5
CỘNG ĐỒNG
Con người có cơ thể
California đã quen với những trận động đất, nhưng cơn địa chấn chính trị từ cuộc bầu cử Mỹ năm 2016 vẫn là một cú sốc nặng nề đối với Thung lũng Silicon. Nhận ra rằng họ có thể là một phần của vấn đề, các phù thủy máy tính đã phản ứng bằng cách làm điều mà các kỹ sư giỏi nhất: tìm kiếm một giải pháp kỹ thuật. Không nơi nào có phản ứng mạnh mẽ hơn tại trụ sở của Facebook ở Menlo Park. Điều này cũng dễ hiểu. Vì công việc kinh doanh của Facebook là mạng xã hội, nên nó nhạy bén nhất với những bất ổn xã hội.
Sau ba tháng tự vấn, vào ngày 16 tháng 2 năm 2017, Mark Zuckerberg đã công bố một bản tuyên ngôn táo bạo về nhu cầu xây dựng một cộng đồng toàn cầu, và về vai trò của Facebook trong dự án đó. Trong bài phát biểu tiếp theo tại Hội nghị Cộng đồng lần đầu tiên vào ngày 22 tháng 6 năm 2017, Zuckerberg giải thích rằng những biến động chính trị - xã hội trong thời đại chúng ta – từ nạn nghiện ma túy tràn lan đến các chế độ độc tài giết người – phần lớn là kết quả của sự tan rã các cộng đồng nhân loại. Ông than phiền về thực tế rằng 'trong nhiều thập kỷ, số lượng thành viên tham gia vào tất cả các loại nhóm đã giảm tới một phần tư. Đó là rất nhiều người hiện đang cần tìm kiếm mục đích sống và sự hỗ trợ ở nơi khác.' Ông hứa rằng Facebook sẽ dẫn đầu trong việc tái thiết các cộng đồng này và các kỹ sư của ông sẽ gánh vác trọng trách mà các linh mục giáo xứ đã bỏ lại. 'Chúng tôi sẽ bắt đầu triển khai một số công cụ', ông nói, để 'giúp việc xây dựng cộng đồng trở nên dễ dàng hơn.'[Vi]
Ông giải thích thêm rằng 'Chúng tôi đã bắt đầu một dự án để xem liệu chúng tôi có thể làm tốt hơn trong việc gợi ý các nhóm có ý nghĩa với bạn hay không. Chúng tôi đã bắt đầu xây dựng trí tuệ nhân tạo để làm điều này. Và nó hiệu quả. Trong sáu tháng đầu tiên, chúng tôi đã giúp số người tham gia vào các cộng đồng có ý nghĩa tăng thêm 50 phần trăm.' Mục tiêu cuối cùng của ông là 'giúp 1 tỷ người tham gia vào các cộng đồng có ý nghĩa... Nếu chúng tôi có thể làm được điều này, nó sẽ không chỉ đảo ngược toàn bộ sự suy giảm về số lượng thành viên cộng đồng mà chúng ta đã thấy trong nhiều thập kỷ, mà còn bắt đầu củng cố cấu trúc xã hội của chúng ta và đưa thế giới lại gần nhau hơn.' Đây là một mục tiêu quan trọng đến mức Zuckerberg đã thề 'thay đổi toàn bộ sứ mệnh của Facebook để thực hiện điều này'.
Zuckerberg chắc chắn đúng khi than phiền về sự tan rã của các cộng đồng nhân loại. Tuy nhiên, vài tháng sau khi Zuckerberg đưa ra lời thề, và ngay khi cuốn sách này chuẩn bị được in, vụ bê bối Cambridge Analytica đã tiết lộ rằng dữ liệu được giao cho Facebook đã bị các bên thứ ba thu thập và sử dụng để thao túng các cuộc bầu cử trên khắp thế giới. Điều này đã biến những lời hứa cao đẹp của Zuckerberg thành trò cười và làm tan vỡ niềm tin của công chúng vào Facebook. Người ta chỉ có thể hy vọng rằng trước khi bắt tay vào xây dựng các cộng đồng nhân loại mới, Facebook trước tiên hãy cam kết bảo vệ quyền riêng tư và an ninh của các cộng đồng hiện có.[Vi]
Tuy nhiên, việc xem xét sâu sắc tầm nhìn cộng đồng của Facebook và kiểm tra xem liệu một khi an ninh được tăng cường, các mạng xã hội trực tuyến có thể giúp xây dựng một cộng đồng nhân loại toàn cầu hay không là điều đáng giá. Mặc dù trong thế kỷ hai mươi mốt, con người có thể được nâng cấp thành thần thánh, nhưng tính đến năm 2018, chúng ta vẫn là những sinh vật thời Đồ đá. Để phát triển, chúng ta vẫn cần phải bám rễ vào các cộng đồng thân thiết. Trong hàng triệu năm, con người đã thích nghi với việc sống trong các nhóm nhỏ không quá vài chục người. Ngay cả ngày nay, hầu hết chúng ta đều thấy không thể thực sự biết hơn 150 cá nhân, bất kể chúng ta có bao nhiêu bạn bè trên Facebook. Không có những nhóm này, con người cảm thấy cô đơn và bị xa lánh.
