Con tuấn mã lực lưỡng phi những bước mau lẹ trên con đường đóng băng phẳng lỳ xuyên qua làng, cặp thanh trượt thỉnh thoảng lại phát ra tiếng kêu kẽo kẹt.
— Nhìn thằng bé kìa, nó còn bám theo kìa! Đưa roi cho tao, Nikita! — Vasili Andreevich lớn tiếng la lên, rõ ràng đang tỏ ra rất thích thú khi thấy "cục vàng" của mình đang đứng trên thanh trượt và bám chặt lấy đuôi xe. — Tao cho mày trận đòn bây giờ! Biến về với u mày đi, đồ chó con!
Thằng bé nhảy phóc xuống. Con ngựa chồm lên chạy nước kiệu thong thả, rồi đột ngột đổi nhịp, lao vào một cước phi nhanh.
Làng Kresty, nơi Vasili Andreevich sinh sống, chỉ gồm có sáu hộ gia đình. Ngay khi vừa qua khỏi túp lều của người thợ rèn — ngôi nhà nằm ở tận cùng của làng, họ nhận ra gió bão lớn hơn nhiều so với tưởng tượng. Đường đi hầu như chẳng thể nhận ra nữa. Những vết hằn do thanh trượt để lại lập tức bị tuyết lấp kín, và người ta chỉ có thể phân biệt mặt đường nhờ vào việc nó cao hơn so với những khoảng đất xung quanh. Bão tuyết cuồn cuộn thổi quất qua các cánh đồng, khiến ranh giới giao hòa giữa bầu trời và mặt đất hoàn toàn biến mất. Khu rừng Telyatin vốn dĩ thường ngày hiện lên rất rõ, nay chỉ còn thoắt ẩn thoắt hiện mờ ảo giữa màn bụi tuyết mịt mù. Gió thổi thốc đến từ bên trái, cứ bướng bỉnh quất dạt phần bờm trên chiếc cổ mượt mà của chú ngựa Mukhorty sang một bên, thậm chí còn thổi bay cả chiếc đuôi xù được buộc gọn bằng một nút thắt đơn giản của nó. Cổ áo bành tô rộng của Nikita, khi anh ngồi phía đón gió, ép sát vào má và mũi.
— Đường này chẳng nhường bước cho nó nổi — tuyết dày quá, — Vasili Andreevich lên tiếng, vốn rất hãnh diện về con ngựa tốt của mình. — Có lần tôi lái xe cùng nó đến Pashutino chỉ trong nửa tiếng đồng hồ.
— Gì cơ? — Nikita hỏi, vì vướng cổ áo nên chẳng thể nghe rõ.
— Tôi bảo có lần tôi đi Pashutino chỉ mất nửa tiếng! — Vasili Andreevich hét lên.
— Chuyện đó thì khỏi phải bàn, nó là con ngựa tốt mà, — Nikita đáp.
Họ im lặng một lúc. Nhưng Vasili Andreevich vẫn muốn trò chuyện.
— Này, thế anh đã dặn vợ không được bán vodka cho gã thợ thùng chưa đấy? — hắn bắt đầu với cái giọng oang oang vừa rồi, hoàn toàn đinh ninh rằng Nikita hẳn phải cảm thấy vô cùng hãnh diện khi được trò chuyện cùng một kẻ khôn ngoan và quan trọng như hắn; và hắn vô cùng đắc ý với câu nói đùa của mình đến mức chẳng mảy may nghĩ rằng lời châm chọc ấy có thể khiến Nikita khó chịu.
Cơn gió lại một lần nữa làm Nikita không tài nào nghe nổi lời ông chủ.
Vasili Andreevich lặp lại câu chuyện đùa về gã thợ thùng bằng chất giọng vang và rõ ràng.
— Đó là chuyện nhà người ta, thưa Vasili Andreevich. Tôi không thích chõ mũi vào việc của họ. Miễn là mụ ấy không đối xử tệ với thằng bé nhà chúng tôi — mặc xác họ vậy.
— Thế cũng phải, — Vasili Andreevich nói. — Này, thế mùa xuân tới anh có tính mua con ngựa nào không? — hắn tiếp tục, đổi chủ đề.
— Vâng, chắc chắn là phải mua thôi ạ, — Nikita đáp, bẻ cổ áo xuống và ngả người về phía ông chủ.
Câu chuyện lúc này đã bắt đầu trở nên hấp dẫn đối với anh, và anh không muốn bỏ sót một từ nào.
— Thằng bé lớn rồi. Nó phải bắt đầu học cày bừa thôi, chứ từ trước đến nay chúng tôi toàn phải đi thuê người, — anh nói.
