Tô Văn Hồng, một đêm đi săn, lạc vào một bản hoang vắng nằm trên đỉnh núi Hoàng Liên Sa… Chàng đang phân vân không biết tập tục ở đây ra sao, liệu mình vào nhà họ có nên không? Nhất là chàng nhìn thấy cái lá héo ở ngay lối vào bản, vì cành héo đó báo hiệu có đám tang. Người dân tộc kỵ khi có đám tang mà có người lạ xuất hiện… Họ cho là ma quỷ đưa đến…

Đang phân vân, chàng chợt thấy ánh nến sáng rực ở giữa làng, rồi tiếng hát hò vui vẻ. Chàng ngạc nhiên:

"Lạ nhỉ? Sao đám ma lại có tiếng cười hát thế? Hay là ta đã lọt vào chỗ ma quái… Thôi, tốt nhất là ở ngoài bìa rừng…"

Đang phân vân, có người vỗ vai chàng, Tô Văn Hồng giật thót cả người. Chàng quay lại. Một ông lão cả trăm tuổi nhìn chàng hồn hậu:

- Cậu làm gì ở đây? Vào bản đi, hôm nay có đám tang đó. Đám tang hồng…

Tô Văn Hồng trợn con mắt: - Tang hồng? Tại sao lại gọi là tang hồng hả cụ? Cụ già rổn rảng: - Tang hồng là đám tang rắc toàn hoa hồng, chỉ có nến trắng mà thôi. Đám tang vui đó mà…

Tô Văn Hồng sững sờ: - Cụ à, cụ nói gì lạ thế? Đám ma phải buồn, đau khổ, chứ sao lại vui? Chẳng lẽ chôn cất người chết mà vui ư? Cháu thật không hiểu được… Cụ già chậm rãi: - Đúng là đám ma đau buồn, đẫm nước mắt, nhưng đó chỉ dành cho người trẻ tuổi, hoặc sống dưới trăm tuổi… Còn đây là đám tang của người trên trăm tuổi. Người ta bảo: Tám mươi là thượng thọ, chín mươi là thượng thượng thọ, còn trên trăm là đại thọ...

Tô Văn Hồng ngẩn ngơ:

- Nhưng cụ ơi, người chết trẻ hay già đều để lại tiếc thương cho người thân cả… Ai lại có tục lệ người chết trên trăm tuổi làm đám tang hồng bao giờ?

Cụ già trầm ngâm:

- Cậu chưa hiểu đó thôi. Cái mốc con người chỉ có trăm năm. Trăm năm trong cõi người ta. Qua khỏi trăm năm là thành tiên rồi. Sống lâu quá, ăn hết lộc con cháu, người đời trách chê đấy... Vượt qua khỏi trăm năm là vượt qua bao nghiệp chướng, thành tiên đó. Vì vậy phải nên mừng, chứ sao lại khóc lóc… Ta đây, thay mặt gia chủ, mời cậu vào chơi…

Tô Văn Hồng gật đầu:

- Dạ, cảm ơn cụ. Thế cụ có biết đám ma đó của cụ nào không ạ?

Cụ già nói:

- À, là ông Triệu Văn Chú. Ông ấy sống một trăm lẻ năm tuổi.

Tô Văn Hồng trầm trồ:

- Chà, sống lâu quá nhỉ? Đúng là xưa nay hiếm. Thế cụ là ai, cụ đưa cháu vào được chớ?

Ông cụ đăm chiêu:

- Ta mời cậu, cậu cứ vào đi. Ta chính là Triệu Văn Chú đó…

Nói rồi, ông lão biến mất, Tô Văn Hồng ngẩn người, lẩm bẩm:

- Lạ nhỉ! Sao lại có tục lệ kỳ lạ quá vậy? Mà ông cụ nói thật đúng. Vượt qua cõi người là thành tiên rồi…

Rồi chàng giật mình, run bần bật:

- Chết rồi, ông cụ nói đám ma ông Triệu Văn Chú, thọ 105 tuổi, mà ông ấy cũng tên Triệu Văn Chú, lẽ nào lại có sự trùng hợp kỳ lạ vậy...

