Mozart trong cỗ máy
Ít nhất là trong ngắn hạn, AI và robot khó có khả năng loại bỏ hoàn toàn các ngành công nghiệp. Những công việc đòi hỏi chuyên môn hóa trong một phạm vi hẹp các hoạt động mang tính lặp đi lặp lại sẽ bị tự động hóa. Nhưng sẽ khó khăn hơn nhiều để thay thế con người bằng máy móc trong những công việc ít tính lặp lại, đòi hỏi việc sử dụng đồng thời nhiều kỹ năng đa dạng và liên quan đến việc xử lý các tình huống không lường trước được. Hãy lấy ví dụ về chăm sóc sức khỏe. Nhiều bác sĩ tập trung gần như hoàn toàn vào việc xử lý thông tin: họ tiếp nhận dữ liệu y tế, phân tích và đưa ra chẩn đoán. Ngược lại, các y tá còn cần những kỹ năng vận động và cảm xúc tốt để thực hiện một mũi tiêm đau đớn, thay băng vết thương hoặc kiềm chế một bệnh nhân hung hãn. Do đó, chúng ta có lẽ sẽ có một bác sĩ gia đình AI trên điện thoại thông minh hàng thập kỷ trước khi có một robot y tá đáng tin cậy. Ngành chăm sóc con người – chăm sóc người bệnh, trẻ em và người già – có khả năng vẫn sẽ là thành trì của con người trong một thời gian dài. Thật vậy, khi con người sống lâu hơn và sinh ít con hơn, việc chăm sóc người cao tuổi có lẽ sẽ là một trong những lĩnh vực phát triển nhanh nhất trong thị trường lao động nhân lực.[Vi]
Bên cạnh việc chăm sóc, sự sáng tạo cũng đặt ra những rào cản đặc biệt khó khăn cho tự động hóa. Chúng ta không cần con người bán nhạc cho mình nữa – chúng ta có thể tải trực tiếp từ cửa hàng iTunes – nhưng các nhà soạn nhạc, nhạc sĩ, ca sĩ và DJ vẫn là những người bằng xương bằng thịt. Chúng ta dựa vào sự sáng tạo của họ không chỉ để tạo ra âm nhạc hoàn toàn mới, mà còn để lựa chọn giữa một loạt các khả năng sẵn có đầy kinh ngạc.
Tuy nhiên, về lâu dài, không có công việc nào là hoàn toàn an toàn trước tự động hóa. Ngay cả các nghệ sĩ cũng nên được cảnh báo. Trong thế giới hiện đại, nghệ thuật thường gắn liền với cảm xúc con người. Chúng ta có xu hướng nghĩ rằng các nghệ sĩ đang truyền tải những lực lượng tâm lý bên trong, và toàn bộ mục đích của nghệ thuật là kết nối chúng ta với cảm xúc của chính mình hoặc truyền cảm hứng cho chúng ta về một cảm giác mới mẻ nào đó. Do đó, khi đánh giá nghệ thuật, chúng ta có xu hướng đánh giá nó dựa trên tác động cảm xúc của nó đối với khán giả. Tuy nhiên, nếu nghệ thuật được định nghĩa bởi cảm xúc con người, điều gì có thể xảy ra khi các thuật toán bên ngoài có khả năng hiểu và thao túng cảm xúc con người tốt hơn cả Shakespeare, Frida Kahlo hay Beyoncé?[Vi]
Suy cho cùng, cảm xúc không phải là một hiện tượng huyền bí nào đó – chúng là kết quả của một quá trình sinh hóa. Do đó, trong tương lai không xa, một thuật toán học máy có thể phân tích dữ liệu sinh trắc học truyền từ các cảm biến trên và bên trong cơ thể bạn, xác định kiểu tính cách và tâm trạng thay đổi của bạn, đồng thời tính toán tác động cảm xúc mà một bài hát cụ thể – thậm chí là một tông nhạc cụ thể – có khả năng gây ra cho bạn.
