Đúng vậy, cả đời tôi không quên được chuyện đó. Không phải vì ông ta là chưởng quỹ, cũng không phải vì ông ta gửi đến một đôi móng giò. Mà là vì, ông ta là người Hán. Không sai, vào những năm tháng ấy, một số người Hán có nhà cửa thà để nhà trống chứ quyết không chịu cho người Mãn và người Hồi thuê. Thế nhưng, người Sơn Đông, người Sơn Tây đến Bắc Kinh làm ăn, và những người lao động chân tay bình thường, ai nấy đều gắn bó keo sơn với những binh lính kỳ đinh nghèo chúng tôi, qua lại nhà nhau như người một nhà. Một số người Mãn có tiền có thế vẫn coi thường người Hán và người Hồi, cho nên đối với việc chúng tôi qua lại với người Hán, người Hồi như vậy thì họ cũng tỏ ra không mấy tán thành. Dù thế nào đi nữa, họ là họ, chúng ta là chúng ta, ai cũng không thể ngăn cản nhân dân thân thiện với nhau.
Qua ba ngày của tôi, là đến Tết. Cô rất không vui. Cô muốn mua rất nhiều đồ, mà mẹ đang ở cữ, không thể thay cô đi mua. May mà bố ở nhà, cô ngại không tiện nổi giận, thế nhưng lông mày cau lại rất chặt, khóe miệng cũng thỉnh thoảng giật giật. Nhị tỷ để ý thấy: ngọn lửa sắp phun trào. Con bé vội vàng đi bàn bạc với bố. Bố quyết định: điều động nó sang làm việc dưới quyền cô, làm chuyên viên thu mua. Nhị tỷ thừa biết đây là việc khó làm nhất, nhưng không thể chối từ.
“Nửa cân giấm chua đặc, đến cửa hiệu người Sơn Tây mà mua; đừng tiếc giày; đừng đến tiệm tạp hóa nhỏ! Nghe thấy chưa?” Cô đếm đi đếm lại một hồi, mới ném tiền vào tay tiểu lực ben kiêm chuyên viên một cách xót xa.
Giấm vừa mua về, Nhị tỷ còn chưa đứng vững. “Lại phải đi mua dầu mè, phải là dầu mè cối nhỏ, hiểu chưa?” Cô lại ban bố thánh chỉ.
Đúng vậy, cô không thích gom lại mấy quan tiền để giao một lúc, mua liền mấy món đồ. Cô luôn cảm thấy mua từng thứ một, mỗi lần ra tiền ít thì rất hời. Nhị tỷ là người có kiên nhẫn. Cô sai khiến thế nào, nó làm thế ấy. Nó chẳng sợ phiền hà gì, chỉ là vô cùng xót những đôi giày của mình. Đến khi bắt buộc phải mua những món đồ đắt tiền hơn, cô mới tự mình ra trận. Cô không nỡ giao nhiều tiền cho Nhị tỷ, đồng thời cũng không muốn Nhị tỷ biết cô mua đồ đắt thế nào. Cô thừa lúc trong sân không có ai, lén lút chuồn đi như con cá nhỏ trốn mất. Ra đến đường, nhìn thấy gì cô cũng muốn mua, mà lại chê thứ nào cũng đắt. Trong dòng người, cô chen qua lách lại, xem cái này, ngó cái kia, cực kỳ bình tĩnh để tránh bị lừa. Kết quả, vòng vèo hai ba tiếng đồng hồ, cô chẳng mua được gì mang về. Cho đến đêm Trừ tịch, bắt buộc phải mua đồ, cô mới dẫn Nhị tỷ cùng xuất chinh. Nhị tỷ xách giỏ, trong giỏ đựng đủ loại lọ nhỏ vại con. Lần này, cô không còn bình tĩnh nữa, ở một sạp hàng liền mua mấy thứ, hơn nữa giá mua chẳng hề rẻ chút nào. Thế nhưng, cô kỵ nhất là có người nói đồ của mình mua đắt. Cho nên Nhị tỷ lúc bẩm báo với mẹ, luôn kề miệng vào tai mẹ, lại còn lấy tay che miệng mới dám cười.
