"The King of the Golden River" (Vua Sông Vàng) là một câu chuyện cổ tích tuyệt thú được kể lại với tất cả nét duyên dáng trong văn phong của Ruskin, với sự thấu cảm sâu sắc dành cho cảnh sắc núi non, và với thông lệ quen thuộc của ông là luôn lồng ghép một bài học đạo đức. Dù vậy, tác phẩm này lại hoàn toàn khác biệt so với các trước tác khác của ông. Suốt cả cuộc đời mình, ngòi bút của ông luôn bận rộn với việc diễn giải thiên nhiên, tranh vẽ và kiến trúc, hoặc thuyết phục những ai mà ông tin là đang lầm đường lạc lối hướng về những quan điểm đúng đắn hơn, hoặc đánh thức — bằng sức nóng tựa ngọn lửa nhiệt thành của một nhà tiên tri — những ai mà ông biết là hãy còn mê muội. Quả thực, ở con người John Ruskin phảng phất rất nhiều nét của một nhà tiên tri. Mặc dù về bản chất, ông là một người phiên dịch với sự trân trọng cái đẹp tinh tế đến kỳ lạ, nhưng không một ai vào thế kỷ XIX cảm thấy sâu sắc hơn ông rằng bản thân mình mang một sứ mệnh, và cũng chẳng ai trung thành hơn ông đối với sứ mệnh mà ông đinh ninh thuộc về mình.
Khi vẫn còn ngồi trên ghế nhà trường, một biến cố thoạt trông có vẻ tình cờ đã tạo ra cơ hội và định hướng cho sứ mệnh ấy. Một nhà phê bình người Anh nọ đã chế nhạo các tác phẩm của họa sĩ Turner. Bấy giờ, Ruskin tôn sùng Turner là họa sĩ phong cảnh vĩ đại nhất mà thế giới từng chứng kiến, thế là ông lập tức viết một bài báo đáng chú ý để bênh vực vị họa sĩ này. Dần dần, bài báo ấy phát triển thành một tập sách mỏng, rồi tập sách mỏng ấy lại hóa thành một cuốn sách — chính là tập đầu tiên của bộ "Modern Painters" (Những họa sĩ hiện đại). Chàng thanh niên bỗng bừng tỉnh và nhận ra mình đã trở nên nổi tiếng. Trong vài năm tiếp theo, bốn tập nữa được bổ sung vào bộ "Modern Painters", và những bộ sách nghệ thuật danh tiếng khác như "The Stones of Venice" (Những hòn đá ở Venice) và "The Seven Lamps of Architecture" (Bảy ngọn đèn kiến trúc) cũng lần lượt ra mắt.
Rồi đến năm 1860, khi Ruskin khoảng bốn mươi tuổi, một bước ngoặt lớn đã xảy ra. Thiên bẩm tuyệt trần của ông trong việc biến sự trân trọng cái đẹp thành một giá trị chung của cộng đồng đã bị chệch hướng khỏi lĩnh vực đích thực của nó. Ông từng tự hỏi những điều kiện nào đã tạo nên nghệ thuật vĩ đại, và câu trả lời ông tìm thấy khẳng định rằng nghệ thuật không thể tách rời khỏi đời sống, cũng như đời sống không thể tách rời khỏi nền công nghiệp và các điều kiện công nghiệp. Do đó, một nền văn minh được xây dựng trên sự cạnh tranh không giới hạn dường như ắt phải trở nên yếu kém trong việc cảm nhận cái đẹp, đồng thời bất lực trong việc sáng tạo ra nó. Cứ thế, lòng trung thành với sứ mệnh ban đầu vô hình trung lại sinh ra sự phản bội bề ngoài. Những bài diễn thuyết đầy thi vị về nghệ thuật phải nhường chỗ cho những lời kêu gọi thiết tha vì nhân loại. Trong suốt phần đời còn lại, ông trở thành một nhà cải cách xã hội vô cùng tận tâm — dẫu không phải lúc nào cũng khôn ngoan — và là một người nhiệt thành biện hộ cho những lý tưởng kinh tế mà ông tin là chân chính.
