phút. Nói đơn giản:Từ sau tháng 2/1994, chỉ làm đám cưới mà không đăng ký thì trước luật (Trung Quốc) không phải vợ chồng, chỉ tính là sống chung. Người kia mất, bạn không thể thừa kế di sản với tư cách vợ hoặc chồng. Khi muốn chia tay, toà cũng không xử theo kiểu ly hôn. Đi đăng ký bổ sung là giải quyết được, mà hiệu lực còn tính ngược về trước. Lợi ích:民法典 (Bộ luật Dân sự Trung Quốc) quy định "hoàn tất đăng ký kết hôn thì xác lập quan hệ hôn nhân. Chưa đăng ký kết hôn thì phải đăng ký bổ sung". Giải thích của Toà án Nhân dân Tối cao (Trung Quốc) chia những người chưa đăng ký nhưng sống với danh nghĩa vợ chồng làm hai loại. Người đã đủ điều kiện kết hôn trước ngày 01/02/1994 thì xử theo hôn nhân thực tế. Sau mốc đó, toà "phải cho biết để họ đăng ký kết hôn bổ sung". Không đăng ký bổ sung thì xử theo quan hệ sống chung. Một bên mất, bên kia muốn thừa kế với tư cách vợ hoặc chồng, cũng xử theo nguyên tắc này. Vợ chồng là người thừa kế hàng thứ nhất, nên bên chưa đăng ký không xếp vào được. Riêng quan hệ sống chung, toà không thụ lý yêu cầu "chấm dứt", chỉ thụ lý tranh chấp chia tài sản và nuôi con. Đăng ký bổ sung rồi thì hiệu lực hôn nhân "tính từ khi cả hai bên đều đủ điều kiện thực chất để kết hôn theo Bộ luật Dân sự". Con cái không bị ảnh hưởng. Trong phần Thừa kế của Bộ luật Dân sự (Trung Quốc), "con" ghi rõ gồm cả con ngoài giá thú, cùng là người thừa kế hàng thứ nhất như con trong giá thú Mức bằng chứng:A Nguồn:全国人大 (Quốc hội Trung Quốc) (2020). 民法典 (Bộ luật Dân sự Trung Quốc) (Điều 1049, 1127, 1131). https://wwwsppgovcnsppfl/202006/t20200602_463888.shtml ; 最高人民法院 (Toà án Nhân dân Tối cao Trung Quốc) (2020). 关于适用《民法典》婚姻家庭编的解释(一) (Giải thích (1) về áp dụng phần Hôn nhân gia đình của Bộ luật Dân sự) (法释〔2020〕22 号 (Pháp thích [2020] số 22), Điều 3, 6, 7, 8). https://wwwcourtgovcnfabuxiangqing/282071.html Ghi chú:Người kia mất khi chưa đăng ký, bạn không phải người thừa kế, nhưng không phải là không được đồng nào. Bộ luật Dân sự (Trung Quốc) quy định người "nuôi dưỡng nhiều" cho người đã mất "có thể được chia một phần di sản thích đáng". Việc này bạn phải tự đưa chứng cứ ra tranh, bàn không xong thì phải kiện. Sơ thẩm theo thủ tục thông thường theo quy định xử trong 6 tháng, có thể gia hạn, phí luật sư tự trả, chia bao nhiêu do thẩm phán quyết. Nên nhân lúc cả hai còn đó, đi đăng ký bổ sung trước. Đăng ký bổ sung cũng như đăng ký lần đầu, hai người đều phải tự có mặt, giấy tờ xem chương này mục 13 (đăng ký kết hôn chỉ cần chứng minh thư). Sính lễ khi chưa đăng ký có thể đòi lại, xem chương 8 mục 24 (sính lễ thì chuyển khoản). Người hưởng lợi là chính bạn và vợ hoặc chồng.

