Đôi khi biểu cảm trên khuôn mặt em mang một vẻ gì đó, khiến ta nhớ đến hình ảnh cha ta trước khi qua đời. Có chút cảm giác mờ ảo mập mờ, giống như tay của thợ chụp ảnh bị run lúc bấm máy, hệt như Robin Williams trong bộ phim nọ, mãi mãi ở trạng thái mất tiêu cự. Có một lần ta hỏi bố ta thần sắc đó có ý nghĩa gì, ông bảo ta đó là thần sắc mà một con người phải dành quá nhiều thời gian chung đụng với những con người khác mới có được. ── Salman Rushdie, "Phẫn nộ"

Không hiểu vì sao, những ngọn đèn trong phòng đều không sáng lên được.

Anh dứt khoát ấn vào công tắc cảm ứng, chiếc công tắc bên cạnh công tắc. Căn phòng trong bóng tối lóe lên rồi vụt tắt toàn bộ đường nét giống như thủy ngân đổ xuống. Nhưng rồi lại biến mất trong chớp mắt. Chết tiệt. Anh nghĩ. Anh tập trung điều chỉnh một trong số những công tắc dạng xoay, giống như nhiều năm trước đây anh từng nhào nặn bộ ngực đã trở nên lãnh cảm, khô héo vì bệnh trầm cảm của người vợ. "Cơ thể tôi hỏng mất rồi." Anh luôn sợ hãi rằng, khoảnh khắc tiếp theo, hành động dò dẫm dịu dàng tinh tế ấy sẽ mang lại kết quả trời long đất lở. Cuồng loạn. Khóc lóc thảm thiết. Đập đầu. Tự làm tổn thương mình. Cơ thể lộ rõ những đường cong mặc chiếc váy ngủ lụa dây mảnh gợi cảm, bên trên vắt vẻo một cái đầu bù xù tóc tai, mắt mũi miệng đều hoán vị đảo lộn.

Một khuôn mặt vụn vỡ.

Ánh sáng từ từ xuất hiện. Giống như một bức tranh phấn màu trắng trên tấm vải bạt đen. Kỹ thuật tạo vầng sáng. Ánh trăng xuyên qua tấm rèm voan mỏng đang dao động trong gió. Đèn đường trong con hẻm không bóng người. Ánh sáng trải lên mặt đường nhựa như vũng nước đọng.

Ánh sáng từ từ xuất hiện. Khuôn mặt người vợ của anh lơ lửng ở chính giữa căn phòng này, cười nhạo anh đầy ác ý. Ồ, không, có lẽ là một cảm xúc phức tạp tương tự nhưng trái ngược, mí mắt cô sưng húp, tròng mắt vô hồn, môi trên hơi lật ra ngoài, sắc mặt tái nhợt — khiến anh nhớ đến những con người nhỏ bé mặt trắng cắm trên que tre, được nhào dẹp nặn tròn trong tay người bán hàng bằng khối bột mì trắng dính nhão như bánh nếp tại các sạp hàng hội chợ thời thơ ấu — một khuôn mặt của kẻ có tính cách bướng bỉnh, cầu xin tha thứ nhưng lại trưng ra vẻ mặt kiêu ngạo. Bạn không thể phủ nhận đó là một khuôn mặt đẹp. Từng có một bậc trưởng bối tinh thông nhân tướng học, sau khi gặp vợ anh một lần, đã quả quyết nói với họ rằng: Quê gốc của cô ấy là Tuyền Châu. Thành phố đó chính là New York của thế kỷ XIV. Thủ đô trung tâm thế giới. Tổ tiên phu nhân của ngài chắc chắn có dòng máu người Ả Rập. Tròng mắt (hơi ngả nâu xanh lục), màu da, sống mũi cao tuyệt đối không phải là đặc trưng của người Hán.

Anh nhớ hồi nhỏ mỗi khi nhìn thấy những khối bột trắng đó lật qua lật lại giữa những ngón tay của người nặn tượng rồi dần thành hình, anh luôn lo lắng về một chi tiết kỳ lạ thế này: Cuối cùng khuôn mặt đó, khuôn mặt được tô phấn hồng cắm trên que tre ấy, chẳng phải đã in đầy những vân ốc từ các ngón tay khác nhau của người thợ nặn đó sao?

Một khuôn mặt in chi chít dấu vân tay của người khác?

Bên dưới cái đầu xinh đẹp của người vợ anh, nối liền với một thân hình giống như sứa phát quang biển sâu, trong suốt gần như nhìn thấu. Ngay cả dưới ánh sáng mờ ảo này, vẫn có thể xuyên qua làn da như thủy tinh ấy, lờ mờ thấy bên trong đỏ thắm rực rỡ giống như phần nhân mè đen đậu đỏ trực trào ra bên ngoài trong những viên trôi nước vỏ mỏng đã luộc chín. Rốt cuộc là thế nào? Không đúng, bên dưới chiếc đầu kia, thực ra là một chiếc lọ hoa bằng thủy tinh màu xanh lá cây có kiểu dáng mô phỏng bình gốm Hy Lạp. Anh không thể nhớ nổi chiếc bình thủy tinh to lớn nhường này xuất hiện trong căn phòng từ khi nào. Độ dày của thủy tinh đã làm thay đổi hiệu quả khúc xạ, mờ mịt, toàn bộ những hoa văn hình học khắc nổi trên eo bụng bình đều phủ một tầng ánh sáng xanh lục di động. Anh xách đầu người vợ lên (khoảnh khắc ấy anh hơi do dự, không biết nên nắm mũi hay tai cô, hoặc nắm lấy mái tóc rối bù của cô như nắm đầu Medusa), nhìn vào trong thân bình, hóa ra những thứ hoa hòe hoa sói đó lại là các đồng tiền giấy đủ các mệnh giá lớn nhỏ, có những cấp tiền trăm được bó thành tệp, có những tờ tiền nghìn bị vo tròn lại thành một cục.

