Lợi ích lớn nhất của một công dân toàn cầu là trong tâm trí, bạn không bị giới hạn bởi những rào cản của biên giới. Bạn kết bạn với mọi người từ khắp nơi trên thế giới mà không sợ những trở ngại về ngôn ngữ, khoảng cách hay văn hóa lối sống. Bạn ăn món ăn Trung Đông vào buổi sáng, món ăn châu Á vào buổi chiều và món ăn Mỹ Latinh vào buổi tối. Bạn mặc áo mua ở Buenos Aires, mặc quần mua ở Nhật Bản, đi đôi dép từ Paris. Bạn sử dụng các ngôn ngữ khác nhau để giao tiếp trong cuộc sống hằng ngày.

HƯƠNG

Hương nhiều khi giao tiếp bằng năm ngôn ngữ trong một ngày. Với Đức và Linh thì bằng tiếng Anh, với gia đình và các bạn Việt Nam bằng tiếng Việt, với chồng của mình là người Mexico bằng tiếng Tây Ban Nha, với bạn bè bên Séc bằng tiếng Séc và tại công ty lại bằng tiếng Pháp. Vì đã được sinh sống tại các nước khác nhau, mình đã học được những điều tốt nhất từ các nền văn hóa khác nhau.

Với mỗi bước đi, các công dân toàn cầu dần dần lột bỏ được những định kiến và kỳ thị mà xã hội đơn điệu đã cố nhét vào đầu họ. Một ví dụ là khi lớn lên, chúng ta được dạy bảo là thành công trong cuộc sống được thể hiện bằng mức lương cao, có chức vụ, hay những đồ dùng đắt tiền. Sau vô số lần tận mắt chứng kiến những con người rất hạnh phúc ngay cả khi họ không có nhiều tiền và của cải của họ thì có thể được nhét vừa vào một cái va li nhỏ, những người hay dịch chuyển thường đưa ra một định nghĩa mới về thành công: đối với họ, sự thành công là khi họ đạt được những mục tiêu lớn hay nhỏ của bản thân. Lối sống xê dịch không cho phép họ thu thập nhiều của cải vật chất hay leo lên các bậc thang trong công việc. Bên cạnh đó, họ cũng luôn phải suy nghĩ ngoài chiếc hộp để thực hiện các mục tiêu của mình tại những địa điểm xa lạ.

Chúng mình là ai?

“Đất nước của tôi là Trái đất và tôi là một công dân của thế giới.”[127]

– EUGENE V. DEBS

Nếu là một trái cây, thì bạn muốn là quả gì? Một quả mít ngọt, một quả quýt chua hay một quả bưởi đắng? Mặc dù không phải là tự chọn, nhưng Đức, Hương và Linh đều thuộc về “thế hệ chuối”. Thế hệ chuối là biệt danh dành cho những người châu Á lớn lên từ bé hay sinh sống lâu dài tại nước ngoài, và có cách suy nghĩ, cách cư xử hay hành động như những người nước ngoài. Cũng như những trái chuối, những người thuộc “thế hệ chuối” là những người “bên ngoài vỏ” là màu vàng (chỉ những người châu Á da vàng), còn bên trong lại là màu trắng (chỉ những người châu Âu hay Bắc Mỹ da trắng). Tương tự như vậy, những người da nâu (từ các nước Mỹ Latinh hay Nam Á) đã từng sinh sống tại nước ngoài lâu năm được coi là “quả dừa”. Những người da đen mà có tính cách như người da trắng thì được gọi là “bánh Oreo”. Người da đỏ mà “bên trong lại trắng” lại được gọi là “quả táo”. Ngược lại, những người da trắng mà ở các nước châu Á lâu được ví như “quả trứng”. Còn những người da trắng mà cư xử như người châu Phi thì được gọi là “bánh cầu tuyết”. Con người quả là có trí sáng tạo cao.

Sống trong sự hỗn hợp giữa hai nền văn hóa hoàn toàn xa lạ không phải là điều dễ dàng. Hồi học trung học, chúng mình ở nhà thì nói tiếng Việt với gia đình, còn ra đường lại giao tiếp bằng tiếng Séc với mọi người xung quanh. Ở nhà được ăn những bữa cơm đặc trưng Việt Nam, còn ở trường thì lại ăn đồ “Tây”. Ở nhà phải theo phong tục tập quán Việt, sống theo lối sống Việt để được coi là con ngoan, còn khi ra đường, chúng mình thay đổi cách suy nghĩ, cách giao tiếp cũng như cách cư xử để hòa đồng được với bạn bè cùng lứa tuổi. Vì phải thay đổi lối sống tùy vào hoàn cảnh hay tùy vào người đối diện từ khi bé, nên chúng mình học được cách linh hoạt khi giao tiếp với những con người từ các nền văn hóa khác nhau. Khi có ai đó hỏi chúng mình là người nước nào, chúng mình sẽ trả lời:

ĐỨC

Mình thuộc về một thế giới không có biên giới và nếu phải trả lời đúng theo suy nghĩ của bản thân, mình sẽ nói mình là công dân toàn cầu. Nhưng nhiều khi, mọi người không hiểu rõ về cụm từ này và bắt mình phải nêu ra một đất nước nhất định. Nếu vậy, mình trả lời là mình cảm thấy mình nửa Séc nửa Việt. Mình cảm thấy là người Việt Nam khi mình đến hiệu cắt tóc ở Việt Nam và mọi người không nhận ra là mình đang sinh sống ở nước ngoài vì mình vẫn nói được tiếng Việt trôi chảy. Mình cảm thấy mình là người Séc khi mình nghĩ là mọi người ở Việt Nam không đúng giờ giấc. Ở Trung Quốc thì tùy vào hoàn cảnh. Vì mình đại diện cho công ty Séc ở Thượng Hải, nên khi giao tiếp với khách hàng hay đối tác, mình thường nói rằng mình là người Séc. Bên ngoài đường thì mình lại nói là mình là người Việt. Thông thường thì người Trung Quốc rất quý mến người Việt Nam và coi đất nước chúng ta là một đất nước thanh bình và hiền hòa. Quốc gia duy nhất mà người Trung Quốc không ưa thích như một mặc định là người Nhật Bản, vì trước đây, Nhật Bản đã xâm chiếm Trung Quốc. Việc này cũng như khi người Việt không ưa người Trung vì thời xưa vậy.