Trong tất cả các loại hình nghệ thuật, âm nhạc có lẽ là loại hình dễ bị phân tích bởi Dữ liệu lớn (Big Data) nhất, bởi vì cả đầu vào và đầu ra đều phù hợp với mô tả toán học chính xác. Đầu vào là các mô hình toán học của sóng âm, và đầu ra là các mô hình điện hóa của các cơn bão thần kinh. Trong vòng vài thập kỷ, một thuật toán xem xét hàng triệu trải nghiệm âm nhạc có thể học cách dự đoán các đầu vào cụ thể dẫn đến các đầu ra cụ thể như thế nào.[Vi]
Giả sử bạn vừa có một cuộc cãi vã tồi tệ với bạn trai. Thuật toán phụ trách hệ thống âm thanh của bạn sẽ ngay lập tức nhận ra sự hỗn loạn cảm xúc bên trong bạn, và dựa trên những gì nó biết về cá nhân bạn cũng như tâm lý con người nói chung, nó sẽ phát những bài hát được thiết kế riêng để cộng hưởng với nỗi buồn và phản chiếu sự đau khổ của bạn. Những bài hát cụ thể này có thể không hiệu quả với người khác, nhưng lại hoàn hảo với kiểu tính cách của bạn. Sau khi giúp bạn chạm đến tận cùng nỗi buồn, thuật toán sau đó sẽ phát bài hát duy nhất trên thế giới có khả năng làm bạn vui lên – có lẽ vì tiềm thức của bạn kết nối nó với một ký ức tuổi thơ hạnh phúc mà ngay cả bạn cũng không nhận ra. Không một DJ con người nào có thể hy vọng sánh được với kỹ năng của một AI như vậy.[Vi]
Bạn có thể phản đối rằng AI theo đó sẽ giết chết sự tình cờ và nhốt chúng ta bên trong một cái kén âm nhạc chật hẹp, được dệt nên bởi những sở thích và ác cảm trước đây của chúng ta. Còn việc khám phá những thị hiếu và phong cách âm nhạc mới thì sao? Không vấn đề gì. Bạn có thể dễ dàng điều chỉnh thuật toán để thực hiện 5 phần trăm lựa chọn của nó hoàn toàn ngẫu nhiên, bất ngờ ném vào bạn một bản ghi âm của một dàn nhạc Gamelan Indonesia, một vở opera của Rossini, hoặc bản hit K-pop mới nhất. Theo thời gian, bằng cách theo dõi phản ứng của bạn, AI thậm chí có thể xác định mức độ ngẫu nhiên lý tưởng để tối ưu hóa việc khám phá trong khi vẫn tránh gây khó chịu, có lẽ là giảm mức độ tình cờ xuống 3 phần trăm hoặc tăng lên 8 phần trăm.
Một sự phản đối khả thi khác là không rõ làm thế nào thuật toán có thể thiết lập mục tiêu cảm xúc của nó. Nếu bạn vừa cãi nhau với bạn trai, thuật toán nên nhắm đến việc làm bạn buồn hay vui? Liệu nó có mù quáng tuân theo một thang đo cứng nhắc về cảm xúc "tốt" và cảm xúc "xấu"? Có lẽ có những lúc trong cuộc sống, cảm thấy buồn là điều tốt? Tất nhiên, câu hỏi tương tự cũng có thể hướng tới các nhạc sĩ và DJ con người. Tuy nhiên, với một thuật toán, có rất nhiều giải pháp thú vị cho câu đố này.
Một lựa chọn là cứ để mặc cho khách hàng. Bạn có thể đánh giá cảm xúc của mình theo bất kỳ cách nào bạn muốn, và thuật toán sẽ tuân theo mệnh lệnh của bạn. Cho dù bạn muốn đắm chìm trong sự tự thương hại hay nhảy cẫng lên vì vui sướng, thuật toán sẽ tuân theo sự dẫn dắt của bạn một cách nô lệ. Thật vậy, thuật toán có thể học cách nhận ra mong muốn của bạn ngay cả khi bạn không nhận thức rõ về chúng.[Vi]
Thay vào đó, nếu bạn không tin tưởng chính mình, bạn có thể hướng dẫn thuật toán tuân theo khuyến nghị của bất kỳ nhà tâm lý học lỗi lạc nào mà bạn tin tưởng. Nếu bạn trai cuối cùng bỏ rơi bạn, thuật toán có thể dẫn dắt bạn qua năm giai đoạn đau buồn chính thức, đầu tiên giúp bạn phủ nhận những gì đã xảy ra bằng cách phát bài "Don't Worry, Be Happy" của Bobby McFerrin, sau đó khơi dậy sự tức giận của bạn với bài "You Oughta Know" của Alanis Morissette, khuyến khích bạn mặc cả với "Ne me quitte pas" của Jacques Brel và "Come Back and Stay" của Paul Young, đẩy bạn xuống hố sâu trầm cảm với "Someone Like You" và "Hello" của Adele, và cuối cùng giúp bạn chấp nhận tình huống với "I Will Survive" của Gloria Gaynor.