Anh mơ hồ nhớ ra, dường như là vào đợt sóng thần Nam Á dạo nọ, sảnh lớn của khách sạn này không hiểu sao lại nảy ra ý hay, học theo mấy cửa hàng tiện lợi hay tiệm cà phê ba mươi lăm đồng, cũng bày một chiếc bình bụng phồng như thế này ở quầy lễ tân, bên cạnh đặt một tấm thiệp nhỏ: "Gửi tình yêu đến Nam Á." Dưới đáy bình lấp lánh bạc chất đống những đồng xu mười đồng, năm mươi đồng. Sao lại chạy vào phòng anh được chứ?

Không thể nhớ nổi. Không ghi nhớ được. Giống như những sợi mưa lấm tấm rơi trên kính chắn gió của ô tô, anh đang chuẩn bị, sắp sửa phân biệt được chân dung thực sự của sự việc từ những đường nét đang dần thành hình, thì vèo một cái, cần gạt nước đã quét sạch tất cả những hạt nước xâu chuỗi và mạng nhện xung quanh chúng đi mất.

Đã xảy ra chuyện gì vậy?

Vợ anh từng chơi với anh một trò chơi, đó là cô đọc cho anh nghe một đoạn câu chuyện trong sách. "Anh nghe cho kỹ nhé, em sẽ đọc chậm rãi từng chữ một, chỗ nào nghe không rõ có thể bảo em đọc lại lần nữa." Từng câu từng chữ, khung cảnh của câu chuyện đó hiện lên rõ mồn một trước mắt, những lời nhân vật nói trong đó. Khoảng hai tháng sau, cô bắt anh kể lại câu chuyện đó. Sau đó giở nguyên văn câu chuyện trong sách ra đối chiếu, phát hiện ra phiên bản mà anh mò mẫm chắp vá từ ký ức có rất nhiều điểm khác biệt so với tình tiết ban đầu. Một số chi tiết bị lược bỏ, một số logic kỳ lạ xung quanh trong câu chuyện gốc cũng được sửa đổi lại cho hợp lý hơn. Một vài món đồ vật nhỏ không đáng chú ý trong câu chuyện (tương tự như hạt sồi, chiếc độc mộc, cây lao nhọn đặc biệt để săn hải cẩu), anh lại không hề nhớ sót mà vẫn nhớ rõ. "Đây là cái quái gì thế? Đang vẽ bản đồ những đặc điểm nhân cách ẩn giấu bên dưới thung lũng ký ức của anh à?"

Vợ anh cứ lẩm bẩm mãi rằng hình thức ký ức của anh hoàn toàn khác với những gì phân tích trong sách. Những sự bỏ sót, thay thế, sửa đổi, hoặc phương thức chuyển dịch hình ảnh đó hoàn toàn khác biệt. "Có lẽ anh là một kẻ tàn nhẫn." Những gì anh nhớ toàn là những phần mà người khác không để tâm, còn những gì người khác nhớ thì anh lại dùng một phương thức buồn cười để sửa đổi nó...

Có ý gì nhỉ? Anh nhớ lúc đó vợ anh bảo anh hai năm sau hãy nhắc cô ấy làm lại bài trắc nghiệm này cho anh một lần nữa. Xem lúc đó anh còn lưu lại ấn tượng gì về câu chuyện này. Nhưng sau đó bọn họ hoàn toàn quên mất chuyện này. Bản thân cuộc sống giống như một con rắn không ngừng lột da. Anh cảm thấy ký cức của mình giống như một đầm lầy tắc nghẽn đầy lá mục, bên trong hàng ức vạn sinh vật phù du ngày đêm tiến hành sự sinh sôi và diệt vong chỉ sống qua một ngày. Thế hệ này thay thế thế hệ khác. Nếu bản thân anh được cấu thành từ những quần lạc phù du ký ức nổi lên rồi vụt tắt trong dòng thời gian đó, vậy thì tốc độ trao đổi chất luân chuyển giữa chúng nhanh biết bao, "anh" của hiện tại và bản thân anh của nhiều năm trước, sớm đã là hai thiên thể hoàn toàn khác nhau.

Nhiều năm sau, anh cố gắng nhớ lại câu chuyện của năm đó, hình như là hai chàng thanh niên, vốn định đi săn hải cẩu, nhưng giữa đường lại bị một nhóm người kéo đi tham gia một trận chiến của người da đỏ. Anh nhớ trận chiến đó hình như diễn ra dọc theo một con sông, hai bên chết rất nhiều người, khung cảnh vô cùng thảm liệt. Không biết ở khoảnh khắc mấu chốt nào (anh không nhớ rõ), người thanh niên ngộ ra rằng anh ta đang tham gia vào một trận chiến vong linh. Sau đó anh ta trở về quê hương, khoa trương miêu tả lại quá trình chiến tranh cho tộc nhân của mình nghe, không một ai tin những gì anh ta nói. Nhưng ngay tối hôm đó anh ta đã hộc ra chất dịch màu đen rồi chết.

Ký ức sau đó giống như con quỷ tìm không ra đường về nhà, lang thang không biết hôm nay là ngày tháng năm nào, không biết mình đang ở chốn nào, không biết gương mặt ban đầu của mình nên có bộ dạng ra sao?

