Vào cuối một đợt hè oi ả đã rút kiệt sức sống khỏi thành phố một cách ngấm ngầm như cơn sốt ngấm vào huyết quản và thiêu rụi chúng — cuối một ngày đã tẩy trắng những con đường khô khốc như xương cốt trên sa mạc — Abe Ginsburg đóng cửa cửa hàng sớm hơn nửa giờ so với thường lệ, bởi vì cô nhân viên phụ tá, cô Ruby Cohn, đang tận hưởng kỳ nghỉ hai ngày tại Nông trại Nghỉ dưỡng Long Island, và vì một cơn đau nhói đằng sau đôi mắt cùng đường zích zzag chạy dọc sau gáy đến xương bả vai trái khiến những dãy hộp giày trông như thể đang chao đảo theo điệu nhảy của sức nóng trong không khí và chực chờ trút đống hàng hóa được xếp nắp gọn gàng xuống giữa sàn nhà trong một sự hỗn độn tuyệt vọng.

Ngay tầng trên, đúng ngang tầm với những chuyến tàu điện gầm rú lao vút qua cửa sổ nhà bếp như những con quái vật tốc độ xé tan khoảng cách, bà Ginsburg đang thăng bằng một chiếc vành bánh nướng trên đầu năm ngón tay và lướt con dao vòng quanh vành thiếc. Một lớp riềm bột nhăn nhúm dao động trong chốc lát; bà cắt phăng nó đi, để lại chiếc bánh gọn gàng và láng mịn.

Rồi bà Ginsburg mỉm cười cho đến khi hàng răng đều tăm tắp một cách hơi thái quá lộ ra phần lợi cao su hồng nhạt, cúi người qua lớp vỏ bánh tinh tế, và dùng chiếc nĩa ba chạc xăm lên đó dòng chữ làm từ bột — Abe. Sarah nướng bánh cho những vị khách mang lời tiên tri của Abraham cũng chẳng có lòng nhiệt thành nào duyên dáng hơn thế.

Lò nướng đang chờ đợi làm đầy căn bếp bằng hơi ga của nó; một đoàn tàu lao qua làm rung chuyển những chiếc đèn chùm, chồng đĩa trên kệ, và chiếc bình thủy tinh màu xanh trên lò sưởi phòng khách. Một tiếng chuông rè vang lên ba hồi ngắt quãng. Bà Ginsburg đặt chiếc bánh nướng lên mép bàn và vội vã bước xuống lối hành lang tối tăm.

Những nhân viên bán sách dạo, những kẻ rao bán mười hai bức ảnh chân dung màu chì được tặng kèm, cùng đồng bọn của họ đã hợp sức lại để khiến những cư dân vách đá hiền lành phải cảnh giác. Bà Ginsburg mở hé cửa vừa đủ để đút một cây bút chì gầy, đặt mũi giày vào khe cửa, và áp mặt vào khung cửa để từ bên ngoài, một nửa con mắt xuyên qua khe hở mà soi mói.

"Abie đấy phải không? Không phải con đấy chứ, Abie?"

"Đừng có làm quá lên thế chứ, má!"

"Chưa đến sáu giờ mà, Abie — có gì đó không ổn với con rồi!"

"Đừng có làm quá lên chứ, má! Con chỉ đóng cửa sớm vì trời nóng thôi. Chẳng lẽ con phải mở cửa hoài trong lúc một đôi giày da bóng có thể đốt cháy cả bàn tay má hay sao?"

"Ái chà, con làm má gián hồn gián vía! Nếu má biết trước thì đã chuẩn bị sẵn bữa tối rồi. Gọi lên lầu một tiếng khi đóng cửa sớm thì con có mất mát gì đâu — cái thằng bé này chẳng màng gì đến mẹ già cả! Tội nghiệp ba! Hồi xưa ông ấy mà có lỡ đóng cửa hàng sớm hơn mười phút thôi là cũng gọi lên cho má hâm nóng đồ ăn rồi — cái thằng bé này chẳng màng gì đến bà mẹ già của nó cả!"

Ông Ginsburg đặt bàn nặng trịch lên đôi vai mẹ và hôn bà khi những lời trách móc còn chưa dứt và hãy còn bốc khói trên làn môi bà.

"Trời nóng thế này ăn sao nổi, má. Con chẳng dặn má mỗi đêm trong đợt nắng nóng này là đừng nấu nướng nhiều quá cơ mà?"

Cũng vậy thôi, khi dọn lên bàn là má thấy con ăn sạch. Má chưa từng thấy con chê món nào cả — má dám cá tối nay con sẽ ăn bánh táo tới hai phần. Cái bàn ở sảnh có phải là chỗ để mấy cái tay áo của con không hả Abie? Má thấy xấu hổ với mọi người quá khi nhà cửa cứ bề bộn lên mỗi lần con ở nhà — cái thằng bé này chẳng ngăn nắp gì cả! Giờ má đi bỏ bánh vào lò đây."

"Con không thấy đói đâu, má — thật đấy! Đừng dọn cơm cho con — con vào phòng ngoài nằm nghỉ một lát. Con chưa từng thấy cái nóng nào khủng khiếp như ở cửa hàng hôm nay — mà lại vắng cô Ruby nữa chứ, tệ lắm rồi má ạ."

Bà Ginsburg bất chợt với lên vặn to ngọn lửa ga nhỏ xíu — nó bùng lên trong chốc lát giống như chiếc quạt tua rua rồi chìm hẳn vào một ngọn lửa đầy muội than. Trong ánh sáng yếu ớt đó, khuôn mặt họ như ở rất xa và không rõ nét — tựa như những cái bóng nhìn qua ảo ảnh của một giấc mơ.

"Abie — nói cho má nghe nào — con không bị ốm đấy chứ? Abie, trông con tái mét đi kìa."

"Thôi nào má, lại bắt đầu lo lắng vẩn vơ rồi khi mà..."

"Đâu có chuyện con về sớm thế này, dù trời có nóng hay không. Chà! Lẽ ra má phải biết khi nó về nhà sớm thế này tức là có chuyện gì rồi. Con đau ở đâu, Abie? Má chỉ còn thiếu cái cảnh ốm đau này nữa thôi đấy! Con bị làm sao, Abie?"

"Má ơi, cái kiểu làm quá của má đủ làm con ngã bệnh dù có đang khỏe đi chăng nữa. Chẳng lẽ một đứa con trai không được phép về nhà chỉ vì..."

"Má hiểu con như lòng bàn tay; khi con đóng cửa tiệm và nằm thừ ra trước bữa tối tức là có chuyện chẳng lành rồi. Nói cho má nghe đi, Abie —"

"Được rồi, thế thì! Má đã biết rành rẽ thế thì con còn nói gì được nữa — con chỉ hơi mệt vì trời nóng thôi."

"Vào trong nằm đi. Không nói cho má biết con đau ở đâu được à, Abie? Con sợ nói ra sẽ làm má vui buồn lẫn lộn chắc? Cái thằng bé này chẳng màng gì đến mẹ già cả!"

"Thật mà má, con đã bảo tới ba lần là con chỉ mệt thôi cơ mà?"

"Nó lại còn càu nhàu với má cứ như nó là con rùa còn má là kẻ thù không đội trời chung không bằng! Má lo lắng làm gì cho rước họa vào thân chứ? Phần má, má mặc kệ. Má chỉ bảo thế này, Abie, nếu con có chỗ nào đau — con biết dạo trước tội nghiệp ba cũng bắt đầu cằn nhằn đúng một đêm trời oi bức thế này, ông ấy cứ cáu gắt với má khi má định gọi bác sĩ. Nếu con thấy đau ở đâu —"

"Không có đâu, má."

Vào đây để má dọn ghế sô-pha cho con nằm. Má chỉ bảo là khi con đóng cửa hàng sớm kiểu gì cũng có chuyện chẳng lành. Lại còn con bé Ruby đó nữa chứ — bày đặt đòi đi nghỉ mát — cái thể loại con gái như nó, suốt ngày diện giày sa-tanh các thứ — cứ đúng chín giờ là tót ra tiệm vì mải chạy đi xem chiếu bóng suốt đêm! Yetta Washeim tận mắt thấy đấy. Lại còn đòi đi nghỉ mát nữa chứ! Hai mươi năm má đầu tắt mặt tối ở cửa hàng cùng tội nghiệp ba, mà có được ngày nghỉ mát nào đâu. Nằm xuống đi, Abie.

"Được rồi, tùy má vậy," ông Ginsburg đáp, giọng nghe nặng nhọc như thể việc vâng lời là cả một kỷ nguyên địa chất, rồi ngả người nằm vật lên chiếc ghế dài bọc nhung thêu hoa trong phòng khách. "Con nằm xuống đây nếu điều đó làm má vừa lòng."

Ông Ginsburg không mang vóc dáng của những người thường xuất hiện trên các trang quảng cáo thời trang sang trọng hay trong khung ảnh bạc trên chiếc bàn trang trí bằng gỗ thích mắt chim của các cô thiếu nữ tuổi trăng tròn; ông thuộc về tầng lớp ít bóng bẩy hơn nhưng lại vô cùng quan trọng, chính là những người sản xuất ra những bộ cánh hào nhoáng ấy với số lượng hàng trăm nghìn bộ, để rồi cuối cùng trở thành những người chồng và là mạnh thường quân tài trợ cho những chiếc áo khoác lông hải ly hai hàng khuy dài thượt dành cho các cô thiếu nữ trăng tròn và hơn thế nữa.

Ông cao bằng Napoleon, với một cái đầu tròn, không giống Napoleon chút nào, được cạo sát đến mức mái tóc ngắn mọc dày cứng như rêu bám trên đá, cùng một bộ râu bất chấp mọi biện pháp cạo tỉa vẫn đâm những đốm đen lún phún ở nửa dưới khuôn mặt, nhanh đến mức kỳ lạ hệt như những chồi cỏ non mùa xuân đâm chồi chỉ trong vòng một tiếng đồng hồ.

"Để má pha cho con chút gì nhé, Abie. Má có nồi nước dùng tuyệt hảo trong tủ lạnh — chỉ cần hâm nóng lại là xong."

"Con đã bảo là con không đói cơ mà, má?"

Khi thằng bé ấy không chịu ăn là nó đang ốm. Có mà lo bò trắng răng! Tội nghiệp ba! Hồi đó nếu ông ấy chịu nghe lời má thì bây giờ đã còn sống rồi. Má là kẻ thù lớn nhất của con đấy — đúng vậy đấy! Má toàn chống lại chính đứa con dứt ruột đẻ ra mình — ơn nghĩa má nhận được là thế đấy.

Nữ thi sĩ Sappho, người chưa từng mặc áo choàng vải bông và sở hữu chiếc cổ không một nếp nhăn cùng giọng ca dạt dào âm nhạc, cũng chẳng thể cất lên những khúc ca lay động lòng người hơn cách bà Ginsburg rót vào từng tế bào trong tim con trai mình. Ông với tay kéo chiếc áo choàng của mẹ lại và kéo bà sát vào lòng.

"Thôi nào má, má biết là con không có ý đó mà; chỉ là khi má cứ lo lắng vẩn vơ lên lại làm con phát bực. Lại đây, ngồi xuống cạnh con đi."

Tối nay chúng ta không lên nhà Washeim nữa. Má quan tâm gì đến mấy lời của con Yetta — nào là con Beulah nhà nó thế này, con Beulah nhà nó thế nọ! Nghe mà phát ốm!"

"Con sẽ đưa má lên đó, nếu má muốn đi."

"Khỏi cần, con cứ ở nguyên đấy! Mấy cái bậc thềm trước nhà với dăm món đồ nhắm của chúng nó thì má chẳng cần phải đi tàu điện ngầm lên tận Harlem làm gì cho mệt."

Thì sao chứ? Chút giải trí buổi tối đâu có làm hại gì má, má ơi.

