Quả nhiên, sáng hôm sau, nhị gia Phúc Hải đỡ đại cữu mẫu, khí thế hừng hực đi tới. Không biết họ lấy tin tức từ đâu, đến nay vẫn là một dấu hỏi. Dù thế nào đi nữa, đại cữu mẫu là người nhất định phải đến. Theo quy củ những năm tháng đó, cô nãi nãi ở cữ, phải do người nhà mẹ đẻ đến phục dịch. Điều này chứng minh cô con gái quả thực là hàng lỗ vốn, không những lúc xuất giá phải được nhà mẹ đẻ sắm cho bốn mùa quần áo, vàng bạc châu báu, cho đến hòm tủ bàn ghế, cả chổi lông gà; mà ngay cả vào thời điểm sinh con đẻ cái, nhà mẹ đẻ vẫn phải cử người đến làm lao dịch.
Đại cữu mẫu vóc người nhỏ nhắn, nhưng tiếng ho lại rất vang dội. Cứ đến mùa đông là bà lại lên cơn suyễn, ho không dứt. Tiếng ho vừa dứt, bà liền cầm tẩu thủy tinh hút một hơi sọc sọc, chuẩn bị ho tiếp. Còn cách nhà tôi nửa dặm, nhị tỷ đã vui mừng báo với mẹ: Đại cữu mẫu đến rồi! Đại cữu mẫu đến rồi! Mẹ thừa biết chị dâu nhà mẹ đẻ ngoài ho ra thì chẳng có sở trường gì, nhưng vẫn mỉm cười một cái. Đại tẩu bất chấp gió rét, là người đầu tiên đến chúc mừng, thực sự đủ để chứng minh nhà mẹ đẻ coi trọng bà thế nào, con gái gả đi không phải là bát nước hất đi. Môi mẹ động đậy. Nhị tỷ không nghe thấy gì, nhưng vội vàng chạy ra đón cữu mẫu.
Nhị gia Phúc Hải và nhị tỷ kiên nhẫn đỡ lão thái thái, từ cổng lớn vào đến sân đi mất khoảng hơn hai mươi phút. Nhị tỷ vừa một tay đỡ cữu mẫu, một tay đấm lưng cho bà. Thế là nhị tỷ không cách nào cầm hộ cái tẩu thủy tinh, hộp thức ăn (bên trong đựng đường đỏ và trứng gà), cùng cái giỏ bồ (bên trong đựng bánh "cương lô" hoa quế nứt viền và bánh rãnh) mà nhị gia đang xách. Khó khăn lắm mới thở lại được một hơi, đại cữu mẫu lẩm bẩm hai câu. Nhị gia giao hộp và giỏ bồ trong tay cho nhị tỷ, đoạn đỡ mẹ đi thăm cô mẫu tôi. Dù ho có khó chịu thế nào, cữu mẫu cũng không quên phải đi thăm ai trước tiên. Nhưng bà cũng canh chừng, đưa đồ ăn cho nhị tỷ tôi, đỡ bị cô mẫu tôi giữ lại. Cô mẫu không phải là người thiếu thốn đồ ăn thức uống, nhưng nhìn thấy hộp và giỏ bồ, luôn cảm thấy do mình thu nhận mới là hợp lý. Chuyến thăm của đại cữu mẫu thuần túy chỉ là một nghi lễ ngoại giao, chỉ cần gọi một tiếng lão tỷ tỷ, rồi ho một trận là có thể cho qua. Đáng lẽ cô mẫu chỉ cần cười phớt lờ một cái là được, nhưng vì có nhị gia ở bên cạnh, bà không thể không bày tỏ sự chào đón.
Trong số họ hàng thân thích, nhị gia Phúc Hải đi đến đâu cũng được chào đón. Anh ta vóc dáng nhỏ nhắn lanh lẹ, vừa tráng kiện vừa tú khí, vừa đẹp trai lại vừa chững chạc, khuôn mặt tròn trắng trẻo, mắt hai mí, mắt to. Anh ta còn chưa cất lời, người khác đã chuẩn bị sẵn sàng để nghe dăm ba câu dí dỏm mà rất có lý. Đến lúc mở miệng, ánh mắt anh ta tỏa sáng khắp nơi, nét mặt hớn hở, lời nói quả thực dí dỏm mà không làm tổn thương người khác; rất có lý mà không hề ra vẻ bề trên. Trán anh ta lúc nào cũng xanh biếc, tươi tắn như làn da xanh của cậu búp bê béo múp míp trên tranh Tết, phía sau tết một bím tóc to không lỏng không chặt, vừa điềm đạm vừa phóng khoáng. Anh ta thỉnh an là đẹp mắt nhất: Trước tiên nhìn cho kỹ người ta, đoạn cúi đầu rảo bước hai tuần, đến trước mặt người ta, hai tay chống đầu gối, chân trước trụ, chân sau khụy, lúc đi lúc dừng, vô cùng cung kính. An đến lời đến, gọi một cách thân thiết chân thành: "Nhị thẩm, ngài khỏe không!" Đoạn, thong thả thu chân, ưỡn ngực thu bụng, hai tay buông thõng, hai bàn tay hơi khum về phía sau, hai bàn chân khép lại "đánh ngang". Một cái thỉnh an như thế khiến cho mỗi vị lão thái thái nhận lễ đều phải khom lưng đáp lễ, lại còn thầm khen ngợi: Con trai ta mà được hiểu quy củ thế này thì biết bao nhiêu là tốt!