— Này, sao không lấy con ngựa tóp mông ấy nhỉ? Tôi để giá hữu nghị cho, — Vasili Andreevich lớn tiếng, cảm thấy vô cùng hào hứng, và nhân đó lại giở ra cái nghề sở trường yêu thích của mình — buôn ngựa — thứ đã chiếm trọn tâm trí hắn.
— Hoặc ngài cứ ứng trước cho tôi mười lăm rúp rồi tôi tự ra chợ ngựa mà mua, — Nikita đáp, bởi anh thừa biết con ngựa mà Vasili Andreevich muốn gạ bán dù chỉ đáng giá bảy rúp, nhưng nếu anh nhận nó từ tay hắn thì thế nào cũng bị tính lên tới tận hai mươi lăm rúp, và rồi anh sẽ chẳng cầm nổi một đồng tiền công nào trong suốt nửa năm trời.
— Đó là một con ngựa tốt. Tôi nghĩ cho anh cũng như nghĩ cho chính mình thôi — cứ theo lương tâm mà nói. Brekhunov này không phải là kẻ đi lừa gạt ai đâu. Cứ để phần thiệt thòi về phía tôi đi. Tôi không giống mấy kẻ khác đâu. Thề danh dự đấy! — hắn hét lên bằng cái chất giọng mà hắn vẫn thường dùng để thôi miên khách hàng và bọn buôn chuyến. — Thật sự là một con ngựa cực tốt.
— Vâng ạ! — Nikita thở dài đáp, và khi nhận ra chẳng còn gì để nghe nữa, anh lại buông cổ áo ra, để nó che kín tai và khuôn mặt mình như cũ.
Họ cứ thế lủi thủi đi trong im lặng chừng nửa tiếng đồng hồ. Gió thổi thốc từng cơn buốt giá vào mạn sườn và cánh tay nơi chiếc áo cừu của Nikita đã bị rách.
Anh co ro lại, phả hơi ấm vào chiếc cổ áo đang che kín miệng, nhờ thế mà cũng đỡ cóng đi phần nào.
— Anh nghĩ sao — chúng ta nên đi ngả Karamyshevo hay đi đường thẳng? — Vasili Andreevich cất tiếng hỏi.
Đường đi qua Karamyshevo có nhiều người qua lại hơn và được cắm hai hàng cọc tiêu cao làm dấu rất rõ ràng. Đường thẳng thì gần hơn nhưng ít ai đi, lại chẳng có cọc tiêu, hoặc nếu có thì cũng chỉ là mấy cái cọc cằn cỗi đã bị tuyết vùi lấp.
Nikita trầm ngâm suy nghĩ một lát.
— Dẫu rằng đi ngả Karamyshevo xa hơn, nhưng đường đi sẽ dễ dàng hơn ạ, — anh đáp.
— Nhưng đi đường thẳng, một khi qua được đoạn trũng bên rừng thì đường vừa đẹp lại vừa kín gió, — Vasili Andreevich biện bạch, vì hắn vẫn thích đi con đường ngắn nhất.
— Tùy ngài quyết định vậy, — Nikita nói rồi lại buông thõng cổ áo xuống.
Vasili Andreevich làm đúng như ý định của mình, đi được chừng nửa dặm thì rẽ trái tới một cái cọc sồi cao trên đó vẫn còn dăm chiếc lá khô trơ trọi đang lất phất trong gió.
Vừa rẽ hướng, họ lập tức đối mặt trực diện với gió bão, và tuyết bắt đầu rơi nặng hạt hơn. Vasili Andreevich đang cầm cương bèn phồng má, thổi luồng hơi qua bộ ria mép. Nikita chợp mắt thiu thiu.
Họ cứ thế lầm lũi đi trong im lặng chừng mười phút. Bỗng nhiên Vasili Andreevich lẩm bẩm điều gì đó.
— Ơ, gì cơ ạ? — Nikita hỏi, mở bừng mắt ra.
Vasili Andreevich không trả lời, chỉ cúi người nhìn ngó phía sau rồi lại hướng về phía trước mặt con ngựa. Mồ hôi đã làm đám lông của chú ngựa Mukhorty quăn tít lại giữa hai chân và trên cổ. Nó đang lững thững bước đi.
— Có chuyện gì thế hả ngài? — Nikita lại gặng hỏi.
— Gì với chả gì? Gì mà gì? — Vasili Andreevich bực bội nhại lại. — Chẳng thấy cọc tiêu đâu nữa rồi! Chắc chúng ta đi lệch đường mất thôi!