Cái bữa trưa hôm trước nhà nó dọn ra ấy à! Ngay lúc này trong tủ lạnh nhà mình má còn có đồ ngon hơn, dù chẳng trông đợi khách khứa gì. Chắc tụi nó cũng chẳng mua đứt bán đoạn được nhà mình đâu. Sol Washeim đâu có tậu nổi cái nhà chín phòng nếu quần tây nam giới bán ế ẩm — thế mà cái bữa trưa nhà đó dọn ra kìa! Con tin má đi, má chẳng đời nào dám làm thế đâu. Abie, má thấy tiệm Herschey bày đồ vải nhung mùa thu trên cửa sổ từ đời nào rồi đấy."

"Thế ạ?"

Hôm nay buôn bán được đấy chứ — phải không Abie? — mà trời lại nắng nóng thế cơ chứ! Bà Abrahams vừa gọi với qua hành lăng bảo rằng bà ấy ghé mua một đôi; nhưng con bận tiếp khách quá nên bà ấy không đợi được — cái con bé nhân viên tóc hồngng đó, với cái thói tiêu xài hoang phí, cứ phải chuồn đi để mặc con chịu đựng cái nóng này! Cái đồ xỏ giày mà nó cứ nhét vào mỗi hộp giày cứ như thể chúng chẳng tốn kém gì không bằng. Tuần trước má cũng đã mắng cho nó một trận rồi.

"Nó là một con bé bán hàng tuyệt vời đấy chứ má — con chưa từng thấy ai có cái đầu kinh doanh nhạy bén nhường ấy!"

Cứ như má không thể xuống phụ con bán hàng ngày hôm nay ấy nhỉ! Tin má đi — hồi má còn làm ở cửa hàng cùng ba, Abie ạ, tụi má đâu có tân thời thế này; nhưng đố đứa nào trốn được khách nào đấy.

"Con phải biết ý chứ, khi nào bà Abrahams muốn mua giày — một tuần bà ấy ghé tới năm lần chỉ để trò chuyện."

Hồi xưa má hay dặn ba thế này: 'Lúc nào cũng phải tạm gác khách cũ để đi cởi giày cho khách mới đến; rồi sau đó hãy quay lại thong thả phục vụ sau! Hai vị khách còn đang đi tất giá trị hơn hẳn một người đã xỏ chân vào đôi giày mới!' Abie, trông con không ổn chút nào cả. Con sẽ nói thật cho má biết nếu con cảm thấy không khỏe, phải không? Má vẫn luôn bảo là phòng bệnh hơn chữa bệnh mà. Hồi đó nếu tội nghiệp ba chịu nghe lời má —"

"Con khỏe mà, má. Sao má không ngồi xuống cạnh con? Đừng bật đèn ga nữa — bật lên làm gì cho nhà thêm oi bức? Lại đây, ngồi xuống với con nào."

Má đi tắt đèn lò đây. Má vừa nướng bánh táo cho con đấy; còn bản thân má thì chẳng cần ăn tối đâu — má uống cà phê lúc năm giờ rồi.

Hoàng hôn bước vào căn hộ nhỏ, đẩy lùi đồ đạc thành những cái bóng mờ ảo; ánh đèn tín hiệu đỏ rực từ bộ khung của tuyến đường sắt trên cao hắt một thứ ánh sáng êm dịu như lửa lò lên tấm lò sưởi. Chú chim hoàng yến của bà Ginsburg cựa quậy cho đến khi phồng rôm lên to gấp đôi và thực hiện cái nghi thức kỳ quái muôn thưở là rụt cả đầu vào trong thân mình cứ như thể muốn tự ăn tươi nuốt sống nội tạng của chính nó vậy. Hơi thở mát mẻ hơn của màn đêm; mùi thức ăn từ những nhà hàng xóm; tiếng tàu hỏa chạy qua thường xuyên hơn, và bầu trời xanh thẳm chấm chi chít những ngôi sao nhỏ, tất cả ùa đến cùng một lúc. Ngoài hành lăng, bà Ginsburg bứt rứt giật chiếc cần điện thoại lên xuống liên tục.

Audubon 6879! Alo! Nhà ông bà Washeim đấy phải không? Yetta à? Ừ, Carrie đây. Khủng khiếp quá phải không cậu? Tớ sắp chết vì cái thời tiết này mất thôi. Yetta ạ, Abie nhà tớ hôm nay không được khỏe lắm; thế nên tối nay tụi tớ không lên chơi được nhé. Không — chẳng có gì ngoài trời nắng nóng cả; nhưng tớ lo lắng lắm chứ, nói thật với cậu đấy.

"Má ơi, đừng có hét vào ống nghe to thế — má hét thì cậu ấy nghe sao được."

Lúc nào cũng có chuyện rắc rối xảy ra, phải không cậu? Tớ vẫn hay bảo anh ấy thế; nhưng anh ấy y hệt như người bố quá cố của mình — cứ sợ không ai lo được việc gì ngoài bản thân anh ấy; con bé nhân viên tép riu thì cho nghỉ phép, còn bản thân thì chẳng chịu nghỉ ngơi ngày nào. Tớ lại thấy mừng vì tối nay không qua đấy; cậu lúc nào cũng bày vẽ bao nhiêu là việc. Abie bảo trời nóng quá chẳng thiết ăn uống gì cả. Tớ chuẩn bị cả thịt bò sốt cải ngựa cho bữa tối rồi đấy — lại còn nướng cả bánh táo trong cái oi bức này cho anh ấy nữa; thế mà thằng bé chẳng thèm ăn lấy một miếng! Và khi nó không ăn là tớ biết nó đang mỏi mệt chẳng lành. Ai cơ? Beulah á? Tuyệt quá nhỉ? Ừ, con gái biết nấu ăn thì lúc nào cũng tốt, cho dù sau này có dùng đến hay không. Không; tớ vừa tự tay làm sệt nước sốt bằng bột mì với cải ngựa đấy. Cậu tin không, lúc làm tớ khóc rưng rức lên được ấy chứ! Chà, Yetta, sao tớ có thể bỏ mặc thằng bé đó được chứ? Cậu tin tớ đi, trừ cái đêm anh ấy phải vào bệnh viện hội quán — không một đêm nào kể từ khi tội nghiệp ba qua đời — mà thằng bé ấy để cho tớ ở nhà lủi thủi một mình. Nó đi đâu cũng phải kéo tớ theo bằng được."

"Trời ạ, má!"

Có lúc tớ phải bảo rằng: 'Abie này, con cứ ra ngoài đi chơi với mấy cô gái như những thanh niên khác đi.' Nhưng nó cứ nghĩ nếu nó không ở nhà để chỉnh lại cửa sổ và đắp chăn đề phòng bệnh thấp khớp cho má thì là không đúng phép. Đấy; tin tớ đi, khi con cái mà đau yếu thì lo lắng ngập đầu ngập cổ ấy chứ."

"Trời ơi má ơi, con có thể đưa má lên nhà Washeim nếu má muốn đi mà."

Cậu phải nghe tiếng anh ấy càu nhàu trong kia kìa, Yetta — cứ cằn nhằn mãi vì tớ bắt nằm nghỉ đấy. Ừ, mai tớ đi cùng cậu; đúng chín giờ ngày mai tớ gặp cậu ở phố Fulton nhé. Mua ngoài này tận bốn mươi hai xu lận. Phải thế không cậu? Thế mà tớ tốn tận hai lòng trắng với một lòng đỏ trứng cho cái vỏ bánh táo nhà tớ đấy. Ừ, tớ cũng mong là thế. Không khéo tớ phải gọi bác sĩ mất thôi. Chín giờ nhé! Chào cậu nhé, Yetta.

"Má ơi, vì con mà má phải ở nhà thế này thì thật không đáng chút nào."

Bà Ginsburg sà phịch xuống chiếc ghế bập bênh đặt bên cạnh chiếc ghế dài bọc nhung thêu hoa.

"Làm chén nước dùng nhé, Abie?"

"Không ạ."

"Cứ không chịu ăn uống gì là có chuyện chẳng lành rồi."

Má không cần phải quạt cho con đâu — giờ con hết nóng rồi mà.

Bóng đêm ngấm ngầm bò vào căn phòng như một bàn tay mát lạnh áp lên vầng trán đang bốc hoả của ngày dài; vệt sáng đỏ dịch chuyển xa hơn dọc theo lò sưởi, rực rỡ tựa màu máu hắt lên chiếc bình thủy tinh màu xanh và bức ảnh chụp một cái đầu hoa râm đặt trong khung vỏ ốc. Bà Ginsburg đung đưa trên một ván sàn bị lỏng và khua chiếc quạt lá cọ về phía cái bóng đang nằm ngả ngớn của con trai cho đến khi anh có thể cảm nhận được phần viền bọc băng vải của nó.

Đúng tuần này năm năm về trước là ngày chúng ta mất đi tội nghiệp ba, Abie ạ — năm năm rồi đấy! Chúa ơi! Nghĩ lại mà xem! Đến tận lúc nhắm mắt xuôi tay ông ấy vẫn trông hệt như trong ảnh — y hệt như trong bức hình ấy.

"Vâng, thưa má."

Má cũng đâu còn lanh lẹ như xưa nữa đâu, Abie — bằng không, tin má đi, má đời nào cho con thuê người làm. Đôi khi má nghĩ, lúc căn bệnh thấp khớp hành hạ lên tới gần tim, chắc cũng chẳng còn lâu nữa là má đi theo ông ấy đâu. Tội nghiệp ba! Giá như má có thể đi cùng ông ấy! Hồi đó ông ấy lúc nào cũng ghét phải đi đâu một mình! Đến tiệm cắt tóc cũng ghét đi một mình, cho đến tận khi má phải tự tay cắt tóc cho ông ấy luôn.

"Má ơi, má chẳng có gì phải lo lắng cả."

Má lo đủ thứ chứ.

Bây giờ má có thể thảnh thơi tùy thích rồi — thậm chí con còn muốn chúng ta đổi sang một căn hộ khang trang hơn cơ. Tiệm của chúng ta là cửa hàng nhỏ tốt nhất tính từ đây cho đến tận Phố Một trăm Hai mươi lăm! Nếu tội nghiệp ba mà thấy được cảnh này bây giờ, chắc ông ấy chẳng nhận ra nổi so với năm năm về trước đâu. Tội nghiệp ba! Hồi đó ông ấy tiếc tiền, chẳng chịu đầu tư sửa sang gì cả.

Ba vẫn luôn bảo con có cái đầu kinh doanh nhạy bén mà, Abie; nhưng má thì không rành mấy cái trò hoa hòe hoa sói kiểu như thuê nhân viên. Mà con cần gì phải mua mấy cái giá trưng bày giày bằng kính mới trong khi mấy cái cũ vẫn dùng được —

"Thôi nào má, đừng có nhắc lại chuyện đó nữa."

Hồi má còn phụ dưới cửa hàng, ba hay bảo với má rằng: 'Đợi khi nào thằng Abie lớn lên xem nào, má! Nhìn đôi tai vênh ra khỏi đầu của nó kìa, má biết ngay nó có khiếu kinh doanh lớn đấy.' Thế mà ông ấy chẳng được nhờ con ở cửa hàng được là bao — một người đàn ông xứng đáng hưởng mọi điều tốt đẹp nhất trên đời! Ông ấy lại phải ra đi ngay lúc đáng lẽ cuộc sống đã bắt đầu dễ thở hơn với ông ấy.

"Đừng khóc nữa má; mọi chuyện xảy ra đều có lý do của nó cả."

Con là một đứa con ngoan, Abie ạ. Đôi khi má cứ nghĩ chính má là kẻ ngáng đường con.

"Lại nói vớ vẩn rồi!"

Bất kỳ cô tiểu thư nào lấy được con cũng đều là có phước lớn. Tin má đi, Beulah Washeim không tự dưng mà cứ hai tuần lại đòi mua một đôi giày mới đâu nhé! Mẹ nó cứ nghĩ là má không nhận ra điều đó — bà ta suốt cứ hay khoe khoang với má rằng con Beulah nhà bà ta đi giày hao thế nào và là một vị khách sòng phẳng ra sao.

Beulah Washeim á! Con còn chẳng biết nó đi giày cỡ mấy nữa là — đủ hiểu là con coi trọng Beulah Washeim đến mức nào rồi đấy.