Năm mới của chúng tôi trôi qua rất đơn giản. Mẹ vẫn chưa thể xuống đất, Nhị tỷ bị điều đi làm chuyên viên, mọi thứ đều do một tay bố lo liệu. Bố tuy là lính kỳ đinh, nhưng đã mất đi cái khí thế chấn động một thời của hai trăm năm trước. Giả như cho ông cơ hội, ông cũng sẽ như Chính ông mà chơi ve sầu, ngồi quán trà, thiếu nợ hai con gà quay, ngâm vài câu Nhị hoàng hoặc bài tử khúc. Thế nhưng, ông chẳng có cơ hội đội mão mang đỉnh linh. Hai ba chục mẫu đất ở ngoài Bắc thành sớm đã bị người đời trước bán đi, chỉ còn lại hơn một mẫu, lấp xấp mấy cái gò mồ. Căn nhà được phân cho người kỳ đinh, cũng sớm bị tổ tiên của ông trước đem cầm rồi sau bán, đổi lấy vịt quay mà ăn. Nghe nói, tằng tổ mẫu của chúng tôi từng đi theo một vị đại thần người Mãn tộc đến những nơi xa xôi như Vân Nam. Vị đại thần đó kiếm được bao nhiêu nén bạc, đã không thể khảo cứu. Nhiệm vụ của tằng tổ mẫu chúng tôi đại khái là dìu phu nhân của đại thần lên kiệu xuống kiệu, và châm thuốc rót trà cho phu nhân. Ở nhà chúng tôi, những nhiệm vụ này của tằng tổ mẫu đều không mấy khi nhắc đến, mà chỉ nhớ căn nhà của chúng tôi là do bà mua.
Đúng vậy, điều duy nhất vô ưu vô lo của bố là mỗi tháng không phải trả tiền thuê nhà, mặc dù vào những trận mưa lớn tháng sáu tháng bảy, ông vẫn không thể không lo lắng một chút — tường viện đều gạch vụn xây thành, hễ gặp mưa lớn là sụp đổ mấy chỗ. Ông không có sở thích gì, không hút thuốc, không đánh bạc, chỉ vào dịp lễ uống một hai chén rượu, chưa đặt chén xuống thì mặt đã đỏ như táo tàu. Ông rất thích hoa cỏ, hễ đến mùa hè là nhất định mua với giá cực rẻ mấy chậu ngũ sắc mai chẳng ai buồn ngó ngàng. Còn như rau ma đề dại hay hoa phấn v.v., thì năm nào cũng tự sinh tự trưởng, thậm chí không cần tưới nước, đến hẹn lại nở hoa. Đến giờ làm việc, ông đi làm. Tan làm, ông đi thẳng về nhà. Về đến nhà, ông biết ít chữ, cho nên không đọc sách; trong nhà chỉ cất giữ một bức tranh do thợ vẽ《Vương Hi Chi yêu ngỗng》, cũng chẳng phải lúc nào cũng đem ra ngắm nghía, bởi vì hễ đến đêm Trừ tịch mới tìm ra treo lên tường, đến mười chín tháng Giêng lại gỡ xuống ①. Ông chỉ ra ra vào vào, bổ củi, ngắm ngũ sắc mai, hoặc cọ rửa chum gạo. Có người nói chuyện với ông, ông rất hòa nhã, hạ giọng đáp lại vài câu. Không ai hỏi gì, ông liền mỉm cười không nói, cả ngày chẳng có câu nào để nói. Với mọi người, ông rất có lễ phép. Nhưng khi đi trên đường, ông luôn nhìn thẳng, nếu không phải bạn bè gọi ông, ông tuyệt đối không tiến lên trước thỉnh an. Mỗi khi mẹ bảo ông sang thăm người thân họ hàng, ông liền vui vẻ lên đường. Chẳng bao lâu sau, ông lại khải hoàn trở về. "Ôi! Sao mà về nhanh thế?" Mẹ tôi hỏi. Bố liền cười một tiếng, sau đó dùng chổi lông phất phất bụi bẩn trên giày. Cả đời, ông chưa từng đánh nhau, cãi chửi với bất kỳ ai. Ông hiền lành hơn bất cứ ai. Thế nhưng, chẳng ai dám bắt nạt ông, ông là lính kỳ đinh mang thẻ lưng cơ mà.
Khi tôi độ chục tuổi, tôi luôn thích gặng hỏi mẹ đến cùng: Bố trông như thế nào? Mẹ nếu vui, liền đem những đặc điểm ấy của bố kể cho tôi nghe. Tôi luôn cảm thấy bố là một người lính kỳ đinh rất kỳ lạ.
Bố ném cọng hành từng đánh tôi ba cái lên mái nhà, vô cùng vui sướng. Từ lúc đó, cho đến khi ông tìm bức《Vương Hi Chi yêu ngỗng》ra treo lên, ông không chỉ luôn cười, mà còn chủ động mở lời nói chuyện với mọi người trước. Ông gần như gặp ai cũng hỏi: Thằng nhóc này nên gọi là gì đây?
Nghiên cứu chán chê, cho đến lúc đốt tiền vàng mã cho tổ tiên vào đêm Trừ tịch, mới quyết định tên húy chính thức của tôi là Thường Thuận, tên nhũ danh là Học Tử, tạm khuyết "Đại phụ".
