Ngay lối đầu đường, gió vẫn gầm gào và mặt đường ngập ngút tuyết, nhưng sâu trong làng thì không gian tĩnh lặng, ấm áp và đầm ấm. Trước hiên một ngôi nhà, con chó đang sủa vang; ở nhà khác, một người phụ nữ trùm áo lên đầu từ đâu chạy vội tới, bước qua ngưỡng cửa một mái tranh rồi dừng lại ngoái nhìn chiếc xe trượt tuyết đang chạy ngang qua. Giữa làng vọng lại tiếng các thiếu nữ đang cất tiếng hát.
Vào đến đây, dường như gió tuyết đã dịu bớt và cái lạnh buốt cũng đỡ gay gắt hơn.
— Chà, hóa ra đây là Grishkino, — Vasili Andreevich lên tiếng.
— Đúng thế thật, — Nikita đáp lời.
Đúng là làng Grishkino thật, nghĩa là họ đã lệch quá nhiều về phía trái và đi được chừng sáu dặm, không hẳn theo đúng hướng ban đầu, nhưng dẫu sao cũng đã tiến về gần đích.
Từ Grishkino đến Goryachkin tính ra còn khoảng bốn dặm nữa.
Giữa làng, suýt chút nữa họ đâm phải một người đàn ông cao lớn đang đi giữa lòng đường.
— Ai đấy? — người đàn ông quát lớn, chặn con ngựa lại. Khi nhận ra Vasili Andreevich, lão liền chộp lấy càng xe, lần tay theo dọc càng cho tới chỗ xe trượt rồi trèo thẳng lên ghế đánh xe.
Lão là Isay, một nông dân mà Vasili Andreevich quen biết, nổi tiếng là tên trộm ngựa sừng sỏ nhất trong vùng.
— Ồ, Vasili Andreevich! Các người định đi đâu thế? — Isay cất giọng hỏi, phả vào mặt Nikita nồng nặc mùi rượu.
— Chúng tôi đang tính đi Goryachkin.
— Thế mà lại lạc đến tận đây! Lẽ ra các người phải rẽ qua đường Molchanovka chứ.
— Lẽ ra thì thế, nhưng không sao rẽ được, — Vasili Andreevich đáp, tay vẫn nài cương giữ con ngựa lại.
— Đúng là một con ngựa tốt, — Isay liếc nhìn chú ngựa Mukhorty với ánh mắt sành sỏi, rồi bằng đôi tay quen việc, lão siết lại cái nút thắt đang lỏng ra ở đoạn đuôi rậm rạp của con vật.
— Hai người định ở lại qua đêm à?
— Không, anh bạn ạ. Tôi phải đi ngay.
— Chắc việc gấp lắm đây. Thế còn kẻ này là ai? Ồ, bác Nikita Stepanych đấy phỏng!
— Chứ còn ai vào đây nữa, — Nikita đáp. — Mà này, bác bạn hiền, làm thế nào để chúng tôi không bị lạc đường nữa đây?
Ở đây thì lạc sao được? Cứ đi thẳng con đường này, rồi khi ra khỏi làng thì tiếp tục đi thẳng. Đừng có rẽ trái. Anh sẽ ra được đường cái lớn, rồi từ đó cứ rẽ phải.
— Thế lúc rời đường cái lớn thì rẽ ở lối nào? Đi theo đường mùa hè hay đường mùa đông? — Nikita hỏi.
— Đường mùa đông chứ. Vừa rẽ khỏi đường lớn là anh sẽ thấy mấy bụi cây, đối diện với chúng có một cột mốc chỉ đường — một cây sồi lớn có nhiều cành — cứ theo lối đó mà đi.
Vasili Andreevich quay đầu ngựa lại và đánh xe qua vùng ngoại vi làng.
— Sao không ở lại qua đêm hả? — Isay hét với theo sau họ.