Anh ta thỉnh an đẹp, ngồi đẹp, đi đường đẹp, cưỡi ngựa đẹp, tùy tiện bày ra tư thế kim kê độc lập hoặc cưỡi ngựa đứng tấn cho bọn trẻ xem là đặc biệt đẹp. Anh ta là một người Kỳ nhân thuần thục, không những không quên sự rèn luyện cưỡi ngựa bắn cung trong hơn hai trăm năm qua, mà còn hấp thu văn hóa của người Hán, người Mông Cổ và người Hồi. Nói về học tập, anh ta văn võ song toàn; nói về văn hóa, anh ta là "Mãn Hán toàn tịch". Anh ta biết cưỡi ngựa bắn cung, biết hát mấy đoạn (chỉ là mấy đoạn) khúc điệu Đan Huyền, biết hát mấy câu (chỉ là mấy câu) vở Văn Chiêu Quan phái Uông, biết xem chút phong thủy, biết bấm bát tự. Anh ta biết cách nuôi chim bồ câu, nuôi chim cảnh, nuôi la và cá vàng. Thế nhưng anh ta chẳng nuôi chim bồ câu, chim cảnh, cũng chẳng nuôi la hay cá vàng. Anh ta có rất nhiều việc chính sự phải làm, ví như đi xem quan tài hộ người họ hàng thân quen, hay giới thiệu một vị đầu bếp v.v., không có thời gian rảnh để nuôi những thứ chơi bời nhỏ nhặt ấy. Đại tỷ phu mặc dù tự cho mình là sành sỏi, nuôi chim bồ câu, hoặc đeo găng tay dắt chim ưng lớn, thế nhưng cứ hễ gặp Phúc Hải nhị gia là lại tâm phục khẩu phục, rất có ý định bán tháo toàn bộ số bảo bối bay lượn đầy trời của mình với giá rẻ. Phúc Hải nhị gia cũng rất tinh thông cờ bạc, bài cửu, ấp bảo, rút thẻ, gieo xúc xắc, đấu thập hồ, đá cầu, "đánh già đánh trẻ", thứ gì anh ta cũng biết. Thế nhưng, anh ta không cờ bạc. Chỉ khi các lão thái thái muốn chơi thập hồ mà thiếu người, anh ta mới diễn kịch theo cảnh, bồi tiếp họ. Anh ta không thua nhiều, cũng chẳng thắng nhiều. Nếu thắng được vài trăm đồng tiền, anh ta liền mua một ít kẹo đậu, đại táo gì đó chia cho lũ trẻ.
Người Kỳ nhân thuần thục này thực ra cũng chỉ là một nửa, thậm chí là một phần ba Kỳ nhân mà thôi. Điều này chẳng dính dáng gì đến huyết thống. Về mặt ngôn ngữ, anh ta chỉ biết một chút tiếng Mãn, còn trò chuyện hay viết lách đều sử dụng tiếng Hán. Anh ta không biết ngâm thơ làm phú, cũng chưa từng học làm văn bát cổ hay sách luận, thế nhưng hễ cứ nghĩ đến văn nghệ, như biên soạn một khúc Sát Khúc, viết một đôi câu đối Tết, anh ta luôn dùng chữ Hán để suy nghĩ, chưa từng cân nhắc xem có nên thử dùng tiếng Mãn hay không. Khi nhìn thấy các bức hoành phi hoặc văn bia dùng song ngữ Mãn - Hán, anh ta luôn trầm trồ khen ngợi sự thanh tú hoặc cứng cáp của chữ Hán bên trên, còn chữ Mãn bên cạnh thì chỉ liếc bằng khóe mắt, kính nhi viễn chi. Còn như tiếng Bắc Kinh ư, anh ta nói chuẩn mực đến mức khiến người ta nghĩ anh ta chính là người sáng tạo ra thứ ngôn ngữ cao quý này. Cho dù điều này không khớp lắm với lịch sử, ít ra anh ta cũng nên chia sẻ một phần vinh dự của những người sáng tạo ra "giọng điệu Bắc Kinh". Đúng vậy, các bậc tiền bối của anh ta không chỉ thu nạp một số từ tiếng Mãn vào trong tiếng Hán, mà còn sáng tạo ra một âm điệu lanh lảnh nhanh nhẹn; đến thế hệ của anh ta, âm điệu này đôi khi quá mức lanh lảnh nhanh nhẹn, khiến cho người xứ khác nghe không rõ lắm.