Chàng nghĩ mãi, rồi cũng theo lời ông cụ, vào chỗ đám ma.

Ở đó, mọi người đang cười nói vui vẻ. Quan tài người chết phủ đầy hoa hồng màu đỏ. Bàn thờ có ảnh người chết, rất giống với ông cụ mà Tô Văn Hồng mới gặp. Chàng đang tần ngần, một người cỡ bảy mươi tuổi nhìn chàng, hỏi:

- Ông bạn từ đâu đến? Có phải chia vui cùng chúng tôi không?

Tô Văn Hồng lắc đầu:

- Dạ, cháu là Tô Văn Hồng, đi săn, lạc qua đây, thấy có treo cành lá ngoài, định ngủ đêm. Nhưng có ông cụ, tên là Triệu Văn Chú, mời cháu vào, nên cháu mạnh dạn vào ạ…

Mọi người ồ lên sửng sốt, ông lão bảy mươi nhìn chằm chằm vào Tô Văn Hồng, bàng hoàng:

- Cậu vừa nói cái gì? Cậu nhắc lại tôi nghe xem nào?

Tô Văn Hồng nhắc lại:

- Dạ, cụ Triệu Văn Chú bảo cháu vào chơi, đừng ngại gì cả. Thế cụ Triệu Văn Chú đâu ạ? Bác cứ hỏi ông ấy sẽ rõ ạ…

Ông lão bảy mươi đăm chiêu:

- Quả thật là bí ẩn. Cậu mới đến mà đã gặp được ông cụ nhà tôi. Cậu ngồi đi, uống chén rượu với chúng tôi. Tôi là Triệu Văn Khôn, con trai thứ ba của cụ ấy. Hai anh trai cả và anh hai của tôi đã mất năm ngoái, thọ tám mươi tuổi…

Tô Văn Hồng gật gù:

- Chà, dân ở đây sống thọ quá. Như ở vùng cháu, bảy mươi đã hom hem lắm rồi. Có người còn chuẩn bị sẵn quan tài cho mình, xây kim tiểu ở ngoài nghĩa địa rồi đó... Thế mà cụ Triệu Văn Chú tới một trăm lẻ năm tuổi, quả là hiếm có...

Ông Triệu Văn Khôn chép miệng:

- Sống dai quá, cũng có lỗi với trời đất đó, cậu ạ. Vừa làm khổ mình, làm khổ con cháu.

Tô Văn Hồng ngạc nhiên:

- Sao bác lại nói vậy? Người ta thọ nhiều, càng có phúc chứ sao? Cháu nghe nói người sống thọ là kiếp trước làm điều phúc đức nhiều lắm, nên trời mới cho như vậy đó…

***

Một ông khác, mặt giống như ông Triệu Văn Khôn xen vào:

- Thế cậu nghĩ sao, một người già cả, bệnh tật nằm liệt giường một chỗ hơn hai chục năm, tiêu tiểu tại chỗ, con cháu phải luôn phục dịch vất vả suốt ngày đêm...

Tô Văn Hồng nói:

- Thì cũng phải làm chứ sao? Đó là báo hiếu mà. Ở chỗ cháu có bà cụ, nuôi con khôn lớn, năm bảy mươi tuổi bị bệnh bại liệt, con cháu thay nhau chăm sóc, hầu hạ, bà cụ chỉ than khóc: “Trời ơi, mau cho tôi chết đi, sống như vậy chỉ làm khổ con cháu”. Nhưng không hiểu sao, trời chưa nghe tiếng kêu của bà cụ, nên bà vẫn sống hoài… Bác bảo thế có khổ hay sướng…

Thầy cúng – Tô Văn Hồng đoán thế – sau khi đốt nhang xong, tiếp tục câu chuyện mà Tô Văn Hồng đang nói:

- Cậu ạ, đạo lý là một chuyện, tình cảm con người là quý giá, nhưng sống mà làm khổ người khác, có lẽ kiếp trước mang nợ ân oán gì đó, kiếp này phải sống để tự đày đọa đó. Sống trăm tuổi mà làm gì, khi bệnh tật nằm liệt giường một chỗ, đày đọa người khác... nếu mà khỏe mạnh thì cũng lú lẫn rồi.