HƯƠNG

Mình là ai? Nếu câu tục ngữ của Séc: “Bao nhiêu ngôn ngữ bạn biết là bấy nhiêu lần bạn sống” là đúng thì mình là năm con người khác nhau. Mình đã có đặc quyền là được sống trong một môi trường đa văn hóa từ bé nên mình rất quen với việc thay đổi ngôn ngữ và cách suy nghĩ và giao tiếp khi nói chuyện với một người nào đó. Hồi lớn lên ở Cộng Hòa Séc, mình cùng lúc sống trong hai thế giới khác nhau. Nếu ở nhà mình nói tiếng Việt với gia đình, ăn những bữa cơm truyền thống, thì ở trường, mình đổi sang tiếng Séc, ăn bữa trưa với đồ ăn Séc, coi mọi người bình đẳng với mình hơn vì trong tiếng Séc không phân biệt cách gọi với người thứ hai theo độ tuổi hay ngôi vị như trong tiếng Việt. Ở nhà, gia đình nhắc nhở mình không được yêu đương khi trong độ tuổi học hành thì bên ngoài xã hội, mình thấy các bạn kém mình hai tuổi đã bắt đầu biết yêu từ hồi học tiểu học (mà đôi khi, họ trao “nụ hôn đầu” cho chàng hoàng tửnàng công chúa của mình khi mới học mẫu giáo). Những nguyên tắc truyền thống mà gia đình dạy theo cách họ hiểu ở Việt Nam lại là những điều kỳ lạ đối với những người mình gặp bên ngoài xã hội. Để có thể hòa đồng với bạn bè và cùng lúc không bị chỉ trích ở nhà, mình đã học được cách thay đổi cách suy nghĩ và cách sống để cho phù hợp với người mà mình đang nói chuyện cùng. Vì thế nên mới có một chuyện hy hữu này: hầu như không có ai hiểu mình một cách toàn diện cả. Mình luôn vô thức biểu lộ một phần của con người mình mà theo mình nghĩ người đối phương sẽ cảm thấy thoải mái nhất khi đối diện với mình. Đó là cách mình “đi đôi giày của người khác” để hiểu được họ hơn, nhưng đồng thời mình vẫn là chính mình. Nhờ được tiếp xúc với các nền văn hóa hoàn toàn khác biệt, mình có thể so sánh chúng với nhau và chọn ra cho mình những thứ tốt nhất từ mỗi nền văn hóa.

LINH

Đây luôn là câu hỏi làm cho mình rối bời. Tất nhiên là trong cốt lõi, mình luôn là người Việt. Dù có đi đâu chăng nữa thì mình cũng luôn mang theo người những phẩm chất và giá trị của người Việt Nam. Nhưng cá tính của mình cũng được pha trộn bởi các nền văn hóa, các giá trị, và các nơi mà mình đã từng sống. Những nơi này đã làm giàu nhận thức và sự hiểu biết của mình đối với các dân tộc và các nền văn hóa khác nhau. Nói đa ngôn ngữ cũng giúp mình suy nghĩ như người bản địa. Thưởng thức văn hóa của một xứ sở cũng giúp mình gần gũi hơn với đất nước đó. Mình cảm thấy mình là người Séc khi mình ăn món bít tết sống (“tatarák”), bánh bao Séc (“knedlíky”) hay khi mình uống bia Séc Pilsen. Có thể nói rằng mình là một công dân toàn cầu với ngoại hình là người Việt. Một số bạn bè mình cũng trêu mình rằng mình là một “quả chuối”. Nhưng rốt cuộc thì bạn là người gì là tùy theo tư duy của bạn. Bạn là người mà bạn nghĩ!

Tính cách của chúng mình cũng bị hòa quyện bởi các nền văn hóa khác nhau như đĩa salad vậy.

ĐỨC

Có thể nói là tính cách của mình là một sự hòa quyện giữa các quốc gia mình đã đi qua. Vì lớn lên ở Cộng Hòa Séc, mình phần lớn bị ảnh hưởng bởi văn hóa Séc và châu Âu. Điều mà mình rất thích ở người Séc là mặc dù đất nước của họ bé nhỏ, họ vẫn có khả năng cạnh tranh với các quốc gia khổng lồ khác và chiến thắng. Họ thường tìm ra được con đường để thành công. Còn văn hóa Việt Nam dạy cho mình sự đồng cảm. Sự hài hòa trong các mối quan hệ có giá trị hơn là khi chúng ta coi trọng “cái tôi” quá nhiều. Theo Phật giáo Thiền tông, người Việt thường tìm đến sự điềm tĩnh hay kiểm soát những cảm xúc của bản thân. Người châu Á có lòng vị tha mà mình rất cảm phục. Nhiều khi, họ nghĩ tới người khác nhiều hơn nghĩ về bản thân họ. Họ rất giàu tình cảm và đặc biệt nhạy cảm, mà đây là những tính cách mà các người châu Âu hay Bắc Mỹ đôi khi lại thiếu. Những điều này là một thế mạnh trong cuộc sống cũng như trong công việc bận rộn ngày nay.