Nhưng Vasili Andreevich không đáp mà quất roi giục ngựa. Bốn dặm đường thuận lợi, trong đó có hai dặm đi xuyên qua rừng, có vẻ là quãng đường không quá khó khăn, nhất là khi gió có vẻ đã lặng và tuyết cũng đã ngớt.
Đi qua con đường làng quen thuộc đã in dấu chân người, dăm chỗ còn vương vết phân gia súc tươi, lướt qua khoảng sân nơi những món đồ giặt giũ đang phơi mà chiếc áo sơ mi trắng đã bị gió thổi bung ra, chỉ còn níu lại bằng một bên tay áo đóng băng, họ lại nghe thấy tiếng rên rỉ kỳ dị của những rặng liễu và một lần nữa lao ra cánh đồng hoang vu. Trận bão tuyết chẳng những không ngớt mà có vẻ còn dữ dội hơn trước. Mặt đường hoàn toàn bị những đụn tuyết vùi lấp, và chỉ nhờ có những cột mốc thì họ mới biết mình chưa đi lạc. Thế nhưng ngay cả những cột mốc ở phía trước cũng không dễ nhận ra bởi gió cứ quật thẳng vào mặt.
Vasili Andreevich nheo mắt lại, cúi đầu xuống dò tìm các cột mốc, nhưng chủ yếu vẫn phó mặc cho sự khôn ngoan của con ngựa, để mặc nó tự tìm đường. Và quả thực con ngựa không hề lạc đường; nó cứ lầm lũi dò dẫm theo từng khúc quanh, lúc lượn sang phải, lúc lượn sang trái khi cảm nhận được mặt đường dưới những móng vuốt, thế nên dù tuyết rơi mỗi lúc một dày và gió mỗi lúc một mạnh, họ vẫn lần theo được các cột mốc nằm bên trái lẫn bên phải.
Họ cứ thế đi chừng mười phút, rồi bất chợt, qua màn mưa tuyết mịt mờ đang quất nghiêng ngả, một bóng đen bỗng hiện lên và di chuyển ngay trước mặt con ngựa.
Đó là một chiếc xe trượt tuyết khác của những người đi đường cùng chiều. Chú ngựa Mukhorty vượt lên sát, móng guốc va vào tận đuôi chiếc xe trượt đi trước.
— Tránh ra... này... vượt lên trước đi chứ! — Những tiếng kêu gọi vọng lại từ chiếc xe kia.
Vasili Andreevich lách xe sang một bên để vượt qua.
Ngồi trên chiếc xe đó có ba người đàn ông và một phụ nữ, trông rõ là những khách khứa đang trên đường từ bữa tiệc trở về. Một người nông dân đang dùng chiếc roi dài quất liên hồi vào phần mông phủ đầy tuyết của con ngựa nhỏ nhà họ, trong khi hai kẻ ngồi phía trước cứ khua khoang tay mồm hét lớn điều gì. Người phụ nữ được quấn kín mít trong đống khăn áo phủ đầy tuyết, cứ ngồi gà gật và nảy tưng lên mỗi khi xe xóc ở phía sau.
— Các người là ai thế? — Vasili Andreevich lớn tiếng hỏi.
— Từ A-a-a... — Chỉ có chừng đó tiếng lọt vào tai.
— Này, từ đâu đến đấy hả?
— Từ A-a-a-a! — một gã nông dân hét lên bằng tất cả sức lực, nhưng rốt cuộc vẫn chẳng tài nào nghe ra họ là ai.
— Đi mau! Bám sát vào! — kẻ khác gào lên, tay không ngừng quất roi phành phạch vào con ngựa.
— Thế ra các người vừa đi dự tiệc về à?
— Đi đi, đi đi! Nhanh lên, Simon! Vượt lên trước! Nhanh nữa lên!
Hai chiếc càng xe va vào nhau đánh cộp, suýt thì mắc kẹt nhưng rồi cũng kịp tách ra, và chiếc xe của nhóm nông dân bắt đầu rớt lại phía sau.