🇻🇳 Ở Việt Nam

  • Việc kết hôn không đăng ký thì không có giá trị pháp lý (Điều 9 khoản 1 Luật Hôn nhân và gia đình 2014). Nam nữ đủ điều kiện mà sống chung như vợ chồng không đăng ký thì không phát sinh quyền, nghĩa vụ vợ chồng; con, tài sản giải quyết theo Điều 15, 16 (Điều 14 khoản 1).
  • Khác Trung Quốc: đăng ký sau thì quan hệ hôn nhân xác lập từ thời điểm đăng ký, không tính ngược về trước (Điều 14 khoản 2).
  • Vợ, chồng là người thừa kế hàng thứ nhất (Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015); chưa đăng ký thì không ở hàng này, muốn để lại tài sản cho nhau phải lập di chúc (Điều 609).
  • ⚠️ Chưa kiểm chứng: mốc thời gian để Việt Nam công nhận "hôn nhân thực tế" cho các cặp sống chung từ trước (không phải mốc 1994 của Trung Quốc). Nguồn VN: Luật HN&GĐ 2014 Điều 9 · Điều 14 · BLDS 2015 Điều 651 · Điều 609 · Kiểm chứng ngày 03/11/2026

22. Vợ hoặc chồng giấu bạn lấy tiền chung đi tặng quà lớn cho người livestream, chuyển cho người ngoài hôn nhân: không ly hôn cũng yêu cầu chia tài sản chung được, tiền chuyển cho người ngoài thì kiện đòi lại được

