“Vô cùng đáng tin cậy. Đây là con số do Cục Thống kê quốc gia của chúng tôi công bố.” Bác sĩ Tề nói với vẻ đầy chắc chắn.
“Nếu con số của các vị chính xác không sai lệch, thì tôi phải nói rằng, với một đất nước có dân số khổng lồ mười một ức người, mà chỉ sử dụng một lượng thuốc giảm đau nhỏ nhoi thế này, thì tuyệt đại đa số bệnh nhân ung thư giai đoạn cuối ở quý quốc đều phải chịu đau đớn cho đến chết!” Vị tiến sĩ vô cùng phẫn nộ.
Chúng tôi đều ngẩn người. Dân tộc chúng tôi vốn giỏi chịu đựng đau đớn, chúng tôi nổi tiếng thế giới bởi sự kiên cường bất khuất. Mỗi một vị anh hùng lâu ngày bệnh tật của chúng tôi đều nói, hãy để dành thuốc tốt cho người khác, tôi vẫn chịu được. Các bác sĩ của chúng tôi đã quen với việc nói với bệnh nhân rằng, khi nào thực sự không chịu nổi nữa, hãy dùng thuốc giảm đau. Mới đau một chút đã dùng, thì đến lúc đau dữ dội phải làm sao?
Chúng tôi đang trầm ngâm suy nghĩ.
Đôi mắt xanh không buông tha: “Mỗi lần nhìn thấy các quốc gia thế giới thứ ba thiêu hủy một lượng lớn heroin, tôi lại vô cùng tiếc nuối. Đó là một khối tài sản quý giá biết bao! Thượng đế ban cho con người thần kinh cảm nhận đau đớn, đồng thời Thượng đế cũng ban cho con người pháp bảo để chế ngự đau đớn. Các vị đã phụ lòng công bằng của Thượng đế.”
Bác sĩ Tề hắng giọng, nói: “Tiến sĩ James, tôi rất thích sự va chạm tư duy thế này. Nhưng ông có biết không? Trong lịch sử Trung Quốc, từng có một cuộc Chiến tranh Nha phiến bi tráng mà nhục nhã. Kẻ châm ngòi cho cuộc chiến máu lửa ấy chính là Liên hiệp Vương quốc Đại Anh và Bắc Ireland, bắt nguồn từ việc họ xuất khẩu nha phiến sang nước ta. Chúng ta là nước bại trận trong Chiến tranh Nha phiến. Điều này chúng tôi khắc cốt ghi tâm.”
Đôi mắt của tiến sĩ James phủ một tầng sương mờ. Ông khó nhọc hồi tưởng lại, nói: “Rất xin lỗi……”
Dù sao ông ấy cũng là một quý tộc Anh có lương tâm.
Ông nói tiếp: “Điều đáng tiếc là, tôi vốn không biết trong lịch sử từng có một cuộc chiến tranh như thế. Tôi là bác sĩ, ngoài y học ra, những thứ khác tôi đều không có hứng thú. Tôi chỉ thảo luận với ông về y học. Tôi không hiểu hai chân thâm đen lở loét của cụ ông trước mắt này có liên quan gì đến cuộc chiến tranh từ hơn 100 năm trước. Các vị cho rằng không cho vị lão nhân đang đau đớn sống không bằng chết này uống thuốc giảm đau, thì cái kết của cuộc chiến đó sẽ thay đổi sao? Những đồng nghiệp Trung Quốc của tôi, có phải các vị đã nghĩ vấn đề y tế đơn giản trở nên quá phức tạp và xa xôi rồi không? Mà đối với vị lão nhân có ý định tự sát bằng vải dệt này, lại có quá ít sự quan tâm mang tính nhân đạo!?”
Chúng tôi cứng họng trợn mắt. Dù cho chúng tôi có tinh thần ái quốc đến đâu đi nữa, cũng không thể lý luận nổi với gã người Anh này. Hắn chỉ hiểu về y học.
