21 Bài Học Cho Thế Kỷ 21

Định dạng khác: 📖 Chữ 🎧 Audio 📕 Epub
Lượt đọc: 756 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
What Is Basic?

❊ ❊ ❊

"Cơ bản" là gì?

Hỗ trợ cơ bản toàn cầu nhằm mục đích chăm lo cho các nhu cầu cơ bản của con người, nhưng không có định nghĩa nào được chấp nhận cho khái niệm đó. Từ góc độ thuần túy sinh học, một người Sapiens chỉ cần 1.500–2.500 calo mỗi ngày để tồn tại. Bất cứ thứ gì nhiều hơn thế đều là xa xỉ. Tuy nhiên, vượt lên trên ngưỡng nghèo sinh học này, mọi nền văn hóa trong lịch sử đều định nghĩa các nhu cầu bổ sung là "cơ bản". Ở châu Âu thời trung cổ, việc tiếp cận các dịch vụ nhà thờ được xem là quan trọng hơn cả thực phẩm, vì nó chăm lo cho linh hồn vĩnh cửu của bạn thay vì cơ thể phù du. Ở châu Âu ngày nay, giáo dục và dịch vụ chăm sóc sức khỏe tử tế được coi là những nhu cầu cơ bản của con người, và một số người lập luận rằng ngay cả việc truy cập Internet giờ đây cũng là thiết yếu đối với mọi đàn ông, phụ nữ và trẻ em. Nếu vào năm 2050, Chính phủ Thế giới Thống nhất đồng ý đánh thuế Google, Amazon, Baidu và Tencent để cung cấp hỗ trợ cơ bản cho mọi con người trên trái đất – ở Dhaka cũng như ở Detroit – họ sẽ định nghĩa "cơ bản" như thế nào?[Vi]

Ví dụ, giáo dục cơ bản bao gồm những gì: chỉ đọc và viết, hay còn bao gồm cả soạn mã máy tính và chơi vĩ cầm? Chỉ sáu năm tiểu học, hay tất cả mọi thứ cho đến bằng Tiến sĩ? Và còn chăm sóc sức khỏe thì sao? Nếu đến năm 2050, những tiến bộ y học giúp làm chậm quá trình lão hóa và kéo dài đáng kể tuổi thọ con người, liệu các phương pháp điều trị mới có sẵn cho tất cả 10 tỷ người trên hành tinh, hay chỉ dành cho một vài tỷ phú? Nếu công nghệ sinh học cho phép cha mẹ nâng cấp con cái của họ, liệu điều này có được coi là một nhu cầu cơ bản của con người, hay chúng ta sẽ thấy nhân loại chia tách thành các đẳng cấp sinh học khác nhau, với những siêu nhân giàu có tận hưởng những khả năng vượt xa những người Homo sapiens nghèo khổ?

Dù bạn chọn định nghĩa "nhu cầu cơ bản của con người" theo cách nào, một khi bạn cung cấp chúng cho mọi người miễn phí, chúng sẽ được coi là điều hiển nhiên, và sau đó các cuộc cạnh tranh xã hội và đấu tranh chính trị khốc liệt sẽ tập trung vào những thứ xa xỉ không cơ bản – dù đó là những chiếc xe tự lái sang trọng, quyền truy cập vào các công viên thực tế ảo, hay những cơ thể được cải tiến bằng kỹ thuật sinh học. Tuy nhiên, nếu những người thất nghiệp không nắm giữ tài sản kinh tế, thật khó để thấy làm thế nào họ có thể hy vọng có được những thứ xa xỉ như vậy. Hệ quả là khoảng cách giữa người giàu (các nhà quản lý Tencent và cổ đông Google) và người nghèo (những người phụ thuộc vào thu nhập cơ bản toàn cầu) có thể không chỉ lớn hơn, mà thực sự trở nên không thể san lấp.[Vi]

Do đó, ngay cả khi một chương trình hỗ trợ toàn cầu nào đó cung cấp cho người nghèo vào năm 2050 dịch vụ chăm sóc sức khỏe và giáo dục tốt hơn nhiều so với hiện nay, họ vẫn có thể cực kỳ tức giận về bất bình đẳng toàn cầu và sự thiếu cơ hội thăng tiến xã hội. Mọi người sẽ cảm thấy rằng hệ thống đang bị dàn xếp để chống lại họ, rằng chính phủ chỉ phục vụ giới siêu giàu, và rằng tương lai sẽ còn tồi tệ hơn đối với họ và con cái họ.

