Cả đại tỷ vừa thương mẹ, lại vừa muốn tham dự lễ "tẩy Tam" của tiểu đệ. Hơn nữa, hễ cứ về nhà mẹ đẻ là cô lại trở thành cô nương, được mọi người tôn trọng: trong mắt mọi người, cô là một người vợ trẻ có chí hướng, không những không làm mất mặt nhà mẹ đẻ, mà sau này sinh con đẻ cái, cũng có thể bước lên làm lão thái thái, thay thế mẹ chồng — đằng nào thì mẹ chồng cũng có ngày phải vào quan tài. Cô rất khao khát được về nhà. Đúng vậy, dẫu ở nhà mẹ đẻ chỉ nửa ngày thôi, trong lòng cô cũng cảm thấy thoải mái, thậm chí còn cảm thấy chỉ có hiện tại chịu đựng thêm chút rèn giũa, sau này mới có thể thành tiên đắc đạo, cũng có thể giống như cô mẫu, ngồi trên mép khang hút hai cối thuốc lá Lan Hoa. Đúng thế, hiện tại cô vẫn chưa dám hút thuốc lá Lan Hoa, nhưng đã học được cách nhai trầu — điều này chắc là cũng không cách việc hút thuốc lá Lan Hoa bao xa nữa rồi.
Mang những chuyện này trong lòng, cô ngủ không yên giấc, dậy đặc biệt sớm. Chẳng màng xem các vì sao đang ở chốn nào, cô đã ra phố mua quẩy và bánh xèo cho mẹ chồng. Vào những năm tháng ấy, các tiệm cháo vào khoảng ba giờ đêm là đã bắt đầu rán quẩy, nặn bánh xèo. Nghe nói, ngay cả các vị vương công đại thần đi chầu sớm cũng thường xuyên dùng bánh xèo, quẩy làm điểm tâm. Cha của mẹ chồng đại tỷ là một tước-vực, có đi chầu hay không, tôi không biết. Nhưng con gái của tước-vực thì quả thực đã kế thừa truyền thống ăn bánh xèo và quẩy, hơn nữa lại còn dậy từ rất sớm, rửa mặt chải đầu xong là phải ăn, ăn xong buồn ngủ thì có thể ngủ tiếp. Thế là, truyền thống này hình như sinh ra chỉ để hành hạ đại tỷ của tôi.
Gió Tây Bắc không lớn, nhưng rất sắc lạnh, chẳng mấy chốc đã thổi cho chóp mũi vàhành tai của đại tỷ đỏ lựng. Cô không kìm được mà thốt lên: "Chà! Lạnh khô!" Cái lạnh khô đặc trưng của Bắc Kinh này, thường lạnh đến mức khiến người ta sảng khoái. Cho dù trong lòng đại tỷ có bao nhiêu oán trách đi nữa, cô cũng không thể không sảng khoái mà thốt lên như thế. Nói xong, cô rảo bước nhanh hơn. Người bắt đầu ấm lên, thế nhưng cô lại chợt rùng mình một cái, từ trong tim cho tới tứ chi đều rung lên bần bật một cái, rất dễ chịu, dễ chịu giống như nuốt một mẩu đá nhỏ vậy. Cô ngước nhìn bầu trời, mỗi ngôi sao đều sáng lấp lánh, trong trẻo, nhẹ nhàng rung rinh, khiến cô liên tưởng đến đôi mắt ngây thơ, tỏa sáng của lũ trẻ. Cô mỉm cười, lẩm bẩm: Miễn là gió đừng nổi lên, hôm nay nhất định là một ngày trời quang mây tạnh! Tiểu đệ có lai lịch không nhỏ, tẩy Tam lại gặp được thời tiết đẹp thế này!
Nghĩ đến đây, cô chỉ hận không thể bay ngay về nhà mẹ đẻ, ôm lấy tiểu đệ một cái!
Dù cô có muốn về nhà mẹ đẻ đến thế nào đi nữa, cô cũng tuyệt đối không dám xin phép mẹ chồng. Giả sử cô cả gan đi xin phép, cô biết, mẹ chồng nhất định sẽ gật đầu, liên mồm nói: Đi đi! Đi đi! ("Đi" là "về" đấy). Bà ta là con gái của tước-vực, không thể vô duyên vô cớ từ chối con dâu về thăm nhà mẹ đẻ. Thế nhưng, đại tỷ thừa biết, giả sử cô thực sự "đi" rồi, hừ, cái túi độc khí của mẹ chồng sẽ xệ đến tận ngực cho xem. Không, cô bắt buộc phải đợi lệnh của mẹ chồng.