"Đừng để má làm lỡ dở đời con, Abie. Chẳng phải má đã bảo con nhiều lần rồi sao, giờ đây khi việc làm ăn của con đã phát đạt và nợ nần đã trả sạch sẽ rồi, đừng để bà mẹ già này cản trở đường đi nước bước của con nữa."

"Cứ như là má có thể ngáng đường con không bằng!"

Có lần má bảo với tội nghiệp ba, vào đúng cái đêm chúng ta trả hết tiền mua nhà và mở rượu mừng: 'Ba nó à,' má nói, 'giờ chúng ta hết nợ nần rồi — Chúa ở trên cao hãy chứng giám! — ngoại trừ một món nợ chúng ta thiếu một cô gái nào đó khi thằng Abie lớn khôn; và món nợ đó chúng ta phải trả bằng thứ tiền không đến từ mồ hôi nước mắt hay sự chắt bóp dành dụm; chúng ta phải trả món nợ ấy bằng chính đứa con trai của mình — bằng những đồng tiền xương máu.' Tội nghiệp ba! Lúc má nói câu ấy thì ông ấy đã ngủ say mất rồi — mới uống có nửa ly rượu mà đầu óc đã lơ mơ rồi."

"Vâng, vâng, thưa má."

Một đứa con gái như Beulah Washeim thì má cũng chẳng màng lắm đâu — nào là váy lót lụa là bít tất lụa; nhưng nhà Sol Washeim đúng là có cơ ngơi kinh doanh lớn thật đấy, Abie ạ. Đâu phải tự dưng mà họ chuyển từ căn hộ bốn phòng lên hẳn căn nhà chín phòng rộng rãi thế."

"Cho dù có đổi Beulah lấy cả núi vàng thì con cũng chẳng thèm — cái cách nó cứ đưa mắt nhìn con rồi liếc qua liếc lại cứ như con là cái rạp xiếc ba lồng không bằng."

Con nói đúng — lấy vợ thì không nên chỉ vì tiền; nhưng má vẫn luôn bảo rằng yêu một người giàu cũng dễ y như yêu một người nghèo vậy thôi. Nhưng má là người cuối cùng muốn ép buộc con. Còn Hannah Rosenblatt kìa — một cô gái tuyệt vời và rất biết tiết kiệm!

Hannah Rosenblatt — một cô giáo đi dạy học, cứ nhắm vào con. Chắc con phải đi học lại để lấy bằng cấp mất thôi!

Bà Ginsburg ngồi bập bênh chiếc ghế và quạt đều đặn; đôi môi không mấy duyên dáng của bà cong lên mang theo nụ cười tinh tế của một mụdigio. Sự bình yên thanh thản trên đỉnh núi, bóng râm trong thung lũng, và tình yêu trong khu vườn cứ thế len lỏi vào giọng điệu của bà.

Má chỉ muốn con biết rằng má không hề cản trở đường đi của con đâu, Abie. Con không còn là trẻ con nữa; nhưng khi má còn ở đây thì con muốn có một mái nhà ấm cúng đến mức nào mà chẳng được — phải không nào?

"Chắc chắn rồi ạ!"

Vợ thì con kiếm lúc nào chẳng được — phải không? Con gái thời nay đâu còn được như ngày xưa nữa đâu. Má rất muốn thấy một cô gái ngày nay làm được cho ba những điều mà má từng làm — cách mà má vừa lo được cửa hàng vừa xoay sở cả nhà bếp; thời đó tụi má làm gì có mấy cô nhân viên diện giày sa-tanh! Con gái thời nay khác xưa nhiều lắm; vào thời của má, những cô gái làm thuê chẳng có thì giờ đâu mà xức nước hoa thơm phức rồi —

"Đâu phải cô gái nào cũng giống nhau đâu má — giày sa-tanh bây giờ có đắt đỏ gì hơn giày da đâu cơ chứ. Tiệm chúng ta có mẫu giày búp bê cao gót sa-tanh giá một đồng chín mươi tám xu, má không tin nổi đâu — bán chạy như tôm tươi ấy chứ! Đâu phải cô gái nào cũng giống nhau đâu má."

Con có ý gì hả Abie?

Ông Ginsburg xoay người trên chiếc ghế dài sao cho khuôn mặt áp sát vào bức tường, và giọng nói gần như lọt thỏm vào phần khuỷu tay đang gập lại.

Thì, thỉnh thoảng con sẽ bắt gặp một cô gái không — không giống như những người khác. Chà, lẽ ra phải có những cô gái không giống với phần còn lại chứ, đúng không ạ?

Nhịp quạt và nhịp ghế bập bênh của bà Ginsburg chậm lại đôi chút; một khoảnh khắc kỳ lạ bao trùm căn phòng nhỏ; một sự tĩnh lặng kích thích thần kinh trong khoảnh khắc đầy ám ảnh ấy có thể kéo tâm trí quay ngược lại qua cả một cõi vĩnh hằng — một sự tĩnh lặng lạnh buốt mồ hôi, tựa như khoảnh khắc một vị bác sĩ rút ống nghe ra khỏi lồng ngực bên trái của bệnh nhân và nhìn anh ta với một lớp sương mù thương cảm phủ mờ đôi mắt.

Con có ý gì, Abie? Nói cho má nghe con có ý gì nào. Má đâu phải là kẻ cản đường con. Lời bà Ginsburg nghẹn lại trong cổ họng.

Con biết lúc nào mình cũng có một mái nhà ấm áp bên má mà. Con biết, dù có chuyện gì xảy ra đi nữa, con vẫn luôn phải đắp chăn cho má vào ban đêm và cài lại cửa sổ cho má. Con biết ở bên con lúc nào má cũng có được mái nhà tốt nhất mà con có thể mang lại. Có đúng thế không ạ?

Bàn tay ông rụt rè chìa ra và khẽ đặt lên — nhẹ nhàng vô cùng — đầu gối của mẹ.

Abie, trước đây con chưa bao giờ ăn nói thế này — má sẽ không cản đường con đâu, Abie. Nếu con đã quyết định, Beulah Washeim hay Hannah Rosenblatt, ai cũng sẽ là —

"Trời ơi má, có phải họ đâu."

Bàn tay bà Ginsburg siết chặt lấy tay con trai; một đoàn tàu lao vút qua tạo nên một luồng gió ấm thổi phần phật trong phòng.

Ai — thế hả Abie? Đừng sợ, cứ nói cho má nghe nào.

"Thì có ai đâu má! Chẳng lẽ một thằng đàn ông không được phép nói linh tinh à? Chẳng phải má khơi màu trước còn gì? Con chỉ nói vu vơ theo má thôi mà."

Nó lại làm má sợ thót tim rồi đây này! Cái thằng bé này chẳng màng gì đến mẹ già cả! Abie, uống chút nước dùng đi con — con không bị sốt chứ Abie — đầu con lạnh ngắt như đá kìa.

"Má vẫn chưa ăn tối mà."

Má uống cà phê lúc năm giờ rồi; còn bản thân má thì chẳng bao giờ phải lo nghĩ gì. Má mừng vì con cảm thấy khỏe khoắn. Tám giờ rồi đấy Abie — má đi ngủ đây. Ngày mai má đi chợ cùng Yetta.

"Trời đất ơi má, sao má cứ phải —"

Má có kiêu kỳ gì đâu — má có cái thói kiêu kỳ đài các ấy đâu cơ chứ. Sao má phải trả tận bốn mươi hai xu cho vốc trứng trên này trong khi có thể mua với giá ba mươi tám xu ở dưới kia chứ?

Cẩn thận đấy má; đừng có vấp phải ghế — má có cần bật đèn không?

Không cần. Viết cho má một mẩu giấy nhắn người giao sữa đi Abie, trước khi con đi ngủ, rồi để nó ra ngoài cùng mấy cái vỏ chai — má muốn lấy nửa pint kem đặc. Ngày mai má làm món khoai tây nghiền sốt kem cho con ăn tối. Má để chiếc áo sơ mi xanh trên giường con rồi đấy, Abie — đừng có nằm đè lên nó nhé. Đó là lần cuối cùng má ủi đấy; nhưng con cứ mặc tạm lần nữa đi, rồi sau đó má đem cắt ra làm giẻ lau bụi. Má ủi mềm mại đúng theo ý con thích rồi đấy.

"Vâng, thưa má."

Nhớ trùm khăn lên lồng chú chim hoàng yến nữa đấy, Abie. Cái đêm con đi vắng ở hội quán, nó cứ ríu rít mãi, y như thể con bị lạc mất còn nó thì đang khóc vì nó và má đều cảm thấy cô đơn vậy.

"Vâng, thưa má. Đợi con bật đèn phòng cho má đã — không khéo má vấp ngã bây giờ."

Trời nóng thế này bật đèn làm gì; má nhìn nhờ ánh đèn bếp nhà Maginty hắt qua khe thông gió là thấy đường rồi. Không hiểu giờ này mụ ta còn cúi gằm làm gì trong bếp nữa — đúng là cái thói nội trợ lôi thôi! Hôm qua chính mắt má thấy mụ ta giũ khăn trải bàn ngoài cửa sổ mà thủng một lỗ to bằng cả bàn tay. Lẽ ra mụ ta phải biết má nghĩ thế nào về cái thói ăn ở ấy chứ.

Bà Ginsburg di chuyển trong bóng tối, cẩn thận tránh né những món đồ đạc mờ ảo. Từ chỗ nằm trên chiếc ghế dài, con trai có thể nghe tiếng bà loay hoay trong căn phòng nhỏ xíu sát nhà bếp. Tiếng một chiếc giày rơi xuống, và sau một khoảng lặng vừa ý, lại đến chiếc thứ hai; tiếng bước chân trần lộp cộp trên sàn nhà; tiếng chiếc bình sứ va chạm vào chậu rửa; tiếng cánh cửa tủ kéo rít lên; tiếng lò xo giường xoắn kêu cót két dưới sức nặng đè xuống.

"Abie, má sẵn sàng rồi."

Khi ông Ginsburg mò mẫm bước vào phòng mẹ, bà đã nằm trên giường trong tư thế ngủ tự nhiên, nhưng vệt sáng vàng vọt hắt ra từ giếng trời rọi thẳng lên đôi mắt đang mở tráo tráo và những sợi tóc xám xịt xõa trên gối trông hệt như một thứ hào quang bệnh tật.

"Ngủ ngon nhé, Abie. Con là một đứa con ngoan, Abie."

"Ngủ ngon, thưa má. Đắp mỗi ga giường thì không đủ đâu — má phải đắp cả chiếc chăn bông xanh trắng này nữa cơ."

Đừng mà Abie — con muốn làm má ngạt thở chết à? Má chịu không nổi đâu. Bỏ cái chăn ra mau.

Bệnh thấp khớp của má đấy, má biết mà — rồi má sẽ thấy ban đêm trời dịu mát đến thế nào.

Chà Abie, cứ mở toang cái cửa sổ ra xem nào. Nóng thế này mà thằng bé cứ bắt má đóng kín mít như —

Khi rèm cửa bằng ren bay phần phật tức là có gió lùa đấy má ạ — chỉ mở hé nửa phần thôi, chứ không được mở toang. Không có má chăm sóc thì má lại tha hồ mà đau nhức khớp xương — cứ như việc ngủ ở nơi gió lùa đủ sức thổi tung cả rèm cửa sổ vào trong là không nguy hiểm cho sức khỏe của má vậy.

Abie, nếu con cảm thấy không khỏe, chỉ hai phút nữa là má có thể dậy hâm nồi nước dùng ngay nếu —

Con khỏe tuyệt mà, má. Nào, để con dịch cái ghế này ra để ánh đèn nhà Maginty không chiếu thẳng vào mắt má nữa.

Không hiểu giờ này mụ ta còn cúi gằm làm gì trong bếp nữa cơ chứ. Ngủ ngon nhé Abie. Trong bóng tối trông con giống hệt như tội nghiệp ba. Hồi xưa ban đêm ông ấy cứ hay quanh quẩn trong phòng chăm sóc cho má y như con vậy — tội nghiệp ba phải không Abie? Tội nghiệp ba nhỉ?