Ngoài ra, bố chẳng đi mua sắm món đồ Tết nào, nguyên nhân chính là không có tiền. Chỉ có điều ông không lơ là thần phật, không chỉ thỉnh giấy tượng Thần Tài và Táo quân, mà còn thỉnh nhang thơm, nến đỏ lớn nhỏ, cùng năm bát bánh trung thu chưa nướng chín. Ông cũng luộc một ít cơm năm mới, đựng trong chum gạo nhỏ chuyên dụng, bên trên bày vài quả táo tàu, phủ lên trên một miếng bánh hồng, cắm một cành thông, trên cành còn treo mấy nguyên bảo giấy vàng nhỏ, trông có vẻ rất có khí sắc năm mới. Ông đơn giản thốt lên niềm vui trong lòng: "Chúng ta ăn gì hay không ăn gì đều không quan trọng, nhưng không thể để thần phật chịu thiệt thòi! Thần phật ban cho tôi một đứa con trai muộn màng đấy!"
Đêm Trừ tịch, mẹ và tôi chìm vào giấc ngủ từ rất sớm, dường như không mấy mặn mà với việc đón năm mới. Nhị tỷ phụ giúp cô làm món ăn ngày Tết, cô vừa làm vừa lải nhải, chủ yếu là bất mãn với tôi. "Không đến sớm không đến muộn, cứ nhằm lúc năm mới mà đến gây rối, cái đồ trọc đầu!" Mỗi lần cô mắng đến cao trào, bố liền bước qua, cười hỏi: "Tỷ tỷ, để em giúp chị một tay nhé!"
“Cậu?” Cô liếc nhìn ông, cứ như thể xưa nay chưa từng quen biết vậy. “Cậu không nghĩ ngợi gì mà đã nói rồi! Cậu nghĩ xem, cậu biết làm gì?”
Bố mỉm cười suy nghĩ, rồi lùi bước đi ra giống như lúc cáo từ quan Tả lĩnh hay Tham lĩnh.
Trên đường, pháo đốt cúng thần dần nhiều lên. Trong ngõ nhỏ, nhà nhà đều băm nhân sủi cảo, vang lên rôm rả. Đến khi tiếng pháo và tiếng băm nhân sủi cảo hòa quyện vào nhau, tựa như vạn mã bôn đằng, cuồng triều gầm thét. Trên nền tiếng động ấy, bỗng chỗ này, bỗng chỗ nọ, với khí thế áp đảo tất cả, chủ nợ đập vào vòng cửa, cộp cộp cộp cộp, như thể muốn đập tan cả cửa lẫn vòng cửa đi trong chốc lát, khiến người ta kinh hồn bạt vía, ai nấy tim đập chân run, ngay cả con chó dữ dội nhất cũng run lẩy bẩy, không dám kêu sủa bừa bãi. Âm thanh ấy gợi lên biết bao lời van xin hèn mọn, hay những cuộc cãi vã sống mái, hòa lẫn tiếng khóc của phụ nữ và trẻ em. Một số người đàn ông vừa sĩ diện vừa bất lực, để trốn tránh âm thanh này, đã nhân đêm chòm sao hạ phái, mây lành bao phủ ấy, lẻn ra chân thành hoặc ra ngoài thành, âm thầm kết thúc cuộc đời này.
Bố một mình gói sủi cảo nhân chay. Ông khá căng thẳng. Đêm Trừ tịch phải gói sủi cảo nhân chay là truyền thống của nhà chúng tôi, vừa để cúng Phật, vừa tiết kiệm thịt heo. Tác phẩm cúng Phật đòi hỏi phải tinh xảo, kích thước nhỏ nhắn, hơn nữa còn phải nặn ra hình hoa ở viền, vừa đẹp vừa chắc chắn — nấu sủi cảo bị vỡ là điều không may mắn. Ông càng căng thẳng, sủi cảo càng không nghe lời, cái thì hình chiếc thuyền nhỏ, cái thì giống con chuột nhắt, cái thì dù cố gắng thế nào vẫn cứ há hốc miệng.
Ngoài kỹ thuật không cao ra, điều này e rằng cũng có chút liên quan đến sự "lơ đễnh". Trong lòng ông đang vương vấn đứa con gái lớn. Bản thân ông tuy cũng là giật gấu vá vai, nhưng quả thực biết rõ sự thật này, cho nên không dám không tính toán mục đích của từng đồng tiền, tránh để đến ba tiết bị chủ nợ đập vỡ vòng cửa. Mà vợ chồng Chính ông với Đa Phụ thì lại cho rằng mua thiếu được như nhặt được, tuyệt đối không tính đến chuyện trả nợ thế nào. Nếu có người sẵn lòng bán thiếu ngọn tháp trắng ở Bắc Hải cho họ, họ cũng sẽ không chút do dự mà tiếp nhận. Ông không tài nào hiểu nổi, họ có diệu kế gì để vượt qua cửa ải cuối năm, thế nên vô cùng không yên tâm về đứa con gái lớn của mình.
Mẹ bị tiếng đập cửa dồn dập ở nhà gần bên đánh thức. Bà vốn ngủ không sâu giấc, trong lòng cũng thấp thỏm lo lắng cho đứa con gái lớn. Thế nhưng, bà không còn chút tinh thần nào để bàn luận chuyện này với bố, chỉ thốt lên một câu: Ông cũng ngủ đi!