Anh cố gắng nhớ lại: Đêm hôm đó, còn có ai khác từng vào phòng anh nữa không? Một vài thứ cự ly gần, giống như từ trong lớp da người bị xé rách lại chui ra một cơ thể mới mẻ mượt mà, hoặc giống như thời thiếu niên vì để quan sát "vết đen mặt trời", cùng bạn bè kiên nhẫn dùng từng que diêm hơ khói cái đáy chai bia bị đập vỡ, khoảng thời gian thong thả chậm rãi nhường ấy. Anh nhớ cơ thể người phụ nữ giống như đàn cá đụng phải khi lặn biển bơi vòng quanh quẩn khắp người anh (thế nên những người phụ nữ trong tranh của Picasso tuyệt đối là những người phụ nữ đang trong khoảnh khắc làm tình, không thế thì không thể trong khoảnh khắc ngắn ngủi mà lật mình, hoán đổi vị trí, thay đổi ngần ấy góc độ chụp cận cảnh khác nhau), trong khoảnh khắc tĩnh lặng hoảng hốt gần như tu thiền ấy, từng bộ phận từng góc độ của cơ thể người phụ nữ đều ngon lành tuyệt mỹ. Không có cái gọi là vùng nhạy cảm. Thỉnh thoảng anh cúi xuống quan sát, thỉnh thoảng ở ngay trong đó, thỉnh thoảng lại giống như dùng vai lưng để cõng (mùi hương nồng nặc của người phụ nữ truyền đến từ phía trên đầu anh), bởi vì bọn họ đều không ngừng biến động, hoán đổi tạo hình cơ thể của đối phương. Trong khoảng thời gian say đắm liên tục, giống như dòng sông sữa (dòng nước từ khắp nơi đổ về cùng một hướng, nhưng lại có dòng chảy xiết trên bề mặt bao phủ lấy dòng chảy chậm ở tầng đáy, hoặc tạo thành xoáy nước ở địa hình lòng sông dốc sâu hơn) ấy, chỉ có một vài hành động đột ngột, sắc cạnh cắt đứt tính toàn vẹn của toàn bộ sự việc. Có một phân cảnh là, người phụ nữ giúp anh, hai người cùng tốn sức lột chiếc "quần định hình" siết chặt giữa khớp háng và ụ hông của cô ấy xuống, thế nhưng chiếc quần đó cứ như giác hút của bạch tuộc, cách nào cũng không cởi ra được, người phụ nữ thở hổn hển nói: "Để tôi tự làm vậy." Cô ấy cởi tất da chân trước, rồi dùng sức kéo chiếc quần định hình xuống, rồi lại mặc tất da chân vào, bây giờ cô ấy lại biến thành sinh vật nhẹ nhàng che phủ cánh ve, có thể từng lớp từng lớp nhẹ nhàng vén mở...

Ký ức còn đọng lại trên đầu ngón tay. Ý niệm lướt qua nhanh chóng. Lúc đó anh dường như chạm vào một vật cứng giống như yết hầu. Thế nên cơ thể người phụ nữ đó không phải là vợ anh?

Có một cách nói thế này: Sứ giả người Khazaria này chết trong cung đình của Khalifa, linh hồn của ông bị đảo ngược lại, giống như một chiếc găng tay bị lộn trái ra ngoài. Sau khi da của ông bị lột đi, qua quá trình xử lý bằng thuốc thuộc da và chắp vá, giống như một tấm bản đồ lớn, được trải trên ghế khách quý trong cung đình Khalifa ở Samarra. Lại có những tư liệu lịch sử khác nói thế này: Sứ giả đó từng bị hành hạ dã man. Vẫn còn ở thành phố Constantinople, ông đã buộc phải để người ta chặt mất một tay: Một nhân vật lớn trong cung đình Hy Lạp đã dùng vàng mua phần thứ hai của bộ niên biểu Khazaria được xăm trên tay trái của sứ giả. Ngoài ra, còn có những cách nói khác... Sứ giả tồn tại trên đời giống như một bách khoa toàn thư sống về người Khazaria, để đổi lấy tiền tài hậu hĩnh, sứ giả đứng sững suốt đêm, toàn bộ cơ thể bất động. Ông nhìn chằm chằm vào những tán cây màu trắng bạc như khói mây dọc bờ eo biển Bosporus, thức trắng đêm. Đồng thời, các quan văn thư của Hy Lạp đứng bên cạnh chép lại các tư liệu lịch sử về người Khazaria từ lưng và chân của ông. ... Sứ giả nói một cách chắc nịch rằng, các chữ cái trong tiếng Khazaria được cấu thành từ tên các món ăn khác nhau, còn các con số thì được biểu thị bằng bảy loại muối khác nhau mà người Khazaria đều biết rõ. Ông còn để lại câu nói thế này: "Người Khazaria rất được tôn trọng ở kinh đô của chính họ, đến Constantinople cũng được đối đãi ưu ái." Thực ra, ông còn nói rất nhiều điều hoàn toàn trái ngược với nội dung được xăm trên da của mình. ── Milorad Pavić, "Từ điển Khazaria"

Lý do tôi có thể đọc thuộc lòng một đoạn nhỏ trong số đó của cuốn sách câu chuyện tối nghĩa, khó đọc, rườm rà không rõ ý tứ suốt cả trang từng khiến tôi đau khổ hồi thơ ấu vào nửa thế kỷ sau, có lẽ chính vì câu văn mang tính thị giác vừa cô độc vừa trống trải ấy đã chạm sâu vào dự cảm đau thương trong đáy lòng tuổi ngây thơ của tôi: "Sứ giả tồn tại trên đời giống như một bách khoa toàn thư sống về người Khazaria... đứng sững suốt đêm, toàn bộ cơ thể bất động. Ông nhìn chằm chằm vào những tán cây màu trắng bạc như khói mây dọc bờ eo biển Bosporus, thức trắng đêm." Trông giống như hình ảnh phản chiếu của tôi vậy.