"Ngủ ngon, thưa má."

Ông Ginsburg cúi người đặt một nụ hôn nhẹ nhàng lên trán mẹ.

Con vừa bảo viết nhắn người giao sữa lấy kem đặc phải không?

Vâng — và Abie, đừng quên trùm khăn cho con chim đấy nhé.

Vâng ạ. Đây, con để hé cửa nửa chừng nhé má. Ngủ ngon ạ.

"Abie! Abie!"

"Dạ?"

Ối giời, chẳng có gì đâu Abie — thôi ngủ đi con.

Con đứng ngay đây mà má. Má có cần con làm gì không?

Không cần đâu. Ngủ ngon nhé Abie.

"Ngủ ngon, thưa má."

Vào lúc tám giờ mười lăm phút sáng thứ Hai, cô Ruby Cohn bước vào cửa hàng giày Ginsburg & Son hệt như một làn hương nước hoa trị giá ba mươi mươi chín xu một ounce xịt ra từ chiếc bình phun áp suất mạnh. Con đường vẫn còn vương vấn nồng nàn hương hoa mây đầy một giây sau khi đôi giày cao gót nhỏ nhắn của cô vừa bước qua lớp nhựa đường mềm mại.

Ngay từ luồng hương đầu tiên, ông Ginsburg vội rụt nửa thân trên ra khỏi chiếc thùng đựng giày búp bê buộc dây mười lỗ mà ông đang khui mở, và mỉm cười rạng rỡ như thể nữ thần Bình minh, mùa xuân, cùng tất cả những thiếu nữ xuân thì mà Guido Reni và Botticelli từng yêu mến phác họa bỗng chốc nhảy múa bước vào cửa tiệm của ông.

"Nào nào, cô Ruby, cô đã về đấy ư?"

Cô Cohn uyển chuyển lắc lư bước về phía cuối cửa hàng, chiếc lông đuôi chim két trên mũ ngoắt một góc nhọn hoắt, chiếc túi xách bằng da bóng đung đưa theo sợi dây dài đeo ở cổ tay, và một nụ cười rực rỡ sắc cầu vồng như ánh nắng phản chiếu trên giọt nước đọng đung đưa quanh khóe môi. Cô đưa tay che miệng điệu đà như muốn kìm nụ cười lại.

"Đừng nói với ai nhé ông Ginsburg, tôi thì thầm cái này cho nghe này. Nghe nhé! Tôi chưa về đâu; tôi đang đứng bắn vịt sứ trên kệ ở một tiệm bán đồ sứ đấy."

À, cô lại đùa cợt nữa rồi phải không nào? Cô Ruby — tin tôi đi — tôi nhớ cô lắm đấy. Chắc cô đã có một kỳ nghỉ tuyệt vời ở nông trại chứ!

Ông Ginsburg rụt rè bắt tay cô, gương mặt bỗng chốc đỏ bừng lên ngượng ngùng, cứ như thể những ngón tay của cô mang thứ bụi linh thiêng từ đôi cánh bươm bướm mà ông sợ sẽ làm phai mất.

Này ông Ginsburg, lẽ ra ông phải thấy tôi mới đúng! Nghĩ đến chuyện cầm cây đón giày trong khi cả chiều hôm qua nằm bẹp dí dưới gốc cây sồi già sát bên con suối phát ra âm thanh tí tách hệt như tiếng gảy đàn trên những chiếc ly thủy tinh, thì tôi thề là tôi chẳng muốn kể cho ông nghe đâu. Này, ông đang khui mấy đôi giày buộc dây mười lỗ đó phải không? Tốt quá! Đã đến lúc chuẩn bị hàng cho mùa khai trường rồi đấy.

Cô Cohn rút hai chiếc ghim cài mũ siêu dài có đính ngọc bích màu saphia ra khỏi chiếc mũ siêu nhỏ của mình, cởi chiếc áo khoác lụa mùa hè màu vàng nâu, vuốt ve lớp diềm bèo trắng tinh khôi ở cổ áo, luồn những ngón tay qua mái tóc bùng cháy rực lửa rồi quay người lại phía ông Ginsburg. Làn da cô trắng mịn như kem đặc và điểm xuyết những vết tàn nhang màu nâu nhạt bản to, càng làm nổi bật thêm vẻ mịn màng của làn da ấy hệt như miếng dán đen đính bên má người đẹp khiến nét trắng ngọc ngà càng thêm phần kiều diễm.

"Thế nào, việc buôn bán ra sao rồi? Tôi trở về mà cảm thấy có thể bán được cả giày đi mưa cho một nàng tiên cá ấy chứ."

Trông cô rạng rỡ thật đấy, cô Ruby ạ. Chẳng ai có thể rạng ngời hơn cô được nữa. Tin tôi đi, tôi nhớ cô lắm đấy! Hôm nay trời mát mẻ; nhưng cách đây hai hôm thì chắc cô cũng biết là tôi mệt lả thế nào khi phải đóng cửa trước sáu giờ rồi đấy.

"Sao mà cưỡng lại được chứ? Thế mà tôi lại cứ nằm dài trên bãi cỏ, bị kiến bò đầy ống tay áo với cổ áo rồi cứ ao ước được mặc chiếc áo khoác lông hải ly — vì trời lạnh quá cơ mà. Tôi thấy tiệm Herschey bày giày cao cổ vải nhung ở tủ kính rồi đấy. Hay là chúng ta cũng tung ra mấy đôi bít tất mũi da bóng xem sao nhỉ? Này, ngồi trên tàu lúc về nhà tôi nảy ra một ý tưởng tuyệt vời cho tủ trưng bày đấy — nhìn những cánh đồng lúa mì làm tôi nghĩ ra đấy."

Cô nghĩ thế nào về chuyện đó chứ? Cánh đồng lúa mì lại làm cô ấy liên tưởng đến tủ trưng bày giày — nhanh trí hệt như một chiếc roi da vậy — sắc sảo thật đấy!

Đây là mùa sắc vàng đấy ông Ginsburg ạ; chúng ta có thể tận dụng mấy cái giá trưng bày bằng gỗ sồi cũ và làm một tủ kính trưng bày giày học sinh tông màu da bò đủ sức biến mọi mặt tiền kính cường lực từ đây cho đến Phố Một trăm Hai mươi lăm trông chẳng khác nào một góc trưng bày hơi cũ kỹ ở Đại lộ Sáu.

Tuyệt vời! Cô có thể trang trí tủ kính theo bất cứ kiểu nào cô thích, cô Ruby ạ — bất cứ cái gì mà — mà cô thích. Sau một mùa hè như thế này, chúng ta hoàn toàn có thể sắm một tủ kính mùa thu hoành tráng tùy ý. Tôi thấy tiệm Bụi Chăm Chỉ cắm mấy bông hoa anh túc bằng giấy đỏ trong tủ kính của họ rồi — đại loại thế, có lẽ kèm theo —

Dẹp ngay mấy bông hoa giấy đó đi! Tôi lấy được ý tưởng lụa tơ tằm từ một cậu nhân viên tiếp thị nhỏ gặp ở trên quê — một anh chàng dễ thương hết sỏi! Không biết ông có biết cậu ấy không nhỉ? Simon Leavitt; cậu ấy bảo từng bán hàng cho ông đấy. Simon Leavitt. Biết không ông?

"Không."

Một chàng trai dễ thương lắm đấy!

Sự im lặng bao trùm.

Tôi nhớ cô nhiều lắm đấy, cô Ruby ạ. Khi ngày thứ Bảy đến, tôi nói với má rằng: 'Sao mà nhớ con bé đó thế! Nó mới về làm với chúng ta có một tháng, thế mà sao nhớ nó thế không biết!' Ơ — à này, cô Ruby!

Cô Cohn chỉnh lại đôi tay áo bằng giấy lụa mỏng manh và vuốt phẳng phần hông màu da bò nhẵn nhụi của mình như thể muốn xóa sạch chúng đi hoàn toàn; rồi cô ngước nhìn ông đầy vẻ tinh tế, và trong khoảnh khắc ấy, vầng hào quang hồng rực trên mái tóc cùng nhịp thở phập phồng nơi bộ ngực hơi cao vượt mức của cô mang lại cho cô vẻ đẹp thể xác tựa như hiện thân của nữ thần Hoa cỏ Flora.

"Cứ như là ông có thì giờ để mà nhớ tới tôi ấy nhỉ! Tôi dám cá là con nhỏ nhà Washeim ghé đến suốt để mua —"

Thôi nào cô Ruby, cô —

"Suỵt! Có khách kìa. Chị thu ngân ở cửa hàng tạp hóa Truman đấy. Ông khui nốt cái thùng hàng đó đi, ông Ginsburg. Để tôi ra tiếp khách. Tôi dám cá là cô ta muốn mua giày khiêu vũ tango đấy."

Cô Cohn bay vút ra phía trước cửa hàng nhanh hết mức có thể với chiếc váy chật chội bó sát, còn ông Ginsburg thì chúi đầu sâu vào tận đáy chiếc thùng gỗ. Nhưng trong khứu giác, trong từng nếp áo, và trong tận sâu thẳm cõi lòng ông vẫn vương vấn nồng nàn hương hoa mây; và giữa ảo ảnh của mái tóc màu lửa cháy cùng làn da trắng mịn như kem, cùng hương thơm từ chính những xúc cảm của bản thân, ông cúi gập người say sưa bên thùng hàng đến mức máu dường như dồn cả lên thái dương theo lực mao dẫn; và khi ông loạng choạng đứng thẳng người lên, những đốm đen lớn đang nhảy múa tinh nghịch trước đôi mắt ông.

"Ông Ginsburg! Ơi ông Ginsburg!"

"Dạ, cô Ruby."

Từ bậc thang cao nhất của chiếc thang, song song với hàng trên cùng của dãy hộp giày áp tường, cô Cohn đang thăng bằng như một chú chim ruồi.

"Này, chúng ta còn đôi giày cao gót Pháp nào mã 4567 đính hoa hồng bằng vải voan nữa không nhỉ?"

"Còn đấy, cô Ruby — ngay chỗ dưới mấy hộp mã 5678 ấy."

"Chắc chắn rồi. Khỏi cần bước ra đâu; tôi tự tìm được — ừ, đây rồi."

Từ độ cao đó, cô mỉm cười nhìn xuống ông, đẩy chiếc thang dịch sang trái theo đường ray, kẹp hộp giày vào nách rồi vội vã trượt xuống, chiếc đón giày kêu lanh canh đung đưa theo chiếc ruy băng màu hồng thắt ở eo. Ông Ginsburg lại cặm cụi cúi đầu làm việc.

"Ông Ginsburg!"

"Dạ, cô Ruby."

Chờ một chút nhé — có một vị quý bà ở đây muốn mua giày thấp cổ, mà tôi đang bận tiếp khách rồi. Ra ngoài này đi — lối này thưa bà. Sẽ có người ra phục vụ bà ngay đây ạ.

Ông Ginsburg vỗ tay phủi sạch bụi bám, luồn tay vào chiếc áo khoác vải alpaca không lót, vuốt mái tóc mượt như nhung bằng lòng bàn tay và bước nhanh ra phía trước cửa hàng. Giọng nói của ông được bôi trơn bằng thứ dầu ngọt ngào của lòng nhiệt thành sẵn sàng phục vụ.

Tôi có thể giúp gì cho bà đây thưa quý bà? Giày thấp cổ dành cho bà ạ?

Ông dang chân ngồi lên chiếc ghế đẩu và nâng bàn chân khách trong lòng bàn tay. Ngay bên cạnh, trên một chiếc ghế đẩu tương tự giúp đầu họ ngang bằng nhau, cô Ruby đang dịu dàng vuốt ve mu bàn chân vị khách của mình.

Trông tuyệt lắm phải không ông Ginsburg, với cái nông hoa hồng xinh xắn này này? Tôi vừa bảo với cô ấy rằng nếu tôi có được mu bàn chân như thế này thì tôi sẽ chẳng bao giờ đi loại giày nào khác ngoài giày khiêu vũ của tiệm chúng ta cả.