Thức đêm trừ tịch, thức trắng đêm là quy cũ cũ kỹ bao đời nay phải tuân thủ. Bố cảm thấy kinh ngạc trước đề nghị của mẹ. Ông "hừm" một tiếng, vẫn tiếp tục gói sủi cảo, lại còn tìm một đồng tiền xu nhỏ, lau sạch rồi nhét vào trong một chiếc sủi cảo, để xem ai có vận may tốt — người ăn được chiếc sủi cảo này, nếu không nuốt nhầm đồng xu nhỏ vào bụng, thì cả năm sẽ thuận buồm xuôi gió! Ông quyết định phải thức đêm, khiến cho ngọn đèn dầu, lò sưởi nhỏ, hương hỏa trước Phật đều cháy suốt đêm không tắt. Ông đã có con trai muộn, có hy vọng rồi, nhất định phải làm cho ngọn đèn cháy thật rực rỡ, khí thế hừng hực, cát tường như ý! Ông còn đi khiêng chiếc chậu sứ xanh lớn vào trong nhà, để tích trữ nước bẩn, qua ngày "phá ngũ" ① mới đổ ra ngoài. Sau khi gói thêm một cái sủi cảo hình con chuột, ông cầm hoàng lịch lên, xem cho rõ phương vị của Thần Tài, Hỷ thần, để ngày mai sáng sớm vừa bước ra khỏi cửa phòng là đối mặt với hướng đó mà đi. Ông lại vui lên, cho rằng chỉ cần bản thân tằn tiện, lại thêm sự phù hộ của thần phật, thì nhất định sẽ vạn sự hanh thông, bốn mùa bình an!
Nửa đêm, pháo đốt trên đường càng lúc càng nhiều, các cửa hàng bắt đầu cúng thần. Bố lại cười. Ông chẳng biết Vân Nam nằm ở phía đông hay phía bắc, lại càng không biết nước Mỹ nằm sát vách nước Mỹ, hay cách Vân Nam không xa. Chỉ cần nghe thấy tiếng pháo nổ đùng đoàng ở Bắc Kinh, là ông đã cảm thấy thiên hạ thái bình, mọi người vui vẻ.
Nhị tỷ xị mặt bước vào, trên tay bưng hai miếng bánh hoa cúc trùng dương, nước mắt rưng rưng. Nó không hề tức giận vì phụ giúp cô mấy ngày nay mà chẳng nhận được chút tiền lì xì nào. Thế nhưng, nhận được hai miếng bánh ngọt cổ lỗ sỉ để từ Tết Trùng dương đến tận đêm Trừ tịch, nó nổi giận! Nó vừa định ném xuống đất thì bị bố ngăn lại.
“Thế không tốt đâu, Nhị Nữu!” Bố tiếp lấy hai miếng bánh điểm tâm cổ kính đó, đặt lên bàn. “Nhị Nữu, đừng khóc, đừng khóc! Thế là không may mắn!” Nhị tỷ kìm nén nước mắt.
Bố móc ra mấy trăm đồng tiền, đưa cho Nhị tỷ: “Đợi Tiểu Lý qua đây, mua ít kẹo đậu gì đó, coi như quà vặt đi!” Ông biết Tiểu Lý tối nay nhất định sẽ bán hàng đến tận sáng tinh mơ, rất nhiều đứa trẻ không mua nổi quà vặt chính thống đang chờ cậu ta.
Chẳng mấy chốc, Tiểu Lý quả nhiên đi tới. Nhị tỷ vừa định bước ra ngoài, cô liền mở hé cửa phòng: “Nhị Nữu, lúc nãy, lúc nãy cái tao cho mày... cho chó ăn đi nhé! Lại đây, qua đây!” Cô nhét vào tay Nhị tỷ một tờ tiền đỏ mới tinh, rồi đóng sầm cửa lại một tiếng "cộp". Nhị tỷ đi ra ngoài, mua một ít kẹo đậu táo chua lớn, và hai xiên kẹo hồ lô. Quay về, liền hỏi cô trước: “Cô ơi, cô không ăn một xiên hồ lô ạ? Kẹo đường Hải Đường trắng đấy!” Cô đáp lại một tiếng: “Đi ngủ thôi! Hẹn gặp lại năm sau!”
Bố nhận ra, nếu cứ để cô kết thúc năm nay như thế, đại khái khởi đầu năm sau tuyệt đối sẽ không thể thuận lợi nổi. Ông vội vàng bước qua, ở ngoài cửa ấp úng hỏi: “Tỷ tỷ! Có muốn cùng em, Nhị Nữu, chơi ván bài không?”
“Các cậu tích góp được bao nhiêu tiền hả?” Cô hỏi.
“Đánh bạc bằng đậu tằm sắt!”
Cô ha ha cười lớn, cười xong một trận, bĩu môi một cái, thổi tắt đèn!
Bố quay lại, hạ giọng nói: Tôi chọc cho chị ấy cười rồi, đại khái ngày mai chắc không đến nỗi làm loạn tung trời đâu!