Mệnh lệnh mãi vẫn không thấy ban xuống. Thứ nhất là: Đừng nói mẹ chỉ sinh một đứa bé, cho dù có sinh đôi, chỉ cần mẹ chồng đại tỷ cho rằng cô đã trúng khí than, thì chắc chắn là đã trúng khí than, không có gì phải bàn cãi thêm! Thứ hai là: Mặc dù triết lý quản gia của bà ta là: Cứ mạnh dạn mua thiếu, không cần nghĩ đến chuyện trả nợ; thế nhưng, đám người đến đòi nợ trước cửa quá nhiều, dẫu sao cũng tổn hại đến tôn nghiêm của con gái tước-vực, thê tử của tá-lĩnh. Trong lòng bà ta không mấy vui vẻ. Thế là, sau khi uống xong cháo gạo tẻ, ăn xong bánh xèo và quẩy, bà ta liền lên kế hoạch gây sự với lão già trước. Thế nhưng, tá-lĩnh đã tranh thủ ra ngoài đi dạo chim từ sớm. Lão thái thái đến hụt một chuyến, cơn giận tăng vọt lên mấy độ, vội vàng quay đầu ngựa, quyết tóm sống tên kỵ-sĩ-hiệu. Thế nào mà tên kỵ-sĩ-hiệu lại nẫng mất hai tờ hồng phiếu mới của đại tỷ, đã ra phố từ sớm ăn hai đĩa bánh ngọt nhân táo chà là đậu đỏ, uống một bát trà hạnh nhân. Lão thái thái không tìm được tên quan nam nhân, đành phải khiêu chiến với nữ tướng. Bà ta không thèm hạ lệnh, mà ngồi đoan trang trên mép khang cằn nhằn: Thế này, thế này mà gọi là sống qua ngày ư? Tất cả đều phải một tay ta lo lắng hết chắc? Chuyện rành rành ra đấy, chuyện bày ngay trước mắt thế mà không nhìn thấy ư? Không mọc mắt đấy phỏng? Có mắt mà như mù à? Có tròng mắt mà chẳng có linh hồn à? Không cần phục hầu ta, ta chẳng cần ai phục hầu cả! Phật gia, ngay cả Phật gia mà cũng không phục hầu nữa cơ à? Sắp đến Tết rồi, bàn thờ Phật đã lau chùi ngũ-cống① chưa?
Đại tỷ vội vàng đi sàng tro lò, sàng rất kỹ, chuẩn bị đi lau ngũ-cống. Mang bát tro lò mịn màng đến trước bàn thờ Phật, mẹ chồng đã chuyển chủ đề từ thần Phật sang chuyện trần gian: Hừ! Hòm, tủ, cho đến đồ đồng trên liên-tam② chẳng lẽ không cần động tay động chân lau chùi một chút hay sao? Hồi trẻ tao đây, làm việc gì chẳng cần mẹ chồng mở miệng, phải làm gì là tự giác làm nấy!
Đại tỷ không dám đáp lời. Dù là lời hay ý đẹp đến đâu, nếu thốt ra vào lúc này, cũng đều biến thành chống đối mẹ chồng, không chịu tu dưỡng. Thế nhưng, nếu cái gì cũng không nói, cắm cổ làm việc, thì lại biến thành: Đúng rồi! Mượn cây nến để xả hủi, trong lòng chắc đang nguyền rủa con mụ già chết tiệt, con mụ già không biết xấu hổ này đây! Thế thì, thế thì đáng bị trời tru đất diệt!
Đại tỷ nén nước mắt, vừa lau vừa vắt óc suy tính: Phải tìm thời điểm thích hợp nhất để thỉnh giáo mẹ chồng xem nên làm cái này thế nào, làm cái kia ra sao. Cô hoàn toàn vứt phắt ý định về nhà mẹ đẻ ra sau đầu. Đợi một lúc, cô thu lại nước mắt, dùng hết sức bình sinh để nặn nụ cười lên mặt: Thưa nội, ngài xem thử con lau đã ra dáng ra hình chưa ạ? Mẹ chồng chỉ hừ một tiếng, chẳng thèm chỉ thị gì thêm, nguyên nhân rất đơn giản, bản thân bà ta từ trước tới nay có thèm lau ngũ-cống bao giờ đâu.
Quả nhiên là thời tiết đẹp, mới tầm chín giờ hơn mà trời đã ấm lên khá nhiều. Bầu trời cao vời vợi, xanh ngắt, ánh nắng sáng rực rỡ, ngay cả chiếc tổ quạ rách trên cây cổ thụ trông cũng có đôi chút nên thơ. Đôi chim thước tinh nghịch lúc ở đằng Đông, lúc ở đằng Tây, ríu rít ca ngợi cái nắng đẹp mùa đông Bắc Kinh.
Mẹ chồng đại tỷ cằn nhằn đến một giai đoạn nào đó, liền đi ra giữa sân, hình như muốn chất vấn mặt trời và bầu trời xanh, cớ sao lại quang đãng đẹp đẽ thế này, thế nhưng, vừa ra đến nơi thì nhìn thấy đàn bồ câu do Đa Phụ nuôi, thế là lại quay sang quở trách lũ bồ câu Tử Ô và Hắc Ngọc Sí: Nuôi tụi mày để làm gì hả? Chỉ biết ăn hại! Tụi mày cứ đợi đấy, hứng lên là tao làm thịt hết cả lũ!
Đại tỷ ở trong nhà không dám thở mạnh một tiếng. Đến cái quyền thở dài cô cũng chẳng có!
Về phần nhà chúng tôi, mẹ rất hy vọng đại tỷ có thể đến. Tối hôm trước, mẹ suýt thì mất mạng. Đã chẳng phàm ông trời không bắt mẹ đi, mẹ liền mong ngóng hôm nay gia đình đoàn tụ, ngay cả cô con gái đã đi lấy chồng cũng ở ngay bên cạnh. Thế nhưng, mẹ cũng đoán chừng đại đại tỷ có lẽ không đến được. Ai bảo nhà người ta là tá-lĩnh, còn thân phận nhà mình thấp kém cơ chứ! Mẹ không tiện nói gì, nhưng trên mặt chẳng có mấy nụ cười.