Đúng là tuyệt thật đấy, ông Ginsburg phụ họa, ghé mắt nhìn vào lớp lót bên trong chiếc giày vừa cởi ra để xem cỡ giày.

Nhịp sống trong ngày bỗng trở nên hối hả hơn; những chiếc ghế dài màu vàng với quạt trần quay vù vù bên trên đã chật ních những tốp khách hàng đang dậm chân xuống sàn với những lớp đế giày sáng bóng chưa từng qua sử dụng, cúi gập người để thử độ ôm ở mũi và mu bàn chân, rồi bước đi trên dải nỉ màu xanh hẹp ngủn như thể đang đi trên đôi chân bằng đất sét sợ rằng sẽ vỡ tan tảng.

Buổi trưa rồi buổi chiều lần lượt trôi qua. Cô Cohn leo lên trèo xuống chiếc thang với sự linh hoạt của một món đồ chơi dây cót bày bán ở phố, những đôi giày kẹp dưới mỗi nách, và một cây bút chì cắm chếch một góc hiểm hóc trên búi tóc.

Chúng ta còn đôi gót bẹt nào mã 543 nữa không hả ông Ginsburg?

Còn đấy, cô Ruby — ngay phía sau lưng cô kìa.

Này, ai nhìn vào chắc cũng nghĩ tôi dùng mắt để làm cảnh chứ chẳng phải để nhìn ấy nhỉ? Ra tiếp vị khách tiếp theo đi ông Ginsburg. Chị ấy muốn mua giày búp bê da lộn màu trắng.

"Dạ vâng."

Vâng thưa bà; chúng tôi bán rất chạy loại màu nâu mộc này đấy ạ. Đó là kiểu giày mang lại sự hài lòng tuyệt đối mỗi lần sử dụng. Ông Ginsburg lúc nào cũng phải đặt thêm hàng đấy. Bản thân tôi cũng đã đi một đôi suốt hai năm trời. Loại này không bao giờ biết mòn là gì đâu. Tiệm chúng tôi cũng có bán sẵn loại dung dịch chuyên dụng để giữ cho giày luôn như mới — chỉ cần chà bằng khăn nỉ thôi — mười lăm xu một chai. Chờ tôi một chút nhé thưa bà; tôi sẽ sang ngay khi làm xong việc ở đây. Ông Ginsburg, cởi giày ra cho vị phu nhân này rồi giới thiệu cho bà ấy xem đôi giày chun hai bên giá một đồng chín mươi tám xu trong lúc tôi làm nốt cho vị khách này nhé. Vâng, thưa bà, năm giờ là bà có thể lấy được ạ. Tên gì ạ? Hornschein, số nhà 3456 Đại lộ Tám ạ? Thối lại một đồng tám mươi xu từ tờ hai đồng ạ. Xin cảm ơn! Hẹn gặp lại quý khách nhé. Nào thưa bà, tôi có thể giúp gì cho bà đây? Vâng, chúng tôi có giày moca cho trẻ sơ sinh một tuổi — sáu mươi xu, đi êm ái và tuyệt vời cho đôi chân nhỏ xíu của chúng. Chờ chút; để tôi xem nào. Ông Ginsburg, chúng ta còn đôi giày sơ sinh mã 672 màu hồng không nhỉ?

Chắc chắn là còn rồi. Chờ đã cô Ruby — để tôi trèo lên lấy cho. Đằng nào tôi cũng phải lên lầu mà.

Thôi ông đang bận tiếp khách của ông kìa. Đừng có phiền phức làm gì.

Có gì mà phiền nếu là vì cô chứ, cô Ruby. Tiện thể lấy luôn mấy đôi giày đính tua rua cho chị ấy xem nhé.

Ôi ông Ginsburg, anh cứ khéo đùa dai thế đấy! Vâng thưa bà; loại đính tua rua là tám mươi xu ạ. Trông chúng đáng yêu làm sao phải không thưa bà?

Vào lúc sáu giờ, một loạt tiếng còi vang lên chào mừng buổi chiều tà — những âm thanh chói lọi xé vút lên như pháo hoa vụt bay; những tiếng còi nữ cao với chất giọng đanh thép đùa giỡn với nốt cao nhất hệt như một nữ danh ca opera. Những chiếc ghế dài bằng gỗ sồi trống hoác, ông Ginsburg với tấm bạt che nắng phía trước và đá văng cục gạch bọc thảm ra khỏi cửa để nó khép lại thật êm ái; rồi dùng chiếc khăn tay ẩm thấm nhẹ lên cổ tay và phần cổ áo.

Đây là khoảng thời gian dễ thở đầu tiên chúng ta có được trong ngày hôm nay đấy nhỉ, cô Ruby?

Cô Cohn ngả phịch xuống chiếc ghế dài và thở dốc; mái tóc bết mồ hôi dính sát vào vầng trán; những lớp bèo nhún ở cổ rũ rượi như cổ áo của một chú hề Pierette vào sáng ngày hôm sau của buổi dạ hội hóa trang.

Cứ lo bò trắng răng đi ông Ginsburg! Với tình hình kinh doanh thế này thì vào thời điểm này năm sau ông sẽ có tận hai nhân viên và tha hồ có thời gian thở thoải mái hơn là có hơi thở đấy.

Ông Ginsburg cẩn thận ngồi xuống ngay cạnh cô với một khoảng cách vừa đủ rộng để nếu có một vị khách mua giày cỡ 7-E chen vào giữa cũng vừa khít.

Tôi đãầy dựng được một cơ ngơi làm ăn khá khẩm ở đây đấy, cô Ruby ạ. Điểm yếu của tội nghiệp ba là ông ấy sợ tiêu tiền và sợ cả những cái mới mẻ. Tôi không tài nào dạy cho ông ấy hiểu rằng một tủ kính trưng bày đầy giày búp bê sa-tanh sẽ giúp kích thích doanh số bán giày đi mưa thế nào đâu. Mấy đôi giày một đồng chín mươi tám xu trông rất hợp với chân cô đấy, cô Ruby ạ; cô chính là tấm biển quảng cáo tuyệt vời cho cửa hàng còn gì — phải thế không?

Buồn cười thật đấy, không hiểu sao mấy đôi giày búp bê ấy lại hút khách thế cơ chứ! Anh Leavitt cũng mê mẩn chúng lắm đấy; nhưng mà này, tôi dám cá là nếu má anh mà thấy mấy đôi giày sa-tanh này thì chẳng biết bà ấy sẽ nghĩ gì đâu. Hôm trước ngày tôi đi nghỉ phép, lúc bà ấy xuống tiệm ngắm nghía chúng lâu đến mức tôi phát hoảng vấp ngã dúi dụi vào mấy cái khe nứt trên ván sàn luôn ấy chứ. Mà này, có vẻ như bà ấy vẫn rất bực mình về mấy cái kệ kính mới đúng không? Tôi cứ có cảm giác như đó là lỗi tại tôi vậy; nhưng tôi vẫn một mực ủng hộ chúng vì —

Má tôi thuộc tuýp người cổ điển mà, cô Ruby ạ — bà và tội nghiệp ba thích lối làm việc truyền thống. Má cũng có tuổi rồi cô Ruby ạ, nhưng bà là người sống có tình có nghĩa. Bà là một người mẹ tuyệt vời — một người mẹ tuyệt vời.

Bà đúng là một người phụ nữ tuyệt vời thật — ngày nào cũng bưng bát súp sang cho cụ già Levinsky, đủ thứ việc hết.

Bà ấy còn tuyệt vời hơn những gì cô biết đấy, cô Ruby ạ — có những chuyện nhỏ nhặt mà người phụ nữ ấy làm mà tôi có thể kể cho cô nghe — những ngày mà gia đình tôi còn chẳng khá giả bằng bây giờ cơ.

Cô Ruby hạ thấp mí mắt cho đến khi đôi mắt cô mềm mại tựa như lớp vải nhung ẩn sau tấm rèm mi; giọng nói của cô chìm vào trong cổ họng như thể cũng được lót bởi lớp nhung êm ái ấy.

Tôi có mẹ được đúng hai ngày — giống như tôi từng kể với anh Leavitt dạo ở trên quê ấy — tụi tôi hôm đó đang nói chuyện linh tinh đủ thứ chuyện. Tôi bảo với anh ấy rằng, mẹ tôi vừa nhìn thấy tôi là bỏ đi thẳng — nằm xuống rồi chết toi luôn lúc tôi mới sinh được hai ngày. Chắc lúc ấy tôi trông phải đáng sợ lắm mới làm cho ai nấy khiếp vía như thế chứ. Cứ cho tôi một đứa trẻ sơ sinh tóc đỏ để nhìn cho khiếp đảm còn hơn là nhìn thấy con giun hồng mắc trên lưỡi câu cá! Này, ông mà thấy anh Leavitt câu cá thì phải biết! Một ngày anh ấy câu được tận sáu con cá vược — tôi ngồi ngay cạnh ngắm anh ấy câu đấy; tối hôm đó tụi tôi còn đem chiên ăn bữa tối nữa cơ. Anh ấy đúng là một gã —

Chắc hẳn cô sẽ là niềm hạnh phúc lớn lao cho mẹ cô đấy, cô Ruby ạ! Tôi chỉ ước gì mẹ tôi sinh được một người con gái tuyệt vời như cô.

Đó cũng chính là điều mà anh Leavitt hay bảo với tôi đấy; nhưng mà trời ạ! Anh ấy khéo đùa lắm cơ! Tôi — tôi đáng lẽ phải có một người mẹ chứ! Đôi khi tôi — đôi khi vào ban đêm khi tôi không sao chợp mắt được — ban ngày thì bận rộn chẳng kịp nghĩ ngợi gì — nhưng thỉnh thoảng vào ban đêm tôi — tôi chẳng còn bận tâm đến chuyện gì trên đời nữa. Với một đứa con gái như tôi, đến cả mặt mũi cha mẹ ra sao còn không biết, thì việc giữ cho cuộc sống của mình không bị chìm nổi đôi khi chẳng dễ dàng gì đâu.

Tội nghiệp cô bé!

Kể từ ngày rời khỏi Viện mồ côi đến nay, tôi cứ phải luồn lách qua khắp thành phố và nhảy cóc qua những vũng bùn lầy hệt như một quý bà đang cố gắng băng qua Đại lộ Sáu lúc đang thi công dở dang vậy. Tôi — ôi, sao mà tôi ngốc nghếch thế nhỉ? Lại đi trút hết chuyện buồn phiền của mình cho ông nghe! Này, tôi có một câu đố hay lắm nhé! Tôi kể không hay bằng anh Leavitt — bằng anh Simon được đâu; nhưng mà —

Lại cứ anh Leavitt suốt, rồi bây giờ lại đến anh Simon nữa — gã đàn ông đó đã ghi điểm trong lòng cô dữ dội lắm nhỉ — phải không nào?

Ghi điểm á! Chẳng lẽ một đứa con gái không được phép có bạn là nam giới à? Thế ông thì sao, ông có bạn là nữ giới không — một người bạn như cô Washeim chẳng hạn, người mà cứ ba bữa lại ghé vào tiệm mua giày một lần —

Ruby, tôi có muốn cô ấy ghé qua đây đâu nào?

Thế tôi đi về quê gặp anh Leavitt thì tôi có muốn thế đâu cơ chứ?

"Ruby!"

Ông Ginsburg dịch người dọc theo chiếc ghế dài cho đến khi một vị khách mua giày nữ cỡ AA khó lòng mà chen nổi vào giữa nữa, rồi ông ngắm nhìn cô đắm đuối hệt như cách nhà điêu khắc Phidias thời cổ đại từng ngắm nhìn nữ thần Athene của mình vậy.