Tô Văn Hồng lắc đầu:

- Bác nói vậy, nghe chưa thấm thía lắm. Cha mẹ có công sinh ra ta, cho ta nhìn thấy ánh sáng mặt trời, thì khi ốm đau bệnh tật, con cái phải lo chứ. Báo hiếu mà. Như câu ca đã nói:

Công cha như núi Thái Sơn

Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra

Một lòng thờ mẹ kính cha

Cho tròn đạo hiếu, mới là đạo con…

Ông Triệu Văn Khôn chầm chậm:

- Cậu nói rất có lý, có tình, ai chả mong cha mẹ mình sống lâu vui cùng con cháu. Ông cụ nhà tôi cũng vậy thôi... nhưng cụ nhà tôi đi khỏe lắm, cụ còn dặn: Đừng làm to đám ma làm gì. Sống với đất, nay về với đất, thế là mãn nguyện lắm rồi…

Tô Văn Hồng lắp bắp:

- Bác nói vậy là sao? Thế ông cụ...?

Ông Triệu Văn Khôn thở dài:

- Cụ nhà tôi, ông Triệu Văn Chú ấy, đã đi rồi, cụ về với tổ tiên sáng nay… Và chúng tôi bàn nhau, cứ theo phong tục mà làm đám tang cho cụ… Tô Văn Hồng rợn cả gáy, run rẩy:

- Thế ra cụ Chú đã chết rồi à? Người mà cháu gặp, lẽ nào lại là hồn ma ư?

Ông Triệu Văn Khôn gật đầu:

- Đúng thế. Có lẽ cụ muốn cậu chứng kiến phong tục người lạ của bản làng tôi. Một đám tang màu hồng.

Tô Văn Hồng tròn mắt:

- Hèn chi, cháu thấy ở đây, đèn cũng màu hồng, vòng hoa viếng cũng màu hồng… Thật là kỳ lạ, chuyện xưa nay cháu chưa từng gặp. Thế lỡ ai đưa hoa trắng thì sao hả bác?

Ông Triệu Văn Khôn nói:

- Không, không ai đưa hoa trắng cả, vì đó là kiêng cữ.

Tô Văn Hồng thắc mắc:

- Lạ nhỉ, sao lại kiêng cữ? Mà đám ma nhà bác, cháu thấy ai cũng vui vẻ cả là làm sao?

Ông Triệu Văn Khôn giải thích:

- Ở bản tôi có phong tục như vậy đó. Có lẽ là ảnh hưởng bên Tàu. Thường thường đám ma người chết trẻ, hoặc dưới trăm tuổi, thì chít khăn tang, quỳ lạy, khóc lóc, còn trên trăm tuổi, thì lại khác. Bản thân người chết cũng sướng, người sống thoải mái… Người trên trăm tuổi coi như là tiên… À, chú Khuê này, cháu có nhớ chuyện ông cụ Bảo không nhỉ?

Ông Khuê, em ruột của ông Khôn, gật đầu:

- Có chứ? Mà số của ông cụ Bảo ấy chỉ là làm đám tang trắng mà thôi.

Tô Văn Hồng tò mò:

- Chuyện sao, bác kể cho cháu nghe với…

Ông Khuê thong thả:

- Ông cụ Bảo chín mươi chín tuổi, chỉ còn một năm nữa là tròn trăm tuổi, con cháu nghĩ là sẽ làm đám ma hồng. Nào ngờ, chỉ còn vài ngày sau, ông ấy chết... con cháu buồn khóc than um cả thôn xóm… Thế là ông cụ Bảo vẫn chưa thoát khỏi quy luật trăm năm đời người…

Tô Văn Hồng cười:

- Cháu nghĩ, cứ như ông cụ Bảo lại hay, vì còn được con cháu tiếc thương, chứ nhìn cụ Chú đây, cháu lại bùi ngùi...