Chi phí:Phải kiện. Phí luật sư tự trả, nó không nằm trong án phí mà bên thua phải gánh. Sơ thẩm theo thủ tục thông thường theo quy định xử trong 6 tháng, có thể gia hạn, thủ tục rút gọn 3 tháng. Còn phải tự tìm ra từng khoản trong sao kê chuyển khoản, lịch sử tặng quà. Nói đơn giản:Vợ hoặc chồng không bàn với bạn mà lấy tiền chung tặng quà lớn cho người livestream, thì không ly hôn bạn cũng xin toà chia tài sản chung ra được. Khi ly hôn còn có thể để người kia được chia ít hoặc không được chia. Tiền chuyển cho người ngoài hôn nhân, bạn có thể kiện người nhận trả lại, người đó nói đã tiêu rồi cũng vẫn phải trả. Nhưng những việc này đều phải kiện, phí luật sư tự trả, sơ thẩm mất mấy tháng. Lợi ích:民法典 (Bộ luật Dân sự Trung Quốc) quy định vợ chồng "có quyền ngang nhau trong việc định đoạt" tài sản chung. Trong thời kỳ hôn nhân, một bên che giấu, tẩu tán, bán, huỷ hoại, phung phí tài sản chung thì bên kia có thể yêu cầu toà chia tài sản chung, không phải ly hôn trước. Khi ly hôn chia tài sản, bên làm vậy có thể được chia ít hoặc không được chia. Ly hôn rồi mới phát hiện thì có thể kiện tiếp, đòi chia thêm lần nữa. Giải thích (2) áp dụng từ ngày 01/02/2025 ghi rõ hai trường hợp. Điều 6 nói về tặng quà livestream. Một bên không được bên kia đồng ý, dùng tài sản chung tặng quà trên nền tảng livestream, số tiền rõ ràng vượt mức tiêu dùng thông thường của gia đình, thì tính là "phung phí". Bên kia yêu cầu chia trong thời kỳ hôn nhân, hoặc khi ly hôn để bên tặng quà được chia ít, không được chia, thì toà phải chấp nhận. Điều 7 nói về chuyện cho người ngoài hôn nhân. Một bên vì mục đích kết hôn trái phép khi đang có vợ chồng, sống chung với người khác, hoặc vi phạm nghĩa vụ chung thuỷ khác, đem tài sản chung tặng cho người khác. Bên kia đòi tuyên việc tặng cho này vô hiệu, thì toà phải chấp nhận. Vô hiệu rồi, người nhận tiền phải trả lại. Đồng thời còn có thể dựa vào đó yêu cầu chia trong thời kỳ hôn nhân, hoặc khi ly hôn để người kia được chia ít, không được chia. Trong án lệ điển hình Toà án Nhân dân Tối cao (Trung Quốc) công bố cùng lúc, một bên trong hơn 4 năm hôn nhân đã chuyển 730.000 nhân dân tệ cho người có quan hệ bất chính, người đó chuyển ngược lại 170.000 nhân dân tệ. Toà xử người đó trả lại 560.000 nhân dân tệ thực nhận, người đó nói "một phần tiền đã tiêu", toà không chấp nhận (toàn Trung Quốc) Mức bằng chứng:A Nguồn:全国人大 (Quốc hội Trung Quốc) (2020). 民法典 (Bộ luật Dân sự Trung Quốc) (Điều 157, 1043, 1062, 1066, 1092). https://wwwsppgovcnsppfl/202006/t20200602_463888.shtml ; 最高人民法院 (Toà án Nhân dân Tối cao Trung Quốc) (2025). 关于适用《民法典》婚姻家庭编的解释(二) (Giải thích (2) về áp dụng phần Hôn nhân gia đình của Bộ luật Dân sự) (法释〔2025〕1 号 (Pháp thích [2025] số 1), Điều 6, 7). https://wwwcourtgovcnzixunxiangqing/452771.html ; 最高人民法院 (Toà án Nhân dân Tối cao Trung Quốc) (2025). 涉婚姻家庭纠纷典型案例 (Các án lệ điển hình về tranh chấp hôn nhân gia đình) (án số 4: vụ tranh chấp hợp đồng tặng cho giữa 崔某某 (Thôi mỗ mỗ) với 叶某某 (Diệp mỗ mỗ) và 高某某 (Cao mỗ mỗ)). https://wwwcourtgovcnzixunxiangqing/452761.html ; 全国人大常委会 (Uỷ ban Thường vụ Quốc hội Trung Quốc) (sửa đổi năm 2023). 民事诉讼法 (Luật Tố tụng Dân sự Trung Quốc) (Điều 152, 164). https://amrguizhougovcnzwgkxxgkmljcxxgkzcfgfl/202401/t20240129_83645867.html ; 国务院 (Quốc vụ viện Trung Quốc) (2006). 诉讼费用交纳办法 (Biện pháp nộp án phí) (Lệnh Quốc vụ viện số 481, Điều 6, 29). https://wwwgovcnziliaoflfg/2006-12/29/content_483682.htm Ghi chú:Điều về tặng quà livestream có ngưỡng: không được bạn đồng ý, số tiền rõ ràng vượt mức tiêu dùng thông thường của gia đình, làm tổn hại nghiêm trọng tài sản chung. Thỉnh thoảng tặng ít thì không tới ngưỡng. Lối ra mà Giải thích (2) cho chuyện tặng quà livestream là chia tài sản và chia ít đi, không ghi là đòi lại được từ người livestream hay nền tảng. Điều về chuyển tiền cho người ngoài hôn nhân thì khoản đòi lại là số tiền người đó thực nhận, phần người đó chuyển ngược lại cho vợ hoặc chồng bạn phải trừ ra. Chứng cứ bạn phải tự chuẩn bị: sao kê ngân hàng và ví điện tử, lịch sử tặng quà, tin nhắn cho thấy quan hệ giữa hai người. Thủ tục chia tài sản và ly hôn xem chương này mục 15 (chi phí rút lui). Tiền nào tính là tài sản chung xem chương này mục 10 (khoản tiền thì xem quy tắc mặc định của luật trước). Vợ hoặc chồng vay tiền bên ngoài xem chương này mục 12 (khoản vay lớn do một bên đứng vay). Tự mình bớt tặng quà livestream xem chương 5 mục 8 (không tặng quà cho người livestream). Người hưởng lợi là chính bạn. Ngược lại, nếu bạn là người ngoài hôn nhân nhận tiền, tiền nhận được phải trả lại, tiêu rồi cũng vẫn phải trả.

🇻🇳 Ở Việt Nam

  • Trong thời kỳ hôn nhân, vợ chồng có quyền thoả thuận chia một phần hoặc toàn bộ tài sản chung; không thoả thuận được thì yêu cầu Toà án giải quyết, không cần ly hôn (Điều 38 Luật Hôn nhân và gia đình 2014).
  • Khi ly hôn, tài sản chung chia đôi nhưng có tính tới lỗi của mỗi bên trong vi phạm quyền, nghĩa vụ vợ chồng (Điều 59 khoản 2 điểm d).
  • ⚠️ Chưa kiểm chứng: Việt Nam có hướng dẫn riêng về tặng quà livestream, hay về đòi lại tiền vợchồng đã cho người ngoài hôn nhân (huỷ giao dịch tặng cho) giống Giải thích (2) của Trung Quốc hay không. Nguồn VN: Luật HN&GĐ 2014 Điều 38 · Điều 59 · Kiểm chứng ngày 03/11/2026