Thế nhưng, nét bút kinh ngạc lại nằm ở đây: anh ta là một thợ sơn! Đại cữu của tôi là tham lĩnh đỉnh lam sáng tam phẩm, thế mà con trai lại đi học sơn vẽ mỹ thuật, ai có thể nói anh ta không phải là một nửa Kỳ nhân chứ? Hôn sự của đại tỷ tôi là do đại cữu làm mai mối. Mẹ chồng đại tỷ là con gái tước tử, thái thái của tá lĩnh, theo lý thì bà tuyệt đối không muốn con gái của một kỳ binh làm con dâu, mặc dù đại tỷ tôi có xinh đẹp đến đâu, chân tay có tháo vát thế nào đi nữa. Đỉnh lam sáng của đại cữu đã phát huy tác dụng. Cha chồng của đại tỷ chẳng qua chỉ là quan tứ phẩm mà thôi. Vào ngày đại tỷ kết hôn, đại cữu đích thân ra trận làm đại gia đưa dâu, lại còn hẹn thêm một vị đội đỉnh lam sáng nữa, cùng với hai vị đội đỉnh đỏ, hai lam hai đỏ, đều đeo hoa linh, hợp thành một đội ngũ đưa dâu xuất sắc. Còn mẹ chồng đại tỷ ư, vốn dĩ có thể mời bốn vị đội đỉnh đỏ đến đón dâu, nhưng bà cho rằng chúng tôi tuyệt đối không có khả năng tổ chức một đội ngũ hùng hậu, cho nên chỉ mời bốn vị quan ngũ phẩm, đỡ phải làm chúng tôi sợ mất mật! Kết quả, chúng tôi giành được ưu thế áp đảo tuyệt đối, vô cùng hả dạ! Chịu phải cú đả kích này, mẹ chồng đại tỷ mới không thể không gọi mẹ tôi là thân gia thái thái, mà cô mẫu cũng thừa thắng xông lên, long trọng tuyên bố: Chồng của bà (có lẽ là người Hán!) cũng từng làm quan nhị phẩm!
Đại tỷ sau đó từng dặn dò tôi, đừng nói với mẹ chồng chị rằng nhị gia Phúc Hải là một thợ sơn từng bái sư học nghệ. Đúng vậy, nếu lúc đầu mẹ chồng đại tỷ mà biết rõ gốc tích của nhị gia, thì việc đại cữu mai mối có thành công hay không sẽ là một vấn đề lớn, mặc dù sự thất bại đó chưa chắc đã có gì bất lợi cho đại tỷ.
Nhị gia có tầm nhìn xa, cho nên mới đi học nghề thủ công. Theo chế độ tá lĩnh của chúng tôi, người Kỳ vốn chẳng có chút tự do nào, không được phép tùy ý rời khỏi bản kỳ, tùy ý ra khỏi kinh thành; cho dù có thể đi học nghề thủ công, nhưng cũng khó tránh khỏi bị người ta coi thường. Lẽ ra anh ta phải đi lính, cưỡi ngựa bắn cung, bảo vệ triều đình đại Thanh. Thế nhưng, dân số tộc Kỳ ngày một đông, mà số lượng kỳ binh lại có hạn ngạch cố định. Thế là, con cả con hai có lẽ còn bù được khuyết thiếu, được hưởng tiền lương, chứ con ba con tư thì đành chịu cảnh thất nghiệp nhàn rỗi. Cứ thế, một nhà nếu có vài kẻ áo vải trắng tay, đời sống không thể không ngày càng khó khăn. Chế độ này từng tung hoành nam bắc, đánh dốc thiên hạ; nhưng chế độ này cũng dần dần khiến cho người Kỳ mất đi tự do, mất đi sự tự tin, chẳng biết bao nhiêu người thất nghiệp cả đời.
Đồng thời, những kẻ ăn lương không ngồi rồi xuất hiện khắp nơi, lại khiến cho những thanh niên đang chờ bổ khuyết mất đi cơ hội có khuyết là bù ngay. Cô mẫu tôi, một người góa phụ, há chẳng phải đang ăn mấy phần tiền lương đó sao?
