Nikita tỉnh giấc trước khi trời hửng sáng. Cơn lạnh bắt đầu luồn lách dọc sống lưng đã đánh thức anh. Trong giấc mơ, anh thấy mình đang chở bao bột mì của chủ từ cối xay về, lúc qua suối thì lỡ mất cầu khiến xe bị mắc kẹt. Anh thấy mình chui hẳn xuống gầm xe, cố dùng lưng để nâng nó lên. Nhưng kỳ lạ thay, chiếc xe chẳng nhúc nhích chút nào; nó dính chặt vào lưng khiến anh không tài nào nhấc nổi hay chui ra được. Sức nặng của nó đè ép toàn bộ thắt lưng anh. Lạnh buốt làm sao! Rõ ràng là anh phải tìm cách bò ra ngoài. "Thôi đi nào!" anh cáu kỉnh quát kẻ đang ấn chiếc xe đè nặng lên người mình. "Dỡ các bao tải xuống mau!" Thế nhưng chiếc xe càng lúc càng đè lạnh ngắt, rồi anh nghe thấy tiếng gõ cục cục kỳ lạ, chợt tỉnh hẳn và nhớ lại mọi thứ. Chiếc xe lạnh giá ấy chính là người chủ đã chết cứng đang nằm đè lên mình. Còn tiếng gõ là do Mukhorty, con ngựa đã đá móng vào thành xe hai lần.

"Andreevich! Này, Andreevich!" Nikita thận trọng gọi, bắt đầu lờ mờ nhận ra sự thật và ưỡn thẳng lưng lên. Nhưng Vasili Andreevich chẳng đáp lại, bụng, chân của ông đều đã cứng đờ, lạnh ngắt và nặng trịch tựa những khối sắt.

"Chắc hẳn ngài ấy đã chết rồi! Cầu xin Vương quốc Thiên đàng ngự trị nơi ngài!" Nikita nghĩ bụng.

Anh ngoảnh đầu lại, dùng tay bới đống tuyết xung quanh rồi hé mắt nhìn. Trời đã sáng rõ; gió vẫn rít qua cặp đòn càn như trước, tuyết vẫn rơi đều đặn, chỉ là không còn quất vào khung xe nữa mà lặng lẽ phủ lên cả xe lẫn ngựa ngày một dày thêm; chẳng còn nghe thấy cả tiếng động hay hơi thở của con ngựa nữa.

"Chắc con Mukhorty cũng chết cóng mất rồi," Nikita thầm nghĩ về con vật, và quả thực, những cú đá móng vào thành xe vừa đánh thức anh chính là cố gắng cuối cùng của con Mukhorty đã tê cóng để giữ cho mình khỏi ngã trước khi lịm đi.

"Lạy Chúa nhân từ, dường như Ngài cũng đang gọi con đi! Xin hãy làm theo ý thánh của Ngài. Nhưng mà... thật rợn người. Dẫu sao, đời người chỉ chết một lần chứ chẳng ai chết hai. Ước gì chuyện đó đến mau cho rồi!"

Nói đoạn, anh lại rụt cổ lại, nhắm nghiền mắt và lịm đi, hoàn toàn đinh ninh rằng bây giờ mình thực sự đang chết và sắp chết hẳn.

Mãi cho đến trưa hôm ấy, những người nông dân mới dùng xẻng đào Vasili Andreevich và Nikita ra khỏi đống tuyết, vị trí cách con đường lớn chưa đầy bảy mươi thước và cách ngôi làng chưa tới nửa dặm.

Tuyết đã vùi lấp chiếc khăn quàng cổ buộc ở đòn càn và cả chiếc xe, chỉ còn thò lại phần đòn càn. Con Mukhorty bị vùi tuyết ngập đến bụng, với bộ dây cương và tấm thảm phủ lủng lẳng, đứng đó trắng phau, cái đầu lạnh ngắt áp chặt vào cổ cứng đờ; những dải băng giá thòng xuống từ lỗ mũi, đôi mắt phủ đầy sương giá như đong đầy nước mắt, và chỉ trong một đêm mà nó gầy trơ xương, chẳng còn lại gì ngoài da bọc lấy bộ cốt.

Vasili Andreevich cứng đờ như một xác chết cóng, và khi người ta lật ngã ông khỏi người Nikita, đôi chân ông vẫn dang rộng còn hai tay vẫn giư nguyên tư thế cũ. Đôi mắt diều hâu lồi ra đã đục ngầu băng giá, cái há hốc miệng dưới bộ ria mép tỉa gọn thì đầy tuyết. Trái lại, dù ngấm lạnh toàn thân, Nikita vẫn sống. Khi được cứu tỉnh, anh cứ đinh ninh rằng mình đã chết và những gì đang diễn ra không còn thuộc về thế gian này mà ở cõi bên kia. Lúc nghe tiếng những người nông dân hò hét đào bới và lật cái xác cứng đờ của Vasili Andreevich khỏi người mình, thoạt đầu anh lấy làm ngạc nhiên vì ở thế giới bên kia người ta vẫn hò hét y hệt như trần gian và vẫn mang thể xác giống thế, nhưng rồi khi nhận ra mình vẫn ở cõi đời này, anh lại thấy tiếc nuối hơn là vui mừng, nhất là lúc phát hiện ra các ngón trên cả hai bàn chân mình đều đã chết cóng.

Nikita nằm viện suốt hai tháng trời. Người ta cắt bỏ ba ngón chân của anh, nhưng những ngón còn lại đã hồi phục để anh vẫn có thể lao động tiếp và sống thêm hai mươi năm nữa, thoạt đầu làm tá túc, về già làm người giữ cửa. Anh ra đi tại nhà đúng như tâm nguyện, ngay trong năm nay, dưới bóng các bức ảnh thánh với ngọn nến sáng rực trên tay. Trước lúc lâm, anh xin vợ tha thứ và cũng xí xóa cho bà chuyện gã thợ thùng. Anh cũng gửi lời chào tạm biệt con trai cùng các cháu nội ngoại, ra đi với niềm hoan hỉ chân thành vì đã gánh vác xong nỗi nhọc nhằn cho con trai và con dâu khỏi phải nuôi một kẻ ăn bám như mình, đồng thời được bước thực sự từ cõi đời mệt mỏi này sang một thế giới khác mà từng năm, từng giờ anh càng thấy sáng tỏ và đáng mong chờ hơn. Liệu ở nơi tỉnh giấc sau cõi chết ấy, anh sẽ sung sướng hay khổ cực hơn, liệu anh có vỡ mộng hay tìm thấy những gì mình hằng mong đợi, tất cả chúng ta rồi sẽ sớm rõ thôi.