Cô mẫu hình như đã lên kế hoạch từ giữa đêm: Người ta làm chuyện hỉ sự, bản thân mình mà không phát hỏa trút giận một trận, thì chắc chắn sẽ khiến đám hỉ sự này diễn ra tẻ nhạt bình thường, thiếu đi những đợt sóng gió. Đến chín giờ, đại tỷ vẫn chưa tới, bà ngước nhìn mặt trời, cảm thấy nếu không thốt ra vài câu móc mỉa, nhất định sẽ có lỗi với ánh nắng rực rỡ thế này.
“Ta nói này,” bà hướng về phía mặt trời mà nói, “Mặt trời lên cao thế này rồi mà đại cô nương sao vẫn chưa ló mặt ra thế? Nhất định, nhất định lại là cái mụ già mắt táo tàu toan ngoắt nghèo nào đó không cho nó đến rồi! Ta đi tìm mụ ta, để lý luận với mụ ta một trận! Mụ ta mà dám vô lý, ta móc nguyên cái hột táo tàu trong mắt mụ ta ra luôn!”
Mẹ vô cùng sốt ruột. Liền bảo nhị tỷ gọi nhị ca đến an ủi cô mẫu: “Con đừng lên tiếng, bảo nhị ca ra nói chuyện với bà đi.”
Nhị ca đang cùng Tiểu Lục pha nước vào rượu. Để tiết kiệm, anh ta mua rất ít rượu, thế nên phải nghĩ cách làm sao cho ngần ấy rượu dùng mãi không hết, múc mãi không vơi. Nhị tỷ kéo tay áo anh ta, chỉ chỉ ra ngoài. Anh ta cầm bình rượu đi ra, vô cùng thân thiết tiến về phía cô mẫu: “Lão thái thái, ngài ngửi thử xem, có mùi rượu không ạ?”
“Rượu thì sao lại không có mùi rượu chứ, mày lại đang ủ mưu tính kế gì đấy hả?”
“Chuyện là thế này, nếu mùi rượu nồng quá, vẫn có thể pha thêm chút nước nữa đấy ạ!” “Mày đấy, thằng Hai à, trách sao mẹ mày cứ gọi mày là nhị quỷ tử!” Cô mẫu bất đắc dĩ phì cười.
“Nghèo thì có cách đối phó của nhà nghèo, cốt sao được một nhà hòa thuận vui vẻ là được chứ gì! Có phải không ạ? Lão thái thái!” Thấy chưa chọc giận cô mẫu, anh ta vội vàng bồi thêm: “Ăn cơm xong, con chuẩn bị sẵn sàng, lát nữa phải thắng của ngài bốn xâu tiền, mua một cân kẹo thập cẩm ngon về ăn mới được! Ngài có dám đấu không nào? Lão thái thái!” “Thằng ranh con, tao tiếp chiêu mày luôn!” Nghe thấy sắp được đánh bài, cô mẫu hoàn toàn quên sạch sành sanh chuyện mắt táo tàu.
Mẹ thở dài trong phòng, vô cùng cảm kích người biểu đệ Phúc Hải.
Hơn chín giờ, những người như Thất lão thái, Bát a-y mà nhị ca dự đoán là sẽ đến chúc mừng lần lượt kéo tới. Nhị tỷ chẳng quản là ai, cứ gặp mặt là trước thỉnh an, sau dâng trà, vô cùng căng thẳng. Mặt nhị tỷ đỏ bừng, sống mũi lấm tấm mồ hôi, chẳng nói câu nào, chỉ cười trừ vào những lúc cần thiết. Thế là, nhị ca bèn đặt cho cô một biệt danh, gọi là “tiểu lực-bổn”①. Cô mẫu giục giã mau dọn cơm, cốt là để ăn xong còn cờ bạc. Nhị ca lớn tiếng đáp lời: “Đã chuẩn bị đủ mâm rồi ạ!”
Tiểu Lục rất thông minh: Thấy tráng bánh cần có thời gian, bèn xách về một lò bánh xèo nóng hổi cùng hai lửng bánh bao nhân thịt cừu cải trắng. Gió cuốn mây tan, chớp mắt một cái bánh bao và bánh xèo đã không còn tăm tích. Cuối cùng, đến lượt nhị ca và Tiểu Lục ăn cơm. Thế nhưng, ăn cái gì bây giờ? Nhị ca cười ha hả một trận, đoạn chỉ thị Tiểu Lục: “Cậu ấy à, tiểu tử nhà cậu, về nhà mà ăn nhé!” Tôi đến nay vẫn chưa hiểu Tiểu Lục rốt cuộc là ai, thế nhưng mỗi khi nghĩ đến lễ tẩy Tam của mình, lại cảm thấy có lỗi với cậu ta biết bao! Còn việc nhị ca đã ăn hay chưa, tôi ngược lại chẳng mấy lo lắng, tôi thừa biết anh ta là kẻ lắm mưu nhiều kế.