Tam cữu của tôi có năm người con trai, đều khỏe mạnh lanh lẹ, thế nhưng đều chưa được bổ khuyết. Tuy nhiên, họ sống ở vùng ngoại ô, trời cao hoàng đế xa. Thế là năm vị mãnh tướng này người thì làm ruộng, kẻ thì học nghề, cuộc sống trôi qua khá tốt. Phúc Hải nhị gia phỏng chừng đã rút ra cảm hứng từ đây, quyết định bản thân cũng đi học một môn tay nghề. Nhị gia cũng nhìn rất rõ ràng: Đại ca của anh ta đã được bổ khuyết, mỗi tháng lĩnh bốn lạng bạc; vậy bản thân anh ta liệu có thể làm kỳ binh hay không, lại là một vấn đề lớn. Với sự thông minh năng lực của mình mà làm một kẻ áo vải cả đời, thậm chí ngay cả một người vợ cũng không lấy nổi, thì phải làm sao đây? Anh ta quả thực có bản lĩnh, kỵ nghệ và tiễn pháp đều vô cùng xuất sắc. Thế nhưng, bản lĩnh của anh ta chỉ đủ để khiến anh ta đi làm xạ thủ thay cho tiểu gù nhà họ Sùng, hay tiểu thọt nhà họ Minh bắn tên trúng hồng tâm, đổi lấy tiền lương. Đúng vậy, chính là chuyện thế này: Bản thân anh ta có bản lĩnh, mà lại không được bổ khuyết, tiểu gù và tiểu thọt dám bỏ tiền vận động, liền có thể thông qua xạ thủ mà được đi lính ăn lương hưởng bổng! Nhị gia ngoài việc nhận được phần thưởng là một đôi ủng sa tanh xanh hoặc vài lạng bạc ra, còn nhìn thấu được một điều: Hèn chi liên quân Anh - Pháp lại đánh thẳng vào công đường thủ đô Bắc Kinh, đốt cháy Viên Minh Viên! Dựa vào mấy kẻ ăn tiền lương bổng như quả phụ, tiểu gù, tiểu thọt, và những kẻ tá lĩnh như cha chồng đại tỷ, kiêu kỵ hiệu như đại tỷ phu, thì làm sao có thể chống đỡ nổi quân địch chứ! Anh ta quyết định đi học nghề thủ công! Đúng vậy, lịch sử phát triển đến một giai đoạn nhất định, tổng sẽ có những người, như nhị gia, nhìn xa thêm được một hai bước cờ.
Đại ca không may lâm bệnh nặng qua đời, Phúc Hải nhị gia mới có cơ hội được bổ khuyết. Thế là, đến lúc phải đi làm thì anh ta đi làm, lúc rảnh rỗi thì đi làm chút việc sơn mòn, đôi đường không lỡ. Trong số người thân bạn cũ, có người muốn sơn lại quan tài, có người muốn quét sơn hai gian nhà để chuẩn bị cưới vợ, đều đến tìm anh ta. Anh ta biết cách tiết kiệm công sức và vật liệu cho họ, hơn nữa công việc làm lại vô cùng tỉ mỉ.
Khi nhị gia làm việc, anh ta dường như quên mất mình là con trai tham lĩnh, là kỳ binh ăn lương triều đình. Trang phục làm việc của anh ta, thái độ nghiêm túc của anh ta, và sự thân thiết đối với các sư huynh sư đệ, đều khiến anh ta biến thành một người hoàn toàn khác, một người Hán, một người công nhân, một người Kỳ nhân mà thời Thuận Trị và Khang Hi không thể tưởng tượng nổi.
Nhị gia còn tin theo Bạch Liên giáo! Anh ta không có ý định mưu phản, lật đổ triều đình, hoàn toàn không có. Anh ta chỉ vì tuân thủ quy tắc không hút thuốc uống rượu, mà gia nhập "Lý môn". Vốn dĩ, lúc bạn bè mời thuốc mời rượu, anh ta lấy ra chiếc hộp đựng thuốc hít, đổ ra một ít bột thuốc hít màu bã chè, bôi lên lỗ mũi, thế là đủ. Mọi người sẽ không ép một người "đang nhập lý" phải phá giới. Thế nhưng, anh ta lại cứ không chịu nói mình "đang nhập lý", mà lại nói: Tôi là Bạch Liên giáo! Không sai, "Lý môn" quả thực có quan hệ chút đỉnh với Bạch Liên giáo, thế nhưng trong tâm trí người bình thường, "đang nhập lý" là chuyện tốt, còn Bạch Liên giáo thì có chút đáng sợ. Mẹ từng nói với anh ta rằng: "Lão Nhị, người đang nhập lý không hút thuốc uống rượu, rất tốt! Cần gì cứ phải mở miệng là Bạch Liên giáo, khiến người ta nghe thấy lạ lùng sợ hãi!" Nhị gia nghe vậy, liền cười sảng khoái một trận: "Lão thái tai! Bạch Liên giáo của con không mưu phản đâu!" Mẹ gật gật đầu: "Được! Thế thì tốt!"