23. Vợ chồng có con chưa thành niên khi ly hôn: ghi vào thoả thuận ly hôn con ở với ai, tiền cấp dưỡng mỗi tháng bao nhiêu, thăm con theo cách nào, vào lúc nào; ghi càng cụ thể, sau ly hôn càng ít phải kiện lại

Chi phí:Ly hôn thuận tình thì ghi vào thoả thuận, không tốn tiền. Khó là hai người phải ngồi bàn tới chi tiết, ví dụ ngày mấy hằng tháng trả, trả vào tài khoản nào, cuối tuần nào đón con, nghỉ hè nghỉ đông chia thế nào. Bàn không xong thì phải kiện. Án phí vụ ly hôn (Trung Quốc) mỗi vụ 50 đến 300 nhân dân tệ. Phí luật sư tự trả, nó không nằm trong án phí mà bên thua phải gánh. Sơ thẩm theo thủ tục thông thường theo quy định xử trong 6 tháng, có thể gia hạn, thủ tục rút gọn 3 tháng. Sau ly hôn lại tranh chấp về tiền cấp dưỡng, thăm con thì phải kiện riêng. Nói đơn giản:Con ở với ai, mỗi tháng đưa bao nhiêu, khi nào được gặp con, hai người có thể bàn rồi ghi vào thoả thuận. Bàn không xong thì toà xử; người có thu nhập cố định thì tiền cấp dưỡng thường bằng hai tới ba phần mười thu nhập tháng của người đưa tiền. Khoản tiền đã ghi mà người kia không đưa, có thể kiện đòi. Người kia cản không cho gặp con, toà có thể phạt tiền, tạm giữ họ, nhưng không cưỡng chế đưa con tới gặp bạn. Lợi ích:民法典 (Bộ luật Dân sự Trung Quốc) quy định tiền cấp dưỡng đưa bao nhiêu, đưa bao lâu, cách thức và thời gian thăm con, trước hết đều do hai bên thoả thuận, không thoả thuận được thì toà xử. Con chưa đủ hai tuổi, về nguyên tắc ở với mẹ. Con đã đủ hai tuổi thì xử theo "nguyên tắc có lợi nhất cho con chưa thành niên". Con đủ tám tuổi thì phải tôn trọng ý muốn của con. Từ tháng 2/2025, một bên có các tình huống như bạo lực gia đình, cờ bạc nghiện ma tuý, ngoại tình sống chung, giành giấu con, thì toà ưu tiên cân nhắc giao con cho bên kia nuôi. Mức tiền cấp dưỡng xét theo nhu cầu thực tế của con, khả năng chi trả của cha mẹ và mức sống ở địa phương. Người có thu nhập cố định thường đưa 20% đến 30% tổng thu nhập tháng. Phải cấp dưỡng cho hai con trở lên thì tỷ lệ có thể nâng lên, nhưng thường không quá 50% tổng thu nhập tháng. Người không có thu nhập cố định thì dựa vào tổng thu nhập năm đó hoặc thu nhập bình quân cùng ngành, tham khảo tỷ lệ này. Ví dụ thu nhập tháng 8.000 nhân dân tệ, theo tỷ lệ này là mỗi tháng 1.600 đến 2.400 nhân dân tệ (tự tính). Tiền cấp dưỡng thường đưa tới khi con đủ 18 tuổi. Thoả thuận hoặc bản án đã định số tiền, khi cần thiết con vẫn có thể đòi khoản hợp lý vượt mức cũ, ví dụ tiền ốm đau, học hành vượt quá. Thoả thuận ghi một bên không đưa tiền cấp dưỡng cũng có hiệu lực. Nhưng nếu mức sống của bên nuôi con giảm rõ rệt, hoặc chi tiêu cần thiết của con tăng rõ rệt, con vẫn có thể đòi bên kia đưa. Sau ly hôn, tiền cấp dưỡng không đưa theo thoả thuận thì có thể kiện đòi khoản nợ. Bản án, biên bản hoà giải của toà có hiệu lực mà bên kia không thi hành thì có thể yêu cầu cưỡng chế thi hành. Người cố ý không hợp tác cho thăm con, toà có thể tạm giữ, phạt tiền, nhưng "không thể cưỡng chế thi hành đối với thân thể của con, đối với hành vi thăm con" (toàn Trung Quốc) Mức bằng chứng:A Nguồn:全国人大 (Quốc hội Trung Quốc) (2020). 民法典 (Bộ luật Dân sự Trung Quốc) (Điều 1084 đến 1086). https://wwwsppgovcnsppfl/202006/t20200602_463888.shtml ; 最高人民法院 (Toà án Nhân dân Tối cao Trung Quốc) (2020). 关于适用《民法典》婚姻家庭编的解释(一) (Giải thích (1) về áp dụng phần Hôn nhân gia đình của Bộ luật Dân sự) (法释〔2020〕22 号 (Pháp thích [2020] số 22), Điều 44 đến 53, 55, 58, 61, 65 đến 68). https://wwwcourtgovcnfabuxiangqing/282071.html ; 最高人民法院 (Toà án Nhân dân Tối cao Trung Quốc) (2025). 关于适用《民法典》婚姻家庭编的解释(二) (Giải thích (2) về áp dụng phần Hôn nhân gia đình của Bộ luật Dân sự) (法释〔2025〕1 号 (Pháp thích [2025] số 1), Điều 12, 14, 16, 17). https://wwwcourtgovcnzixunxiangqing/452771.html ; 全国人大常委会 (Uỷ ban Thường vụ Quốc hội Trung Quốc) (sửa đổi năm 2023). 民事诉讼法 (Luật Tố tụng Dân sự Trung Quốc) (Điều 114, 152, 164, 247). https://amrguizhougovcnzwgkxxgkmljcxxgkzcfgfl/202401/t20240129_83645867.html ; 国务院 (Quốc vụ viện Trung Quốc) (2006). 诉讼费用交纳办法 (Biện pháp nộp án phí) (Lệnh Quốc vụ viện số 481, Điều 6, 13, 29). https://wwwgovcnziliaoflfg/2006-12/29/content_483682.htm Ghi chú:20% đến 30% là mức tham khảo khi toà xử, không phải mức sàn của thoả thuận, hai người có thể bàn ra con số khác. Khi viết thoả thuận, ghi rõ ngày trả, tài khoản, trả tới ngày nào; thăm con thì ghi tới thứ mấy, mấy giờ đón trả, ngày lễ chia thế nào, sau này mới có căn cứ. Cha hoặc mẹ hay người thân giành, giấu con, có thể xin toà lệnh bảo vệ an toàn thân thể, xem chương 8 mục 43 (lệnh bảo vệ an toàn thân thể). Thủ tục ly hôn và thời gian cân nhắc xem chương này mục 15 (chi phí rút lui). Người hưởng lợi trước hết là con, sau đó là chính bạn.

