21 Bài Học Cho Thế Kỷ 21

Định dạng khác: 📖 Chữ 🎧 Audio 📕 Epub
Lượt đọc: 745 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
4
Equality

❊ ❊ ❊

4

BÌNH ĐẲNG

Ai sở hữu dữ liệu, người đó sở hữu tương lai

Trong vài thập kỷ qua, người dân trên khắp thế giới được bảo rằng nhân loại đang trên con đường tiến tới bình đẳng, và rằng toàn cầu hóa cùng các công nghệ mới sẽ giúp chúng ta đạt được điều đó sớm hơn. Trên thực tế, thế kỷ hai mươi mốt có thể tạo ra những xã hội bất bình đẳng nhất trong lịch sử. Mặc dù toàn cầu hóa và Internet thu hẹp khoảng cách giữa các quốc gia, chúng lại đe dọa làm trầm trọng thêm sự rạn nứt giữa các tầng lớp, và ngay khi nhân loại tưởng chừng sắp đạt được sự thống nhất toàn cầu, thì chính loài người lại có nguy cơ phân chia thành các đẳng cấp sinh học khác nhau.

Bất bình đẳng đã có từ thời Đồ đá. Ba mươi nghìn năm trước, các nhóm săn bắt hái lượm đã chôn cất một số thành viên trong những ngôi mộ xa hoa đầy ắp hàng nghìn hạt ngà voi, vòng tay, đồ trang sức và các vật phẩm nghệ thuật, trong khi những thành viên khác chỉ có thể an nghỉ trong một cái hố trần trụi dưới đất. Tuy nhiên, các nhóm săn bắt hái lượm cổ đại vẫn bình đẳng hơn bất kỳ xã hội loài người nào sau này, bởi vì họ có rất ít tài sản. Tài sản là điều kiện tiên quyết cho sự bất bình đẳng lâu dài.[Vi]

Sau cuộc Cách mạng Nông nghiệp, tài sản nhân lên và kéo theo đó là sự bất bình đẳng. Khi con người giành quyền sở hữu đất đai, động vật, thực vật và công cụ, các xã hội phân cấp cứng nhắc đã xuất hiện, trong đó các nhóm tinh hoa nhỏ bé độc chiếm phần lớn của cải và quyền lực qua thế hệ này đến thế hệ khác. Con người dần chấp nhận sự sắp đặt này như một lẽ tự nhiên và thậm chí là do ý trời. Phân cấp không chỉ là chuẩn mực, mà còn là lý tưởng. Làm sao có thể có trật tự nếu không có sự phân cấp rõ ràng giữa quý tộc và thường dân, giữa nam giới và nữ giới, hoặc giữa cha mẹ và con cái? Các giáo sĩ, triết gia và thi sĩ trên khắp thế giới đã kiên nhẫn giải thích rằng, cũng giống như trong cơ thể con người, không phải bộ phận nào cũng bình đẳng – đôi chân phải phục tùng cái đầu – thì trong xã hội loài người, sự bình đẳng sẽ chẳng mang lại gì ngoài hỗn loạn.

Tuy nhiên, vào thời kỳ cận đại muộn, bình đẳng đã trở thành một lý tưởng trong hầu hết các xã hội loài người. Một phần là do sự trỗi dậy của các hệ tư tưởng mới như chủ nghĩa cộng sản và chủ nghĩa tự do. Nhưng điều đó cũng là nhờ cuộc Cách mạng Công nghiệp, vốn làm cho quần chúng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Các nền kinh tế công nghiệp dựa vào đông đảo công nhân phổ thông, trong khi các đội quân công nghiệp dựa vào đông đảo binh lính bình thường. Các chính phủ, dù là dân chủ hay độc tài, đều đầu tư mạnh mẽ vào sức khỏe, giáo dục và phúc lợi của quần chúng, bởi vì họ cần hàng triệu lao động khỏe mạnh để vận hành các dây chuyền sản xuất và hàng triệu binh lính trung thành để chiến đấu trong các chiến hào.[Vi]

Hệ quả là, lịch sử thế kỷ hai mươi phần lớn xoay quanh việc giảm bớt bất bình đẳng giữa các tầng lớp, chủng tộc và giới tính. Mặc dù thế giới năm 2000 vẫn tồn tại những phân cấp nhất định, nhưng đó vẫn là một nơi bình đẳng hơn nhiều so với thế giới năm 1900. Trong những năm đầu của thế kỷ hai mươi mốt, mọi người kỳ vọng rằng quá trình bình đẳng hóa sẽ tiếp tục và thậm chí tăng tốc. Đặc biệt, họ hy vọng rằng toàn cầu hóa sẽ lan tỏa sự thịnh vượng kinh tế ra khắp thế giới, và kết quả là người dân ở Ấn Độ và Ai Cập sẽ được hưởng những cơ hội và đặc quyền giống như người dân ở Phần Lan và Canada. Cả một thế hệ đã lớn lên với lời hứa này.