Đại tỷ phu lại có ý kiến khác. Ở nhiều phương diện, anh ta đều kính nể nhị gia. Thế nhưng, anh ta cảm thấy việc nhị gia làm thợ sơn hay tự nhận mình là tín đồ Bạch Liên giáo đều không đáng để noi theo. Đại tỷ phu cao hơn nhị gia tầm một thốn. Nhị gia nếu có lùn nhưng không lộ vẻ lùn, thì đại tỷ phu lại không quá cao mà cứ ra vẻ lêu đêu. Làm việc gì anh ta cũng hấp hơ hấp hấp, lỗ mãng vội vàng. Mặt dài, mũi cao, mắt to, lúc ngồi yên trông anh ta cũng rất thanh tú lịch sự. Thế nhưng, anh ta chẳng bao giờ ngồi yên được, giống như một đứa trẻ lớn tay chân không lúc nào chịu ngơi nghỉ. Chốc lát nữa, anh ta muốn đọc sách, liền vội vã cầm ngay lấy cuốn "Ngũ Hổ Bình Tây" —— trong thư khố của anh ta chỉ có một bộ "Ngũ Hổ Bình Tây", một bộ "Tam Quốc Chí diễn nghĩa", bốn năm cuốn tiểu khúc, và một cuốn "Lục ngôn tạp tự" từng đọc thời thơ ấu. Vừa cầm cuốn "Ngũ Hổ Bình Tây lên", anh ta lại nhớ ra phải thả chim bồ câu, thế là tiện tay đặt cuốn "Ngũ Hổ Bình Tây" lên bệ cửa sổ, rồi thả chim bồ câu. Đến lúc thả chim xong, anh ta đi khắp nơi tìm cuốn "Ngũ Hổ Bình Tây", tức đến mức vừa la hét vừa giậm chân. Đến khi nhìn thấy nó vốn dĩ đang nằm trên bệ cửa sổ, thì lại mặc kệ nó, vừa lẩm bẩm vừa bước ra ngoài phố để xem đám tang.
Anh ta rất trân trọng cái gọi là "tự do" muốn làm gì thì làm này. Anh ta cho rằng sự tự do này là do tổ tông ban tặng, nên được truyền lại mãi mãi, "con con cháu cháu đời đời vĩnh viễn trân quý"! Cho nên, anh ta cảm thấy việc Phúc Hải nhị gia đi làm thợ thủ công là đánh mất lòng tự tôn của người Kỳ, tự xưng là Bạch Liên giáo là đồng tình với phản tặc. Những năm trước, anh ta không nhớ là năm nào, Bạch Liên giáo chẳng phải đã từng mưu phản rồi sao?
Mấy tháng trước khi tôi chào đời, đại cữu, cha chồng và chồng của đại tỷ đều thực sự hoảng hốt. Họ đều phản đối kịch liệt việc biến pháp. Lý do của đại cữu rất đơn giản, mang tính thuyết phục nhất: Pháp do tổ tông định ra không cho phép thay đổi! Cha chồng đại tỷ không nói ra được lý do nào hay hơn, đành phải bổ sung thêm một câu: Muốn biến pháp thì tuyệt đối không được! Trên thực tế, hai vị quan viên này đều không biết rõ những pháp nào cần phải thay đổi, mà chỉ nghe nói: Một khi biến pháp, người Kỳ sẽ phải tự lực cánh sinh, triều đình sẽ không phát tiền lương nữa.
Đại cữu đã hơn năm mươi tuổi, thân thể cũng chẳng khá hơn đại cữu mẫu là bao, bím tóc nhỏ phải nối thêm rất nhiều tóc giả mới miễn cưỡng đủ kích cỡ, hơn nữa vì vai phải nhô về phía trước lâu ngày, bím tóc nhỏ hầu như lúc nào cũng vắt trên vai, trông có vẻ kém phần anh vũ. Từ khi nghe tin sắp biến pháp, vai phải của anh ta càng nhô ra hơn, gần như đi nghiêng người, trông giống như một con diều đứt dây.