— Thế thì ngài dừng xe lại đi để tôi xuống tìm đường, — Nikita nói, rồi nhẹ nhàng nhảy phóc khỏi xe sác, rút cây roi giấu dưới đống rơm và rẽ sang phía bên trái xe.
Năm đó tuyết không quá dày nên người ta vẫn có thể đi lại ở bất cứ đâu, nhưng thỉnh thoảng vẫn có những chỗ tuyết ngập đến đầu gối lọt cả vào ống ủng của Nikita. Anh vừa đi vừa dò dẫm mặt đất bằng chân và chiếc roi, nhưng tìm mãi chẳng thấy đường đâu.
— Thế nào rồi? — Vasili Andreevich cất tiếng hỏi khi Nikita quay lại chiếc xe.
— Phía bên này không có đường ngài ạ. Để tôi sang phía bên kia tìm thử xem sao, — Nikita đáp.
— Đằng kia có cái gì kìa. Ra xem thế nào đi.
Nikita tiến về phía có vẻ như đang sẫm tối ấy, nhưng hóa ra đó chỉ là lớp đất bị gió thổi thốc lên từ những cánh đồng lúa mì mùa đông trơ trụi rồi rải đều lên mặt tuyết, nhuộm đen cả một vùng. Sau khi đã dò dẫm tìm kiếm cả sang phía bên phải, anh quay trở lại xe, phủi sạch tuyết bám trên áo, trút bỏ tuyết trong ống ủng rồi lại trèo lên xe ngồi.
— Chúng ta buộc phải đi sang phải thôi, — anh dứt khoát lên tiếng. — Lúc trước gió thổi vào sườn trái, nhưng bây giờ nó đang phả thẳng vào mặt tôi rồi. Lái sang phải đi ngài, — anh kiên quyết nhắc lại.
Vasili Andreevich nghe theo lời khuyên của anh và bẻ lái sang phải, nhưng bóng dáng con đường vẫn biệt tăm biệt tích. Họ cứ tiếp tục di chuyển theo hướng đó một khoảng thời gian. Gió vẫn gào thét dữ dội như cũ và tuyết vẫn lất phất bay.
— Xem chừng chúng ta lạc đường thật rồi đấy, Vasili Andreevich ạ, — Nikita bỗng nhiên lên tiếng, thản nhiên như thể đó là một chuyện rất thú vị. — Thế cái gì đằng kia kìa? — anh nói thêm, chỉ tay về phía mấy khóm dây khoai tây đang nhô lên khỏi lớp tuyết.
Vasili Andreevich dừng con ngựa đang đầm đìa mồ hôi lại, hai bên sườn thở phì phò nặng nhọc.
— Cái gì thế? — hắn hỏi.
— Thì chúng ta đang ở trên đất của nhà Zakharov chứ đâu. Ngài xem chúng ta đã dạt đi tận đâu rồi kìa!
— Vớ vẩn! — Vasili Andreevich cự lại.
— Chẳng vớ vẩn tí nào đâu, Vasili Andreevich ạ. Sự thật rành rành đấy, — Nikita đáp. — Ngài cứ cảm nhận mà xem, xe đang đi qua một thửa ruộng trồng khoai tây đấy, với lại đằng kia là những đống dây khoai người ta chất đống mang tới đây. Đất của trang trại nhà Zakharov rồi.
— Chúa tôi, sao mà chúng ta lại lạc đi tận đẩu tận đâu thế này! — Vasili Andreevich thốt lên. — Thế giờ phải làm sao đây?
— Cứ cắm cổ đi thẳng thôi, chẳng còn cách nào khác. Kiểu gì cũng sẽ ra đến nơi nào đó — không phải đất nhà Zakharova thì cũng là trang trại của điền chủ thôi ạ, — Nikita nói.
Vasili Andreevich đồng tình và cho xe đi theo hướng Nikita vừa chỉ. Họ cứ thế lầm lũi đi suốt một quãng đường dài. Có lúc họ đi vào những cánh đồng trơ trụi và các thanh trượt lộc cộc chồm qua những cục đất đóng băng. Có lúc họ đi lạc vào một cánh đồng lúa mạch đen mùa đông, hoặc cánh đồng bỏ hoang nơi người ta vẫn có thể nhìn thấy những thân cây ngải cứu và cọng rơm chọc thủng lớp tuyết đang ngả nghiêng theo chiều gió; có lúc họ lại lọt vào những vùng tuyết trắng dày và xốp, xung quanh chẳng thể nhìn thấy bất cứ vật gì ngoài tuyết.