Hai cha con vừa ăn kẹo đậu, vừa trò chuyện phiếm.
“Mùng sáu tháng Giêng, phải đón đại tỷ về.” Nhị tỷ nói.
“Đúng!”
“Cho nó ăn gì đây? Ông bà thông gia ăn uống chọn lựa đủ kiểu, đại tỷ thì chẳng được ăn gì cả!”
Bố không lên tiếng. Ông rất muốn kiếm cho con gái lớn chút đồ ăn ngon, thế nhưng... “Tiểu đệ đầy tháng, lại phải...” Nhị tỷ cũng không muốn nói tiếp.
Bố vốn định trải qua đêm Trừ tịch vừa tiết kiệm vừa vui vẻ, nhưng dù thế nào cũng không sao vui nổi. Ông không dám hoài nghi giang sơn thống nhất của Đại Thanh có thể kéo dài ức vạn năm hay không. Thế nhưng, cho dù hoàng đế Đại Thanh có thể vững ngồi ngai vàng mãi mãi, con trai ông có thể bù vào suất khuyết, cũng làm lính kỳ đinh, thì sao chứ? Sinh con trai là chuyện vui lớn nhất, nhưng đồng thời cũng biến thành chuyện đáng lo nhất!
“Tiểu đệ lớn lên rồi ấy mà,” trong miệng Nhị tỷ ngậm một hạt đậu tằm sắt, muốn nói vài câu hay ho để bố vui lên. “Ít nhất cũng phải kiếm một chức Tiêu kỵ hiệu, tráp ngũ phẩm, giống như đại tỷ phu ấy chứ!”
“Thì thế thì sao chứ?” Bố vẫn không hề vui lên.
“Hay là, bảo nó đọc thật nhiều sách, đi ứng thí, đậu tiến sĩ!”
“Ai nuôi nổi đây?” Mặt bố không một chút nụ cười. “Thôi quách đi, bảo nó đi học nghề! Giống như Phúc Hải nhị ca ấy!” Chính Nhị tỷ cũng thấy khó hiểu, tối nay tại sao lại nghĩ ra nhiều chủ ý thế, hay là kẹo đậu với đậu tằm sắt đã phát huy tác dụng gì rồi.
“Người kỳ chúng ta, hễ mà có thể không học nghề, thì kiên quyết không học!” Hai cha con trò chuyện mãi đến ba giờ sáng, suốt buổi vẫn không nghĩ ra lối thoát nào cho tiểu đệ. Nhị tỷ ăn xong kẹo hồ lô, oằn người một cái liền ngủ thiếp đi. Bố tìm bộ bài xương thiếu mất một lá "Hổ đầu" ② ra, một mình bói toán cho đứa con út.
Mùng Một, người đầu tiên đến chúc Tết tự nhiên là Phúc Hải nhị ca. Cậu ta vừa dập đầu xong, bố đã nêu ra khó khăn khi làm lễ đầy tháng cho tôi. Nhị ca hiến một chủ ý chẳng mấy khi dùng: “Lúc bác đi chúc Tết, thì tiện thể cáo từ luôn đi!”
Bố ngồi bên mép sương, ôm một chén trà, hồi lâu không nói nên lời. Ông biết, nhị ca hiến chủ ý hay. Thế nhưng, làm vậy thực sự có lỗi với đứa con út! Một đứa con trai rạng rỡ tông môn, sao có thể không làm đầy tháng chứ?
“Bác xem, dù là đi từng nhà chúc từ, thì rốt cuộc vẫn có những người ngăn không nổi. Người kỳ chúng ta thích bộ này mà!” Nhị ca mỉm cười. “Tuy nhiên, thế thì dễ giải quyết rồi. Đằng nào chúng ta cũng nói trước là không làm đầy tháng, vậy thì những ai buộc phải đến cũng chẳng có gì để nói nữa; chúng ta lấy nước trà tiếp đón, họ cũng không bắt bẻ được!”
“Thế thì cũng không thể chỉ lấy nước trà tiếp đón chứ!” Bố cau mày nói.
“Ý cháu là thế! Kiếm tạm thứ gì đó để ăn, họ không thể xoi mói, chúng ta coi như cũng đã làm đầy tháng cho tiểu đệ rồi!”
Bố liên tục gật đầu, trên mặt có nụ cười: “Được! Được! Lão Nhị, cháu nói đúng!” Cứ như thể kiếm tạm thứ gì đó ăn là không phải tốn một đồng tiền nào vậy. “Nhị Nữu, lấy quần lót đoạn! Lão Nhị, đi! Anh cũng đi chúc Tết đây!”
“Bác bận cái gì chứ?”
“Sớm nói cho người thân bạn bè biết, trong lòng mới yên tâm!”