Lúc cảm thấy quá tải bởi công việc, mình thay đổi khí sắc bằng cách thư giãn như người Mỹ Latinh. Mình cũng không quá quan trọng hóa các vấn đề. Từ châu Phi, nơi mình đã chứng kiến những gia đình chỉ có 1 quả trứng luộc và 1 cái đùi gà để chia sẻ cho 5 người ăn, mình đã rút ra bài học là mỗi khi đang trong một tình huống khó khăn, mình đều tự nhủ: “Ngoài kia có bao nhiêu người khốn khổ hơn mình rất nhiều, nhưng dù vậy họ cũng không than phiền.” Các vấn đề mà mình gặp phải rất nhỏ so với các vấn đề của những người không có gì để ăn. Trải qua những ngày tháng tồi tệ ở London, mình đã nhận thức được tầm quan trọng của việc suy nghĩ kỹ trước khi đưa ra quyết định. Tất cả các trải nghiệm mình có được đã giúp mình hiểu hơn về bản thân. Tại thành phố New York, việc giúp đỡ cô gái có tinh thần không ổn định đã dạy cho mình cách giải tỏa các tình huống phức tạp.

LINH

Nếu có một cụm từ có thể miêu tả bản thân mình thì đó là cụm từ “ưa mạo hiểm”. Mình đến các miền đất khác lạ để học hỏi những điều tốt đẹp và nhận thức được các điều chưa tốt. Khi ở New Zealand, mình đã học được tính cách rất cởi mở và luôn sẵn sàng giúp đỡ mọi người của người dân bản xứ. Họ cũng là những con người rất thư thái và không hay bị căng thẳng. Mình đã nhanh chóng trở thành một người Kiwi niềm nở, nhưng điều này cũng làm cho mình bị bạn gái hiểu lầm. Đôi khi, bạn gái mình nghĩ rằng mình đang thích những cô gái khác vì mình nhiệt tình giúp đỡ họ. Nhưng đó chỉ là bản năng của mình mà thôi. Người Séc bình thường không cởi mở và thân thiện cho lắm, nhưng nếu bạn cho họ thời gian, họ sẽ dần dần tin tưởng bạn hơn và có thể là họ sẽ trở thành những người bạn thân thiết của bạn nữa. Ở Singapore, mình cảm thấy rằng người dân ở đây quá bận rộn với công việc mà nhiều khi quên đi mất cuộc sống gia đình. Có những người cả tuần không nhìn thấy mặt người thân trong gia đình vì bận học hay bận làm việc, mặc dù họ sống cùng nhà. Mình thì không thể như thế. Mình luôn cố gắng coi trọng sức khỏe và những người thân yêu hơn sự nghiệp.

Sống tại các nước khác nhau cũng giúp bạn hiểu rõ hơn về bản thân. Bạn sẽ biết được giới hạn khả năng của mình tới đâu, những lợi thế và những khuyết điểm của mình là gì, những suy nghĩ trước đây mà bạn có chính xác không hay chỉ là những định kiến không có cơ sở thôi.

ĐỨC

Mỗi lần di chuyển là một lần mình tiến lên phía trước. Mỗi lần bị thiếu ngủ, bị đói hay bị khủng hoảng tinh thần, mình lại nhận thức được những điều mới mẻ về bản thân. Nhận thức về bản thân là điều khó nhìn nhận nếu bạn không có nhiều trải nghiệm đa dạng. Khi đi du lịch, mình bước ra ngoài giới hạn của bản thân và ngủ ít hơn. Khi mình thiếu ngủ, mình rất bốc đồng. Khi gặp gỡ những con người với nguồn gốc khác nhau, mình cảm thấy mình dễ chấp nhận những văn hóa đối lập nhiều hơn.

Mỗi người trong chúng ta nên luôn nhớ về cội nguồn, nhớ mình là ai, để có thể trở thành những đại sứ của đất nước trên những chặng đường vòng quanh thế giới.

ĐỨC

Mỗi khi thấy một người nước ngoài nào đó quan tâm tới tiếng Việt, mình lại giới thiệu cho họ năm thanh điệu trong tiếng Việt. Họ luôn cảm thấy đây là điều thú vị. Ngay cả trong công ty ở Praha, khi mình nhìn thấy một cái bảng trắng, mình viết lên đó “a, á, à, ả, ã, ạ”. Sau đó, mình dạy cho đồng nghiệp một số từ tiếng Việt. Rồi qua việc nấu những món ăn Việt Nam, mình cho người khác thấy là các món ăn của Việt Nam rất ngon miệng và tốt cho sức khỏe. Từ những cử chỉ bé nhỏ như vậy, bạn cũng có thể cho thế giới biết được về sự thân thiện của người Việt.

Chúng mình tìm kiếm các cơ hội khắp nơi trên thế giới và không ngại thử sức mình với những công việc lạ lẫm trong các thành phố xa lạ cách quê hương nửa vòng Trái đất. Đi đến bất cứ nơi đâu, chúng mình cũng có thể dễ dàng kết bạn và không sợ bị cô đơn, vì phương châm sống của chúng mình là: “Đối xử với mọi người theo cách mà tôi muốn được đối xử.”

Nếu muốn sinh sống tại bất cứ nơi đâu, chúng ta phải rất linh hoạt và thay đổi theo hoàn cảnh. Khi sinh sống tại nhiều quốc gia, chúng mình có cảm giác như đã trải qua nhiều đời sống khác nhau.