Có lẽ trong ý chí của cha tôi, đó là câu chuyện của ông, hoặc của ông nội tôi. Trong những đêm mộng du đảo lộn mơ hồ, muốn ngủ mà không được ấy, ông cúi người nương theo ánh nến mập mờ, khẽ khàng dịch chuyển thi thể trắng béo đang ngủ trong chiếc quan tài hình chữ nhật của ông nội tôi, xăm lên những phần da thịt mềm mại những ký sự di cư mang nỗi sầu của trẻ mồ côi "thuộc về gia tộc chúng ta", tiêu tan như khói, các lớp bóng tối tụ tập lại, dệt nên những lời dối trá và phóng đại. Cho đến khi tôi lớn lên đến độ có thể ngầm phân tách rạch ròi "ký ức của tôi" với những chuyện của thế giới, không đến mức kinh hãi sợ hãi, tôi mới phát hiện ra đám bạn cùng trang lứa với mình, những câu chuyện gối đầu giường hoặc sách giáo khoa học thuộc vè đồng dao thời thơ ấu của chúng chẳng qua chỉ là một số cốt truyện đơn giản như cáo, gấu, hươu con, người đẹp ngủ trong rừng hay hoàng tử thiên nga, hoặc là "Nhân chi sơ, tính bản thiện...", "Tử viết: Khắc kỷ phục lễ..." vãng vãng; không một ai giống như tôi, dưới sự trừng phạt nghiêm khắc của cha, phải học thuộc lòng một cuốn "từ điển". Tôi từng bị kẹp ngón tay, nhỏ sáp nến lên mu bàn chân, mông bị roi mây đánh rách da thịt, ngồi thẳng thừng trên chiếc ghế đẩu nhỏ trong phòng làm việc của cha suốt đêm dài giá lạnh không được lên giường... Chỉ để học thuộc lòng toàn bộ cái này — mà sau đó tôi mới biết hóa ra chẳng qua chỉ là sự viển vông, chém gió, lời lẽ hoang đường đầy giấy miêu tả về một "quốc gia chưa từng tồn tại" do một người ngoại quốc không ai biết đến nghĩ ra — cuốn tiểu thuyết. Cha tôi từng trong khoảnh khắc mập mờ lấy cha mình làm cuộn da cừu còn bản thân làm thợ xăm, thất vọng quay người nhìn tôi, mà đổi ý muốn cho tôi làm "sứ giả" chăng? Truyền tin cho ai? Những hậu duệ đời sau của ông ở thế giới tương lai? Truyền tin gì? Cuốn tiểu thuyết — tiêu tốn toàn bộ thời gian độc hành huyền bí khó nhọc tuổi vãn niên với lối viết tiếng Tây Hạ táo bón, không một ai muốn giở ra động vào — của ông:

Về người Tây Hạ, có nhiều bằng chứng hơn chứng minh rằng năm xưa cha tôi để dựng chống lên "quốc gia khác" dị đoan về mặt không gian thời gian đó, ông đã ngụy tạo đại lượng, kết nối sai lệch một số luận văn và khảo cứu lịch sử các dân tộc phương bắc không liên quan, dùng làm bối cảnh cho một số vật thể thực thể tĩnh trong tiểu thuyết của ông về những nhân vật không gương mặt đánh mất ký ức tổ tiên, trong nỗi sợ hãi bị diệt tộc mà tàn phá vật cưỡi, cuồng chạy đột phá qua bão cát, ảo ảnh, lòng sông cỏ khô cùng cực quang vòm trời. Ví dụ như được miêu tả sống động trong các chương tiểu thuyết của ông, về phần da, lông thú hoặc vải dệt thô, bàn quay sợi bằng đất nung, vải dệt và thảm nhuộm màu được phát hiện trong các lăng mộ người Tây Hạ, hoặc những loại vải ngoại lai đắt tiền trong quan tài bằng gỗ của quý tộc (tôi suýt bất cẩn viết là: hàng ngoại nhập. Nhập? Ở vùng cực khô hạn đến mức không thể tưởng tượng nổi biển là gì này?), như các loại nhung nỉ, lụa là, vải vóc, hoặc vải thêu tinh xảo; hoặc trong các cảnh chiến tranh, ông viết rằng cung chiến đấu của họ được cấu hợp thành, có các khuyên bằng xương hoặc bằng sừng, nên có độ bền và độ đàn hồi rất lớn. Mỗi chiếc cung chiến đấu dài tới một mét rưỡi, có sức sát thương rất lớn. Mũi tên được sử dụng, có đầu mũi tên bằng xương hoặc bằng sắt, đầu mũi tên bằng đồng thau thì rất hiếm. Đầu mũi tên bằng sắt hoặc đồng thau phần lớn có hình tam giác và có chuôi. Lại có một loại gọi là "Minh Đích" — được cố định vào đầu mũi tên, lắp vào các quả cầu nhỏ khoan lỗ bằng xương, khi bay có thể phát ra tiếng hú đáng sợ. Cung được đựng trong bao chuyên dụng, đeo ở bên trái, tên được đựng trong ống tên ở tay phải.