Nhị tỷ tìm ra chiếc quần lót đoạn màu đỏ táo tàu của bố. Chiếc quần rộng hơn Nhị tỷ hai tuổi, nhưng trông không quá cũ kỹ, bởi vì chỉ khi đi chúc Tết và mừng hỉ mới mặc đến. Mùng sáu, đại tỷ về nhà, chúng tôi không hề gọi cho nó một nồi lẩu thập cẩm hay hộp đồ ăn kiểu Tô ở tiệm Tiện Phường. Ánh mắt mẹ cứ dõi theo đại tỷ mãi, dường như vừa nhìn không đủ, vừa thấy có lỗi với nó. Đại tỷ thổ lộ tâm sự thật lòng: “Bà ơi, đừng nhìn con mãi thế, con chẳng tranh ăn gì đâu! Chỉ cần được ngủ một giấc thật ngon, nghỉ ngơi đôi chân của con, là con niệm Phật rồi!” Lúc nói, môi nó hơi run run, nhưng không dám rơi nước mắt, nó không muốn vì trút bỏ uất ức của mình mà khóc lóc ở nhà mẹ đẻ, làm tan biến bầu không khí cát tường đầu xuân. Đến mùng Chín, nó liền trở về nhà chồng. Lúc đi đến đoạn gió thổi thốc tới, mới rơi hai giọt nước mắt, cốt để đổi lỗi cho cát bụi làm lòa mắt mình.
Cô từ mùng sáu trở đi đã đi khắp nơi chơi bài, hơn nữa lại vô cùng suôn sẻ, thắng liền mấy ván. Cho nên, năm mới của chúng tôi tuy nghèo nàn về vật chất, nhưng tinh thần lại vô cùng phấn chấn. Vào đêm Tết Nguyên Tiêu, cô thậm chí còn chủ động dẫn Nhị tỷ đi xem đèn, lại còn đến miếu Thành Hoàng phía tây cửa sau để ngắm nhìn hình nặn Quan Phán có lửa phun ra từ ngũ quan. Những ngày này cô có vẻ rất coi trọng Nhị tỷ, đại khái là vì Nhị tỷ vào đêm Trừ tịch đã không từ chối phần thưởng hai miếng bánh hoa cúc cổ. Đó có lẽ là một sự dò xét, xem Nhị tỷ rốt cuộc có thật thà, có nghe lời hay không. Giả như Nhị tỷ từ chối, thì đó chính là biểu hiện không thừa nhận quyền bá chủ của cô trong cái sân này, chắc chắn sẽ phải chịu sự trừng phạt.
Trong phòng chúng tôi, ngay cả một viên trôi nước cũng không mua nổi. Chúng tôi bắt buộc phải tiết kiệm, may là vào ngày đầy tháng của tôi sẽ tiếp đãi những vị thân hữu cản không nổi.
Đến ngày hôm đó, quả nhiên có mấy vị đến chúc mừng. Người đầu tiên là đại tỷ phu Đa Phụ. Gương mặt anh ta gầy đi một chút, bởi vì từ mùng Một đến mười chín, anh ta bận đến mức gần như không thể tả nổi. Anh ta đi dạo khắp tất cả các đền miếu. Vào mùng Hai, anh ta đến miếu Thần Tài vay nguyên bảo, hơn nữa còn đinh ninh rằng mình vô cùng thành kính, năm nay nhất định sẽ phát chút tài. Ở Bạch Vân Quan, anh ta dùng tiền đồng ném đạo sĩ ngồi trong vòm cầu, lại còn dùng gậy nhỏ gõ vào sống lưng con lợn phóng sinh, xem nó có kêu không. Ở Xưởng Điển, anh ta mua diều và một chuỗi quả sơn trà lớn. Ở Đại Chủng Tự, anh ta uống nước đậu xanh, còn tham gia rút thăm trúng thưởng không mất tiền không mất vé, giành được một miếng kẹo mè to bằng móng tay. Những người biểu diễn võ nghệ, nói tướng thanh, hát trúc bản thư, làm ảo thuật... ở các miếu hội đều nhận được tiền thưởng của anh ta, được các nghệ nhân gọi là Thần Tài. Chỉ có điều ở trường đua ngựa ngoài Bạch Vân Quan là anh ta không thể hiện được tài nghệ, bởi vì anh ta không có tuấn mã, cho dù có tuấn mã thì anh ta cũng không biết cưỡi. Thế nhưng lúc vào thành, anh ta đã thuê một con lừa đen lớn, cổ đeo chuông đồng, chạy khá nhanh, giành được tiếng hò reo cổ vũ của du khách. Anh ta vô cùng đắc ý, đến mức lơ đễnh một cái, lừa đen hoảng sợ bỏ chạy, để lại anh ta ở bãi cát. Vào các ngày mười bốn, mười lăm, mười sáu, anh ta liên tiếp ba đêm đi xem đèn lụa, đèn sừng trâu, đèn băng, đèn rồng mạch nha trước cửa Cầu Lâu tây Đông Đơn; lại còn đến trước cổng Nội vụ phủ đại thần, thưởng thức màn đốt hộp pháo hoa, đốt cháy một lỗ trên chiếc áo mãng bào bằng lụa láng của mình.