LINH

Thi thoảng, trong đầu mình thoáng qua ý nghĩ là: “Mình đã sống nhiều cuộc sống khác nhau!” Mỗi một nơi ở cũng tương tự như một cuộc sống khác, vì mỗi khi chuyển đến một đất nước mới, mình cũng đã phải thay đổi những phong cách sống, suy nghĩ, giao tiếp, ăn uống, rồi lại phải đi tìm các mối quan hệ mới. Một phần con người mình đã ở lại các mảnh đất mà mình từng đi qua. Nhiều khi mình nghĩ lại các phiên bản của mình tại các thời điểm khác nhau để so sánh chúng. Khi khác, mình lại cảm thấy tủi thân vì không được đón Tết cùng gia đình hay lễ Giáng sinh với các bạn ở New Zealand và Cộng Hòa Séc. Mình cũng nhớ những người dân thân thiện tại Làng Sen, nơi mọi người đều như một đại gia đình.

HƯƠNG

Sống ở Vancouver đồng nghĩa với việc là sống cùng với thiên nhiên. Mình đã bắt gặp những con gấu mèo Mỹ (rất đáng yêu, nhưng cũng rất dữ) ngồi trước cửa nhà mình, còn những con sói đồng hoang thì đi nhởn nhơ trên đường như thể đó là một chuyện rất bình thường. Tại các làng hay địa bàn thành phố có khả năng gấu xuất hiện, bạn sẽ nhìn thấy những cái thùng trông giống thùng đựng rác để người dân có nơi để trốn nếu gấu bất ngờ tấn công!

Chúng mình là những con người đầy nghịch lý. Chúng mình không muốn chần chừ với việc nắm bắt các cơ hội thú vị, nhưng cũng rất nhẫn nại khi thấy hoàn cảnh hiện tại chưa được như mong muốn. Chúng mình tò mò về tất cả mọi thứ xung quanh, nhưng lại rất tập trung khi làm bất cứ công việc gì. Chúng mình thích đi đây đi đó, nhưng chúng mình lại không “sính ngoại”. Chúng mình có thể đi khắp thế giới, nhưng trong trái tim chúng mình luôn chung thủy với một người.

Thế giới đang thay đổi từng ngày, từng giờ một cách chóng mặt. Vậy nên, nếu muốn bắt kịp với thời đại, chúng ta phải quyết tâm không ngừng học hỏi và cập nhật thông tin. Việc học hỏi không dừng lại khi rời ghế nhà trường. Một khi chúng ta thôi không học, chúng ta sẽ bị tụt hậu so với người khác một cách nhanh chóng.

Chúng ta cũng thường chú ý nhiều hơn đến những gì đang xảy ra tại những nơi mà chúng ta đã đi qua. Chúng ta theo dõi các mẩu tin tức để biết được bạn bè đang có cuộc sống ra sao.

HƯƠNG

Mình luôn hỏi thăm bạn bè khi biết được về những trận động đất, những đợt khủng hoảng kinh tế hay những cuộc bạo loạn xảy ra gần chỗ họ ở. Có bạn bè khắp năm châu giúp mình cập nhật tin tức một cách nhanh chóng và trực tiếp. Mình không bị phụ thuộc vào những mẩu tin đôi khi thiếu tính khách quan.

Chúng mình như những con chim bị nhốt trong lồng lâu ngày, và khi cửa lồng đã được mở, chúng mình cố sức bay, chạy nhảy và thực hiện những ước mơ chúng mình đã không có cơ hội để làm khi đang ở trong lồng.

LINH

Sau khi tốt nghiệp đại học vào năm 2011, mình đã đi làm được gần một năm, mọi thứ tương đối là ổn định. Phải công nhận là mặc dù lúc đó đang sống tại một đất nước với những điều kiện sống quá tốt, nhưng vì tính cách thích chạy nhảy và khám phá, nên mình lại muốn làm cái gì đó khác lạ để cho cuộc sống có thêm nhiều thử thách. Thế nên mình đã nghĩ tới châu Âu. Thực ra, hồi đó mình chưa được nghe tới châu Âu nhiều, ngoài ký ức đau khổ do Thế chiến thứ II và những mảng văn hoá và lịch sử được học qua loa trên lớp. Một trong những lý do mình đã quyết định đến châu Âu là vì mình có cậu và dì ở Cộng Hoà Séc. Sang tới trái tim của châu Âu, mình ở lại đó ba năm để học tập và trải nghiệm cuộc sống. Mình đã rút ra một kinh nghiệm là: Hãy thả mình và hoà nhập với điều kiện hiện tại, đừng gò bó quá.

Nhiều khi, cánh chim không bay thẳng tắp như trong trí tưởng tượng, mà nó di chuyển theo các ngọn gió, lúc trầm lúc bổng.

HƯƠNG

Cuộc sống đầy những nghịch lý. Mình đã mất sáu năm và ba lần xin quốc tịch Séc, cùng với hai đơn thư kháng nghị thì mới được trở thành công dân Séc. Nhưng khi nhận được quốc tịch Séc cũng là lúc mình không sống ở Cộng Hòa Séc nữa, là lúc mình đang theo học bậc cao học tại Marseille và là lúc mình đã có trong quyển hộ chiếu Việt Nam của mình những thị thực Canada và Hoa Kỳ. Mình nhận được thư báo của Bộ Nội vụ nhắn về Cộng Hòa Séc để nhận quốc tịch khi đã gần như bỏ cuộc với việc xin quốc tịch. Vậy là từ khi sang Cộng Hòa Séc vào năm 1998 đến thời điểm hiện tại, mình không được hưởng giây phút làm người bản xứ nào. Mình đã là một người nhập cư suốt những năm tháng sinh sống tại Séc, để rồi trở thành công dân Séc khi đã đi khỏi đất nước và lại trở thành người nhập cư tại những đất nước tiếp theo.