Ruby — tôi không thể kìm nén được nữa rồi — từ khi cô đi nghỉ mát, cảm xúc đó cứ cuộn trào trong lòng tôi mãi, nhưng tôi không hiểu nó là gì cho đến khi cô quay trở lại cửa hàng vào sáng nay. Ban đầu tôi cứ nghĩ mình đổ bệnh vì trời nắng nóng; nhưng giờ thì tôi biết rõ đó chính là vì cô —

Cái gì — ông đang nói cái gì thế —

Tôi — tôi ngỏ lời cầu hôn cô nhé, Ruby. Tôi có tình cảm với cô sâu sắc chưa từng thấy ở bất kỳ cô gái nào khác! Tôi chỉ mong sao má có được một người con gái ngoan ngoãn như cô để gánh vác bớt nhọc nhằn cho bà. Tôi không biết cách ăn nói ngọt ngào, Ruby ạ; tôi nói năng không được khéo léo cho lắm, nhưng — một cô gái lấy tôi chắc chắn sẽ chẳng thiệt thòi đi đâu đâu — phải không Ruby?

Những ngón tay cô Cohn siết chặt lấy chiếc móc cài giày ở ngang lưng đến mức các khớp xương trắng bệch nổi bật hẳn lên trên làn da trắng ngót của cô.

Ôi ông Ginsburg! Mẹ anh sẽ nói gì đây? Một thanh niên trẻ tuổi như anh, lại có cơ ngơi kinh doanh to tát thế này — anh hoàn toàn có thể tự do lựa chọn bất kỳ ai theo ý mình. Ước gì anh cũng là một tay nhân viên tiếp thị như anh Simon; đằng này —

Một lọn tóc của cô Cohn, ấm áp tựa ánh hoàng hôn, khẽ khàng chạm sát vào đôi môi ông Ginsburg; ông quờ quạng tìm bàn tay cô bởi vì làn sương mờ của cảm xúc đang phủ kín đôi mắt.

Ruby, tôi xin cầu hôn cô; điều đó — điều duy nhất tôi mong muốn là má sẽ mãi được sống sung sướng cùng tôi như hiện tại. Má đã có tuổi rồi Ruby ạ, và tôi vẫn luôn tự nhủ chiều chuộng bà một chút thì có sao đâu chứ? Khi bà không muốn chuyển đến một căn hộ có sảnh lát đá hoa cương cùng bồn rửa bát lắp âm tường, tôi liền bảo: Thưa má, tùy ý má ạ; chúng ta cứ ở lại trên cửa hàng này. Khi bà không thích việc tôi lắp điện thoại, tôi bảo với bà rằng tôi có người quen trong ngành lắp hộ miễn phí chẳng mất xu nào. Cô có thể đối xử với bà hiếu thảo hệt như một người con gái đẻ — phải không Ruby?

Bà ấy là một người phụ nữ tuyệt vời, Abie ạ; bà —

"Ruby!"

"Ôi! Ôi trời!"

Giữa không gian tĩnh lặng buổi chiều tà của tiệm giày, bao trùm trong sắc tím hoa cà mờ ảo của hoàng hôn, và dòng người qua lại hối hả ngoài cửa kính chẳng mẩu bận tâm đến tình yêu hay sự sống, ông Ginsburg cúi người ôm trọn cô Cohn vào lòng, vén những lọn tóc lòa xòa trên trán cô và trao ba nụ hôn — một nụ hôn lên mỗi mí mắt đang khép hờ, và một nụ hôn lên làn môi đang chúm chím hình nụ hồng.

Abie, anh — anh không được làm thế! Chúng ta đang ở trong cửa hàng đấy!

Cần gì phải lo chứ!

Lỡ người ta thấy — người ta sẽ nói gì cơ chứ?

Họ nói gì thì mặc thây họ chứ! ông Ginsburg thốt lên đầy bất cần. Chẳng lẽ tôi không đang sở hữu một viên hồng ngọc quý giá hơn cả những thứ bày trong tiệm kim hoàn sang trọng nhất hay sao?

Cô Cohn tựa má mình khỏi lớp vải thô ráp trên tay áo ông Ginsburg.

Mẹ anh mà biết chuyện này thì không biết sẽ nói gì nữa đây! Một người như anh lẽ ra có thể cưới được Beulah Washeim, Birdie Harburger, hay bất kỳ cô tiểu thư danh giá nào là mối bắt bớ ngon lành — còn tôi thì chẳng đem lại cho anh được chút của cải gì cả, Abie ạ.

Chúng ta sẽ mang lại những điều tuyệt vời nhất cho má, Ruby — đó là tất cả những gì anh muốn em đem đến. Bà ấy sẽ được hưởng cuộc sống sung sướng chưa từng có trong đời. Em sẽ là một người con hiếu thảo với má chứ — phải không Ruby?

Vâng, Abe ạ. Nếu chúng ta chuyển sang một căn hộ lớn hơn, má sẽ có một căn phòng hướng ra ngoài, và em có thể gánh vác toàn bộ công việc nội trợ thay bà. Món salad hạt dẻ em làm thì anh chưa từng được nếm ở đâu ngon bằng đâu — y như món họ phục vụ ở mấy nhà hàng sang trọng nhất ấy chứ! Em xin được công thức đó từ chỗ bà chủ nhà trọ đấy. Nếu chúng ta thuê một căn hộ rộng hơn —

Má muốn thế nào thì chúng ta làm thế ấy — thế nào hả em? Bà đã quen sống theo ý mình rồi nên anh vẫn luôn tự nhủ, chiều theo ý bà thì có mất mát gì đâu cơ chứ? Hồi tội nghiệp ba còn sống, bà —

Abe, có tiếng má đang gọi anh xuống cầu thang sau kìa — anh phải lên lầu ăn tối đi thôi. Em cũng phải về đây; bà chủ nhà của em sẽ nổi giận nếu em về muộn mất — đã rưỡi rồi kìa. Ôi, em thấy sợ quá! Không biết bà sẽ phản ứng thế nào khi nghe tin này đây?

Sợ cái gì chứ, cô bé ngốc nghếch của anh?... Vâng thưa má; con lên ngay đây!... Chẳng có tuần nào mà má không dặn là nếu tìm được người phù hợp thì con phải lấy vợ cơ mà. Ngay cả tối hôm trước, khi chính bản thân anh còn chưa kịp nhận ra điều đó, má cũng đã nói với anh rồi. 'Abie này,' má lúc nào cũng dặn thế, 'đừng để má làm cản trở con đường hạnh phúc của con!'... Vâng thưa má; con lên ngay đây!... Em và má chắc chắn sẽ hòa hợp với nhau tuyệt vời cho mà xem khi hai người hiểu nhau hơn — tuyệt vời lắm đấy!

Mẹ anh đang gọi cằn nhằn cứ như thể đang nổi giận kìa, Abie.

Tối nay, Ruby, em hãy lên ăn tối với tụi anh nhé — tụi mình sẽ mang lại cho má một bữa tiệc bất ngờ.

Ơ hay, anh định nói cho bà biết ngay tối nay — ngay lập tức luôn cơ à?

Chẳng lẽ anh lại phải giấu giếm chuyện này với chính mẹ ruột của mình sao? Bà ấy phải là người đầu tiên biết tin vui chứ. Lấy mũ đi em, Ruby. Nào, Ruby-la! Đi thôi em!

Ôi Abie, anh không quên khóa cửa trước của cửa hàng đấy chứ?

Ái chà! — suýt nữa thì quên mất. Đàn ông lúc đang yêu thì hayng quên trước quên sau thế đấy! Lỡ má mà biết anh quên khóa cửa tiệm chắc bà sẽ tưởng anh phát điên vì ái tình mất thôi — cô bé Ruby-la của anh này!

Ông Ginsburg hớt hải chạy ra phía trước cửa hàng với những bước chân nảy tưng lên sàn nhà hệt như những quả bóng cao su, rồi bật hệ thống đèn trưng bày rực rỡ ở tủ kính.

Abe, anh bật cả hai công tắc điện liền à! Anh tưởng đây là đại hội hay tuần lễ Giáng sinh chắc?

Tối nay chúng ta ăn mừng bằng cả hai bộ đèn tủ kính chứ lị. Tốn kém hơn hay ít hơn một chút thì có nhằm nhò gì đâu chứ? Đêm đính hôn thì một người đàn ông hoàn toàn có quyền phung phí theo ý mình chứ bộ.

Abe à!

Thế là ổn rồi đấy — với hai ổ khóa ở cửa thì chúng ta chẳng phải lo trộm cắp gì nữa nhé! Anh chính là tên trộm đang đi cắp viên hồng ngọc đây còn gì... Một, hai, ba — lên lầu thôi em, lên với má và bữa tối nào. Cẩn thận bậc thềm kìa em! Anh muốn má phải tận mắt nhìn thấy cô Ruby của anh — người phụ nữ tuyệt vời hơn cả những thứ mua được ở tiệm kim hoàn sang trọng nhất! ông Ginsburg vừa nói vừa tự hào bám chặt lấy phép ẩn dụ của chính mình.

Giọng nói của ông chứa chan đồng thời cả ba cung bậc cảm xúc — sự phấn khích, nỗi hồi hộp, và thứ tình yêu vượt qua mọi sự thấu hiểu — hoặc cả một bộ ba cảm xúc ấy hòa quyện làm một.

Đi thôi nào, Ruby-la!

Họ băng qua phần sau cửa hàng và bước lên chiếc cầu thang xoắn ốc phía sau hệt như những đứa trẻ hân hoan; và ngay ở chiếu nghỉ đầu tiên, anh lại phải dừng chân để hôn trôi đi những lo âu bồn chồn trên đôi môi cô, đồng thời nhìn sâu vào đôi mắt đầy e thẹn ấy với niềm say đắm hệt như vị thần Zeus khi ngắm nhìn nàng Antiope.

Trông cô ấy mới nhút nhát làm sao — cứ như thể má sắp ăn tươi nuốt sống đến nơi không bằng!

Ngay bậc thang trên cùng, cánh cửa căn hộ đang mở toang; ánh đèn ga vàng vọt hắt lối dẫn vào nhà bếp, và xuyên qua ánh sáng vàng ấy, giọng bà Ginsburg vang vọng ra tới ngoài:

Má gọi con thêm lần này nữa thôi đấy Abie, rồi má múc cơm ăn một mình luôn — cái thằng bé này chẳng màng gì đến mẹ già cả! Đứa nào rồi cũng phải biết thế nào là cảnh không có người mẹ suốt ngày làm bánh Pfannküchen trong cái thời tiết oi bức này cho mà ăn chứ! Đừng có cằn nhằn với má nếu đồ ăn không ngon lành nhé! Đứng trong bếp nóng nực nấu nướng bù cổ mà thằng bé cứ dây dưa về muộn thế đấy — Abie! Má gọi con lần này là lần cuối cùng rồi má múc cơm đấy nhé. Ab-ie!

Giọng bà Ginsburg vút lên cao vút đến nốt C sắc lẹm.

"Má ơi! Má đừng có bực bội thế — có muộn màng gì đâu nào. Dạo này ban ngày ngắn lại thôi mà. Nhìn này! Con đưa khách về ăn tối đây này. Tụi con không khách sáo đâu nhé. Vào thẳng bếp đi em, Ruby."

Ông Ginsburg đẩy cô Cohn bước vào phòng trước, còn bà Ginsburg thì ngẩng phăng khuôn mặt đỏ bừng vì oi bức và bếp núc lên khỏi chiếc bếp lò đang bốc khói nghi ngút. Theo phản xạ, bàn tay bà túm chặt lấy cổ chiếc áo choàng màu đen ở chỗ bị khoét rộng để lộ ra phần ngấn cằm kép giáp ranh với bầu ngực căng đầy.

"Cô Cohn! Lại là cô Cohn!"

"Cháu chào cô ạ, Mrs. Ginsburg? Cháu —"

Ngồi xuống đây đi cô Cohn — hoặc cô với Abie ra phòng ngoài ngồi đợi một lát để má múc thức ăn ra đĩa. Phải xin lỗi vì vừa nãy má cứ la lối om sòm, nhưng tại cái thằng bé đó làm má tức điên lên được. Y hệt như tội nghiệp ba của nó, cứ thấy cơm nguội là xị mặt ra, thế mà có bao giờ chịu về nhà đúng giờ đâu cơ chứ.