Trưa đến sát nút, trời càng lúc càng đẹp hơn. Trên bầu trời xanh thẳm, chỗ này một vệt, chỗ kia một mảng, lững lờ trôi những đám mây trắng mịn màng tinh khiết. Gió Tây Bắc khẽ thổi mạnh thêm một chút, những đám mây trắng nhẹ nhàng ấy liền biến thành những dải lụa dài, càng lúc càng dài, càng mỏng, dần dần lại biến thành từng làn khói trắng lúc đứt lúc nối, cuối cùng thì biến mất tăm. Gió heo may thổi mang theo đủ loại tiếng rao bán hàng Tết: bán hoa cúng①, cành thông cành bách, tranh Tết… Tiếng thì lanh lảnh, tiếng thì trầm hùng, lúc xa lúc gần, ở giữa còn đan xen mấy tiếng pháo hoa, cùng tiếng "hoán-đầu"② của người thợ hớt tóc. Khắp Bắc Kinh ai nấy đều rộn ràng chuẩn bị đón Tết, ai nấy đều hoạt động tất bật dưới ánh nắng quang đãng này, người mua kẻ bán, người thì lo lắng cuống cuồng, kẻ thì túng quẫn muốn tìm cái chết, lại có cả những đám cưới tranh thủ lúc chưa sang năm mới, dọc đường thổi kèn xô-na, đánh trống lớn. Chỉ có mình tôi lặng lẽ nằm giữa chiếc khang, lót dưới lưng ít bông gòn rách, chẳng biết đang suy tính điều gì.
Nghe nói, vào mùa đông căn phòng của chúng tôi tứ bề lộng gió, khang lạnh ngắt, ban đêm ngay cả ngà trà thừa trong cốc cũng bị đóng băng. Hôm nay, có tôi nằm giữa khang thong thả chẳng biết đang trầm ngâm điều gì, tình hình trong phòng đã thay đổi lớn. Trong phòng vô cùng ấm áp, ánh nắng rọi lên khang, chiếu vào đôi bàn chân đỏ hòn của tôi. Dưới khang còn đang hơ một chiếc lò lửa sắt trắng nhỏ. Hơi ấm trong ngoài hòa quyện vào nhau, khiến người ta cảm thấy khắp người, đặc biệt là mu bàn tay và vành tai, đều hơi ngứa ngáy. Trong luồng ánh nắng rọi qua ô cửa sổ, vô số hạt bụi li ti đang bay lượn lờ chập chờn, tựa như hàng triệu tiểu hành tinh không sao bắt nổi, bay lượn tung tăng trên đầu tôi.
Lúc này đây, dưới ô cửa sổ chan hòa ánh nắng của đám quyền quý quan lại kia, chắc đang phơi những chậu thủy tiên vận chuyển từ Phúc Kiến tới. Hơi nóng tỏa ra từ chiếc lò đồng lớn hoặc lò sưởi dưới nền nhà trong phòng họ, sẽ thúc đẩy những khóm mai xanh và mai đỏ trên bàn nở rộ. Trên chiếc khang nhỏ bày bàn khang gỗ hồng mộc cùng đủ loại đồ cổ của họ, sẽ có những chú dế màu xanh ngọc bích, đang dang cánh cất tiếng hót khẽ khàng trong ánh nắng. Đám chim hót treo dưới hành lang nhà họ, sẽ giương đôi cánh hướng về phía mặt trời, cất lên những khúc ca trọn vẹn. Đầu bếp và người hầu nhà họ sẽ mang vào những con cừu vàng Nội Mông, gà lôi Đông Bắc, chuẩn bị làm món ăn ngày Tết. Ánh nắng chiếu rọi lên bộ lông chim gà lôi, lóe lên thứ ánh sáng ngũ sắc chói lọi.
Chúng tôi là những người vô cùng yêu hoa cỏ cây cảnh, thế nhưng lại chẳng đủ tiền mua hoa mai hay thủy tiên. Trong sân nhà chúng tôi chỉ có hai gốc cây táo cằn cỗi xiêu vẹo, một gốc nằm sau bức bình phong, một gốc ở chân tường phía Nam. Chúng tôi cũng yêu động vật nhỏ, nhưng nuôi không nổi chim họa mi hay chim sơn ca, huống hồ là có thời gian nuôi dế xanh qua mùa đông. Chỉ có dăm ba con chim sẻ lúc thì đậu trên cây táo, lúc thì bay lên bệ cửa sổ, thò đầu vào nhìn ngó trong phòng. Mấy chú chim sẻ này có lẽ nhận ra rằng: Tôi không phải đang chờ hoa mai hay hoa thủy tiên hé nụ, cũng không phải đang chờ dế hay sơn ca cất tiếng hót, mà là đang đợi trong một ván nắng nhỏ nhoi để cử hành lễ tẩy Tam, đón nhận lời chúc phúc của vài vị kỳ nhân nghèo khó.
Trên chiếc lò sắt nhỏ ở căn phòng bên ngoài đang sắc nước cành hòe lá ngải dành riêng để tắm gội cho tôi. Hương ngải nồng nàn quyện lẫn với mùi thuốc lá Lan Hoa mà các lão thái thái đang hút, vừa thơm ấm lại phảng phất vị cay nồng, trông chừng cũng khá là cát tường cát lợi.
Mọi người đều mong ngóng "bà mụ" mau đến, để chúc phúc cho tôi chẳng bao lâu nữa sẽ trở thành một nhân vật vĩ đại không phải chịu cảnh đói rét.
Cô mẫu đi một vòng trong nhà, liếc mắt nhìn lên khang một cái, liền cùng nhị ca và những người khác tổ chức sòng bạc, sang phòng bà chiến đấu kịch liệt. Không ai biết trong lòng bà đang chúc phúc hay nguyền rủa tôi nữa.