Càng sống ở nhiều nơi, chúng mình càng cảm nhận được rằng không nơi nào cho chúng ta cuộc sống lý tưởng cả. Mỗi đất nước đi qua đều có những ưu điểm và ngược điểm riêng. Sống ở Việt Nam thì có gia đình, có những món ăn ngon, có những bãi biển tuyệt đẹp để nghỉ mát và tiền chi tiêu cũng không đáng là bao, nhưng ngược lại, ở quê hương chúng mình vẫn tồn tại những vấn đề nan giải như hối lộ hay đồ ăn thức uống không được đảm bảo. Tại Cộng Hòa Séc, chúng mình có lẽ đã có một cuộc sống an nhàn, thanh bình, chế độ an sinh xã hội cao, tiền lương cũng không đến nỗi tồi so với chi phí sinh hoạt, nhưng đổi lại, cuộc sống ở đây nhiều khi khá ngột ngạt vì kỳ thị chủng tộc, những người dân bi quan cũng lây tâm trạng cho chúng mình, và nhàn hạ không phải là điều lý tưởng cho tất cả mọi người. Argentina là một đất nước tràn đầy màu sắc văn hóa cũng như con người, nhưng đồng lương không đáng là bao cộng với các đợt khủng hoảng tiền tệ làm mức sống của người dân địa phương giảm xuống trầm trọng. Singapore dường như là một đất nước tươi đẹp, nhưng cuộc sống ở đây có thể quá mỏi mệt khi người dân coi trọng công việc hơn gia đình. Nước Pháp là một đất nước Tây Âu nên đời sống ở đó cũng rất cao, với vô số những địa điểm đẹp và nổi tiếng thế giới, nhưng khái niệm “quan liêu Pháp” sẽ khiến cho chúng ta cảm thấy căng thẳng. Đời sống ở Canada khá tốt, người Canada hay được mệnh danh là những người tốt bụng nhất thế giới, an ninh cũng như an sinh ở đây được bảo đảm, nhưng thị trường việc làm ở đây lại không có nhiều cơ hội như ở Hoa Kỳ. Nhiều người đến Hoa Kỳ vì cái mác “Giấc mơ Mỹ” của nó, vì đây là một mảnh đất màu mỡ cho những người muốn thành công và giàu sang, nhưng đây lại hoàn toàn không phải là miền đất hứa cho những người muốn có cuộc sống thanh thản vì chi phí ngất ngưởng và Chính phủ Hoa Kỳ không hỗ trợ những khoản chi tiêu cho sức khỏe hay học đại học.

Cũng như việc sinh sống tại các quốc gia khác nhau, là một công dân toàn cầu cũng có hai mặt. Về mặt tích cực, chúng mình có được khả năng xem xét mọi thứ với quan điểm rộng, nhìn vào “bức tranh lớn” của mọi việc, sử dụng thành thạo đa ngôn ngữ và các kỹ năng sống cũng đã được cải thiện. Chúng mình đồng cảm hơn với những người có ý kiến đối lập và cũng nhạy cảm hơn với văn hóa nước ngoài. Chúng mình đã hiểu được nhiều thứ về bản thân và học được cách đọc suy nghĩ của người xung quanh. Chúng mình có khả năng sáng tạo, luôn tìm ra được những ý tưởng mới mẻ và những phương pháp tốt nhất để áp dụng trong mọi tình huống. Chúng mình cũng đã gỡ bỏ được các định kiến và chúng mình không có xu hướng phán xét người khác. Những bài học trong các chuyến đi giúp cho chúng mình biết được cách giải quyết các tình huống khó khăn trong tương lai. Chúng mình cũng là những đại sứ hòa bình và luôn mong muốn mọi người trên thế giới đều yêu thương và chăm lo cho nhau.

Mặt khác, công dân toàn cầu cũng có những điểm tiêu cực. Đôi khi, chúng mình cảm thấy bị mất đi bản sắc văn hóa và các ý kiến cũng bị rối rắm. Vì cố gắng hòa hợp với mọi người và vì biết rằng mọi ý kiến đều có điểm đúng, điểm sai, nên các ý kiến của chúng mình đôi khi không có tính cách nhất định. Có những người coi chúng mình là “bị mất gốc”. Mỗi khi đến một nơi ở mới, chúng mình lại phải làm lại từ đầu, lại phải thay đổi thói quen, cách ăn uống và sinh hoạt. Nhiều khi, chúng mình bị mất liên lạc với các bạn một thời thân thiết, chúng mình cũng không còn hiểu các câu chuyện phiếm, các quan điểm hay cách giải quyết vấn đề của họ. Chúng mình sẽ rất khó khăn để có cuộc sống ổn định theo mong muốn của gia đình.

ĐỨC

Con đường trở thành công dân toàn cầu của ngày hôm nay đã cho mình khả năng nhìn thấy bức tranh lớn của mọi việc và những điểm kết nối giữa các nền văn hóa khác nhau. Chúng cũng đã giúp mình tận hưởng các điều khác biệt trong ẩm thực, lối sống cũng như cách suy nghĩ. Tất cả các điều này làm cho cuộc sống của mình trở nên phong phú và hạnh phúc hơn.

Ngược lại, con đường trở thành công dân toàn cầu cũng lấy đi ở mình một số thứ, đặc biệt là gia đình và bạn bè. Mình luôn phải di chuyển một thân một mình và người bạn đồng hành duy nhất của mình nhiều khi chỉ là cái va li. Cảm giác trống trải là không thể tránh khỏi. Tại mỗi địa điểm, mình lại tìm thấy những người bạn mới, nhưng khi đã gắn bó với nhau thì mình lại phải ra đi. Đây chính là cái giá phải trả của việc xê dịch.