Con ngựa kéo của họ, với tấm thân xù xì, bụng phệ, toàn thân phủ đầy tuyết, đang thở hồng hộc dưới cặp càng thấp lè tè và rõ ràng là đang dốc kiệt chút sức lực cuối cùng, vô vọng giãy giụa trốn chiếc roi quất, lê những bước chân ngắn ngủn qua lớp tuyết dày tung tóe lên xung quanh.
Phần mõm trẻ trung của con vật, với chiếc môi dưới trề lên như mõm cá, lỗ mũi phập phồng và đôi tai cụp xuống vì sợ hãi, cứ kè kè ngay sát vai Nikita trong vài giây ngắn ngủi rồi cũng tụt dần về phía sau.
— Cảnh tượng thế đấy khi người ta nốc rượu vào người! — Nikita lẩm bẩm. — Hành hạ con ngựa nhỏ đến kiệt cả sức. Đúng là lũ dã man!
Trong vài phút, họ vẫn nghe rõ tiếng thở dốc của con ngựa tội nghiệp cùng những tiếng la hét lè nhè say xỉn của đám nông dân. Rồi tiếng thở và tiếng hò hét cũng nhỏ dần và lịm hẳn, xung quanh họ giờ đây chỉ còn tiếng gió rít bên tai và chốc chốc là tiếng kẽo kẹt của cặp thanh trượt lướt qua đoạn đường bị gió quét sạch tuyết.
Cuộc gặp gỡ tình cờ ấy khiến Vasili Andreevich phấn chấn và hào hứng hẳn lên, lão đánh xe bạo dạn hơn hẳn, chẳng buồn dò dẫm cột mốc nữa mà cứ giục ngựa chạy và hoàn toàn phó thác vào nó.
Nikita chẳng có việc gì làm, và như thường lệ trong hoàn cảnh ấy, gã chợp mắt để bù lại khoảng thời gian dài thức trắng. Bỗng con ngựa khựng lại khiến Nikita suýt chúi cả mũi về phía trước.
— Anh thấy chưa, chúng ta lại lệch đường rồi đấy! — Vasili Andreevich kêu lên.
— Sao lại thế được nhỉ?
— Thì đấy, có thấy bóng dáng cột mốc nào đâu. Chắc chắn lại đi lạc đường rồi.
— Ờ, nếu đã mất dấu thì phải tìm lại thôi, — Nikita đáp ngắn gọn, rồi gã trèo xuống xe, rón rén bước đi trên đôi bàn chân chữ bát, bắt đầu dò dẫm khắp vùng tuyết xung quanh.
Gã đi vòng vèo hồi lâu, lúc khuất dạng lúc hiện ra, và cuối cùng quay trở lại.
— Chẳng có con đường nào ở đây cả. May ra đi tiếp lên phía trước mới có, — gã vừa nói vừa trèo lên xe.
Trời bắt đầu sập tối. Bão tuyết không dữ dội thêm nhưng cũng chẳng hề suy giảm.
— Phải chi lúc nãy chúng ta đuổi kịp nhóm nông dân kia nhỉ! — Vasili Andreevich than thở.
— Chứ họ có bắt kịp chúng ta đâu. Chắc chúng ta đi lạc xa lắm rồi. Hoặc biết đâu chính họ cũng lạc đường rồi không chừng.
— Thế giờ chúng ta phải đi hướng nào đây? — Vasili Andreevich hỏi.
— Thì cứ để con ngựa tự chọn đường đi thôi, — Nikita đáp. — Nó sẽ đưa chúng ta đi đúng hướng. Đưa dây cương cho tôi nào.
Vasili Andreevich liền giao lại dây cương, phần vì đôi tay lão trong đôi găng dày đang bắt đầu cứng đờ vì cóng.