Giờ đây, có vẻ như lời hứa này có thể sẽ không thành hiện thực. Toàn cầu hóa chắc chắn đã mang lại lợi ích cho những bộ phận lớn của nhân loại, nhưng đang có những dấu hiệu cho thấy sự bất bình đẳng ngày càng tăng cả giữa các xã hội và trong nội bộ mỗi xã hội. Một số nhóm ngày càng độc chiếm thành quả của toàn cầu hóa, trong khi hàng tỷ người khác bị bỏ lại phía sau. Ngay ngày hôm nay, 1 phần trăm giàu nhất đã sở hữu một nửa tài sản của thế giới. Đáng báo động hơn nữa, một trăm người giàu nhất cộng lại sở hữu nhiều hơn cả 4 tỷ người nghèo nhất.[Vi]

Điều này có thể trở nên tồi tệ hơn nhiều. Như đã giải thích trong các chương trước, sự trỗi dậy của AI có thể loại bỏ giá trị kinh tế và quyền lực chính trị của hầu hết con người. Đồng thời, những tiến bộ trong công nghệ sinh học có thể giúp chuyển đổi bất bình đẳng kinh tế thành bất bình đẳng sinh học. Những người siêu giàu cuối cùng sẽ có thứ gì đó thực sự đáng giá để làm với khối tài sản khổng lồ của họ. Trong khi trước đây họ chỉ có thể mua được những biểu tượng địa vị, thì chẳng bao lâu nữa họ có thể mua được chính sự sống. Nếu các phương pháp điều trị mới để kéo dài tuổi thọ và nâng cấp khả năng thể chất cũng như nhận thức trở nên đắt đỏ, nhân loại có thể chia tách thành các đẳng cấp sinh học.

Trong suốt lịch sử, giới giàu có và quý tộc luôn tưởng tượng rằng họ có những kỹ năng vượt trội hơn tất cả mọi người, đó là lý do tại sao họ nắm quyền kiểm soát. Theo những gì chúng ta có thể biết, điều này không đúng. Một công tước trung bình không tài năng hơn một nông dân trung bình – sự vượt trội của ông ta chỉ nhờ vào sự phân biệt đối xử bất công về pháp lý và kinh tế. Tuy nhiên, đến năm 2100, người giàu có thể thực sự tài năng hơn, sáng tạo hơn và thông minh hơn những người sống trong khu ổ chuột. Một khi khoảng cách thực sự về năng lực mở ra giữa người giàu và người nghèo, việc thu hẹp nó sẽ trở nên gần như không thể. Nếu người giàu sử dụng khả năng vượt trội của mình để làm giàu thêm cho bản thân, và nếu nhiều tiền hơn có thể mua cho họ cơ thể và bộ não được nâng cấp, thì theo thời gian, khoảng cách đó sẽ chỉ càng nới rộng. Đến năm 2100, 1 phần trăm giàu nhất có thể không chỉ sở hữu phần lớn tài sản của thế giới, mà còn sở hữu phần lớn vẻ đẹp, sự sáng tạo và sức khỏe của thế giới.[Vi]

Hai quá trình này kết hợp lại – kỹ thuật sinh học cùng với sự trỗi dậy của AI – do đó có thể dẫn đến sự phân tách nhân loại thành một tầng lớp nhỏ gồm những siêu nhân và một tầng lớp hạ đẳng khổng lồ gồm những Homo sapiens vô dụng. Để làm cho tình hình vốn đã đáng ngại trở nên tồi tệ hơn, khi quần chúng mất đi tầm quan trọng về kinh tế và quyền lực chính trị, nhà nước có thể mất đi ít nhất một phần động lực để đầu tư vào sức khỏe, giáo dục và phúc lợi của họ. Thật rất nguy hiểm khi trở nên thừa thãi. Tương lai của quần chúng khi đó sẽ phụ thuộc vào thiện chí của một nhóm tinh hoa nhỏ. Có lẽ thiện chí đó tồn tại được vài thập kỷ. Nhưng trong thời điểm khủng hoảng – như thảm họa khí hậu – sẽ rất dễ dàng và cám dỗ để gạt bỏ những người thừa thãi ra khỏi con tàu.