LINH

Là một công dân toàn cầu, mình luôn sẵn sàng đối phó với các thách thức và các cuộc phiêu lưu không có điểm kết thúc. Mỗi hoàn cảnh mới làm cho mình mất khá nhiều công sức và năng lượng thể chất cũng như tinh thần, nhưng chúng cũng đã cho mình học cách xử lý các tình huống căng thẳng. Mình cũng đã có vô vàn cơ hội tìm hiểu về các nền văn hóa khác nhau, nhận thức được những điều tốt xấu của các nền văn hóa để chỉ sử dụng những cái tốt và đề phòng những cái xấu. Là công dân toàn cầu cũng có khá nhiều các “chi phí cơ hội”. Mình không thể chăm lo cho bố mẹ như mong muốn của bản thân, vì mình sống cách họ quá xa. Nhưng suy cho cùng thì mình không hối tiếc điều gì trên cuộc hành trình này.

Gia đình và bạn bè

“Bạn sẽ không bao giờ có lại được cảm giác hoàn toàn ở nhà, vì một phần của trái tim bạn sẽ luôn ở nơi khác. Đó là giá mà bạn phải trả cho sự yêu thương và quen biết quá nhiều người tại nhiều hơn một địa điểm.”[128]

– MIRIAM ADENEY

Khi chúng ta sống một nơi lâu dài thì chúng ta thường không quá coi trọng việc có người thân hay bạn bè bên cạnh mình. Nhưng khi sống cách xa những người thân thiết đến nửa vòng Trái đất, chúng ta sẽ trân trọng những khoảnh khắc quý báu bên cạnh người thân. Để duy trì những mối quan hệ từ xa, hãy tưởng tượng ra rằng mọi người đang ở bên cạnh bạn. Hãy thường xuyên cập nhật thông tin về bạn bè và người thân qua các cuộc gọi hay cuộc nói chuyện trên Facebook, Viber, Whatsapp, Skype hay các ứng dụng liên lạc khác. Ở xa nhà lâu ngày cũng không đồng nghĩa với việc là chúng ta sẽ quen ở xa người thân. Những cuộc điện thoại về nhà cũng làm cho lòng chúng ta ngập tràn cảm xúc.

ĐỨC

Mình cố gắng nói chuyện với gia đình và bạn bè bên Cộng Hòa Séc tầm hai hay ba lần mỗi tuần. Mỗi khi ai đó có sinh nhật, đám cưới, tốt nghiệp hay có các tin mừng khác, mình đều nhắn tin để chúc mừng họ. Nhưng trong tâm trí, mình cũng cảm thấy buồn vì không thể trực tiếp tham dự những ngày trọng đại của những người mình thân thiết và yêu mến.

HƯƠNG

Trong một lần gọi điện về nhà, bà ngoại nói với mình là bà hay mặc cái áo len màu xanh nước biển có vệt trắng mà bà đã đan cho mình hồi mình mới sang Séc, vì hơi ấm của nó làm cho bà có cảm giác là mình đang ở gần. Bà luôn là người lo lắng cho con cháu nhất, và hằng ngày, bà ngồi bên cửa sổ để ngóng con cháu đi làm hay đi học về. Bà bảo: “Bà ngồi ngóng mãi mà cái Hương vẫn chưa thấy về.” Từ hồi mình sống xa nhà, bà luôn mở các album ảnh ra để ngắm đứa cháu gái cả. Còn cô em gái 10 tuổi của mình thì bảo với mình bằng tiếng Séc là: “Em nghĩ đến chị hằng ngày. Em đặt tên Nadia cho con gấu mới của em và ôm nó mỗi khi đi ngủ, để chị có thể hiện ra trong những giấc mơ của em.” Một lần, mình đã bật khóc khi mẹ nhắn tin: “Mẹ yêu con gái.” Thế hệ bố mẹ chúng mình rất dè dặt với việc thể hiện cảm xúc, vậy nên nhiều khi con cái tưởng rằng bố mẹ không yêu thương mình. Nhưng mình biết rằng bố mẹ luôn lo lắng và nghĩ về mình ngay cả khi họ không nói ra lời.

LINH

Khi ở xa nhà, mình luôn lo lắng không biết bố mẹ và em trai đang làm gì, ngày họ đang trải qua có vui vẻ không hay có gì đang làm cho họ lo âu. Nhưng mình không thể mua vé bay về thăm gia đình mỗi khi lo lắng được. Mình cũng hay nhắn tin về cho gia đình và hỏi thăm mọi người xa gần để có cảm giác gần gũi hơn với quê hương. Mỗi khi về nhà là mình cố gắng tận hưởng mọi giây phút cùng mọi người ở nhà.

Giờ đây, mình có nhiều cơ hội để bay về Việt Nam thăm gia đình hơn vì vé máy bay từ Singapore về Việt Nam không quá đắt. Mình cố gắng tận dụng mỗi kỳ nghỉ để về quê thăm bố mẹ và em trai từ hai đến bốn lần trong năm. Nhưng trước đây, mình chỉ về Việt Nam được nhiều nhất là mỗi năm một lần. Mình nhớ lần đầu tiên về nhà thăm bố mẹ sau một năm rưỡi sinh sống tại New Zealand. Vừa về đến cửa nhà ông bà nội và thoáng nhìn thấy bố mẹ, mình đã bật khóc vì trông bố gầy nhom, còn mẹ thì thật mỏi mệt. Mình tự trách móc bản thân: “Trời ơi, đây là hai người đã hy sinh cả cuộc sống của mình cho tôi có được ngày hôm nay hay sao? Tôi, một người con cả, lại chưa giúp đỡ được gì cho họ trong thời điểm hiện tại.” Không còn nghĩ đến sự mệt mỏi của bản thân sau chuyến đi dài, mình ngồi bệt xuống khóc. Sau khi mình đã quay về New Zealand, bố mẹ mới cho mình biết là bố lúc đó đang chuẩn bị cho ca mổ tim. Vì thế, bố mẹ mới gọi mình về nhà gấp gáp như vậy. Đấy chính là lúc mình hoàn toàn thấu hiểu những sự hy sinh cao cả của bố mẹ dành cho mình và em trai.