Anh ta đến chúc mừng, chủ yếu là để báo cáo tâm đắc đi chơi với tất cả mọi người, truyền bá kiến thức. Anh ta kể chuyện cho mẹ và Nhị tỷ nghe, hai người họ đều không bắt chuyện nổi. Cho nên, anh ta đành phải sang khai sáng cho tôi: Tiểu đệ, mau lớn lên nhé, anh dẫn em đi chơi! Người kỳ chúng ta, những cái khác thì thôi, nhưng cứ nói đến chuyện ăn chơi trác táng, em nhớ lấy đấy, thiên hạ đệ nhất!
Bố mấy lần muốn hỏi Đa Phụ, rốt sao mà vượt qua cửa ải cuối năm, nhưng lời đến khóe miệng lại nuốt xuống. Qua lại mấy bận, rốt cuộc lại do chính Đa Phụ tự nói ra: Đem khế nhà đi cắm rồi, cho nên mới qua được một cái Tết sung túc. Bố nghe xong, mày cau không dứt. Trong mắt bố và những người kỳ đinh già dặn thận trọng nói chung, bản thân phải ở nhà của mình thì mới có gốc rễ vững chắc, đời đời kiếp kiếp ở Bắc Kinh. Còn những người vì làm quan mà phát tài một chút thì "ăn ngói" ① là chắc chắn đáng tin cậy nhất. Với thu nhập của Chính ông và Đa Phụ mà nói, nếu có thể cần kiệm gia phong thì sớm nên có vài căn nhà nhỏ, hàng tháng thu tiền thuê nhà rồi. Thế mà, họ lại đem khế nhà đi cắm! Đa Phụ thấy bố cau mày, không thể không giải thích thêm một chút: Bác yên tâm, không sai đâu, đem khế nhà đi cắm chứ có phải bán nhà đâu! Bổng lộc vừa xuống, là chuộc lại ngay!
“Thế thì tốt! Tốt!” Bố ngoài miệng nói vậy, trong lòng lại cực kỳ hoài nghi liệu họ còn có thể nhìn thấy khế nhà của mình nữa không.
Đa Phụ thấy câu chuyện không hợp ý, lại nhận ra không có hy vọng được ăn một bữa tiệc rượu, liền loạng choạng ba bước biến mất.
Đại cữu mẫu lại tái phát chứng suyễn, Phúc Hải nhị ca đi làm, chỉ có đại cữu đến ngồi một lát. Mọi người hết sức tha thiết giữ ông lại ăn cơm, ông kiên quyết từ chối. Thế nhưng, việc ông đến chúc mừng rốt cuộc cũng có chút tác dụng. Cô thấy nồi niêu lạnh lẽo thế này, sớm đã muốn nổi giận, nhưng đại cữu với tư cách là tham lĩnh, đến phòng cô thăm hỏi, cô lại nở nụ cười. Đại cữu đi rồi, cô chất vấn bố: Sao không nói sớm với tôi chứ? Ba năm lạng bạc, tôi vẫn móc ra được! Lạnh lẽo quạnh hiu thế này, trông không ra làm sao cả! Bố chỉ cười xòa vài câu cho qua chuyện, trong lòng thầm nghĩ: Ghê thật, dùng bạc của bà để làm đầy tháng, con trai út của tôi có mà bị bà mắng cho hóa tro tàn ấy chứ!
Năm nay, mùa xuân đến sớm hơn. Mấy ngày trước khi tôi đầy tháng, Bắc Kinh đã thổi hai ba trận gió lớn rồi. Đúng vậy, gió xuân Bắc Kinh hình như không phải mang mùa xuân đến, mà là hung hãn thổi bay mùa xuân đi. Vào những năm tháng ấy, người ta chỉ biết chặt cây, không biết trồng cây, dần dần núi thành núi trọc, đất thành đất trống. Ngày trước, ngay cả trên bãi tha ma nhỏ của chúng tôi cũng có ba năm cây bách, thế nhưng đến đời bố tôi, điều này đã trở thành truyền thuyết. Ngọn núi trọc phía bắc không cản nổi cơn cuồng phong đến từ tái ngoại, tường thành Bắc Kinh dẫu kiên dày thế nào cũng không cản nổi nó. Gió lạnh cuốn theo cát vàng, thổi đến gào thét quỷ khóc, trời đất tối sầm, nhật nguyệt u ám. Trời xanh biến thành trời vàng, trút xuống những hạt cát vàng. Trên mặt đất, đất đen lẫn phân ngựa phân lừa cùng lông gà vỏ tỏi hất tung lên bầu trời đầy đắc ý. Giữa không trung, đen vàng trên dưới, dần dần hòa lẫn vào nhau, kết thành một mảng sương cát xám đậm, che khuất ánh mặt trời. Nơi mặt trời ngự trị, sắc vàng ánh lên sắc đỏ, giống như cục máu đông.