※
Chúng tôi lại bước vào một phòng bệnh. Đây là một cụ bà, đang dùng đôi tròng mắt trắng dã như quả bóng bàn liếc nhìn trần nhà. Một hộ công mặc áo tím đang cho bà ăn. Một thứ sữa dạng lỏng pha lẫn các hạt màu vàng được bơm vào từ ống thông mũi của bà, một phần nhỏ trào ra từ khóe miệng. Yết hầu sắc nhọn chuyển động, đẩy chất lỏng vào dạ dày như một chiếc cào.
“Đây là chất lỏng gì thế?”
“Sữa dứa.” Tiểu Bạch trả lời tiến sĩ bằng tiếng Anh. Cô không thể gọi chính xác tên loại thức ăn lỏng này, nên đã ghép hai từ dứa và sữa lại với nhau.
Tiến sĩ James nghe hiểu, nói: “Đây là một sự tàn nhẫn.”
Một bình dịch trắng muốt treo lơ lửng giữa không trung, trông giống như mỡ lợn tấm. Chúng nặng nề nhỏ từng giọt vào cánh tay gầy gò trơ xương của bà cụ.
“Đây là đang truyền dầu.” Bác sĩ Tề nói ngắn gọn. Đó là nhũ dịch protein, cung cấp nhiệt lượng cao cho những bệnh nhân không thể ăn uống.
Bác sĩ Tề không nhịn được nói: “Ông có thể nói rõ hơn được không? Ai tàn nhẫn với ai?”
Tiến sĩ James nói: “Chẳng lẽ tôi nói vẫn chưa rõ ràng sao? Nhân viên chăm sóc giảm nhẹ của Trung Quốc tàn nhẫn với bệnh nhân sắp qua đời.”
“Có thể nói chi tiết hơn chút nữa được không?” Bác sĩ Tề ép hỏi với thái độ sắc sảo.
“Người Trung Quốc quá coi trọng số lượng của sự sống, mà xem nhẹ chất lượng của sự sống. Vào giai đoạn cuối đời, sự sống vốn đã không còn ý nghĩa gì, mấu chốt nằm ở phẩm vị sinh tồn. Đối với những người đã không thể ăn uống qua đường miệng, các vị lại đưa ống thông từ khoang mũi của bà ấy thọc vào, cưỡng ép nhồi nhét các thành phần dinh dưỡng phức tạp vào cái dạ dày không còn chút sức sống, khiến cho đường tiêu hóa của bà ấy không được yên ổn. Đây chẳng lẽ không phải là tàn nhẫn sao? Còn cái thứ sệt sệt mà các vị gọi là dầu này, đi vào mạch máu sẽ làm gia tăng gánh nặng cho trái tim mệt mỏi của bà ấy. Thể xác của bà ấy giống như một phu khuân vác suy nhược. Các vị lại chồng chất thêm hàng hóa lên người bà ấy, chẳng lẽ không tàn nhẫn sao? Tôi từng nghiên cứu về Thiền học của các vị, một ông lão, không ăn bất kỳ loại đạm động vật nào, từ chối giao tiếp nhân sự, đối mặt với vách đá trong rừng sâu núi thẳm, cho đến khi tan biến như dấu hiệu nhỏ dần trong âm nhạc, hòa tan vào đại tự nhiên, trở thành cảnh giới cao nhất trong lý tưởng của các vị. Trạng thái sinh tồn sống mà như chết này thật không thể tưởng tượng nổi. Sự sống nằm ở vận động, không còn vận động, chẳng khác nào con ếch bị lột da, còn không bằng cả tiêu bản. Khi cái chết nhất định phải giáng lâm, thì cũng giống như sự ra đời của một đứa trẻ, việc chúng ta phải làm là khiến cho nó đến một cách thoải mái và thuận lợi hơn.”
Tôi chợt nghĩ đến một từ —— “Phương câu”. Hào của văn hóa Đông Tây. Quả thực là một đại hòn vực sâu thẳm, chúng ta có thể nghe thấy tiếng hát của nhau, nhưng muốn bước lại gần nhau mới khó khăn làm sao!