Để cho người xa cách biết được là bạn vẫn đang nhớ và quan tâm đến họ, hãy gửi lời chúc mỗi khi họ có sự kiện quan trọng như sinh nhật, đám cưới, lễ tốt nghiệp hay lên chức. Hãy ghi lại các ngày quan trọng vào cuốn sổ lịch hay điện thoại để chắc chắn rằng bạn sẽ không bị quên. Cho người ở xa biết khi nào bạn có thể gặp lại họ sẽ cho họ cảm giác là bạn không phải là đi hẳn, và họ cũng sẽ phấn khởi khi ngày bạn về đến gần.

Tình yêu

“Cuộc sống đưa bạn đến những nơi không ngờ. Tình yêu mang bạn về nhà.”[129]

– MELISSA MCCLONE

Người Trung Quốc tin rằng cách cầm đũa có thể nói lên việc bạn sẽ lấy vợ, chồng xa hay gần. Nếu cầm đũa trên đỉnh thì có nghĩa là người vợ, chồng tương lai của bạn sẽ sống rất xa. Cầm đũa càng thấp thì vợ, chồng bạn sẽ càng sống gần nhà. Chắc vì cả ba chúng mình đều cầm đũa trên đỉnh nên chúng mình đều đã phải lòng những người từ các lục địa khác nhau.

Những người có vợ, chồng sống gần gia đình có lợi thế là họ có thể chạy về với bố mẹ để khóc mỗi khi cãi vã với vợ, chồng. Còn chúng mình thì mỗi khi xảy ra xích mích, chúng mình không thể nào đùng đùng bỏ về nhà với bố mẹ được, vì tiền vé cho chuyến bay xuyên lục địa sẽ làm cho chúng mình bị khủng khoảng tinh thần nhiều hơn là những trận cãi vã có thể xử lý một cách ôn hòa. Không có người thân ở bên cạnh để ỷ lại được thì chỉ còn cách là tự thân giải quyết các vấn đề thôi. Nếu muốn giải hòa những xích mích một cách nhanh chóng, đôi bên phải biết cách suy nghĩ hai chiều và nhường nhịn lẫn nhau. Điều quan trọng là không nên đưa ra một quyết định khi đang giận dữ. Vì khi tức giận mà “bỏ về nhà với bố mẹ” thì đó thường chỉ là tấm vé máy bay một chiều. Trước khi tiến tới hôn nhân ở một nơi xa xứ, chúng ta phải nghĩ trước đến tình huống xấu nhất có thể xảy ra như: “Một khi chia tay hay ly hôn, chúng ta còn lại những gì? Lúc đó, chúng ta sẽ có đủ sức mạnh để có thể một mình vượt qua đi tiếp chặng đường trên miền đất khách hay không?”

Ngay cả những câu chuyện bắt đầu như những chuyện cổ tích cũng không chắc là có hậu. Để có thể ở bên nhau mãi mãi, hai người từ một văn hóa chung hay hai văn hóa khác nhau sẽ phải không ngừng cố gắng duy trì tình yêu của họ. Chúng mình đều đã đánh đổi sự tiện nghi và cuộc sống an bình ở một địa điểm nhất định bằng cuộc sống bươn chải để đi tìm hạnh phúc cho bản thân. Vì thế nên không có gì làm cho chúng mình phải tiếc nuối.

Tình yêu châu Á

VIỆT

Có khá nhiều điều khác biệt giữa cách yêu của người châu Á và người châu Âu. Trong khi người châu Á phải tìm hiểu nhau rất kỹ càng rồi mới quyết định trao nụ hôn đầu, người châu Âu có thể hôn nhau ngay khi họ cảm thấy có sự liên kết nào đó giữa đôi bên. Người châu Á lại thường coi mối quan hệ là đã bắt đầu khi hai bên cảm thấy dễ dàng nói chuyện với nhau hay cảm thấy vui vẻ khi ở bên nhau. Còn người châu Âu chỉ coi là mối tình bắt đầu khi đã hôn nhau hay đã có sự đụng chạm về thể xác. Sau khi đã đi lại với nhau một thời gian, người châu Âu sẽ đưa ra quyết định chung sống với nhau như vợ chồng. Nhưng đây là điều lại không thể chấp nhận được trong văn hóa châu Á. Có thể là vì những định kiến của xã hội nên người châu Á thường rất coi trọng việc kết hôn, nhưng người châu Âu lại chấp nhận sống với nhau nhiều năm trời mà không có giấy tờ nào chứng nhận cho mối tình của họ. Cách quyết định cho hôn nhân cũng khác lạ tại hai nơi. Trong khi ở châu Âu, cặp đôi hoàn toàn quyết định cho đám cưới của họ và báo cho bố mẹ biết khi đã đưa ra quyết định, thì ở châu Á, bố mẹ của hai người phải gặp mặt và thống nhất trước rồi mới chuẩn bị cho ngày cưới.

Điều mà mình coi trọng nhất ở các thiếu nữ Việt Nam là lòng chung thủy của họ. Khi yêu, họ luôn nghĩ về tương lai của cả hai người. Trong khi đó, người châu Âu thường hay nghĩ về thời điểm hiện tại hơn tương lai. Các cô gái châu Âu có một mối tình vì họ muốn tận hưởng cảm giác yêu đương của hiện tại, còn các cô gái châu Á có một mối tình vì họ thích tận hưởng tương lai hạnh phúc bên người họ yêu.