Gió tới, tấm bảng thông thiên ngoài cửa hàng kêu kẽo kẹt loạn xạ, vải treo bị thổi rách tơi tả, mang theo tiếng ngựa hí trâu kêu từ không biết bao nhiêu dặm xa xôi tới. Ngọn cây cúi thấp đến mức không thể thấp hơn, cành khô và đậu hòe khô rơi lả tả, tổ quạ trên chạc cây tả tơi rơi vãi. Tất cả bụi bặm trên đường cái và lối đi bộ dường như đều bay lên, đối mặt không thấy người. Những người buộc phải ra ngoài, giống như con cá giãy giụa trong sóng to gió lớn, đi xuôi chiều gió thì thân mình không tự chủ lao nhanh về phía trước; đi ngược chiều gió thì hai chân tiến về phía trước mà thân người lại lùi về sau. Trên người, trên mặt họ rơi đầy đất đen, trông giống như vừa chui dưới đất lên; đôi mắt đỏ hoe không ngừng tuôn nước mắt, tạo thành hai con lằn bùn nhỏ hai bên sống mũi.
Những người nghèo khổ ở trong nhà, cảm thấy tường hồi đang rung chuyển, ngói nhà bị lật tung, không biết lúc nào thì cả nhà lẫn người cùng bị cuốn phăng đi đến chỗ nào không hay. Gió từ bốn phương tám hướng thổi vào, đẩy hết chút hơi ấm ít ỏi ra ngoài, trong chum nước ban ngày đã đóng băng. Trên bàn, trên sương, rơi đầy bụi đất tanh hôi, ngay cả nước đậu xanh đang nấu sôi cũng nổi bọt trắng ở giữa, mà quanh vành nồi là một vòng đen kịt.
Lát sau, gió gầm thét lướt qua từ không trung; lát nữa, lại sà sạt lướt sát mặt đất ập tới, va đập vào tường viện, ầm ầm vang lên loạn xạ, cuốn giấy rách và lá cỏ khô trong sân đi đâu mất tiêu. Một trận gió qua đi, mọi người cùng thở phào một hơi, tim từ trên cao rơi trở về vị trí cũ. Thế nhưng, gió lại tới, khiến người ta cảm giác chóng mặt. Trời, đất, ngay cả tường đỏ và ngấm vàng của hoàng thành hình như cũng đang rung rẩy. Mặt trời mất đi ánh hào quang, Bắc Kinh biến thành nơi mặc cho cuồng phong bão cát hoành hành không kiêng nể. Gió cuồng và hoàng hôn, mọi người đều mong mỏi vầng mặt trời kỳ dị ấy sớm lặn xuống. Chập tối, quả nhiên tĩnh lặng trở lại. Cành của những cây lớn lại thẳng trở lại, mặc dù vẫn thỉnh thoảng khẽ lay đưa, nhưng trông vô cùng nhẹ nhõm vui mừng. Trong sân còn sạch hơn cả vừa quét dọn, giấy rách các thứ đều không biết đi đâu mất, chỉ thỉnh thoảng còn sót lại một hai mảnh ở góc tường. Trên song cửa chất đống những cái gò mồ nhỏ, đất vô cùng khô vô cùng mịn. Trên bệ cửa chỗ này dày hơn, chỗ kia mỏng hơn, chất đống từng lớp đất mịn màu vàng nhạt, giống như bãi cát sau khi nước rút để lại vết tích dòng nước chảy. Trong lòng mọi người bình yên hơn một chút, đều mong ngày mai không có lấy một giọt gió. Thế nhưng, ai mà biết chính xác thế nào được! Vào thời đó, nào có dự báo thời tiết đâu.
Lại nói, phúc khí của tôi không nhỏ đâu nhé! Vào ngày đầy tháng của tôi, không những không có gió, mà trên bầu trời xanh còn xuất hiện những đàn ngỗng trời bay về phương bắc sớm hơn. Tuy chỉ có số ít, nhưng tiếng kêu lanh lảnh khiến mọi người đều chạy ra sân, ngẩng đầu chỉ chỏ, đồng thời ngâm nga: "Thất cửu hà khai, bát cửu nhạn lai" [Đông qua xuân tới, băng tan ngỗng về], ai nấy đều rất phấn khích. Mọi người còn tiện thể phát hiện ra, trong kẽ gạch bậc thềm lộ ra một chùm lá ngải thơm non xanh mơn mởn. Nhị tỷ lập tức muốn cởi áo bông lớn ra, bị mẹ quát lớn ngăn lại: "Không cho cởi! Xuân ấm thu đông!"
Đúng lúc này, một chiếc kiệu lộc cộc cộc vang lên, dừng lại ngay ngoài cửa nhà chúng tôi. Tiếp ngay sau đó, một tràng tiếng cười còn lanh lảnh hơn cả tiếng ngỗng kêu, từ ngoài cửa đi thẳng vào trong sân. Mọi người đều giật mình!