Nikita cầm lấy dây cương nhưng chỉ giữ lỏng tay, cố không giật mạnh và đầy thán phục trước sự khôn ngoan của con vật cưng. Quả nhiên, con ngựa khôn ngoan, lúc thì vểnh tai bên này, lúc lại ngả tai bên kia sang các phía, bắt đầu xoay chuyển hướng đi.
— Nó chỉ thiếu mỗi tiếng nói nữa thôi đấy, — Nikita cứ lẩm bẩm mãi. — Nhìn nó xử lý kìa! Đi đi, đi tiếp đi mày! Mày rành đường nhất mà. Đúng rồi, thế mới phải chứ!
Lần này ngọn gió thổi thốc từ phía sau tới, mang lại cảm giác ấm áp hơn.
— Quả là con vật thông minh, — Nikita tiếp tục khen ngợi, ngắm nghía con ngựa với vẻ ngưỡng mộ. — Ngựa vùng Kirgiz thì khỏe nhưng ngốc nghếch. Còn con này — cứ nhìn cách nó cử động đôi tai kìa! Nó chẳng cần máy điện thoại nào sất. Cách cả dặm là nó đã đánh mùi thấy rồi.
Chưa đầy nửa tiếng sau, họ lại thấy một vật gì đó tối sẫm hiện lên ở phía trước — một khu rừng hay một ngôi làng — và những cột mốc lại xuất hiện ở bên phải. Rõ ràng là họ đã trở lại đường cái.
— Ơ hay, lại là làng Grishkino rồi! — Nikita bất ngờ thốt lên.
Và quả nhiên, bên tay trái họ chính là cái kho thóc với lớp tuyết bay phấp phới, xa hơn nữa là dãy dây phơi với những bộ quần áo đóng băng, áo sơ mi và quần dài vẫn đang vật lộn phấp phới trong gió bão.
Họ lại đánh xe vào trong đường làng, không gian lại trở nên tĩnh mịch, ấm áp và đầm ấm, trước mắt lại hiện ra con mặt đường vương phân gia súc, vẳng lại tiếng người nói chuyện, tiếng hát hò và tiếng chó sủa. Trời đã tối sẫm đến mức vài ô cửa sổ bắt đầu sáng đèn.
Đến nửa đoạn đường làng, Vasili Andreevich quạt đầu ngựa hướng về một ngôi nhà gạch rộng có hai mặt tiền và dừng lại trước thềm cửa.
Nikita bước đến bên ô cửa sổ sáng đèn đang lấp lánh những hạt tuyết bay trong luồng ánh sáng, dùng roi gõ lên mặt kính.
— Ai đấy? — Một giọng nói vang lên đáp lại tiếng gõ.
— Người nhà anh em Brekhunov ở Kresty đây bác ơi, — Nikita đáp. — Ra đây một lát xem nào.
Có tiếng người dịch chuyển bên khung cửa sổ, chừng một hai phút sau vang lên tiếng cửa buồng bật mở cót két, rồi tiếng chốt cửa ngoài lách cách bật tung. Một lão nông cao lớn râu tóc bạc phơ, khoác chiếc áo cừu ngoài tấm áo sơ mi trắng ngày lễ, dùng hết sức tì người đẩy cánh cửa chống lại sức gió thổi thốc bên ngoài, theo sau là một thiếu niên mặc áo sơ mi đỏ và đi ủng da cao cổ.
— Có phải cậu đấy không, Andreevich? — lão già lên tiếng hỏi.
— Đúng rồi anh bạn, chúng tôi bị lạc đường, — Vasili Andreevich đáp. — Tính qua Goryachkin mà lại trôi dạt vào đây. Cố đi chuyến nữa thì lại lạc tiếp lần nữa.
— Khéo thật đấy, sao lại đi lạc điên cuồng thế không biết! — lão già chép miệng. — Petrushka, ra mở cổng mau! — lão quay sang bảo cậu thiếu niên áo đỏ.
— Vâng ạ, — cậu thiếu niên vui vẻ đáp rồi chạy ngược vào trong nhà.