Ông Khuê trợn mắt:

- Thế cậu nói chúng tôi bất hiếu à?

Tô Văn Hồng nói:

- Cháu cũng nghĩ như vậy. Ai đời người chết mà lại làm đám ma hồng bao giờ? Chết già hay chết trẻ cũng đều đem khổ cho người thân cả.

Mọi người im lặng, ông Triệu Văn Khôn trầm ngâm:

“Cậu nói có lý của cậu, nhưng chúng tôi cũng có lý của chúng tôi. Đó là tập tục và bắt nguồn từ truyền thuyết của bản này. Tôi sẽ kể cho cậu nghe. Đó là cụ cố tổ của làng này, cụ sống rất mực thước, con cháu đầy đàn… Đến năm một trăm tuổi, các con trai của cụ đã chết sạch, chỉ còn cháu nội ngoại… Mà nếu con chết trước cha là phạm tội bất hiếu… Vì vậy, cụ tập hợp các cháu lại, bảo:

- Sau này ta chết, các con phải vui lên, vì như thế ta mới lên tiên được. Đám tang của ta phải là đám tang hồng.”

Lũ cháu ngạc nhiên:

- Sao ông nội lại nói vậy... làm sao phải tang hồng?

Ông cụ thong thả:

- Là vì người sống trên trăm tuổi, đã vượt qua cõi người rồi. Ta thành tiên. Mà tiên thì mây hồng vây quanh, các cháu hiểu không? Từ nay, ở bản ta, hễ ai trên trăm tuổi mà chết thì làm tang hồng. Tất cả các đồ khâm liệm đều màu hồng hết. Và tuyệt đối không khóc lóc gì cả.

Cụ nói xong, ít lâu cụ chết, con cháu cứ theo lời cụ mà làm… Đồ ăn thức uống vừa cúng xong, đem ra ăn để lấy lộc. Thậm chí bọn con nít còn leo trộm để lấy đồ ăn nữa… Họ lấy cả mảnh vải tang màu hồng, bỏ vô nhà làm bùa… Từ đó, phong tục duy trì từ đời này sang đời khác… đến nay cả trăm năm, nhưng mới chỉ có năm đám tang hồng thôi, cậu Hồng ạ. Vì vậy cậu đừng có hiểu lầm chúng tôi…”

Tô Văn Hồng đã hiểu ra, anh bùi ngùi:

Cháu đã hiểu rồi. Cháu đâu có dám phiền trách gì đâu ạ, chẳng qua là cháu thắc mắc vì nghi lễ kỳ lạ quá! Cuộc trò chuyện kết thúc, mọi người đều đi ngủ, chỉ có cắt cử vài người canh giữ quan tài… Tô Văn Hồng cứ thao thức mãi. Chợt có người lay chàng, chàng mở mắt... trước mắt chàng lại là ông cụ Triệu Văn Chú... Chàng tò mò:

- Cụ ơi, phải chăng cụ còn điều gì muốn nói với cháu.

Cụ Triệu Văn Chú ôn tồn:

- Cháu đã đến ăn đám tang hồng của ta, thì ngày mai lúc chôn ta, cháu nhớ lấy một bông hoa hồng đem về. Đó là lộc ta tặng cho cháu. Lộc của tiên, cháu nhớ nhé…

Tô Văn Hồng cảm ơn, và làm theo đúng lời ông cụ dặn.

* * *

Sau này, Tô Văn Hồng trở nên giàu có. Và bông hồng chàng trồng trước cửa nhà luôn nở hoa, suốt cả bốn mùa. Ai hỏi, chàng bảo đó là lộc của đám tang hồng. Một đám tang kỳ lạ mà chàng chưa hề gặp bao giờ trong cuộc đời mình.