Đúng mười hai giờ, ánh nắng quang đãng rực rỡ cùng ngọn gió heo may se sắt đã đưa Bạch mụ mụ cùng một bụng những lời chúc phúc cát tường bước vào căn nhà của chúng tôi. Đây là Bạch mụ mụ già, một người phụ nữ lùn, trắng trẻo, mập mạp chừng năm mươi tuổi. Sưng lưng bà thẳng tắp, gọn gàng nhanh nhẹn, khiến ai nhìn vào cũng tin chắc rằng một ngày bà đỡ đẻ cho mười tám đứa trẻ trai gái thì chắc chắn sẽ hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ. Bà khá nhã nhặn, nhưng cũng có uy nghiêm riêng của mình — đám nam thanh nữ tú độ tuổi đôi mươi ở vùng chúng tôi chẳng ai dám đùa cợt hay giỡn nhợt với bà, vì sợ bà nhắc lại câu: Đừng quên ai là người tắm gội lễ tẩy Tam cho mày đấy nhé! Bà ăn mặc vô cùng nhã nhặn thanh lịch, chỉ có ở phía sau chiếc "tăng mạo-điều"③ bằng lụa satin xinh xắn là cài xéo một bông hoa lựu bằng lụa đỏ rực rỡ.
Hôm kia đến đỡ đẻ là Tiểu Bạch mụ mụ, con dâu của Bạch mụ mụ già. Tiểu Bạch mụ mụ cũng gọn gàng nhanh nhẹn, chỉ là kinh nghiệm còn hơi ít. Sự cố xảy ra vào tối hôm kia, theo lời giải thích của chính cô ta, thì không thể trách cô ta được, mà phải đổ lỗi cho việc mẹ tôi dinh dưỡng kém, cơ thể suy nhược. Chuyện này, bản thân cô ta không tiện nói với mẹ tôi, thế nên Bạch mụ mụ già mới phải tự mình xuất mã đến cử hành lễ tẩy Tam. Bạch mụ mụ già nay đã là một nhân vật có tiếng tăm, bà bước ra từ phủ đệ nhà nào, người ta có thể đoán chắc rằng nhà đó vừa có thêm một vị thế-tập-võng-tịch quan viên phẩm trật nào đó hoặc vị tiểu thư cao quý giáng thế. Thế thì, với uy vọng của bà mà chịu quang lâm đến cử hành lễ tẩy Tam cho tôi, tự nhiên là mang theo ý nghĩa tạ lỗi trong đó. Điều này, ai nhìn vào cũng có thể thấy rõ, cho nên bà cũng chẳng cần phải nói thêm gì nữa. Còn mẹ tôi, vốn dĩ muốn nói đôi câu, nhưng nghĩ lại nếu làm Bạch mụ mụ già phật ý mà bớt chúc vài câu cát tường cho đứa con út, thì cũng vô cùng bất lợi. Thế là, mẹ đành ngậm tăm không nói một lời.
Cô mẫu vừa vốc được một ván bài đẹp, bèn nhắn tin báo qua: Lễ tẩy Tam có thể bắt đầu rồi, không cần phải đợi bà.
Mẹ không dám làm theo lời thật. Đợi một lát, sai nhị tỷ sang mời cô mẫu, thế nhưng câu trả lời mà nhị tỷ mang về là: “Ta đã nói không cần đợi ta, thì chính là không cần đợi ta!” Lúc này buổi lễ mới chính thức bắt đầu.
Bạch mụ mụ ngồi khoằng chân trên khang, chiếc chậu đồng vành rộng (do nhị ca mang tới) đã đổ đầy thứ nước đắng ngắt nấu từ cành hòe lá ngải, đang bốc nghi ngút khói. Các vị lão thái thái, các thê tử tham dự buổi lễ, đều lần lượt "thêm chậu", thả một số đồng tiền đồng vào trong chậu, miệng nói những lời chúc phúc cát tường. Mấy quả đậu phộng, vài quả trứng gà đỏ, trắng, cũng theo những lời chúc như "liên sinh quý tử" được thả vào trong nước. Số tiền và đồ vật này, cuối cùng đều thuộc về phần "bà mụ" mang đi. Mặc dù không đếm, nhưng tôi thừa biết số tiền đồng rớt xuống nước không lấy gì làm nhiều. Chính vì thế, chúng tôi mới không thể không cảm kích Bạch mụ mụ đã hạ mình chiếu cố, tự mình xuất mã, đồng thời cũng đủ chứng minh rắc rối do Tiểu Bạch mụ mụ gây ra có lẽ không hề nhỏ chút nào.
Vừa tắm vừa nói, Bạch mụ mụ đọc đi đọc lại không sót một chữ những lời chúc phúc đã nói qua chẳng biết bao nhiêu lần: “Tắm đầu tiên, làm vương hầu; tắm thắt lưng, đời sau cao hơn đời trước; tắm hạ bộ, làm tri huyện; tắm hậu môn, làm tri châu!” Mọi người nghe xong, lại càng thêm khâm phục Bạch mụ mụ — bà thừa biết số tiền đồng trong chậu chẳng đáng là bao, thế mà vẫn nói trọn vẹn những lời chúc cát tường, không hề bớt xén chút công sức nào, quả thực là hiếm có khó tìm! Mặc dù sau này tôi chẳng làm tri huyện, cũng chẳng làm tri châu, thế nhưng tôi vẫn không thể không cảm kích bà đã rửa sạch sẽ từ đầu đến chân cho tôi, có lẽ còn sạch sẽ hơn cả các vị tri huyện, tri châu ấy chứ.