🇻🇳 Ở Việt Nam

  • Vợ chồng thoả thuận người trực tiếp nuôi con; không thoả thuận được thì toà quyết theo quyền lợi mọi mặt của con; con từ đủ 7 tuổi phải xem xét nguyện vọng của con. Con dưới 36 tháng tuổi giao mẹ trực tiếp nuôi, trừ khi mẹ không đủ điều kiện hoặc cha mẹ thoả thuận khác (Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình 2014).
  • Người không trực tiếp nuôi con phải cấp dưỡng và có quyền thăm nom con mà không ai được cản trở (Điều 82); người nuôi con không được cản trở việc thăm nom (Điều 83).
  • Mức cấp dưỡng do hai bên thoả thuận theo thu nhập, khả năng thực tế của người cấp dưỡng và nhu cầu thiết yếu của con; không thoả thuận được thì toà giải quyết, có lý do chính đáng thì thay đổi được (Điều 116). Luật không ghi tỷ lệ 20%–30% như Trung Quốc. Nguồn VN: Luật HN&GĐ 2014 Điều 81 · Điều 82 · Điều 83 · Điều 116 · Kiểm chứng ngày 03/11/2026

zero2bettercom · Tốt hơn mỗi ngày

Nguồn: TVE-4U
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

1 Trong Tổng Số 2 tác phẩm của Zero2better

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.