Lại có một số đoạn viết về vòng hàm ngựa bằng sắt, các loại gia súc như ngựa, bò, dê hoặc chó, hoặc lạc đà, la, lừa lai, ngựa lừa hoang, ngựa hoang... những vật cưỡi hiếm có này hoặc hạt kê của họ hoặc dụng cụ làm nông như mũi mác sắt, liềm sắt, cối xay đá, cùng các hầm chứa để bảo quản ngũ cốc. Ngoài ra còn viết về tang ma, dịch bệnh, bếp có ống khói dùng làm hệ thống sưởi ấm. Cùng với chế độ thị tộc phụ quyền như "chế độ góa phụ tái giá trong tộc" của họ...

Nói tóm lại, cuốn tiểu thuyết này muốn miêu tả thế giới giống như di tích đó thành một "thế giới đang sống", nhưng không biết đã sai ở chỗ nào, lại mang lại cho người ta ấn tượng tàn lụi giống như "dùng máy quay cá nhân quay một di tích thành cổ bị chôn sống đã khai quật". Giống như một quốc gia bị tiêu diệt tập trung do sai số lịch sử, bọn họ vào thời điểm bành trướng khi nền văn minh đạt đến đỉnh cao, đầy sức sống, rườm rà lễ nghĩa, vẫn tràn đầy mong ước tốt đẹp cho tương lai, đã bị tai nạn ập đến đột ngột không kịp trở tay (dịch bệnh? cường quốc phương bắc? tro núi lửa? sự phán đoán sai lầm tham lam của thủ lĩnh?) mà diệt tộc diệt giống. Quả thực cuốn tiểu thuyết này viết chính là khoảnh khắc huyền bí tràn ngập sức căng ngay trước thềm vương triều này sụp đổ vong quốc, giống như con thoi định mệnh cuộn tròn gói gọn các kỳ cảnh như tiên tri, vu thuật, ma thuật, sự run rẩy trước khi tàn sát, mưu kế đầu hàng giả, cuồng hoan đảo lộn nam nữ... vào bên trong.

Tôi đang cầm trong tay một bản chép tay do cha để lại, được viết bằng chữ Hán cổ, chưa được đưa vào các chương tiểu thuyết, tôi từng công bố nó như tư liệu gốc trong một buổi hội thảo quy mô nhỏ mang tính chất riêng tư, nhằm suy luận nghệ thuật tiểu thuyết của cha thực ra ẩn giấu ý tưởng ma thuật không ai biết đến, nhưng lại bị một học giả lớn tuổi đáng kính (lão già tóc bạc phơ này có giọng miền Nam cực kỳ đặc dụng, nghe nói ông từng viết một cuốn tiểu thuyết dạng luận văn hoa mỹ bằng một loạt tư liệu riêng tư, chứng minh bản đồ Đài Loan ban đầu giống như một con kỳ nhông non dựng đứng, chứ không phải hình cái thìa nằm ngang xoay chín mươi độ như hiện nay) chỉ trích là "vô tri". Ông đưa ra dẫn chứng rằng "bản thảo của cha" mà tôi cầm trong tay, chẳng qua chỉ là một loạt tư liệu về Tây Hạ bao gồm quyển 3 , , quyển 1 , ...

71, Năm Đinh Hợi, ngày mười tám tháng ba, nhân việc hành binh Tangut, bao vùng đất Khang Hai. Khả Hãn xuống thánh chỉ thần cơ rằng: "Nay trong vòng vây có một Kökö MaqaLaL, có một Bürtekečin ChoNo xuất hiện, hai kẻ này chớ giết. Có một người da đen cưỡi ngựa ô, có thể bắt sống mang đến." Bèn dụ thả Kökö MaqaLaL, Bürtekečin ChoNo ra, bắt người da đen áp giải đến trước Khả Hãn, Khả Hãn hỏi rằng: "Ngươi thuộc bộ tộc nào? Vì sao đến đây?" Đáp rằng: "Ta là người thuộc quyền Sizidügü Khả Hãn, được phái đến làm thám tử, tên ta là Sučü, người Tangut vẫn luôn gọi là heo rừng đen chạy giỏi, nay há là lúc lê dân bách tính của ta sắp diệt vong sao? Khoanh tay chịu trói. Vốn vẫn chưa xoay chuyển, bèn bị bắt!" Khả Hãn xuống thánh chỉ rằng: "Kẻ này quả là đại trượng phu." Bèn không giết. Lại hỏi rằng: "Người ta nói Khả Hãn của ngươi vẫn gọi là 'Huy Tất Liệt' (Khutug), hắn quả thực biến hóa thế nào?" Đáp rằng: "Khả Hãn của ta sáng sớm thì biến thành rắn hoa đen, ban ngày biến thành hổ vằn, buổi tối biến thành một đồng tử, ngài tuyệt đối không thể bắt được."...

---❊ ❖ ❊---

77, Tháng sáu, ... Tháng này, Hạ chúa Lý Hiện xin hàng, sai Thoát Loan Xẻ Bật đến vỗ về thu nạp. Khả Hãn đóng quân ở huyện Thanh Thủy biết Tây Giang.

78, Đinh Hợi, theo chinh phạt Tích Thạch Châu, đánh úp lên trước, hạ được thành. Vây Hà Châu, chém bốn mươi thủ cấp. Phá Lâm Thao, đánh Đức Thuận, chém hơn trăm thủ cấp. Đánh Củng Xương, đóng quân Tần Châu.