Tắm xong, Bạch mụ mụ lại dùng miếng gừng và khối ngải cứu hơ trán và các khớp xương quan trọng trên người tôi. Thế nên, tôi cho đến tận lúc vượt qua tuổi hoa giáp vẫn chưa từng mắc bệnh viêm khớp. Bà lại dùng một mảnh vải xanh mới, thấm chút trà nhạt, dùng sức chà xát lợi của tôi. Tôi đã oe oè khóc lên chính vào lúc này; đi nhầm đường mà lại vô tình đụng đúng cửa, tiếng khóc này vốn dĩ là đại cát đại lợi đấy! Trong từ điển của các bà mụ già, đây gọi là "vang chậu". Còn việc có đứa trẻ nào kiên quyết không chịu khóc, từ bỏ sự may mắn hay không, thì tôi chịu không rõ. Cuối cùng, Bạch mụ mụ nhặt một cọng hành lá quất lên người tôi ba cái, miệng lẩm bẩm niệm chú: “Đánh một cái cho thông minh, đánh hai cái cho lanh lẹ!” Điều này sau này cũng ứng nghiệm thật, có những lúc tôi quả thực thông minh y như cọng hành lá vậy.
Cọng hành này đáng lẽ phải do cha ném lên mái nhà. Ngay vào thời khắc quan trọng này, cha tôi đã trở về. Sự náo nhiệt trong phòng lúc ấy thật không thể tả xiết! Ông vừa bước vào, mọi người liền đồng thanh chúc mừng. Ông chẳng biết đã chắp tay vái chào bao nhiêu lần, thốt ra bao nhiêu câu “Cảm ơn mọi người nhiều nhé!” thế nhưng ánh mắt thì vẫn cứ dán chặt vào giữa chiếc khang. Tôi quả thực đã vượt qua bài kiểm tra của cha, toàn thân sạch sẽ không một hạt bụi, vương vấn đầy mùi vị đắng cay lẫn thơm tho của cành hòe và lá ngải, mái tóc tuy không nhiều không dài nhưng cũng vừa mới được chải chuốt gọn gàng. Tiếng khóc của tôi cũng vô cùng hùng tráng. Cha rất hài lòng, liền lấy hơn hai xâu tiền trong cái bao lưng thưởng cho Bạch mụ mụ.
Niềm vui sướng của cha là điều có thể tưởng tượng được. Mẹ từng sinh hai đứa con trai, nhưng đều nuôi không lớn, mặc dù đứa đầu tiên được đặt tên là "Hắc Nưu", còn xỏ cả lỗ tai, nữ tiện nam quý, đứa tiện thì dễ nuôi, thế nhưng nó rốt cuộc chẳng sống được bao lâu. Đứa thứ hai là mẹ, vào đêm giao thừa ăn sủi cảo, ra ngoài cửa gọi rằng: “Hắc Tiểu Tử, Bạch Tiểu Tử, lên khang ăn sủi cảo!” Cứ gọi như thế mà rước được Bạch Tiểu Tử về. Thế nhưng cái thằng Bạch Tiểu Tử có lai lịch phi phàm này cũng chẳng được ăn bao nhiêu bữa sủi cảo thì đã "quay về" mất dạng, nguyên nhân thì không rõ, nhưng đó lại là sự thật rõ mồn một. Sau này, cứ mỗi lần tôi ngủ không ngon giấc, mẹ lại kể cho tôi nghe quá trình ra ngoài cửa gọi Hắc Tiểu Tử, Bạch Tiểu Tử thế nào, tôi liền vội vã trùm kín đầu, giả vờ ngủ say, chỉ sợ bị hai tên Hắc, Bạch Tiểu Tử nhìn thấy!
Dáng dấp của cha, tôi không tài nào hình dung nổi, bởi vì chưa đến lúc tôi có thể ghi nhớ rõ ràng dung mạo của ông thì ông đã qua đời mất rồi. Đây là chuyện về sau, không cần phải nói nhiều ở đây nữa. Tôi chỉ có thể nói, ông là một kỳ binh "mặt vàng không râu", bởi vì vào năm tôi lên tám lên chín, tôi tình cờ phát hiện ra tấm thẻ lưng mà ông dùng để ra vào hoàng thành, trên đó khắc nổi bốn chữ lớn "mặt vàng không râu".
Mặc dù đại tỷ không đến, Tiểu Lục không được ăn cơm, và cô mẫu không những không "thêm chậu" cho tôi mà ngược lại còn thắng liền mấy xâu tiền, đều là những tiếc nuối không trọn vẹn, thế nhưng nhìn tổng thể mà nói, lễ tẩy Tam của tôi vẫn xem như tạm ổn, vừa không có ai xoi mói, lại chẳng có ai uống say gây gỗ — vô cùng cảm ơn nhị ca cùng vại "rượu nước" của anh ấy! Giả sử cứ khăng khăng hỏi tôi, có chuyện gì đáng để ghi chép vào lịch sử hay không, tôi buộc phải nhắc lại lão chưởng quỹ họ Vương của tiệm Tiện Phong. Ông ấy cũng đã tới, hơn nữa còn mang đến tặng chúng tôi một cặp giò heo.