Cha chồng đại tỷ rất cường tráng, sống lưng thẳng tắp, mặt mày hồng hào. Mỗi ngày từ sáng sớm ông đã đi dạo chim, ít nhất cũng phải đi năm sáu dặm đường. Đã thành thói quen, không đi ngần ấy đường, người ông sẽ thấy cứng đờ, hơn nữa chim cũng không hót. Mặc dù cường tráng như vậy, lòng dạ phóng khoáng như thế, nhưng khi nghe tin bát cơm sắt có chút dao động, ông cũng vô cùng động lòng, âm điệu tiếng ho của ông giảm đi rất nhiều. Ông bèn đi tìm đại cữu của tôi.
Lồng chim còn chưa đặt xuống, ông đã hỏi trước xem có mèo hay không. Biến pháp tuy là chuyện lớn, nhưng nếu mèo vồ làm bị thương chim Lam Điện Hạc thì chuyện cũng không hề nhỏ.
"Vân ông!" Khi nghe nói ở đây không có mèo, ông đặt lồng chim xuống, có chút sốt ruột nói: "Vân ông!"
Hiệu của đại cữu là Vân Đình. Vào những năm tháng đó, người Kỳ càng mong muốn mãi mãi làm người Kỳ, con cháu vạn đời, nhưng lại càng thích mô phỏng người Hán. Ban đầu là tầng lớp trí thức cao cấp, ngoài tên ra, còn phải đặt thêm một cái hiệu nhã âm đẹp đẽ. Dần dần, ngay cả các vị tham lĩnh tá lĩnh cũng có tên có hiệu, vô cùng phong nhã. Đến thời điểm tôi ra đời, ngay cả những kỳ binh hay áo vải vốn được gọi là Hải nhị gia hay Ân tứ gia, cũng đều tự đặt cho mình cái gì thần cái gì phủ. Đúng vậy, Đình, Thần, Chi, Phủ là bốn chữ đang thịnh hành nhất. Đại cữu tên là Vân Đình, cha chồng đại tỷ tên là Chính Thần, còn đại tỷ phu lại có ý tưởng độc đáo tự xưng là Đa Phủ, và những lúc tự trào phúng, anh ta gọi mình là Đậu Hủ. Đa Phủ hay Đậu Hủ, dẫu sao vẫn còn hơn là không có hiệu. Nếu người ta chắp tay hỏi: Đại danh đỉnh đỉnh của ngài là gì? Mà không đáp lại được, há chẳng phải còn tồi tệ hơn cả Đậu Hủ sao?
Đại cữu nghe ra giọng điệu sốt ruột của khách, cho nên tiện bề không tiện mở lời hỏi ngay. Ông cao hơn khách một bậc, phải trưng ra phong thái làm quan nhiều năm, kinh nghiệm phong phú, thong thả điềm tĩnh. Thế nên, ông đi xem chim trước, hơn nữa còn khen ngợi vài câu tỏ vẻ rất sành sỏi. Cho đến khi cha chồng đại tỷ gọi thêm hai tiếng Vân ông, ông mới bắt đầu nói chuyện chính sự: "Chính ông! Tôi cũng có chút đứng ngồi không yên! Nếu thực sự tự lực cánh sinh, ngài xem, ngài xem, tôi hơn năm mươi tuổi rồi, tóc rụng hơn nửa, vai ngày càng lệch, bảo tôi đi làm cái gì bây giờ? Đây chẳng phải là biến pháp gì cả, đây là muốn lấy cái mạng già của tôi mà!"
"Hạ! Đúng vậy!" Chính ông húng hắng ho hai tiếng, hầu như hoàn toàn không có âm điệu gì. "Đúng vậy! Kẻ đưa ra chủ ý đó đáng lăng trì! Chính ông, ngài nhìn tôi xem, tôi an phận thủ thường, từ nhỏ đã chẳng biết đòi sao đòi trăng là gì! Thế nhưng, tôi chí ít cũng phải mặc quần áo cho chỉnh tề, sạch sẽ chứ? Tôi chí ít cũng phải xào chút cật heo, làm đĩa mộc ô nhục ăn cơm chứ? Tôi chí ít cũng không thể không ngày ngày mua chút thịt cừu non, để nuôi con Lam Điện Hạc của tôi chứ? Chẳng lẽ những thứ này đều là không nên ư? Nên! Nên chứ!"
"Bọn mình đường đường nam nhi chưa từng làm qua một chuyện nào quá phận cả!"