79, Tiến sát Trung Hưng. Lúc này, Lý Đức Vượng đã băng hà, cháu gọi bằng chú là Hiện nối ngôi, tính toán cục diện đất nước đã mất, sai sứ cầu hàng. Nói rằng không dám mong được nhận làm con. Lúc đó hành tại ở Thanh Thủy, Khả Hãn không khỏe, giả vờ ưng thuận.

80, Đến vùng Tangut, vây thành Tưởng Mặc Cách Y ba tầng, có lão bà Hắc Lạp Cầm Cát giỏi pháp thuật, lắc cờ xanh trên tường nữ nhi, thi triển thuật trấn áp, làm ngã chết hai bầy ngựa hoạn. Tô Bá Cách Đặc Y Ba Đặc Nhĩ tâu Khả Hãn rằng: "Chúa công của thần, nay ngựa hoạn trong quân sắp hết, là lúc Khát Tát Nhĩ (Qasar) ra tay, bắn hạ chúng." Khả Hãn cho là phải, giao con ngựa vàng nhạt dự phòng cho Khát Tát Nhĩ cưỡi, lệnh cho hắn bắn tên, Khát Tát Nhĩ liền nhắm vào đầu gối của lão bà mà bắn, nương dây cung là ngã lăn ra chết. Sizidügü Khả Hãn liền biến thành rắn, Khả Hãn liền biến thành vua của các loài chim là Đại Bằng; lại biến thành hổ, Khả Hãn liền biến thành vua của các loài thú là Sư Tử; lại biến thành đồng tử, Khả Hãn liền biến thành Ngọc Hoàng Thượng Đế; Sizidügü Khả Hãn, thế cùng lực kiệt bị bắt. Bèn nói: "Nếu giết ta, thì hại đến thân ngươi; nếu tha cho ta, thì hại đến hậu duệ của ngươi." Khả Hãn nói: "Thà khiến thân ta bị hại, nguyện hậu duệ ta được bình an." Do đó dùng tên bắn, dao chém, đều không thể giết. Sizidügü Khả Hãn nói: "Tùy các ngươi dùng đủ loại vật sắc bén chém ta, không sao cả. Chỉ có dưới đế giày của ta giấu một con dao MisaLigang ba gập, mới có thể đâm chém." Bèn lục soát lấy con dao đó, lại nói: "Các ngươi giết ta, nếu thân ta tiết ra sữa, thì hại đến thân các ngươi; nếu ra máu, thì hại đến hậu duệ của các ngươi. Hơn nữa, Gurbelǰin Qo'a Khatun, các ngươi nếu muốn tự lấy, có thể lục soát kỹ lưỡng trên người ả." Bèn dùng con dao MisaLigang của hắn chém đầu hắn, giết chết. Sữa tiết ra. Tức thì lấy Gurbelǰin Qo'a Khatun, đồng thời chiếm đoạt Mīnaq. Người Tangut đông đúc. Khả Hãn muốn qua mùa hè ở sườn phía nam núi Altai đó, bên bờ sông Qara.

Gurbelǰin Qo'a Khatun đó vô cùng xinh đẹp, rất nhiều người lấy làm lạ. Gurbelǰin Qo'a Khatun nói: "Trước đây nhan sắc của ta còn hơn thế này nhiều, nay bị khói bụi binh đao của các ngươi che mờ, nhan sắc bỗng chốc kém đi, nếu tắm rửa dưới nước, có thể khôi phục lại vẻ đẹp trước đây." Thế là lệnh cho ả đi tắm rửa. Gurbelǰin Qo'a Khatun đi đến bên bờ sông Qara tắm rửa, lúc đó có một con chim do nhà cha ả nuôi bay lượn vòng trên không đến, bèn bắt lại, bảo với người đi theo rằng: "Ta thẹn với các ngươi, các ngươi đều ở lại đây, một mình ta đi tắm." Nói xong, liền đi, viết thư rằng: "Ta chết đuối ở sông Qara này, chớ tìm hài cốt ta ở hạ lưu, có thể tìm ở thượng lưu." Bèn buộc thư vào đầu chim rồi thả đi. Tắm xong trở về, nhan sắc quả nhiên tăng thêm phần rạng rỡ. Đêm đó đi ngủ, cơ thể Khả Hãn bị thương, do đó không khỏe. Gurbelǰin Qo'a Khatun nhân cơ hội trốn ra, gieo sông Qara tự vẫn. Từ đó gọi là sông Khatun Eke vậy. Sau đó cha ả vì bức thư do người con gái họ Triệu ở Ninh Xá tên là Sa Khắc Trát Uông Tiết gửi đến, đến tìm hài cốt, không tìm được, chỉ lấy được một chiếc tất viền ngọc trai thuần khiết, lệnh cho mỗi người ném một nhúm đất, bèn thành gò Thiết Lô vậy.

81, Mùa thu tháng bảy ngày Nhâm Ngọ, không khỏe. Ngày Kỷ Sửu, băng hà ở hành cung Sa Lợi Xuyên Hà Lão Đồ...