Thật không may, trong hai thế kỷ qua, các cộng đồng thân thiết thực sự đã tan rã. Nỗ lực thay thế các nhóm nhỏ gồm những người thực sự biết nhau bằng các cộng đồng tưởng tượng của các quốc gia và đảng phái chính trị không bao giờ có thể thành công hoàn toàn. Hàng triệu anh em trong gia đình quốc gia và hàng triệu đồng chí trong Đảng Cộng sản không thể mang lại cho bạn sự thân mật ấm áp mà một anh chị em hoặc bạn bè thực sự có thể mang lại. Hệ quả là con người sống những cuộc đời ngày càng cô đơn hơn trên một hành tinh ngày càng kết nối hơn. Nhiều sự gián đoạn về xã hội và chính trị trong thời đại chúng ta có thể bắt nguồn từ căn bệnh này.[Vi]
Do đó, tầm nhìn của Zuckerberg về việc kết nối lại con người với nhau là một tầm nhìn kịp thời. Nhưng lời nói thì rẻ hơn hành động, và để thực hiện tầm nhìn này, Facebook có thể phải thay đổi toàn bộ mô hình kinh doanh của mình. Bạn khó có thể xây dựng một cộng đồng toàn cầu khi bạn kiếm tiền từ việc thu hút sự chú ý của mọi người và bán nó cho các nhà quảng cáo. Mặc dù vậy, sự sẵn lòng của Zuckerberg trong việc hình thành một tầm nhìn như vậy rất đáng khen ngợi. Hầu hết các tập đoàn tin rằng họ nên tập trung vào việc kiếm tiền, chính phủ nên làm ít nhất có thể, và nhân loại nên tin tưởng vào các lực lượng thị trường để đưa ra những quyết định thực sự quan trọng thay cho chúng ta. Vì vậy, nếu Facebook có ý định thực hiện một cam kết ý thức hệ thực sự để xây dựng các cộng đồng nhân loại, những người sợ hãi quyền lực của nó không nên đẩy nó trở lại cái kén doanh nghiệp bằng những tiếng kêu 'Anh Cả!' (Big Brother). Thay vào đó, chúng ta nên thúc giục các tập đoàn, tổ chức và chính phủ khác cạnh tranh với Facebook bằng cách đưa ra các cam kết ý thức hệ của riêng họ.[Vi]
Tất nhiên, không thiếu các tổ chức than phiền về sự tan rã của các cộng đồng nhân loại và cố gắng xây dựng lại chúng. Mọi người, từ các nhà hoạt động nữ quyền đến những người theo chủ nghĩa chính thống Hồi giáo, đều đang tham gia vào công việc xây dựng cộng đồng, và chúng ta sẽ xem xét một số nỗ lực này trong các chương sau. Điều làm cho canh bạc của Facebook trở nên độc đáo là phạm vi toàn cầu, sự hậu thuẫn của doanh nghiệp và niềm tin sâu sắc của nó vào công nghệ. Zuckerberg có vẻ tin chắc rằng AI mới của Facebook không chỉ có thể xác định các 'cộng đồng có ý nghĩa', mà còn 'củng cố cấu trúc xã hội của chúng ta và đưa thế giới lại gần nhau hơn'. Điều đó tham vọng hơn nhiều so với việc sử dụng AI để lái xe hay chẩn đoán ung thư.
Tầm nhìn cộng đồng của Facebook có lẽ là nỗ lực rõ ràng đầu tiên nhằm sử dụng AI cho kỹ thuật xã hội được lên kế hoạch tập trung trên quy mô toàn cầu. Do đó, nó tạo thành một trường hợp thử nghiệm quan trọng. Nếu thành công, chúng ta có khả năng sẽ thấy nhiều nỗ lực như vậy hơn nữa, và các thuật toán sẽ được thừa nhận là những người chủ mới của các mạng xã hội nhân loại. Nếu thất bại, điều này sẽ bộc lộ những hạn chế của các công nghệ mới – các thuật toán có thể tốt cho việc điều hướng phương tiện và chữa bệnh, nhưng khi nói đến việc giải quyết các vấn đề xã hội, chúng ta vẫn nên dựa vào các chính trị gia và các linh mục.[Vi]
—ooOoo—