— Nhưng chúng tôi không ở lại qua đêm đâu nhé, — Vasili Andreevich nói thêm.
— Giờ này còn đi đâu giữa đêm hôm nữa? Ở lại đây thì hơn!
— Tôi cũng muốn lắm chứ, ngặt nỗi có việc bận, đành chịu thôi.
— Thế thì ít ra cũng phải vào sưởi ấm cái đã. Nước trên ấm samovar vừa sôi tới.
— Sưởi ấm á? Ờ, thế thì được, — Vasili Andreevich đồng ý. — Có tối thêm chút nữa đâu. Trăng sắp mọc rồi, trời sẽ sáng hơn. Vào trong sưởi người thôi, Nikita.
— Vâng, sao lại không chứ? Vào sưởi cái đã, — Nikita đáp, người đã cứng đờ vì giá lạnh và cũng đang thèm được hơ ấm đôi chân tê cóng.
Vasili Andreevich cùng lão già bước vào nhà, còn Nikita điều khiển xe đi qua cánh cổng mà Petrushka vừa mở sẵn, theo lời khuyên của cậu ta mà lùi xe vào khu vực dưới mái hiên. Nền đất phủ đầy phân chuồng và chiếc càng xe cao vổng vướng phải xà nhà. Đám gà trống gà mái đã leo lên thanh xà đậu từ lúc nào, cất tiếng kêu cục tác bực dọc trong khi dùng móng bấu chặt lấy thân gỗ. Đàn cừu bị làm phiền hoảng hốt dạt ra hai bên, vó dẫm đạp lên lớp phân đóng băng. Con chó sủa vang lên đầy hoảng sợ và giận dữ, rồi chuyển sang sủa dồn dập như cún con khi thấy người lạ.
Nikita vừa loay hoay cột ngựa vừa lẩm bẩm trò chuyện với tất cả bọn chúng, lên tiếng xin lỗi bầy gia cầm và hứa sẽ không làm phiền chúng nữa, mắng lũ cừu vì tội hoảng sợ không đâu, đồng thời liên tục xoa dịu con chó.
— Thế là ổn rồi, — gã nói, phủi sạch tuyết bám trên quần áo. — Nghe nó sủa kìa! — gã quay sang bảo con chó. — Im nào, đồ ngốc! Im mồm đi. Mày cứ sủa vô ích thế làm gì. Bọn ta có phải kẻ trộm đâu, người quen cả mà....
— Người ta bảo đây chính là ba vị “quân sư gia đình” đấy ạ, — cậu thiếu niên cất giọng trích dẫn, dùng đôi tay khỏe mạnh đẩy chiếc xe trượt còn để bên ngoài vào hẳn dưới mái hiên.
— Quân sư gì cơ hả cháu? — Nikita ngạc nhiên hỏi.
— Thì trong sách vỡ lòng của Paulson in thế mà. Kẻ trộm mò đến nhà — chó sủa, nghĩa là “Hãy đề phòng!”; gà trống gáy, nghĩa là “Thức dậy đi!”; mèo liếm lông — nghĩa là “Khách quý đến nhà rồi, chuẩn bị đón tiếp thôi!” — cậu thiếu niên tủm tỉm cười giải thích.
Petrushka biết đọc biết viết và gần như thuộc làu cuốn sách vỡ lòng của Paulson — cuốn sách duy nhất cậu có, và cậu rất thích trích dẫn những câu nói trong đó sao cho phù hợp với hoàn cảnh, nhất là khi đã ngà ngà say như ngày hôm nay.
— Ồ, ra vậy, — Nikita gật gù.
— Chắc bác lạnh cóng thấu xương rồi nhỉ, — Petrushka nói.
— Ừ, cũng ngấm lạnh kha khá rồi đấy, — Nikita đáp, và hai người cùng băng qua khoảng sân lẫn tiền sảnh để bước vào nhà.