"Đúng thế! Nếu thực sự không phát tiền lương nữa, bắt tôi ra phố bán..." Chính ông đưa tay che tai, bắt chước tiếng rao của kẻ tiểu thương, trong mắt ngấn lệ, giọng nghẹn ngào: "Lê ngọt đây, đổi lấy ớt cay nào! Tôi, tôi..." Ông nói không nên lời nữa. "Chính ông, thể chất của ngài rắn rỏi hơn tôi nhiều. Tôi ấy mà, đến việc gánh nửa gánh đậu phộng đi bán, cũng chịu không thấu đâu!"
"Vân ông! Vân ông! Ngài nghe tôi nói này! Cho dù chia cho mỗi người chúng ta một trăm mẫu ruộng, tự cày tự cuốc, liệu chúng ta có cách nào không?"
"Nói theo tôi này, là không! Đừng nói là tôi cầm không nổi cái cuốc, cho dù cầm nổi, nếu tôi không cuốc đứt ngón chân cái của mình, thì cứ gọi tôi bằng gì đi!"
Hai ông già lại bàn luận một hồi lâu, hoàn toàn không có cách nào. Thế là cùng nhau đến Thiên Thái Hiên, gọi một cân rưỡi hoàng tửu do Liễu Tuyền Cư tự nấu, mấy món nhậu nhỏ (như nắp heo quay và lộc vĩ chiên), ăn uống vô cùng thỏa mãn. Ăn xong, chẳng ai chịu mang tiền, thế là ai nấy tranh nhau đòi ghi vào sổ của mình, nhường nhau phải hơn nửa tiếng đồng hồ.
Thế nhưng, vào lúc tôi chào đời, đề nghị biến pháp đã hoàn toàn bị bãi bỏ, hơn nữa còn chém đầu mấy kẻ chủ trương biến pháp. Vân ông và Chính ông lúc này mới yên tâm trở lại, thường xuyên gặp gỡ nhau ở Thiên Thái Hiên. Cứ mỗi lần nghe thấy tiếng rao "Lê ngọt đây, đổi lấy ớt cay" của người bán củ cải, hay tiếng rao "Đậu phộng bán nửa gánh" của người bán đậu phộng, trong lòng họ lại có chút ngượng ngùng; làm quan bao nhiêu năm thế mà vẫn không giữ được bình tĩnh cơ chứ!
Đa Phủ đại tỷ phu, vào thời điểm làn sóng biến pháp ập đến dữ dội nhất, đã tỏ ra vô cùng khâm phục nhị gia Phúc Hải, đồng thời rất ít khi ra khỏi cửa, ngoan ngoãn ở trong phòng ôn tập cuốn "Lục ngôn tạp tự". Anh ta vô cùng nghiêm túc thảo luận với đại tỷ: "Phúc Hải nhị gia quả thực có tầm nhìn xa trông rộng! Anh thấy chúng ta cũng phải nghĩ cách thôi!"
"Ứng phó đi! Không có chuyện gì là không qua được cả!" Đại tỷ cứ hễ gặp phải vấn đề khó giải quyết, là lại lôi câu danh ngôn này ra.
"Lần này ấy à, chỉ sợ là ứng phó không nổi ấy chứ!"
"Anh đã có chủ ý rồi thì cứ nói ra xem nào! Đa Phủ!" Đại tỷ gọi anh ta như thế, cảm thấy vô cùng thời thượng, đẹp đẽ.
"Đa Phủ ư? Anh là đại đậu hủ đây!" Đại tỷ phu cười thê thiết vài tiếng. "Bây giờ ấy mà, làm thợ xây, thợ mộc, đầu bếp, thợ dán giấy v.v., đều có người Kỳ chúng ta cả đấy."
"Anh định..." Đại tỷ mỉm cười hỏi, tỏ ý gả gà theo gà, gả chó theo chó, anh đi học nghề gì, cô cũng không phản đối.
"Đi học việc thì không kịp nữa rồi! Ai thèm nhận một người học việc to xác thế này chứ? Anh thấy thế này, anh đi làm thương buôn chim bồ câu vậy, chắc chắn được! Chim bồ câu là thứ tùy tâm, không thích thì cho không cũng chẳng thèm lấy; mà đã thích thì mười lạng tám lạng bạc cũng sẵn sàng bỏ ra. Chẳng cần nhiều, mỗi tháng anh chỉ cần làm một hai quả vụ buôn bán béo bở là đủ cho hai chúng ta ăn sống qua ngày mấy chục hôm rồi!"
"Thế thì tốt biết mấy!" Đại tỷ đầy hy vọng cổ vũ anh ta.