Lão chưởng quỹ họ Vương là người Giao Đông, từ năm tám, chín tuổi đã đến Bắc Kinh học kỹ thuật làm sạch giò heo và nhồi vịt các thứ. Đến thời điểm tôi làm lễ tẩy Tam, ông ấy đã ở Bắc Kinh tròn sáu mươi năm, và từng bước một thăng tiến từ một tên tiểu lực-bổn lên thành đại đồ đệ, rồi cứ thế leo lên đến chức chưởng quỹ ngoại giao. Kể từ khi tự mừng sinh nhật tuổi ba mươi, ông vẫn luôn ấp ủ ý định tự mình mở một tiệm thịt nhỏ, tự tay kinh doanh, vẫy vùng tung hoành. Thế nhưng, sau khi quan sát kỹ lưỡng, những tiệm thịt mọc lên sau cứ mở rồi lại đóng, chẳng thể đứng vững nổi. Ngay cả các ông chủ của ông cũng dẹp bỏ phòng trà của tiệm Tiện Phong, không còn bán kèm cơm rượu và vịt quay nữa. Ông nhận thấy rằng, các khách hàng quen, đặc biệt là người kỳ nhân, càng ngày càng mua ít thịt đi, trong khi kỹ thuật cắt thịt trên thớt lại không thể không cải tiến — bắt buộc phải cắt thịt sống thành từng lát thật to và cực kỳ mỏng, mỏng như tờ giấy, để trông miếng thịt không nhỏ mà trọng lượng lại rất nhẹ, bởi vì phần lớn khách mua mỗi lần chỉ mua một, hai trăm tiền (Bắc Kinh lấy mười đồng tiền lớn làm một xâu, một trăm tiền thực ra chỉ là một đồng tiền lớn).
Lão chưởng quỹ họ Vương thường dùng giọng Bắc Kinh lai Giao Đông của mình, vừa phẫn nộ vừa tha thiết mà thốt lên: Tiền rốt cuộc bay đi đâu mất rồi? Bay đi đâu mất rồi chứ cơ chứ!
Vào những năm tháng ấy, những người như chưởng quỹ Vương vẫn chưa dám ăn mặc lộn xộn. Mãi cho đến dịp đại thọ tuổi hoa giáp, ông mới mua được một chiếc áo khoác da cừu hai lượt mặt lụa satin, thế nhưng hễ mặc ra đường, bên ngoài vẫn phải khoác thêm một chiếc áo dài vải thô màu xanh lam đã được giặt là cứng đơ như tấm sắt. Ông vô cùng yêu thích thứ vải xanh thô này. Thế nhưng, qua lại một hồi, loại vải này hầu như chẳng thể tìm đâu ra nữa. Ông đành phải mặc thứ vải trúc sột soạt kêu đó. Vừa mới mặc lên bộ đồ vải sột soạt có tiếng có miếng này, từ chó nhà cho đến chó hoang đều đồng loạt sủa âun oáu phản đối ông. Sau đó, toàn thể già trẻ gái trai Bắc Kinh đều mặc loại vải ngoại nhập này, hơn nữa hầu như xem áo dài vải trúc như trang phục thường ngày, chó nhà, chó hoang lúc này mới dần quen thuộc, không còn sủa bừa nữa. Lão chưởng quỹ họ Vương khi xách túi tiền đi đòi nợ, liền để ý quan sát, chà, những cửa hàng mới mở trên đại lộ hầu như cửa tiệm nào cũng dính chữ "ngoại", cửa hàng đồ ngoại, tiệm thuốc lá ngoại v.v.. Ngay cả tiệm tạp hóa nhỏ kia cũng bán giấy ngoại, dầu ngoại, đến cả tiệm hương nến vốn chuyên bán mỹ phẩm lại còn tự chế xà phòng cung đình mang phong cách cổ kính cũng trưng bày phấn ngoại, kiềm ngoại, và cả bã đậu ngoại①. Thậm chí đám phụ nữ đi vào ngõ ngách thu mua giày rách giấy vụn, vốn dĩ rao râm ran câu "đổi đầu béo lớn đây", nay cũng đành đổi thành "đổi diêm ngoại"②!
Hễ nghe thấy tiếng rao "đổi diêm ngoại", lão chưởng quỹ họ Vương liền dùng sức gõ mạnh vào thanh đánh lửa của mình, châm điếu thuốc lá Quan Đông cũ kỹ. Thế nhưng, làm thế thì thấm tháp vào đâu? Lụa ngoại, vải ngoại, phấn ngoại, diêm ngoại, đồng hồ treo tường ngoại, đồng hồ đeo tay ngoại, còn có súng ngoại, ào ạt kéo đến như thủy triều, tuyệt đối không phải thứ thanh đánh lửa của ông có thể ngăn cản nổi. Ông là thương gia, đáng lẽ phải thấy tiền là sáng mắt lên, thế nhưng ông chẳng thể nào đi mở một tiệm thịt heo ngoại, vừa bán thịt hun khói thịt xốt vừa bán dầu ngoại thuốc ngoại được! Ông là thương gia, đáng lẽ phải kiếm tiền cho các ông chủ. Nếu bản thân tự mở tiệm làm ăn, thì phải kiếm tiền cho chính mình. Thế nhưng, tiền đều theo cái chữ "ngoại" ấy mà chảy hết ra nước ngoài rồi! Ông phải làm sao đây?