Đàn ông ai cũng thế cả thôi, thưa Mrs. Ginsburg — người ta vẫn thường bảo thế mà.

Bữa tối hôm nay đạm bạc lắm nên cô phải thông cảm nhé, cô Cohn. Abie, dọn mấy tờ báo tiếng Đức trên ghế ra đi con. Cô Cohn cứ ngồi đây một lát nếu không ngại trời nóng bức thế này. Giá mà Abie chịu khó báo trước cho má biết là cô đến thì má đã chuẩn bị —

Cháu mừng vì cô chẳng phải làm gì thêm đâu ạ, Mrs. Ginsburg. Cháu thích ăn uống đạm bạc bình thường thôi ạ.

Abie thích ăn bánh Pfannküchen với thịt bò hầm hơn bất cứ món sang trọng nào mà má nấu, mà sáng nay đi chợ Fulton má thấy có mấy quả đậu cô ve tươi ngon tuyệt; má liền bảo với Yetta rằng: 'Tôi sẽ làm món đậu xào chua ngọt cho nó tối nay; nó thích món đó lắm.'

Cháu cũng mê món đậu chua ngọt lắm đấy ạ, Mrs. Ginsburg. Bà chủ nhà trọ của cháu nấu mấy món kiểu Đức ngon tuyệt cú mèo luôn.

Thế cô không chê vì má không nấu nướng linh đình chứ? Cô có một kỳ nghỉ vui vẻ chứ? Má cứ giục Abie phải đi nghỉ mát một chuyến đấy — cậu ấy làm việc đến kiệt sức cả tuần trước rồi. Má cứ lo ngay ngáy cho nó thôi. Abie, sao con không kéo ghế ngồi xuống đi? Cứ đứng ngây ra đấy làm gì hử —

Ngay khi bà vừa dứt lời, sắc đỏ trên gương mặt bà Ginsburg bỗng chốc rút sạch, để lại làn da tái nhợt hệt như những con hàu được ướp lạnh trong thùng đá.

"Abie!"

Đáp lại lời mẹ, ông Ginsburg bước qua phòng ôm chầm lấy mẹ trong vòng tay rộng mở, sao cho miệng sát rạt vào tai bà. Đôi môi ông tái mét và phớt một màu xanh xám nhạt, hệt như đứa trẻ nín thở vì giận dỗi hoặc như người ngâm thơ trên sân khấu đang cảm thấy cái lạnh buốt giá của nỗi sợ sân khấu siết chặt lấy lồng ngực.

Má ơi, tụi con — tụi con — em Ruby và con có một điều bất ngờ muốn dành cho má đây. Đoán xem nào má — một bất ngờ tuyệt vời lắm đấy!

Bà Ginsburg chống hai nắm đấm lên ngực chiếc áo sơ mi xanh của con trai, ngả đầu ra đằng sau để nhìn thẳng vào mắt anh; phần hông đẫy đà của bà ngả về phía sau dựa vào cái ôm chắc nịch của anh; những giọt nước mắt lập tức ứa ra khóe mi.

"Abie! Abie!"

Má nhìn xem con phải vui mừng thế nào chứ! Chẳng phải lúc nào má cũng ao ước có một cô con gái hay sao má? Con bé khóc vì hạnh phúc đấy, Ruby ạ.

Abie, con trai của má! Chà, cô Cohn, xin cô lượng thứ cho tôi nhé.

Thôi nào má, đừng khóc lóc nữa chứ. Nhìn xem này! Má làm ướt sũng cả vai áo con rồi đấy — xấu hổ chưa kìa! Má phải cười lên chứ, cười tươi như chưa bao giờ được cười ấy! Ruby, em và má ôm hôn nhau ngay đi nào — từ giờ hai người phải làm quen với nhau đi chứ.

Chà cô Cohn, xin cô thông cảm cho tôi nhé. Tôi vẫn luôn bảo với nó rằng tôi không được phép cản trở đường đi của nó; nhưng mà tình cảm của thằng bé ấy đối với tôi, cô Cohn ạ — nó lớn lao biết nhường nào —

Ruby — gọi cô ấy là má đi em. Chẳng phải cô ấy cũng là má của em giống như má của anh hay sao — đúng thế không nào?

Vâng; lại đây nào Ruby, để má ôm hôn em cái nào. Kể từ khi tội nghiệp ba qua đời, em không thể tưởng tượng nổi thằng bé ấy đã là tất cả đối với cuộc đời má thế nào đâu Ruby ạ — một người con trai tuyệt vời làm sao; nó chẳng chịu rời khỏi nhà nửa bước nếu không có má đi cùng! Cứ như thể má đang dứt bỏ trái tim mình ra để giao nó cho người khác vậy — đau đớn hệt như ai đang bứt nó ra khỏi lồng ngực má ấy! Chà, nhưng mà má mừng cho nó biết bao!

Trời ạ, má — làm như má sắp phải gả con đi không bằng!

Ông Ginsburg nuốt khan khó khăn đến mức nước mắt trào cả ra khóe mi.

Cháu không cướp anh ấy khỏi tay cô đâu ạ, Mrs. Ginsburg — anh ấy vẫn là con trai của cô như trước — và thậm chí còn hơn thế nữa.

Gọi là má đi em, Ruby — giống hệt như anh gọi ấy.

Má ơi! Má cứ yên tâm nhé; mọi chuyện sắp tới giữa má, em và tất cả chúng ta sẽ vô cùng tuyệt vời cho mà xem.

Má nghe em ấy nói xem kìa, má! Cô ấy đúng là mẫu con gái dành cho gia đình mình phải không nào?

Hai con — hai đứa đừng có để ý đến một bà già lẩm cẩm này nhé — má chỉ xúc động quá thôi. Hai đứa cứ ra phòng ngoài ngồi đi, chốc nữa là má xong ngay thôi — má vui mừng cho con trai má quá mà. Cái thằng con hư hỏng này — tối hôm trước sao không chịu nói cho má biết hở giời!

Thưa má, con xin thề là chính con cũng đâu có biết trước đâu cho đến khi thấy em ấy quay trở lại tiệm ngày hôm nay xinh đẹp nhường ấy, và thế là — cảm xúc cứ trào dâng trong lòng con từ lúc nào không hay.

Trời ơi anh Abe — anh cứ khéo ngụy biện thế đấy Mrs. Ginsburg — à má chứ! Má không được khóc nữa đâu nhé; tụi con sẽ mang lại cho má những điều tuyệt vời nhất.

Chứ sao nữa, có ngốc nghếch không cơ chứ khi lại đi khóc lóc trong lúc đang hạnh phúc thế này? Má sẽ bình tĩnh lại ngay thôi — má vui quá mà!

Ruby, em nói cho má nghe mọi thứ sắp tới sẽ tuyệt vời thế nào đi em.

Cô Cohn vòng tay ôm lấy cổ bà Ginsburg, kiễng chân lên và đặt một nụ hôn lên đôi môi còn đẫm lệ của bà.

Lúc nào má cũng có chúng con bầu bạn bên cạnh mà. Em và Abe sẽ không đời nào nhận lời đính hôn ngay lúc này nếu không chắc chắn rằng má sẽ mãi mãi được sống cùng một mái nhà với tụi em.

Thu gom cả hai người phụ nữ vào một cái ôm siết chặt khiến cơ vai suýt trật khớp, ông Ginsburg cất giọng nghẹn ngào như thể đang cố thốt lên qua một cổ họng đang thắt lại vì đau buốt.

Người mẹ bé bỏng và cô Ruby bé nhỏ của tôi — tuyệt vời biết bao phải không nào?

Bà Ginsburg lấy vạt tạp dề lau khô nước mắt rồi mỉm cười nhìn họ trong lúc những giọt nước mắt mới lại chực trào ra.

Nó là một đứa con ngoan đấy Ruby ạ. Má chỉ cầu mong sau này nó cũng sẽ là một người chồng tốt chừng ấy. Má vẫn luôn bảo rằng cô gái nào lấy được nó là có phước lớn ba đời. Má không muốn khoe khoang về đứa con do mình dứt ruột đẻ ra đâu, nhưng — nếu —

Thôi đi nào má!

Nhưng mà, dẫu má có tự nhận đi chăng nữa, nó vẫn luôn là một đứa con hiếu thảo với mẹ.

Thôi nào má, đừng có bắt đầu bài ca đó nữa —

Má vẫn thường bảo với con rằng, Ruby ạ, vẻ bề ngoài của một cô gái không phải là điều quan trọng nhất — mấy cô nàng thời nay với những ý tưởng viển vông cao ngút trời thì chẳng đáng một xu giạ gạo nào cả. Má lúc nào cũng dặn rằng, Ruby ạ, một cô gái không ngại khó ngại khổ, biết quý trọng đồng tiền, và có thể giúp chồng tiết kiệm gầy dựng sự nghiệp thay vì mơ mộng những thứ xa vời như căn hộ đắt tiền hay thang máy tự động —

Thật tình, cứ nghe má nói thế này khéo lại tưởng đây là đám tang không bằng! Má ơi, tối nay tụi con muốn tổ chức tiệc mừng đấy — được chứ ạ? Con xuống hầm lấy chai rượu vang lên ngay đây!

Chúa tôi! Mấy chiếc bánh Pfannküchen của má! Đúng rồi đấy Abie, con chạy xuống hầm rượu đi; nó nằm ở cái kệ trên cùng, ngay dưới dãy hũ mứt nho — còn sót lại từ sinh nhật lần cuối của tội nghiệp ba đấy. Chà Ruby, giá mà cháu có dịp gặp tội nghiệp ba — một người đàn ông tuyệt vời như thế lại vội vã ra đi trước tuổi! Ngồi xuống đi cháu, để má múc thức ăn ra.

Những giọt nước mắt trên má bà Ginsburg đã khô cạn, để lại những vệt khô khốc in hằn trên da; tiếng bước chân của ông Ginsburg lộp cộp nện xuống những bậc thang trần trụi.

"Abie! Này Abie!"

"Dạ, thưa má!"

Giọng anh vang vọng từ tận hai tầng lầu phía dưới, tựa như tiếng hú của một nữ thần tai ương đang len lỏi qua hành lang mờ ảo đậm chất âm phủ.

Abe, tiện thể mang lên vài quả dưa chuột muối trong cái hũ sành ấy nhé — có cái đĩa sẵn trong chạn bát đúp đấy con.

Vâng, con mang lên ngay đây ạ.

Giữa hai người phụ nữ chìm vào một sự im lặng — khoảng lặng ngắn ngủi nhưng kịp ấp ủ hàng ngàn ý nghĩ chưa thành hình.

Từ góc phòng, cô gái nhìn người phụ nữ lớn tuổi với vẻ e ấp bồn chồn, đôi giày sa-tanh đen nhỏ xíu cuộn chặt vào sát các thanh ngang của chân ghế.

Cháu — cháu mong là cô không giận cháu nhé, Mrs. Ginsburg — chắc cô còn ngạc nhiên hơn cả cháu ấy chứ.

Một âm thanh mỏng dính như tiếng lá thiết mác cọ xát lọt vào giọng nói của bà Ginsburg.

Nó là con trai của má, Ruby ạ, và bất cứ thứ gì nó muốn thì má cũng muốn. Má biết cháu không phải là kiểu con gái không biết giúp đỡ chồng mình đâu — phải không nào? Thói tiêu xài hoang phí và lối sống xa hoa chưa từng mang lại hạnh phúc cho cặp vợ chồng trẻ nào bao giờ cả. Abe nên mua thêm một ngàn đô la tiền bảo hiểm nhân thọ ngay bây giờ đi; và với lối sống tiết kiệm, hai đứa sẽ có một tương lai rạng ngời. Phần má thì sao cũng được — má cũng chẳng còn trẻ trung gì nữa, và —

Lúc nào má cũng có một mái nhà ấm áp bên chúng con mà, Mrs. Ginsburg. Cháu đảm bảo cô sẽ phải ngạc nhiên vì cuộc sống sung sướng sắp tới đấy ạ! Nếu chúng con chuyển cô ra khỏi căn hộ tối tăm nhỏ bé này — cô sẽ phải ngạc nhiên vì cuộc sống sung sướng đến mức nào đâu!

