21 Bài Học Cho Thế Kỷ 21

Định dạng khác: 📖 Chữ 🎧 Audio 📕 Epub
Lượt đọc: 739 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Listen To The Algorithm

❊ ❊ ❊

Lắng nghe thuật toán

Niềm tin tự do vào cảm xúc và sự lựa chọn cá nhân không phải là điều tự nhiên hay có từ xa xưa. Trong hàng ngàn năm, con người tin rằng quyền lực đến từ các luật lệ thần thánh thay vì từ trái tim con người, và do đó chúng ta nên tôn thờ lời của Chúa thay vì tự do cá nhân. Chỉ trong vài thế kỷ gần đây, nguồn gốc của quyền lực mới chuyển dịch từ các vị thần linh sang những con người bằng xương bằng thịt.

Chẳng bao lâu nữa, quyền lực có thể sẽ chuyển dịch một lần nữa – từ con người sang các thuật toán. Cũng giống như quyền lực thần thánh được hợp thức hóa bởi các thần thoại tôn giáo, và quyền lực con người được biện minh bởi câu chuyện tự do, cuộc cách mạng công nghệ sắp tới có thể thiết lập quyền lực của các thuật toán Dữ liệu lớn (Big Data), đồng thời làm suy yếu chính ý tưởng về tự do cá nhân.

Như chúng ta đã đề cập trong chương trước, những hiểu biết khoa học về cách bộ não và cơ thể chúng ta hoạt động cho thấy cảm xúc không phải là một phẩm chất tâm linh độc nhất vô nhị của con người, và chúng không phản ánh bất kỳ loại ‘ý chí tự do’ nào. Thay vào đó, cảm xúc là các cơ chế sinh hóa mà tất cả động vật có vú và chim chóc sử dụng để tính toán nhanh chóng xác suất sống sót và sinh sản. Cảm xúc không dựa trên trực giác, cảm hứng hay tự do – chúng dựa trên sự tính toán.[Vi]

Khi một con khỉ, con chuột hay con người nhìn thấy một con rắn, nỗi sợ hãi nảy sinh vì hàng triệu tế bào thần kinh trong não nhanh chóng tính toán các dữ liệu liên quan và kết luận rằng xác suất tử vong là rất cao. Cảm xúc hấp dẫn tình dục nảy sinh khi các thuật toán sinh hóa khác tính toán rằng một cá thể ở gần đó mang lại xác suất giao phối thành công, gắn kết xã hội hoặc một mục tiêu khao khát nào đó cao. Các cảm xúc đạo đức như phẫn nộ, tội lỗi hay tha thứ bắt nguồn từ các cơ chế thần kinh đã tiến hóa để cho phép sự hợp tác nhóm. Tất cả các thuật toán sinh hóa này đã được mài giũa qua hàng triệu năm tiến hóa. Nếu cảm xúc của một tổ tiên xa xưa nào đó mắc sai lầm, các gen định hình những cảm xúc đó đã không được truyền lại cho thế hệ sau. Do đó, cảm xúc không phải là sự đối lập của lý trí – chúng thể hiện lý trí tiến hóa.

Chúng ta thường không nhận ra rằng cảm xúc thực chất là các phép tính, bởi vì quá trình tính toán nhanh chóng diễn ra ở sâu bên dưới ngưỡng nhận thức của chúng ta. Chúng ta không cảm nhận được hàng triệu tế bào thần kinh trong não đang tính toán xác suất sống sót và sinh sản, vì vậy chúng ta tin một cách sai lầm rằng nỗi sợ rắn, sự lựa chọn bạn tình hay ý kiến của chúng ta về Liên minh châu Âu là kết quả của một ‘ý chí tự do’ bí ẩn nào đó.[Vi]

Tuy nhiên, mặc dù chủ nghĩa tự do sai lầm khi nghĩ rằng cảm xúc của chúng ta phản ánh ý chí tự do, nhưng cho đến tận ngày nay, việc dựa vào cảm xúc vẫn mang lại ý nghĩa thực tiễn tốt. Bởi vì mặc dù không có gì kỳ diệu hay tự do về cảm xúc của chúng ta, chúng vẫn là phương pháp tốt nhất trong vũ trụ để quyết định nên học gì, cưới ai và bỏ phiếu cho đảng nào. Và không một hệ thống bên ngoài nào có thể hy vọng hiểu được cảm xúc của tôi tốt hơn chính tôi. Ngay cả khi Tòa án Dị giáo Tây Ban Nha hay KGB của Liên Xô theo dõi tôi từng phút mỗi ngày, họ vẫn thiếu kiến thức sinh học và sức mạnh tính toán cần thiết để xâm nhập vào các quá trình sinh hóa định hình mong muốn và lựa chọn của tôi. Với mọi mục đích thực tiễn, việc lập luận rằng tôi có ý chí tự do là hợp lý, bởi vì ý chí của tôi chủ yếu được định hình bởi sự tương tác của các lực lượng bên trong mà không ai bên ngoài có thể nhìn thấy. Tôi có thể tận hưởng ảo tưởng rằng mình kiểm soát đấu trường nội tâm bí mật của mình, trong khi những người bên ngoài không bao giờ có thể thực sự hiểu được những gì đang xảy ra bên trong tôi và cách tôi đưa ra quyết định.