Bác sĩ Tề khoanh hai tay trước ngực với tư thế còn sành sỏi hơn người Anh, nói: “Tôi đồng ý với quan điểm của ông về mặt lý luận, tiến sĩ James. Nhưng vị lãnh tụ vĩ đại của nhân dân Trung Quốc - Chủ tịch Mao - từng nói một câu thế này, đối với tình hình cụ thể phải tiến hành phân tích cụ thể……”
Đang nói thì Tiểu Bạch bưng ra một chiếc bánh kem nhiều tầng. Hoa văn phức tạp, chồng chất lên nhau, trang trọng tựa như đấu trường La Mã cổ đại.
“Bà ơi, bánh kem bà muốn đến rồi đây. Mang ra cho bà ngắm trước một chút, để bà vui vẻ. Lát nữa, con trai, con gái, con dâu, con rể, cháu nội, cháu ngoại của bà tới, chúng ta sẽ thắp nến lên, dù thế nào bà cũng phải ăn một miếng bánh trường thọ, có một điểm khiến bà chưa được như ý, chính là lúc cháu mua nến sinh nhật ở cửa hàng, người ta nói, cụ già thọ cao như vậy, phải cắm bao nhiêu cây nến chứ? Bánh trường thọ chẳng thành tổ ong vò vẽ mất sao? Cháu bảo, thế không được, dù thế nào chúng ta cũng phải cắm, bà vẫn đang ngóng chờ ngày này mà! Sau đó họ nghĩ ra cho cháu một cách, bà bao nhiêu tuổi, thì cắm bấy nhiêu con số làm bằng nến. Chút nữa, nến số sẽ thắp lên những đốm lửa đỏ rực, đẹp biết bao nhiêu!” Cô gái hào hứng kể lể, hoàn toàn không bận tâm việc cụ bà đang lơ mơ có nghe thấy hay không. Giống như người mẹ lải nhải không ngừng, tin chắc rằng đứa con của mình nhất định đã ghi nhớ lời cô nói.
Bà lão thực sự mở hé mí mắt, dùng đôi tròng mắt sáng đến mức dọa người, chằm chằm nhìn vào con số bằng chữ số Ả Rập màu đỏ trên chiếc bánh kem.
Số “78”, cắm sừng sững trong lớp kem tươi như một ngọn hải đăng, bấc nến mềm mại giống như mái tóc xoăn nghịch ngợm của một cậu bé, rũ xuống ở một bên, dụ dỗ bạn chắp lửa thắp sáng.
Lão nhân kiêu hãnh liếc nhìn tất cả mọi người, đôi môi mấp máy. Bà không phát ra chút âm thanh nào, bà có vẻ như khinh thường việc lãng phí sức lực cho những người không quen biết. Thế nhưng chúng tôi đều nghe thấy lời bà nói: “Cuối cùng cũng sống đến 78 tuổi rồi!”
Tiến sĩ James chớp chớp hàng lông mi cứng và cong, nói: “Là vị lão nhân này yêu cầu các vị nhất định phải giữ gìn sinh mệnh của bà ấy cho đến ngày sinh nhật 78 tuổi sao?”
Bác sĩ Tề nói: “Đúng vậy.”
Tiến sĩ James nói: “Xin lỗi vì sự đường đột lúc nãy của tôi.”
Bác sĩ Tề nói: “Điểm chung giữa chúng ta lớn hơn những điểm khác biệt.”
Tiến sĩ James nói: “Đúng vậy. Trong bệnh viện chăm sóc giảm nhẹ, bệnh nhân là những người ở gần Thượng đế nhất. Chúng ta phải phục tùng họ giống như phục tùng Thượng đế vậy.”
Chúng tôi lại bước vào một phòng bệnh. Bệnh nhân nằm ngửa là một ông lão trọc đầu, đang ú ớ khóc. Âm sắc thê thiết, giống như có ai đang thổi vào đường ống đã gỉ sét.
“Ông ơi, đừng khóc nữa. Thứ đó không thể dùng được đâu, không tốt cho bệnh của ông đâu.” Tiểu Bạch cũng đi theo vào, ôn tồn khuyên nhủ.