Homo sapiens vốn không được tạo ra để cảm thấy thỏa mãn. Hạnh phúc của con người phụ thuộc ít vào các điều kiện khách quan và nhiều hơn vào kỳ vọng của chính chúng ta. Tuy nhiên, kỳ vọng có xu hướng thích nghi với các điều kiện, bao gồm cả điều kiện của những người khác. Khi mọi thứ cải thiện, kỳ vọng sẽ tăng vọt, và hệ quả là ngay cả những cải thiện đáng kể về điều kiện cũng có thể khiến chúng ta không hài lòng như trước. Nếu hỗ trợ cơ bản toàn cầu nhằm mục đích cải thiện các điều kiện khách quan của một người bình thường vào năm 2050, nó có cơ hội thành công khá cao. Nhưng nếu nó nhằm mục đích làm cho mọi người cảm thấy hài lòng hơn về số phận của mình và ngăn chặn sự bất mãn xã hội, thì khả năng cao là nó sẽ thất bại.[Vi]

Để thực sự đạt được các mục tiêu của mình, hỗ trợ cơ bản toàn cầu sẽ phải được bổ sung bằng một số hoạt động theo đuổi ý nghĩa, từ thể thao đến tôn giáo. Có lẽ thí nghiệm thành công nhất cho đến nay về cách sống một cuộc đời mãn nguyện trong thế giới hậu công việc đã được thực hiện ở Israel. Ở đó, khoảng 50% nam giới Do Thái cực đoan không bao giờ làm việc. Họ dành cả cuộc đời để nghiên cứu các thánh kinh và thực hiện các nghi lễ tôn giáo. Họ và gia đình không bị đói một phần vì những người vợ thường đi làm, và một phần vì chính phủ cung cấp cho họ các khoản trợ cấp hào phóng và dịch vụ miễn phí, đảm bảo rằng họ không thiếu các nhu cầu cơ bản của cuộc sống. Đó chính là hỗ trợ cơ bản toàn cầu avant la lettre (theo nghĩa đen).

Mặc dù nghèo và thất nghiệp, nhưng trong các cuộc khảo sát hết lần này đến lần khác, những người đàn ông Do Thái cực đoan này báo cáo mức độ hài lòng với cuộc sống cao hơn bất kỳ bộ phận nào khác trong xã hội Israel. Điều này là do sức mạnh của các mối quan hệ cộng đồng của họ, cũng như ý nghĩa sâu sắc mà họ tìm thấy trong việc nghiên cứu kinh thánh và thực hiện các nghi lễ. Một căn phòng nhỏ đầy những người đàn ông Do Thái đang thảo luận về Talmud có thể tạo ra nhiều niềm vui, sự gắn kết và hiểu biết sâu sắc hơn một xưởng may công nghiệp khổng lồ đầy những công nhân làm việc cật lực. Trong các cuộc khảo sát toàn cầu về sự hài lòng với cuộc sống, Israel thường nằm ở gần vị trí dẫn đầu, một phần nhờ vào sự đóng góp của những người nghèo thất nghiệp này.[Vi]

Người Israel thế tục thường phàn nàn cay đắng rằng những người cực đoan không đóng góp đủ cho xã hội, và sống dựa vào công sức lao động của người khác. Người Israel thế tục cũng có xu hướng lập luận rằng lối sống cực đoan là không bền vững, đặc biệt là khi các gia đình cực đoan có trung bình bảy đứa con. Sớm hay muộn, nhà nước sẽ không thể hỗ trợ quá nhiều người thất nghiệp như vậy, và những người cực đoan sẽ phải đi làm. Tuy nhiên, điều đó có thể hoàn toàn ngược lại. Khi robot và AI đẩy con người ra khỏi thị trường việc làm, những người Do Thái cực đoan có thể được coi là hình mẫu của tương lai thay vì là một hóa thạch từ quá khứ. Không phải ai cũng sẽ trở thành người Do Thái cực đoan và đến các trường yeshiva để nghiên cứu Talmud. Nhưng trong cuộc sống của tất cả mọi người, việc tìm kiếm ý nghĩa và cộng đồng có thể làm lu mờ việc tìm kiếm một công việc.

Nếu chúng ta quản lý để kết hợp một mạng lưới an toàn kinh tế toàn cầu với các cộng đồng mạnh mẽ và những hoạt động theo đuổi ý nghĩa, việc mất công việc vào tay các thuật toán thực sự có thể trở thành một phước lành. Tuy nhiên, việc mất quyền kiểm soát cuộc sống của chính mình lại là một kịch bản đáng sợ hơn nhiều. Bất chấp mối nguy hiểm của tình trạng thất nghiệp hàng loạt, điều chúng ta nên lo lắng hơn nữa là sự chuyển dịch quyền lực từ con người sang các thuật toán, điều có thể phá hủy bất kỳ niềm tin nào còn sót lại vào câu chuyện tự do và mở đường cho sự trỗi dậy của các chế độ độc tài kỹ thuật số.[Vi]

Nguồn: TVE-4U
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.