Theo đó, chủ nghĩa tự do đã đúng khi khuyên mọi người hãy làm theo trái tim mình thay vì mệnh lệnh của một linh mục hay một quan chức đảng. Tuy nhiên, chẳng bao lâu nữa, các thuật toán máy tính có thể đưa ra lời khuyên tốt hơn cho bạn so với cảm xúc của con người. Khi Tòa án Dị giáo Tây Ban Nha và KGB nhường chỗ cho Google và Baidu, ‘ý chí tự do’ có khả năng sẽ bị phơi bày như một huyền thoại, và chủ nghĩa tự do có thể mất đi những lợi thế thực tiễn của nó.[Vi]

Bởi vì chúng ta hiện đang ở điểm giao thoa của hai cuộc cách mạng to lớn. Một mặt, các nhà sinh học đang giải mã những bí ẩn của cơ thể con người, và đặc biệt là của bộ não và cảm xúc con người. Đồng thời, các nhà khoa học máy tính đang mang đến cho chúng ta sức mạnh xử lý dữ liệu chưa từng có. Khi cuộc cách mạng công nghệ sinh học hợp nhất với cuộc cách mạng công nghệ thông tin, nó sẽ tạo ra các thuật toán Dữ liệu lớn có thể giám sát và hiểu cảm xúc của tôi tốt hơn cả tôi, và khi đó quyền lực có lẽ sẽ chuyển từ con người sang máy tính. Ảo tưởng về ý chí tự do của tôi có khả năng sẽ tan rã khi tôi hàng ngày đối mặt với các tổ chức, tập đoàn và cơ quan chính phủ hiểu và thao túng những gì trước đây là lĩnh vực nội tâm không thể tiếp cận của tôi.[Vi]

Điều này đã và đang xảy ra trong lĩnh vực y học. Những quyết định y tế quan trọng nhất trong cuộc đời chúng ta không dựa vào cảm giác ốm hay khỏe của chúng ta, hay thậm chí là những dự đoán có cơ sở của bác sĩ – mà dựa trên các phép tính của máy tính, thứ hiểu cơ thể chúng ta tốt hơn chính chúng ta. Trong vòng vài thập kỷ tới, các thuật toán Dữ liệu lớn được cung cấp bởi luồng dữ liệu sinh trắc học liên tục có thể giám sát sức khỏe của chúng ta 24/7. Chúng có thể phát hiện ngay từ đầu bệnh cúm, ung thư hoặc bệnh Alzheimer, rất lâu trước khi chúng ta cảm thấy có điều gì đó không ổn với mình. Sau đó, chúng có thể đề xuất các phương pháp điều trị, chế độ ăn uống và chế độ sinh hoạt hàng ngày phù hợp, được thiết kế riêng cho thể trạng, DNA và tính cách độc đáo của chúng ta.

Mọi người sẽ được tận hưởng dịch vụ chăm sóc sức khỏe tốt nhất trong lịch sử, nhưng chính vì lý do này mà họ có lẽ sẽ luôn cảm thấy mình bị bệnh. Luôn có điều gì đó không ổn ở đâu đó trong cơ thể. Luôn có điều gì đó có thể cải thiện. Trong quá khứ, bạn cảm thấy hoàn toàn khỏe mạnh miễn là bạn không cảm thấy đau đớn hoặc không bị khuyết tật rõ ràng như đi khập khiễng. Nhưng đến năm 2050, nhờ các cảm biến sinh trắc học và thuật toán Dữ liệu lớn, các căn bệnh có thể được chẩn đoán và điều trị rất lâu trước khi chúng gây ra đau đớn hoặc tàn tật. Kết quả là, bạn sẽ luôn thấy mình mắc phải một ‘tình trạng y tế’ nào đó và phải tuân theo khuyến nghị của thuật toán này hay thuật toán khác. Nếu bạn từ chối, có lẽ bảo hiểm y tế của bạn sẽ không còn hiệu lực, hoặc sếp của bạn sẽ sa thải bạn – tại sao họ phải trả giá cho sự bướng bỉnh của bạn?[Vi]

Tiếp tục hút thuốc bất chấp các số liệu thống kê chung liên kết việc hút thuốc với ung thư phổi là một chuyện. Tiếp tục hút thuốc bất chấp cảnh báo cụ thể từ một cảm biến sinh trắc học vừa phát hiện mười bảy tế bào ung thư trong phổi trên bên trái của bạn lại là một chuyện hoàn toàn khác. Và nếu bạn sẵn sàng thách thức cảm biến, bạn sẽ làm gì khi cảm biến chuyển tiếp cảnh báo đó cho công ty bảo hiểm, người quản lý và mẹ của bạn?

Ai sẽ có thời gian và năng lượng để đối phó với tất cả những căn bệnh này? Nhiều khả năng, chúng ta có thể chỉ cần hướng dẫn thuật toán sức khỏe của mình xử lý hầu hết các vấn đề này theo cách nó thấy phù hợp. Nhiều nhất, nó sẽ gửi các bản cập nhật định kỳ đến điện thoại thông minh của chúng ta, thông báo rằng ‘mười bảy tế bào ung thư đã được phát hiện và tiêu diệt’. Những người mắc chứng hạ huyết áp có thể đọc các bản cập nhật này một cách tận tụy, nhưng hầu hết chúng ta sẽ phớt lờ chúng giống như cách chúng ta phớt lờ những thông báo chống vi-rút gây phiền nhiễu trên máy tính của mình.[Vi]

—ooOoo—

Nguồn: TVE-4U
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.