“Tiền rốt cuộc bay đi đâu mất rồi?” Hình như đã có câu trả lời. Ông từ bỏ tham vọng tự mình kinh doanh tiệm thịt, vơ vét tài nguyên lớn, mà ngày càng căm hận cái chữ "ngoại" ấy. Cho dù bộ áo dài của ông được may bằng kim ngoại, chỉ ngoại, vải ngoại, không thể kháng cự nổi, thế nhưng ông quyết không chịu khuất phục. Ông công khai tuyên bố, ông căm ghét những thứ đồ ngoại vặt vãnh đó! Cho đến khi nghe tin quê nhà Giao Đông xảy ra mấy vụ giáo án①, đám người ngoại và nhị-ngoại-nhân② trèo lên đầu lên cổ bà con hương thân xóm giềng, ông không chỉ căm ghét đồ ngoại vặt vãnh nữa —
① Giáo án — Chỉ các cuộc đấu tranh phản đối sự xâm lược của giáo hội nước ngoài do nhân dân nước ta phát động trong tình thế thế lực tư bản chủ nghĩa nước ngoài xâm nhập vào nội địa nước ta vào thế kỷ XIX. Ở đây chỉ cuộc đấu tranh phản đối giáo hội, giáo dân của nhân dân Đông Xứ nổi dậy vào năm 1899.
② Nhị-ngoại-nhân — Còn gọi là "nhị mao tử", là từ miệt thị dùng để chỉ những kẻ bại loại dân tộc gia nhập "đạo ngoại" lại còn cậy thế hiếp người.
Khi mới bước chân vào Bắc Kinh, đối với trang phục ăn mặc, quy củ lễ tiết, cũng như ngữ điệu nói năng của người kỳ nhân, ông đều thấy chướng tai gai mắt, thậm chí có đôi chút phản cảm. Ông cũng chẳng coi trọng thói quen và phong cách ăn uống theo mùa vụ, dù phải mua thiếu vẫn cứ đòi ăn cho bằng được của họ, lại càng chướng mắt cái khí chất và tư thái đi đứng bồng bềnh tựa tiên gián khi xách lồng chim dắt chó cảnh của họ. Thế nhưng, đến năm ba mươi tuổi, chính ông cũng tập tành nuôi chim bách linh, hơn nữa hễ trao đổi kinh nghiệm nuôi chim với họ là có thể trò chuyện rôm rả suốt cả buổi trời, càng trò chuyện càng sâu sắc, lại càng thân thiết hơn. Hễ họ tới tiệm, ông vừa phải vái chào, lại vừa phải thỉnh an, kết quả là phát minh ra một thứ lễ kính mang phong cách độc đáo, nửa vái nửa thỉnh an. Giả sử họ đến mua nửa cân thịt, ông lại ân cần gợi ý: Xách luôn một con gà mái béo về đi! Thấy họ có vẻ do dự, ông vội vàng bồi thêm: Xách đi! Cứ ghi sổ nợ trước đã!
Đến khi ông trái gió trở trời, chưa cần nói đến đám đàn ông thích xách lồng chim dắt chó cảnh đến thăm hỏi, mang theo thuốc thanh ôn giải độc hoàn, mà ngay cả đám phụ nữ cũng phái con cái đến thăm viếng. Ông không còn là "tiểu Sơn Đông" nữa, mà đã trở thành chưởng quỹ Vương, đại ca Vương, thúc thúc Vương. Ông dần quên mất họ là người kỳ nhân, mà đã biến thành bạn bè của họ. Mặc dù vào dịp tam-tiết③ đòi nợ, ông vẫn có chút khó xử, thế nhưng hễ gặp nhà ai cưới gả, hoặc nhà ai làm lễ đầy tháng, hễ nghe ngóng được tin tức là ông lại xách theo chút quà cáp đến chúc mừng. “Công ra công, tư ra tư”, ông phân định rõ ràng với mọi người. Ông dường như cảm thấy: Hoàng đế nhà Thanh đối xử với người Hán thế nào là chuyện khác, mọi người đã chẳng ai rời xa ai được, thì cõi lòng kết bạn có sao đâu. Thế nên, ông chẳng những thoải mái sang chơi nhà người ta, trò chuyện tâm sự với mọi người, mà còn có quyền kéo "lạc đà" của lũ trẻ trai gái nữa. Trong lúc trò chuyện tâm sự, các kỳ binh đã kể cho ông nghe lính biên phòng ở trên ăn bớt quân lương thế nào, ăn bớt tiền lương khống, mưu tư giở trò bẩn thỉu, tham nhũng bán tước vị ra sao. Ông cũng kể ra những nỗi uất ức mà người Hán phải gánh chịu, cùng nỗi chán ghét đối với vải ngoại và người ngoại. Hiểu nhau rồi, lại càng thêm thân thiết —
③ Tam-tiết — Tết Đoan ngọ mùng năm tháng năm, Tết Trung thu rằm tháng Tám và đêm giao thừa ba mươi Tết, vào ba tiết này, các chủ nợ thường kéo đến đòi nợ.
Xách theo một cặp giò heo, ông đến chúc mừng lễ tẩy Tam của tôi. Nhị ca dù có nhường nhịn thế nào, ông cũng nhất quyết không chịu bước vào nhà, lý do là: “Cuối năm rồi, quầy hàng bận rộn lắm!” Nghe thấy hai chữ "cuối năm" của nhị ca, không kìm được mà thốt lên: “Năm nay nhà nhà đều túng thiếu tiền bạc, ngài...” Chưởng quỹ Vương thở dài: “Túng thiếu tiền bạc thì vẫn cứ phải đòi nợ, công ra công, tư ra tư chứ!” Nói xong, ông liền vội vã bước đi. Có lẽ vì trên người ông thoang thoảng mùi thịt xốt chăng, con chó vàng lớn nhà chúng tôi cứ ngoan ngoãn lẽo đẽo tiễn ông ra tận ngoài cửa tiệm Tiện Phong.