Má chỉ mong hai đứa đừng có ôm những mộng tưởng quá lớn lao, Ruby ạ — căn hộ này tuy tối tăm nhưng đâu đến nỗi tệ, vẫn có thể ở được chán. Đối với người trẻ tuổi mắt tinh tay nhanh thì sống ở đâu chẳng được. Nếu nó đã đủ tốt cho ba của Abe và má thì —

Ông Ginsburg hớt hải xông vào nhà bếp, một tay kẹp chai rượu vang còn một tay nâng chiếc đĩa sứ trắng dài.

Món dưa chuột muối má làm thì cô chưa bao giờ được nếm qua đâu Ruby ạ. Cháu phải học cách làm mới được. Hai người có thể ra bếp này, xắn tay áo lên tận khuỷu tay và tha hồ trổ tài nội trợ cho thỏa thích! Lần này anh sẽ mua dưa chuột muối ở tiệm của Anchute giống như năm ngoái — phải không má?... Nào; chúng ta ngồi vào bàn thôi. Mọi người có thể ăn ngay trong bếp mà má. Đừng có khách sáo với Ruby làm gì — em ấy thừa biết chúng ta có phòng khách nếu muốn mà. Lại đây ngồi đi em, Ruby, ngồi đối diện với má để làm quen dần đi nào — ngồi đây với anh, cô bé Ruby-la của anh!

Ông Ginsburg tỏa ra nguồn năng lượng rạng rỡ hệt như những viên gạch buổi trưa tháng Tám tỏa ra cái nóng hực của ngày dài. Anh hôn trêu cô Cohn lên dái tai hồng hồng của mỗi bên và lặp lại hành động tương tự với phần dái tai không mấy hồng hào của bà Ginsburg; rồi dùng con dao sắc bén cắt những lát thịt bò hầm đang rỉ nước sốt ngọt lịm bằng một bàn tay vững vàng không chút run rẩy dẫu đang chịu áp lực của một sự khích động tột cùng.

Ruby, anh dạy em ngay nhé — chúng ta lúc nào cũng phải chừa phần bánh mì giòn ngon nhất lại cho má, vì má thích ăn phần đó lắm.

Cô Cohn mỉm cười liếc nhìn ông Ginsburg từ khóe mắt.

Tôi học nghề làm giày nhanh phết đấy chứ, phải không anh Abe?

Em cứ liếc mắt đưa tình thế này thì anh sẽ lao sang đấy ngay lập tức bây giờ! Mọi người nhìn em ấy liếc anh kìa, má — cứ làm như chuyện hai đứa chưa được định đoạt xong xuôi ấy nhỉ.

Abie, múc đậu cho Ruby đi con. Thật tình, xét về khoản làm bồ bịch thì con chẳng biết quái gì cả — ba con hồi xưa làm bồ giỏi hơn con nhiều. Xúc đậu cho con bé đi chứ. Con không thấy nó chưa có gì trong bát à? Hai đứa cứ mãi lo chuyện yêu đương! Con làm má nhớ lại hồi má với tội nghiệp ba ngày trước — ông ấy — ông ấy —

Thôi nào má, đừng có lại bắt đầu buồn bã hệt như đi đưa đám nữa chứ.

Má có buồn đâu Abie. Má chỉ — vui quá thôi — vì các con.

Tối nay chúng ta cứ vui chơi đã, còn ngày mai má sẽ quyết định ngày chúng ta làm đám cưới — phải không Ruby? Mọi chuyện cứ theo ý má muốn — tối nay tụi mình cứ xả láng đi đã. Ruby, đưa ly của em và ly của má đây nào, chúng ta sẽ cùng cạn ly vang đỏ chúc mừng cho ba con chúng ta.

Ông Ginsburg rót rượu bằng bàn tay run rẩy, và sắc đỏ trên khuôn mặt anh bừng lên hệt như màu đỏ của dòng rượu trong ly.

Chúc mừng hai người phụ nữ tuyệt vời nhất trên đời! Cầu mong tất cả chúng ta sẽ luôn hạnh phúc và thịnh vượng từ đêm nay trở đi! ông Ginsburg dang rộng cánh tay phải rồi đưa ly rượu vòng một nửa vòng tròn lớn đến sát đôi môi. Chúc mừng hai người phụ nữ tuyệt vời nhất trên đời!

Bà Ginsburg chạm nhẹ ly vào môi.

Chúc mừng hai đứa con của má! Chúa phù hộ cho chúng nó và cho cả tội nghiệp ba nữa!

Lần đầu tiên trong đời má uống rượu đấy Ruby ạ. Bà ấy ghét rượu lắm — điều đó đủ chứng tỏ má đã quý mến em nhiều đến nhường nào rồi đấy. Ăn tráng miệng đi má; nó sẽ làm át đi vị chát đấy. Em thích bánh sủi cảo nhân mồi chứ? Mấy loại bánh sủi cảo thế này em phải học cách làm mới được đấy, Ruby-la ạ.

Các con ăn no cả rồi chứ?

Bữa tối tuyệt vời lắm má ạ.

Họ đẩy ghế lùi lại phía sau bàn và nở những nụ cười thỏa mãn ngập tràn tâm hồn. Từ phòng khách, chiếc đồng hồ điểm nửa giờ.

Muộn thế này rồi sao các con! Chà, thời gian trôi nhanh làm sao khi có nhiều chuyện vui thế chứ! Hai đứa ra phòng ngoài chơi đi — để má dọn dẹp mấy cái đĩa nhanh đến mức các con không kịp nhận ra luôn cho mà xem.

Ruby có thể phụ giúp má dọn dẹp mà.

Chắc chắn rồi ạ; tụi cháu dọn loáng cái là xong, rồi có khi lại đi xem chiếu bóng hay đi đâu đó chơi.

Xem chiếu bóng — chín giờ rồi còn gì!

Lúc nào chẳng có hai suất chiếu thưa Mrs. Ginsburg — suất thứ hai đến tận giờ đó mới bắt đầu cơ mà. Cháu lúc nào cũng thích đi xem suất chiếu thứ hai — lúc nào cũng náo nhiệt và vui nhất.

Nào má; để em Ruby và má dọn dẹp rồi tụi mình đi. Đêm nay trời đẹp lắm, lâu lâu thức khuya một chút cũng chẳng hại gì đâu má.

Ái chà, các con đâu có thời gian để ý đến một bà già như má — hít phải khí lạnh ban đêm là khớp xương má lại đau nhức lên đấy. Abie thừa biết những đêm trời mát mẻ thế này khớp xương má hành hạ thế nào mà. Hai đứa cứ đi chơi đi. Má buồn ngủ sẵn rồi. Mấy cái đĩa lèo tèo này má dọn còn nhanh hơn là để con bé Ruby phụ giúp ấy chứ.

Không có má đi cùng thì tụi con không đi đâu cả — em Ruby với con ở nhà luôn.

Tụi con ở nhà luôn theo lời anh Abe này — tụi con chẳng đi đâu hết.

Abie, nếu má muốn các con đi xem phim một lát — thì các con cứ đi đi, chiều lòng má trong đêm đầu tiên đính hôn đi chứ; tối khác thì có lẽ má cũng đi cùng. Cứ để má ở nhà ngủ nghê cho sướng thân như mọi khi đi các con.

Thôi nào má, má sợ đúng không. Con biết thừa là má hay giật mình thon thót mỗi khi cái giát giường kêu cọt kẹt mà. Tụi con ở nhà luôn.

Ruby, em khuyên anh ấy đi xem phim đi chứ?

Abie, nếu má đã muốn anh đi vắng một tiếng — thì anh cứ đi đi. Nếu má chịu đi cùng thì tụi mình càng vui; nhưng mà đã bao nhiêu tối em phải thui thủi một mình trong nhà trọ rồi cơ chứ. Nếu anh sợ thì cứ nhận quách đi cho rồi — phải không Mrs. Ginsburg — má nhỉ?

Sợ cái gì chứ? Có ai thèm bắt cóc má đâu cơ chứ!

Chắc chắn thế không hả má?

Lấy mũ và áo khoác cho Ruby đi Abie. Chúc hai đứa đi chơi vui vẻ nhé! Thôi đừng có làm trò nũng nịu nữa Abie — còn phải thơm má một cái trước khi đi kìa!

Ruby này, hay là tụi mình ở nhà với má luôn nhỉ — phải không em?

Thế cũng được! Ơ anh Abe, có mỗi cái áo khoác của con gái mà cũng không biết cách cầm cho đàng hoàng nữa à? Vụng về hết chỗ nói!

Ngủ ngon nhé Ruby. Chúc mừng em đã chính thức trở thành con gái của anh. Ngủ ngon em nhé Ruby — mai nhớ ghé qua sớm đấy.

Ngủ ngon thưa má — ngày mai con lại sang thăm má.

Ngủ ngon nhé má. Chưa đầy một tiếng nữa con sẽ về — trước khi đồng hồ điểm mười giờ. Lẽ ra má không nên bắt con đi thế này — con không thích để má ở nhà một mình chút nào đâu.

Ái chà, hai cái đứa ngốc nghếch này! Má thèm được yên tĩnh một mình lắm rồi. Nhìn này! Má khóa cửa lại ngay sau lưng hai đứa đây này.

Ngủ ngon nhé má. Mười giờ con về tới.

Tạm biệt con nhé Abie.

Sao cơ ạ?

Ngủ ngon nhé các con!

Khi chiếc đồng hồ trong phòng khách điểm mười một giờ, bà Ginsburg lau khô chiếc đĩa cuối cùng, giũ chiếc khăn lau bát đĩa còn ẩm rồi vắt nó lên sợi dây căng chéo góc nhà bếp. Sau đó, bà khép cửa tủ chén lại che đi những chồng đĩa hãy còn hơi ấm, sập cửa sổ xuống rồi khóa chặt lại, với tay tắt đèn ga và mò mẫm bước vào căn phòng ngủ sát bên.

Ánh đèn hắt ra từ nhà bếp nhà Maginty rọi thành một vệt hình chữ nhật dài trên sàn nhà và leo lên tận nửa chiếc nhờ nhờ ánh sáng ấy, bà Ginsburg chậm rãi cởi đồ hệt như một nàng Suzanne héo úa, người không dám đỏ mặt xuyên qua những nếp nhăn chi chít trên da.

Chiếc áo khoác màu đen với hai ống tay rỗng tuếch buông thõng được bà trải lên một chiếc ghế, và đặt chồng lên trên là chiếc váy lót bằng vải cotton đen tuyền, hoàn toàn vắng bóng những nét ren nhún kiều diễm nhẹ nhàng. Cuối cùng, ngay bên cạnh giường, ở đúng cái tư thế tôn kính phục vụ tình yêu, bà đặt đôi giày của mình — những đôi giày đầy biểu cảm, bị phồng rộp ở các khớp xương và ẩn chứa biết bao sức lao động bền bỉ.

Rồi bà Ginsburg trèo lên giường theo hướng đầu gối trước, hất ngược tấm chăn thêu xanh trắng về phía cuối giường và kéo tấm ga trải giường phủ kín người. Một luồng gió mát rượi như nước thổi lùa tấm rèm ren bay phần phật, mang theo một vệt sáng rọi thẳng vào đôi mắt và luồng gió dễ chịu lướt qua phần đầu. Chiếc đồng hồ phòng khách điểm rưỡi.

Sự tĩnh lặng bao trùm trong chốc lát, rồi tiếng đoàn tàu lao vút qua đen kịt, những âm thanh rên rỉ ngắt quãng nhỏ nhoi hệt như tiếng hót của chú chim trong lồng, tiếng cót kẹt của giát giường, và chuỗi những tiếng động vụn vặt vốn chỉ thuộc về cõi u tịch của màn đêm.

Cuối cùng, vọng ra từ dưới lớp chăn là tiếng rên rỉ đứt quãng — tiếng nức nở của một trái tim đau buốt và dẫu đau buốt đến mấy cũng không dám vỡ tan.