Tuyết từ trên trời trút xuống và đôi khi lại từ dưới mặt đất cuốn thốc lên. Con ngựa rõ ràng đã kiệt sức, bộ lông quăn tít vì mồ hôi nay đã phủ một lớp sương giá trắng xóa, và nó chỉ lê bước đi chậm chạp. Bỗng nhiên nó vấp ngã khụy xuống một cái mương hoặc rãnh nước. Vasili Andreevich định dừng lại, nhưng Nikita liền hét lên:
— Dừng lại làm gì chứ? Đã lỡ sa xuống mương thì phải tìm cách ngoi lên chứ. Hầy, cậu nhóc! Hầy, cục cưng! Đi nào, anh bạn già! — anh cất giọng đầy hứng khởi giục con ngựa, đồng thời nhảy phóc khỏi xe và tự mình sa chân xuống rãnh nước.
Con ngựa giật mình chồm lên và nhanh chóng trèo ngược lên bờ đông cứng. Hóa ra đó là một cái mương đã được đào từ trước.
— Chúng ta đang ở đâu thế này? — Vasili Andreevich hỏi.
— Chốc nữa khắc rõ thôi! — Nikita đáp. — Cứ đi tiếp đi, kiểu gì cũng tới được nơi nào đó.
— Chứ đây chẳng phải là khu rừng Goryachkin đấy chứ! — Vasili Andreevich nói, chỉ tay về phía một vật gì đó đen sẫm đang nhô lên giữa lớp tuyết trước mặt họ.
— Đến nơi rồi khắc biết đó là rừng gì ngài ạ, — Nikita đáp.
Anh nhận ra bên cạnh cái vật màu đen mà họ vừa chú ý tới, những chiếc lá liễu khô thuôn dài đang phấp phới bay, và nhờ thế anh biết chắc đó không phải là khu rừng mà là một xóm nhỏ, nhưng anh lại không muốn nói ra điều đó. Quả nhiên, họ vừa đi chưa đầy hai mươi lăm bước chân qua khỏi cái mương thì trước mặt họ, rõ mồn một là những thân cây đen sẫm, đồng thời họ nghe thấy một thứ âm thanh mới mẻ và đầy u sầu. Nikita đã đoán trúng phóc: đó chẳng phải là rừng cây, mà là một hàng liễu cao với lác đác vài chiếc lá vẫn đang xơ xác bay trong gió. Hàng cây này rõ ràng được trồng dọc theo cái mương bao quanh một cái sân phởn lúa. Khi tiến lại gần hàng liễu đang rên rỉ thê thảm trong gió bão, con ngựa bỗng chốc nhấc bổng hai chân trước vượt qua độ cao của chiếc xe sác, rồi kéo theo hai chân sau, lôi chiếc xe trèo lên phần đất cao hơn, và rẽ ngoặt sang bên trái, không còn phải chìm nghỉm ngập đến đầu gối trong tuyết nữa. Họ đã quay trở lại con đường làng.
— Nào, cuối cùng thì cũng ra đến đường, nhưng quỷ mới biết nổi đây là đâu! — Nikita thốt lên.
Con ngựa cứ thế cắm cổ đi thẳng dọc theo con đường ngập tuyết, và khi họ đi chưa được thêm một trăm bước chân nữa, đường nét thẳng tắp của bức tường đan bằng liễu gai đen sẫm của một cái nhà kho đã hiện ra trước mắt họ, phần mái nhà ngập chìm dưới lớp tuyết dày trĩu đang chực sạt xuống. Vừa qua khỏi nhà kho, con đường quặt thẳng hướng gió và họ lao thẳng vào một ụ tuyết lớn. Nhưng phía trước mặt họ là một con ngõ nhỏ với những ngôi nhà san sát hai bên, rõ là tuyết đã bị gió thổi tạt ngang qua đường nên họ buộc phải băng qua đống tuyết ùn này. Và sự thực đúng là như vậy. Sau khi băng qua cồn tuyết, họ đã ra được tới đường cái. Tại ngôi nhà nằm ở tận cùng đầu làng, dăm bộ quần áo đông cứng đang phơi trên dây — nào áo sơ mi, một chiếc màu đỏ một chiếc màu trắng, quần dài, vải quấn chân và cả một chiếc váy lót — đang phần phật bay cuồng loạn trong gió. Riêng chiếc áo sơ mi trắng trông càng vật lộn dữ dội hơn cả, cứ vung vẩy hai ống tay áo tứ tung.
— Đấy thấy chưa, thể nào cũng lại là mụ đàn bà lười nhác hoặc đã lăn ra chết nên mới không chịu thu quần áo vào trước ngày lễ đây mà, — Nikita nhận xét, đưa mắt nhìn những chiếc áo đang phần phật bay trong gió.