“Tại sao ông ấy lại đau buồn thế này?” Tiến sĩ James hỏi.
Tôi cũng là lần đầu tiên nhìn thấy người ta khóc thương tâm đến vậy. Rất nhiều tác phẩm văn học đều miêu tả nước mắt người già đục ngầu thế nào, kỳ thực không chính xác. Những giọt nước mắt của ông ấy trong veo, mỗi hạt to bằng cái cúc áo.
Bác sĩ Tề bước tới, nâng đầu ông dậy như đang dỗ dành trẻ con: “Lại vì chuyện đó mà khóc phải không, hả cụ?”
Lão ông trong đôi mắt rưng rưng nhìn thấy bác sĩ Tề, run rẩy nếp nhăn cười lên: “Cậu đến là tốt rồi. Bọn họ đều không nghe lời tôi, chỉ có cậu là tốt bụng.” Vừa nói vừa dùng ngón tay ngoáy nước mắt chảy vào trong tai, ngóng trông chờ đợi.
Tiểu Bạch tức giận vung tay, nói: “Bác sĩ Tề, anh chỉ giỏi thu phục nhân tâm thôi.”
Tôi và tiến sĩ James nhìn nhau ngơ ngác, không hiểu chuyện gì đang xảy ra. Bác sĩ Tề cũng không giải thích, từ túi áo blouse trắng rút ra một bao “Hồng Tháp Sơn”, quẹt diêm, bật chẹt một tiếng đánh lửa, ngậm chiếc đầu lọc màu vàng kem lên miệng một cách tao nhã, thong thả hút. Đợi đến khi đốm lửa đỏ thẫm dần sáng lên như mặt đồng hồ, anh liền giật phăng xuống. Vừa nhả những vòng khói màu xanh tuyết, vừa nhét đầu điếu thuốc vào đôi môi nứt nẻ của lão ông.
Ông lão phát ra tiếng ngáy vui vẻ như sư tử, phì phà nhả khói. Khuôn mặt vốn dĩ xám xịt nay bị nhuộm thành một màu tím.
Tôi liếc nhìn chẩn đoán của ông: Ung thư phổi.
Tiến sĩ James liên tục nói OK với tôi.
Phì phì! Bệnh nhân búng mẩu thuốc lá ra giống như vỏ hạt dưa, khó nhọc nói: “Điếu thuốc này…… không đúng vị…… lừa người ta……”
Tiểu Bạch xót xa nhặt mẩu thuốc lá lên, nói: “Bác sĩ Tề sao lại lừa ông chứ? Điếu thuốc này đáng giá mấy hào lừa đấy. Sao lại nói vứt là vứt đi?”
Bệnh nhân trơ cổ nói: “Tôi hút thuốc 70 năm rồi, tôi có thể oan uổng người ta chắc? Tôi không bảo bác sĩ Tề lừa tôi, ý tôi là kẻ bán thuốc lá đã lừa bác sĩ Tề. Bác sĩ Tề tốt hơn bọn trẻ nhà tôi, bọn chúng không cho tôi hút thuốc. Tôi bảo này, có lúc các ông sẽ phải hối hận. Đến lúc đó, nhớ tôi thì khỏi cần thắp hương, cứ đốt một điếu thuốc trên hộp tro cốt của tôi là được. Nhớ là phải thuốc ngon đấy, hàng giả thì không được đâu.”
Sắc mặt bác sĩ Tề vô cùng khó coi.
Tiến sĩ James bước lên một bước, từ trong túi quần lấy ra một chiếc hộp đựng thuốc lá cứng như áo giáp, bấm vào một chỗ nào đó, “tách” một tiếng phóng ra một điếu. Anh dùng những ngón tay phủ đầy lông vàng nhặt điếu thuốc lên, bật chiếc bật lửa hình con rùa vàng. Ngọn lửa còn chưa kịp chớm nhảy lên, điếu thuốc đã bén lửa. Anh khẽ thở ra một hơi, đưa cho bệnh nhân.
Bệnh nhân ung thư phổi mím chặt miệng lại, giống như một con trai chết.