Ở các quốc gia như Pháp và New Zealand, với truyền thống lâu đời về niềm tin tự do và các chính sách nhà nước phúc lợi, có lẽ giới tinh hoa sẽ tiếp tục chăm lo cho quần chúng ngay cả khi họ không cần đến chúng. Tuy nhiên, tại một nước Mỹ tư bản chủ nghĩa hơn, giới tinh hoa có thể tận dụng cơ hội đầu tiên để tháo dỡ những gì còn sót lại của nhà nước phúc lợi Mỹ. Một vấn đề lớn hơn nữa đang hiện hữu ở các quốc gia đang phát triển lớn như Ấn Độ, Trung Quốc, Nam Phi và Brazil. Ở đó, một khi người dân bình thường mất đi giá trị kinh tế, bất bình đẳng có thể tăng vọt.[Vi]

Hệ quả là, thay vì toàn cầu hóa dẫn đến sự thống nhất toàn cầu, nó thực sự có thể dẫn đến 'sự hình thành loài mới': sự phân hóa của nhân loại thành các đẳng cấp sinh học khác nhau hoặc thậm chí là các loài khác nhau. Toàn cầu hóa sẽ thống nhất thế giới theo chiều ngang bằng cách xóa bỏ biên giới quốc gia, nhưng đồng thời nó sẽ chia rẽ nhân loại theo chiều dọc. Các nhóm đầu sỏ cầm quyền ở những quốc gia đa dạng như Hoa Kỳ và Nga có thể hợp nhất và cùng nhau chống lại khối đông đảo Sapiens bình thường. Từ góc độ này, sự phẫn nộ của chủ nghĩa dân túy hiện nay đối với 'giới tinh hoa' là có cơ sở. Nếu chúng ta không cẩn thận, cháu chắt của các ông trùm Thung lũng Silicon và các tỷ phú Moscow có thể trở thành một loài vượt trội so với cháu chắt của những người dân vùng Appalachia và những người dân làng ở Siberia.[Vi]

Về lâu dài, một kịch bản như vậy thậm chí có thể làm thế giới phi toàn cầu hóa, khi tầng lớp thượng lưu tập hợp bên trong một 'nền văn minh' tự xưng và xây dựng các bức tường cùng hào sâu để tách biệt nó khỏi đám đông 'man di' bên ngoài. Trong thế kỷ hai mươi, nền văn minh công nghiệp phụ thuộc vào những người 'man di' để có lao động giá rẻ, nguyên liệu thô và thị trường. Do đó, nó đã chinh phục và đồng hóa họ. Nhưng trong thế kỷ hai mươi mốt, một nền văn minh hậu công nghiệp dựa vào AI, kỹ thuật sinh học và công nghệ nano có thể tự cung tự cấp và bền vững hơn nhiều. Không chỉ toàn bộ các tầng lớp, mà cả các quốc gia và châu lục có thể trở nên không còn liên quan. Các công sự được bảo vệ bởi máy bay không người lái và robot có thể tách biệt vùng văn minh tự xưng, nơi các cyborg chiến đấu với nhau bằng bom logic, khỏi những vùng đất man di nơi những con người hoang dã chiến đấu với nhau bằng dao rựa và súng Kalashnikov.

Trong suốt cuốn sách này, tôi thường sử dụng ngôi thứ nhất số nhiều để nói về tương lai của nhân loại. Tôi nói về những gì 'chúng ta' cần làm đối với các vấn đề của 'chúng ta'. Nhưng có lẽ không có 'chúng ta'. Có lẽ một trong những vấn đề lớn nhất của 'chúng ta' là các nhóm người khác nhau có những tương lai hoàn toàn khác biệt. Có lẽ ở một số nơi trên thế giới, bạn nên dạy con mình viết mã máy tính, trong khi ở những nơi khác, bạn tốt hơn nên dạy chúng vẽ nhanh và bắn thẳng.[Vi]

—ooOoo—

Nguồn: TVE-4U
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.