Không hề có chút nào trong tất cả những điều ấy ở "The King of the Golden River". Không giống như các tác phẩm khác của ông, cuốn sách này được viết ra thuần túy chỉ để giải trí. Thậm chí còn chưa hẳn là thế, bởi nó vốn không được viết để xuất bản, mà chỉ nhằm đáp lại một lời thách đố từ một thiếu nữ.
Hoàn cảnh ra đời của tác phẩm thật thú vị. Sau khi tốt nghiệp đại học ở Oxford, Ruskin bị đe dọa bởi căn bệnh lao nên phải vội vã rời khỏi bầu không khí lạnh lẽo và ẩm ướt của nước Anh để đến miền nam châu Âu. Sau hai năm du hành và nghiên cứu đầy hiệu quả, ông trở về với sức khỏe đã khá hơn nhưng vẫn chưa tráng kiện, và tâm trạng thường xuyên rơi vào u uất. Chính vào lúc ấy, gia đình Guy — những người bạn Scotland của bố mẹ ông — đã đến thăm ngôi nhà của ông gần London, cùng đi với họ là cô con gái nhỏ Euphemia. Sự hiện diện của đứa trẻ xinh đẹp, hoạt bát và vô tư ấy đã mở ra một chương mới trong cuộc đời Ruskin. Dù mới chỉ mười hai tuổi, cô bé vẫn tìm cách vực dậy tinh thần vị học giả u sầu lúc bấy giờ đang đắm chìm trong nghệ thuật và địa chất học, đồng thời giục ông gác lại những thứ đó để viết cho mình một câu chuyện cổ tích. Ông nhận lời, và chỉ sau hai buổi ngồi chấp bút, ông đã trao tặng cô bé câu chuyện đầy mê hoặc này. Biến cố ấy hóa ra lại khơi dậy trong lòng ông một niềm hứng thú lớn lao hơn vẻ bề ngoài ban đầu, bởi chỉ vài năm sau, "Effie" Grey đã trở thành vợ của John Ruskin. Trong thời gian đó, cô bé đã trao bản thảo cho một người bạn. Chín năm sau khi được viết ra, người bạn ấy, với sự cho phép của John Ruskin, đã mang câu chuyện công bố với thế gian.
Tác phẩm được xuất bản tại London vào năm 1851, với những hình minh họa của họa sĩ lừng danh Richard Doyle, và ngay lập tức trở thành một cuốn sách được yêu thích. Ba ấn bản đã được in ngay trong năm đầu tiên, và chẳng mấy chốc, nó đã dịch sang tiếng Đức, tiếng Ý và tiếng Wales. Kể từ đó, vô số trẻ em đã có lý do để biết ơn lời thách đố của cô thiếu nữ ngày nào — thứ đã mang lại câu chuyện về chiếc vốc vàng của Gluck và cách xử lý vô cùng thỏa đáng dành cho hai Anh em Nhà Đen (Black Brothers) dưới bàn tay của Ngài Gió Tây Nam (Southwest Wind, Esquire).
Cho ấn bản này, những bức vẽ mới đã được thực hiện bởi ông Hiram P. Barnes. Chúng đã bảo tồn rất thành công tinh thần trong các hình minh họa của Doyle — những bức tranh mà thật tiếc thay lại không phù hợp về mặt kỹ thuật để tái bản ở đây.
Trong bản thảo gốc, có một đoạn kết mang tựa đề "Charitie" — một khúc ca ban mai của Thung lũng Kho báu (Treasure Valley), nơi Gluck đã quay trở về sinh sống, và là chốn mà cơ nghiệp từng bị đánh mất bởi sự tàn nhẫn nay đã được lấy lại nhờ tình yêu thương:
Những giọt nắng mai bừng tỉnh giấc
Thung lũng cười vui đón ánh vàng
Mặt đất bừng lên muôn khúc hát
Trời cao chan chứa mối tình trang.
R.H. COE