“Cho———ông————” Tiến sĩ James dùng tiếng Trung điệu đà với gương mặt đầy nhiệt tình mà nói, trong đôi mắt xanh nhảy múa ánh sáng của lòng nhân ái. Anh lại nói bằng tiếng Anh, hối hả giục bác sĩ Tề dịch lại cho bệnh nhân.
Bệnh nhân ung thư phổi há miệng ra, nhưng không phải để nhận thuốc. Ông nói: “Tôi không cần thuốc đã dính qua cái miệng của ông đâu. Lỡ tôi bị ông lây bệnh thế kỷ thì tính sao? Tôi nghe người ta nói rồi, hôn nhau có thể lây bệnh đấy.”
Tôi cảm thấy bác sĩ Tề hoàn toàn có thể giấu nhẹm những lời này đi, tùy tiện lấy lý do khác để từ chối thiện ý của vị tiến sĩ. Thế nhưng, bác sĩ Tề lại dịch lại nguyên văn không sót chữ nào, mang vẻ mặt không có ý tốt nhìn chằm chằm vị quý tộc đến từ bờ bên kia đại dương.
Chúng tôi đều vô cùng căng thẳng.
Tiến sĩ James thương xót nhìn bệnh nhân, dừng lại một lúc rồi mới nói: “Đừng tưởng rằng bất cứ ai ở phương Tây cũng là bệnh nhân AIDS. Tôi có thể chịu trách nhiệm mà nói rằng, tôi không phải.” Nói xong, anh để lại hộp thuốc lá trên tủ đầu giường, nói với Tiểu Bạch: “Cô ơi, làm ơn châm cho ông ấy một điếu thuốc nữa nhé. Cảm ơn cô.”
Anh cẩn thận không chạm vào thành bên trong của hộp thuốc lá.
Tiểu Bạch nghẹn đến đỏ bừng cả mặt. Bác sĩ Tề tiếp lời: “Phụ nữ Trung Quốc thường không hút thuốc. Để tôi vậy.”
Ông lão thơm tho hút thuốc, hướng về phía người ngoại quốc, liên tục giơ ngón cái: “Thuốc ngon! Thuốc ngon!”
Tiến sĩ James quan sát bức tranh chữ treo trên tường. Tiểu Bạch lại đi bận việc ở nơi khác rồi.
“Bác sĩ Tề, anh vẫn rất hợp làm công tác chăm sóc giảm nhẹ đấy. Miệng dao găm, lòng đậu hũ.” Tôi nói.
“Không.” Thân hình cao lớn của anh còng xuống. “Gói Hồng Tháp Sơn mà tôi mua cho bệnh nhân quả thực là hàng giả. Ở cửa hàng chính hãng đắt quá. Các bệnh nhân đều đòi tôi thuốc lá, mà tôi lại không thể tiêu tiền của họ được. Người bán dạo nói, thuốc này chuyên để bán cho những kẻ đem đi biếu xén. Thuốc của tôi không phải để cho bọn quan chức hút, mà là dành cho những người sắp đi xa, tôi không nên lừa dối họ. Nhân viên chăm sóc giảm nhẹ phương Tây quả thực rất đáng để chúng ta học hỏi.”
Tôi nói: “Dù sao chúng ta cũng mới bắt đầu mà.”
Tiến sĩ James nói: “Tôi đã nghiên cứu kỹ biểu đồ này, phát hiện trong đó có một quy luật……”
Chúng tôi trân mình nhìn theo, đó là một bức thư pháp chữ thảo, nét bút mạnh mẽ kiên định “Kính già như kính cha mẹ mình”.
“Quy luật gì?” Chúng tôi đồng thanh hỏi.
“Bùa chú này xuất hiện liên tục ba lần.” Ngón tay to lớn đầy lông của vị tiến sĩ chỉ điểm.
Thật làm khó cho vị tiến sĩ Tây này rồi. Giữa một rừng chữ thảo cuồng loạn bay lượn tứ tung, anh ta vậy mà lại nhận ra được ba chữ “Lão” (già) có nét tương đồng nhưng tuyệt không hề giống hệt nhau.