Đại tỷ phu chọn tới chọn lui suốt hai ngày, mới cắn răng chọn ra một cặp chim bồ câu đầu tím để làm món hàng kinh doanh đầu tiên. Anh ta vốn chẳng nỡ bán cặp chim này, thế nhưng triều đình sắp biến pháp đến nơi rồi, chẳng lẽ anh ta còn không thể kiên cường lên một chút hay sao? Đến khi ra đến chợ chim, những tay buôn quen biết đều miệng gọi một tiếng Đa Phủ đại gia, ngược lại còn bán cho anh ta hai đôi chuông bồ câu, một đôi bồ câu mào phượng. Về nhà nhìn kỹ lại, chiếc mào phượng hóa ra là dùng keo dán lại với nhau. Anh ta không dám bàn bạc lại với đại tỷ nữa, đành lén lút hủy bỏ quyết định buôn bán chim bồ câu.
Làn sóng biến pháp qua đi, anh ta lại búi bím tóc to thành bím tóc nhỏ chặt chẽ, mô phỏng theo binh lính nhà kho, trừng mắt giương oai đi khắp phố phường, cứ như thể mấy kẻ duy tân phái kia là do chính tay anh ta tiêu diệt vậy. Đồng thời, anh ta cũng không còn bày tỏ sự khâm phục đối với Phúc Hải nhị gia như trước nữa. Ngược lại, anh ta cảm thấy nhị gia là kẻ đuôi chuột ngoáy lọ mỡ, có tiền lương thì làm lính, không có tiền lương thì làm thợ sơn, thực sự không thể tính là một Kỳ nhân chính cất, hơn nữa còn vướng vào nghi vấn là tặc đảng Bạch Liên giáo.
Quay lại câu chuyện chính: Đại cữu mẫu thăm hỏi xong cô mẫu tôi, liền cùng nhị gia đến thăm chúng tôi. Đại cữu mẫu hỏi han đủ điều, mẹ tôi trả lời với giọng điệu yếu ớt, mấy vị lão tỷ muội đều rơi chút nước mắt. Thu dọn nước mắt xong, đại cữu mẫu khen ngợi tôi hết lời: Trông khôi ngô làm sao! Mũi cao, mắt to, tai dày dặn biết bao!
Nhị gia Phúc Hải cười ha hả: "Lão thái tai, thằng tiểu huynh đệ này hồi nhỏ trông cũng không khôi ngô giống con đâu! Trẻ con mới sinh ra thì nhìn không ra hình dáng thế nào đâu! Mấy vị lão thái tai các người..." Anh ta không nói tiếp nữa, mà lại cười ha hả một trận.
Mẹ không bày tỏ ý kiến gì, chỉ gọi một tiếng: "Phúc Hải!"
"Có!" Nhị gia vội vàng đáp lời, anh ta biết mẹ sắp nói gì. "Ngài cứ yên tâm, tất cả cứ giao hết cho con! Ngày mai làm lễ tắm rửa ba ngày, Thất bà ngoại Hát dì tính ra cũng phải mười mấy người, ở đây nhị muội lo việc châm thuốc rót trà, con với Tiểu Lục (Tiểu Lục là ai, đến nay con vẫn chưa tìm hiểu rõ) làm đầu bếp, hai chén rượu nhạt, một đĩa đậu tằm xào, sau đó là mì nước nóng thịt cừu cải chua, ngon hay dở gì thì cũng ăn cho ấm người. Được không ạ? Ngài cứ!"
Mẹ gật gật đầu.
"Có người thích chơi bài tây nhỏ, bốn quan tiền một ván. Ngài đừng bận tâm dù chỉ một chút xíu, tất cả đã có con lo hết! Xong việc, ngài nghe con tính sổ một lượt, tuyệt đối không làm ngài khó xử đâu!" Nói xong, nhị gia quay sang bảo đại cữu mẫu: "Con có chút việc phải đến Nam Thành, mặt trời ngả về tây, con lại đón người." Đại cữu mẫu tỏ ý không muốn đi, muốn ở lại đây bầu bạn với sản phụ.
Nhị gia lại cười: "Bà nội ơi, người thôi đi cho con! Dựa vào tiếng ho toàn tập liên hoàn này của người, ai mà chịu thấu chứ!"
Câu nói này gãi đúng chỗ ngứa trong lòng mẹ. Mẹ cần được nghỉ ngơi, ngủ nghỉ nhiều hơn, không hề muốn nghe tiếng ho của đại cữu mẫu. Sau khi nhị gia đi rồi, đại cữu mẫu cứ lải nhải không ngừng: Cái đồ nhị quỷ tử này! Cái đồ nhị quỷ tử này!
Thế nhưng "nhị quỷ tử" quả thực có chút bản lĩnh, khiến cho lễ tắm rửa ba ngày của tôi vừa tiết kiệm, lại vừa không hoàn toàn vi phạm nguyên tắc của "lý lẽ mấy bà già".