Sau đó vị học giả lớn tuổi này nhờ người chuyển giao cho tôi một bộ cổ tịch rách nát mang tên (người biên soạn là một người tên là Hàn Ấm Thịnh), lật trang sách đó ra, xộc thẳng vào mũi là mùi ngọt tanh hỗn hợp của bã giấy mốc mục, cống rác, mùi chín nhũn của một loại trái cây cổ xưa gọi là sa-kê, cộng thêm mùi tinh dịch thiu thối... mùi hôi thối khó tin. Tôi lần theo đánh dấu bằng kẹp sách của ông, quả nhiên tìm được phần nguyên văn hoàn toàn giống với đợt bản thảo chép tay của cha. Nhưng điều khiến tôi bất ngờ phát hiện ra một tầng thú vị khác là, bản thảo của cha tôi chỉ chép đến điều thứ 81 trong "Phần biên tập theo niên đại các tư liệu tản mác" (năm 1224 - 1227 sau Công nguyên) của cuốn sách này: Thành Cát Tư Hãn xuất chinh tiến binh vây thành Linh Châu thì băng hà. Nhưng cuốn sách này ở phần này tiếp tục ghi lại mấy đoạn tư liệu biểu thị miêu tả cái chết của Thành Cát Tư Hãn dưới các hình thức khác nhau:

82, Mùa thu tháng bảy ngày Nhâm Ngọ, không khỏe, ngày Kỷ Sửu, tạ thế ở hành tại Linh Châu. Năm này, là năm Bảo Khánh thứ ba nhà Tống. Khả Hãn trước lúc lâm chung trăn trối rằng: "... Lại vì thân ở đất địch, Hạ chủ hàng mà chưa đến, ta chết chớ để địch biết, đợi khi chủ Hợp Thân đến, thì giết đi." Nói xong thì tạ thế, tại vị hai mươi hai năm, thọ bảy mươi mốt tuổi. Các tướng bí mật không phát tang. Chẳng bao lâu, Hạ chủ Hiện đến chầu, cáo phó rằng Khả Hãn có bệnh không thể gặp, lệnh cho hành lễ ngoài lều điện, qua ba ngày, Thoát Loan Xẻ Bật tuân theo di mệnh giết đi. Đồng thời diệt tộc của hắn, Tây Hạ diệt vong.

83, Hiện lại sai người đến, dâng vật cung cấp, lấy việc dời dân hộ làm cái cớ, xin qua tháng sau cúi đầu đến chầu, Khả Hãn đã bệnh nặng, lại ưng thuận. Lệnh cho Thoát Loan phi ngựa đến vỗ về quân dân của hắn. Đến hẹn, Hạ chủ chầu hành tại sở Linh Châu, dâng đồ dùng bằng vàng bạc, đồng nam đồng nữ cùng ngựa hoạn vạn vật làm sính lễ, số lượng đều là chín chín, mà đi đầu là Phật vàng. Lúc đó Khả Hãn đã băng hà, quần thần bí mật không phát tang, lấy cớ bệnh của Khả Hãn chưa khỏi, dẫn Hiện đến chỗ tối trong lều điện hành lễ. Qua ba ngày, Thoát Loan phụng di chiếu, tay cầm đao giết Hạ chủ, đồng thời tru di tam tộc của hắn. Lại lệnh cho người Mông Cổ mỗi bữa ăn đều phải chúc rằng: "Tangut đã diệt vong rồi." Để bày tỏ sự tiếc nuối của Thành Cát Tư Hãn. Thoát Loan vì có công nên được ban thưởng đồ dùng trong hành cung của Hạ chủ, nhiều hơn các tướng khác.

84, Hạ chủ Lý Hiện hàng, bắt giữ đưa về, bèn diệt Tây Hạ.

85, Ngày rằm tháng tám năm Hợi, Hoàng đế băng hà.

86, Đinh Hợi, diệt quốc rồi trở về.

---❊ ❖ ❊---

Cận cảnh kép. Điều đó tạo ra một hiệu ứng kỳ lạ. Tựa như sử dụng một nhóm camera giám sát có thể xoay góc, tua lại, dừng hình, phóng to chi tiết, cắt chéo ghi lại khoảnh khắc cái chết cuối cùng của hai vị vua. Nghe nói loại thiết bị công nghệ cao thực sự tồn tại trong thời đại của cha tôi này là một công cụ giám sát được lắp đặt phổ biến ở các cửa hàng tiện lợi, cột điện phía trên con hẻm tối, tiệm băng VHS hoặc trần ngân hàng, lúc bấy giờ có một phái mỹ học tiểu thuyết đã chịu ảnh hưởng của loại máy giám sát ghi hình này, và gọi nó là "chủ nghĩa hiện thực camera giám sát". Tôi nghi ngờ phong cách cuốn tiểu thuyết này, nằm ở ranh giới giữa "phái ngụy tư liệu", "phái ngụy niên giám học" từng thịnh hành trong một khoảng thời gian cực kỳ ngắn ngủi và "chủ nghĩa hiện thực camera giám sát" này. Cái chết của Thành Cát Tư Hãn. Cái chết của Hạ chủ Lý Hiện. Bọn họ biến thành hai con bạc mặt mày cứng ngắc ngồi ở hai đầu chiếc bàn dài, đợi đối phương ra bài. Thuật ảo ảnh, thuật ngụy trá, đứng khoanh tay, gọi đối phương là cha. "Dâng đồ dùng bằng vàng bạc, đồng nam đồng nữ, ngựa hoạn... số lượng đều là chín chín, mà đi đầu là Phật vàng." Phía bên này thì là Thành Cát Tư Hãn không thể đoán định được biểu cảm khuôn mặt, đầu bị che khuất bởi bóng tối của trướng rèm, bụi ánh sáng rủ xuống từ giếng trời. Bạn không nhìn thấy bất kỳ ống kính cận cảnh lịch sử nào về khoảnh khắc bị đóng băng, đã không còn nữa, thực sự có thể ghi lại khoảnh khắc đứt gãy: kinh ngạc, bi thương, buồn cười, lưu luyến hay đau đớn, hoặc bất kỳ nụ cười bao dung nào. Hai người họ ngồi ở đó. Bọn họ dẫn anh đi qua hàng vệ sĩ xếp hàng, tiếng cọ xát của đồ sắt trên giáp trụ và tiếng cạo kít két dưới đất của mũi giày bốt đều khiến anh suýt tè ra quần, bọn họ để anh đứng ở nơi tối tăm trong lều điện hành lễ bề tôi hướng vào trong. Anh ngửi thấy một mùi hôi thối sình trương của nội tạng cừu chết đuối dưới bãi sông mà hương đàn hương nồng đậm bên trong át không nổi, trào ra từ bên trong