Bác sĩ Tề nhìn tôi nói: “Giải thích là đặc quyền của nhà văn.”
Tôi nói: “Hay là anh nói đi. Các anh đã treo nó ở đây, tự nhiên là có ẩn ý rồi.”
Bác sĩ Tề hắng giọng, nói: “Chữ ‘Lão’ thứ nhất này, là một động từ. Ý là chăm sóc phụng dưỡng người già. Chữ ‘Lão’ thứ hai là đại từ, chỉ cha mẹ của chính mình. Chữ thứ ba này là danh từ, bao gồm tất cả người già trên khắp thiên hạ, mang một ý nghĩa mang tính trừu tượng.”
Tiến sĩ James chăm chú lắng nghe.
Bác sĩ Tề nói tiếp: “Ý nghĩa khi ghép câu này lại chính là, bạn phải phụng dưỡng người già của toàn nhân loại giống như phụng dưỡng cha mẹ ruột của chính mình vậy.”
Tiến sĩ James cảm thán ngậm ngùi nói: “Triết học phương Đông thật huyền bí và bác ái!”
Chúng tôi tiễn tiến sĩ James ra về.
“Tôi không ngờ ở Trung Quốc đỏ, lại có thể nhìn thấy một người đồng nghiệp trẻ tuổi và nghiêm túc như anh.” Có thể thấy, tiến sĩ James khá đánh giá cao bác sĩ Tề, nhưng lời khen ngợi của anh ta vẫn có chừng mực.
“Lần này tôi đến đất nước các vị, các vị đã cho tôi xem khách sạn sang trọng, dây chuyền lắp ráp hiện đại, được ăn những món ăn từng chỉ dành cho hoàng đế, tham quan những di tích lịch sử tươi đẹp. Mọi thứ đều đang đâm chồi nảy lộc, các vị hầu như có tất cả mọi thứ, Trung Quốc trong công cuộc xây dựng hiện nay chỉ thiếu một thứ thôi.” Tiến sĩ James nói với vẻ rất chân thành.
“Thứ gì thế?” Chúng tôi lại đồng thanh.
“Chính là thiếu đi sự nghiệp chăm sóc giảm nhẹ. Biểu tượng của thế giới văn minh này.” Anh nói.
Tôi cảm thấy đúng là nghề nào cúng nấy. Nhưng vẫn bị tinh thần kính nghiệp chân thành của anh ta làm cho cảm động.
Tiến sĩ James nói tiếp: “Bệnh viện chăm sóc giảm nhẹ của các vị quá thô sơ, giống như khu ổ chuột vậy. Bệnh viện của chúng tôi giống như một công viên, phòng bệnh cao lớn, thiết bị tiên tiến. Thậm chí bên trong còn xây cả một trường mẫu giáo, để tiếng cười của trẻ con làm phai mờ đi tiếng thở dài của sự chết chóc. Chúng tôi còn có vô số tình nguyện viên. Giáo sư đại học, sinh viên, nhân viên cổ cồn trắng, nội trợ gia đình…… đương nhiên đông nhất vẫn là sinh viên đại học, hợp thành đại quân tình nguyện viên, hoàn toàn phục vụ miễn phí cho những bệnh nhân nguy kịch, rạng ngời tinh thần Cơ đốc. Rất tiếc, các vị muốn đi đến ngày đó, vẫn còn rất xa xôi……”
Dù tiến sĩ James mang theo thiện ý thế nào đi nữa, bác sĩ Tề vẫn không chút lưu tình ngắt lời anh ta: “Hiện tại chúng tôi đã có những tình nguyện viên không cần bất kỳ thù lao nào rồi.”
Vị tiến sĩ người Anh cứng đầu không kém đáp: “Nhưng tôi không nhìn thấy.”
“Đó là vì thời gian ông ở Trung Quốc còn ngắn. Nếu ông có hứng thú, xin mời hãy đến vào chiều thứ Bảy. Ông sẽ nhìn thấy các tình nguyện viên của chúng tôi.” Bác sĩ Tề kiên quyết không nhượng bộ.