Bước tiếp theo là thuật toán bắt đầu mày mò với chính các bài hát và giai điệu, thay đổi chúng một chút để phù hợp với những nét tính cách kỳ quặc của bạn. Có lẽ bạn không thích một đoạn cụ thể trong một bài hát vốn dĩ rất hay. Thuật toán biết điều đó vì nhịp tim của bạn bỏ lỡ một nhịp và nồng độ oxytocin của bạn giảm nhẹ bất cứ khi nào bạn nghe thấy phần khó chịu đó. Thuật toán có thể viết lại hoặc chỉnh sửa các nốt nhạc gây khó chịu đó.[Vi]
Về lâu dài, các thuật toán có thể học cách sáng tác toàn bộ các giai điệu, chơi đùa với cảm xúc con người như thể chúng là một bàn phím piano. Sử dụng dữ liệu sinh trắc học của bạn, các thuật toán thậm chí có thể tạo ra các giai điệu được cá nhân hóa, mà chỉ riêng bạn trong toàn bộ vũ trụ mới có thể thưởng thức.
Người ta thường nói rằng mọi người kết nối với nghệ thuật vì họ tìm thấy chính mình trong đó. Điều này có thể dẫn đến những kết quả đáng ngạc nhiên và có phần nham hiểm nếu và khi, ví dụ, Facebook bắt đầu tạo ra nghệ thuật cá nhân hóa dựa trên mọi thứ nó biết về bạn. Nếu bạn trai rời bỏ bạn, Facebook sẽ chiêu đãi bạn một bài hát được cá nhân hóa về gã khốn cụ thể đó thay vì về người lạ mặt đã làm tan nát trái tim của Adele hay Alanis Morissette. Bài hát thậm chí sẽ nhắc bạn nhớ về những sự kiện có thật trong mối quan hệ của bạn, điều mà không ai khác trên thế giới biết.[Vi]
Tất nhiên, nghệ thuật cá nhân hóa có thể không bao giờ trở nên phổ biến, bởi vì mọi người sẽ tiếp tục thích những bản hit chung mà ai cũng thích. Làm sao bạn có thể nhảy hoặc hát cùng nhau theo một giai điệu mà không ai ngoài bạn biết? Nhưng các thuật toán có thể chứng minh là còn giỏi hơn trong việc tạo ra các bản hit toàn cầu so với những thứ hiếm hoi được cá nhân hóa. Bằng cách sử dụng các cơ sở dữ liệu sinh trắc học khổng lồ thu thập từ hàng triệu người, thuật toán có thể biết cần nhấn nút sinh hóa nào để tạo ra một bản hit toàn cầu khiến mọi người lắc lư điên cuồng trên sàn nhảy. Nếu nghệ thuật thực sự là về việc truyền cảm hứng (hoặc thao túng) cảm xúc con người, thì rất ít, nếu có, nhạc sĩ con người nào có cơ hội cạnh tranh với một thuật toán như vậy, bởi vì họ không thể sánh được với nó trong việc hiểu nhạc cụ chính mà họ đang chơi: hệ thống sinh hóa con người.
Liệu tất cả những điều này có dẫn đến nghệ thuật tuyệt vời không? Điều đó phụ thuộc vào định nghĩa về nghệ thuật. Nếu vẻ đẹp thực sự nằm trong tai người nghe, và nếu khách hàng luôn đúng, thì các thuật toán sinh trắc học có cơ hội tạo ra nghệ thuật tốt nhất trong lịch sử. Nếu nghệ thuật là về một điều gì đó sâu sắc hơn cảm xúc con người, và nên thể hiện một sự thật vượt ra ngoài những rung động sinh hóa của chúng ta, các thuật toán sinh trắc học có thể không tạo ra những nghệ sĩ giỏi. Nhưng hầu hết con người cũng vậy. Để gia nhập thị trường nghệ thuật và thay thế nhiều nhà soạn nhạc và biểu diễn con người, các thuật toán sẽ không cần phải bắt đầu bằng việc vượt qua Tchaikovsky ngay lập tức. Chỉ cần chúng vượt qua Britney Spears là đủ.[Vi]
—ooOoo—