Tôi chợt nhớ đến một chương khác trong cuốn sách kỳ lạ mà cha bắt tôi học thuộc lòng hồi nhỏ:

Khả Hãn mơ thấy một vị thiên thần, người sau nói với ông rằng: "Đấng Sáng Tạo coi trọng ý chí của ngươi, chứ không phải hành vi của ngươi." Ông lập tức triệu kiến một kẻ bắt giấc mơ xuất sắc nhất trong số các tín đồ giáo phái Khazaria, xin hắn giải thích chi tiết giấc mơ này. Kẻ bắt giấc mơ đó mỉm cười nói với ông rằng: "Chúa không quen biết ngươi, cũng không nhìn thấy ý chí, suy nghĩ và hành vi của ngươi. Vị thiên thần đó sở dĩ bước vào giấc mơ của ngươi, là vì ngài không biết nơi nào có thể qua đêm, bên ngoài chắc là đang trời mưa nhỉ? Ngài vào giấc mơ thời gian rất ngắn, đó là vì ngài chịu không nổi mùi hôi thối. Lần sau, phải rửa sạch giấc mơ của ngươi..." Nghe đến đây, Khả Hãn nổi giận lôi đình, lập tức quyết định mời người ngoại quốc đến giải mộng cho ông... "Đúng vậy, giấc mơ của con người sẽ phát ra mùi hôi thối." Sứ giả Khazaria dùng câu nói này để làm chú thích. Ông đã sắp chết, bởi vì tư liệu lịch sử Khazaria xăm trên người khiến ông cảm thấy ngứa ngáy khó chịu, cuối cùng, ông trút hơi thở trong sự nhẹ nhõm, hạnh phúc, bởi vì cuối cùng ông đã khiến tư liệu lịch sử Khazaria được truyền bá rộng rãi, từ đó cũng đạt được sự thanh tẩy của chính mình.

Đúng vậy, hãy rửa sạch giấc mơ của ngươi. Thiên thần ngắn ngủi bước vào giấc mơ chỉ vì tránh mưa. Nhưng giấc mơ của ngươi thực sự quá hôi thối, bên trong nhét đầy dòi bọ chen chúc chui ra từ mọi lỗ hổng, bám dính lấy tử thi đầu lâu đỏ sẫm. Ăn thịt cừu lâu ngày không ăn rau xanh khiến đường ruột tiết ra một loại nấm mốc lên men có mùi hôi nồng nặc. Cậu bé Tây Hạ trong giấc mơ của ngươi, không ngừng đào hố chôn phân ở vùng đất cát khô cằn chỉ có cọng cỏ trụi lủi. Sau đó ngươi phát hiện ra cậu ta không chỉ chôn những chất thải hôi thối tanh tưởi của chính mình, mà còn có vẻ hoang tưởng ám ảnh muốn nghĩ ra đủ mọi phương pháp chôn cất xác chết trên mặt đất trống trải vô vị đó. Những phương pháp đó kỳ lạ đầy sáng tạo và luôn bám vào mặt thực tế để phát triển ra nghệ thuật thủ công khéo léo kỳ dị. Nói chung là không muốn để số lượng lớn xác chết đó chất đống phơi bày trong tầm mắt có thể nhìn thấy của giấc mơ đó. Hắn nghiên cứu phương pháp làm xác khô. Hắn dùng một chiếc xương sườn cừu được ngải cứu hun khói, tính toán chính xác khoảng cách giữa hố xác này và hố xác khác bằng các vết điềm báo và vết cháy xém của nó. Hắn thậm chí mô phỏng theo tổ tiên Lý Khế Thiên của mình, vì sợ người Tống đào mồ tổ tiên phá hoại phong thủy, "tìm nơi chôn cất tổ tiên ở Hồng Thạch Hạp, chặn nước chảy về phía bắc, đục đá làm hang. Sau khi chôn cất, dẫn nước chảy qua bên trên, người đời sau không biết vị trí của nó ở đâu" cái lối chôn cất thần kinh như thế. Hắn còn sắp xếp một nhóm người nhỏ ở vùng hoang dã màu vàng nhạt không sương không sương mù không mưa đó, tưởng tượng họ là người nhà của người chết, bọn họ xây một ngôi nhà gỗ trên con đường quan tài đi qua, phủ lụa gấm vàng. Khi quan tài đi qua ngôi nhà này, người trong nhà (hắn ở trong đó đóng vai trò là thầy tế) dâng rượu thịt và thức ăn khác trước thi thể, che lại để người chết tận hưởng ở thế giới bên kia giống như khi còn sống. Hắn bảo bọn họ bỏ thi thể vào một chiếc hộp gỗ, vách hộp dày một gang tay, khép rất khít. Tiến hành vẽ tranh, đặt không ít hương long não vào trong hộp, để tránh mùi hôi thối. Tiến hành làm đẹp...

Trong giấc mơ trống trải, thường cô độc ở đằng xa đốt một ngọn lửa lớn đỏ như son phấn.