Giữa mình và bạn gái cũng có nhiều điểm khác biệt. Mình thích làm việc một mình và cũng không ngại đi chơi một mình, còn bạn gái mình thích làm việc hay đi chơi trong nhóm. Em ý rất thích tất cả các buổi gặp gỡ cùng gia đình xa gần, còn mình thì đôi khi cảm thấy không thoải mái lắm khi ai đó bàn tán hay so sánh mình với người khác. Mình cũng đơn giản trong mọi việc, chẳng hạn như trong việc nấu ăn, hơn bạn gái mình.

Sau này khi có con cái, mình sẽ cho chúng có những trải nghiệm đa văn hóa ngay từ khi bé. Mình vẫn chưa hình dung ra được hết các vấn đề phải bàn bạc cùng nhau, nhưng chúng mình sẽ phải đưa ra quyết định cho cả những điều ngay cả bé nhỏ nhất như việc cho con mặc bỉm hay không. Điều thú vị trong các mối quan hệ đa văn hóa là khi hai người luôn có những cách suy nghĩ hay cách giải quyết đối lập, nhưng vẫn phải tìm ra điểm chung để có được cuộc sống hài hòa. Mình nói chuyện với bạn gái bằng tiếng Anh nên khi có con, chúng mình cũng sẽ dạy cho những đứa trẻ nói được tiếng Anh từ khi nhỏ. Khi đến tuổi đi học, mình tưởng tượng ra là gia đình mình sẽ trở lại châu Âu để cho con cái có được những cơ hội như mình đã có.

Tình yêu châu Âu

LINH

Điều khác biệt rõ rệt nhất giữa các cặp đôi Việt Nam và phương Tây là, trong khi các cặp đôi Việt thường chứng minh tình yêu của họ bằng hành động thay vì lời nói, các cặp đôi phương Tây không ngần ngại cho cả thế giới biết họ yêu thương nhau biết chừng nào. Một ví dụ điển hình cho cặp đôi Việt Nam là bố mẹ mình. Mình hầu như chưa bao giờ thấy họ bày tỏ tình cảm trước mặt con cái, nhưng mình biết rằng họ luôn sẵn sàng hy sinh cho nhau. Họ đã chấp nhận sống bảy năm xa cách để bố mình đi kiếm tiền nuôi gia đình tại Nhật Bản, còn mẹ thì ở nhà chăm lo cho ông bà và chúng mình. Bằng những cử chỉ lớn lao như vậy, họ đã cho mình thấy sức mạnh của tình yêu. Mặt khác, những người phương Tây có cách sống độc lập hơn, nên họ nhiều khi không nghĩ sâu xa đến người khác như người Việt nói riêng và người châu Á nói chung. Các cặp đôi phương Tây cũng thường thẳng thắn hơn. Họ luôn cùng nhau đưa ra quyết định và khi đi chơi thì cả người đàn ông lẫn người phụ nữ đều chia nhau trả tiền. Họ không ngần ngại ôm hôn nhau và nắm tay nhau khi đi trên đường phố.

Mối tình giữa mình và người bạn gái Séc xinh đẹp đã được hơn hai năm. Thật ra mà nói, mình không bao giờ nghĩ là mình có thể yêu một cô gái người Séc. Bố mẹ cũng muốn mình yêu một cô gái thuần Việt để họ có thể giao tiếp với các con và các cháu tương lai bằng tiếng Việt. Nhưng cuộc sống cho ta những sự ngẫu nhiên không thể tính trước. Mình đã gặp Zuzana trên một chuyến xe điện ở Praha, khi chúng mình đang trên đường từ trường trở về ký túc xá. Chúng mình đã bắt chuyện với nhau rồi kết bạn. Sau đó, ai lại đi đường của người đấy. Nhưng bất ngờ thay, mình đã gặp lại Zuzana thêm một vài lần nữa ở nhà ăn của trường. Sau đó chuyện gì xảy ra thì bạn cũng đã biết, chúng mình đã bắt đầu yêu nhau.

Người yêu của mình là một cô gái người Séc điển hình với mái tóc vàng óng ả và làn da trắng mịn màng. Nhưng khác với một người Séc thông thường, em rất quan tâm đến những người xung quanh và luôn ủng hộ những quyết định của mình. Khi mình được nhận vào vị trí hiện tại, ở đất nước cách xa em nửa vòng Trái đất, em đã không ngần ngại khuyên mình nên ký hợp đồng ngay vì em biết rằng đây là công việc mình luôn ao ước. “Hãy chọn những gì anh yêu thích” luôn là câu cửa miệng của em, và đây cũng là một trong những lý do mình yêu em đến vậy. Tình yêu đích thực đối với mình là một tình yêu mà đôi bên giúp nhau thực hiện những ước mơ của bản thân. Mình cũng rất thích tính cách thẳng thắn của em. Em luôn cho mình biết ý kiến của em, ngay cả những ý kiến tiêu cực để mình có thể sửa chữa kịp thời. Những phê bình xây dựng của em cho mình nhìn nhận những điểm sai trái của bản thân vì em chính là người thấu hiểu con người mình nhất.

Các điều khác biệt giữa mình và em thật ra không phải là các điều khác biệt về văn hóa, mà là về tính cách. Trong khi mình là một người có tính cách hướng ngoại, em chủ yếu có tính cách hướng. Có những lúc em cảm thấy rụt rè và không thoải mái lắm khi nói chuyện với người lạ, nhưng tại môi trường làm việc khắc nghiệt của Singapore, những mối quan hệ rộng rãi là điều không thể thiếu nếu muốn có một công việc tốt. Vì đây là lần đầu tiên em sinh sống tại một đất nước châu Á, nên mình cố gắng tạo ra cho em môi trường sống thư thái nhất có thể, mặc dù mình biết là em vẫn rất nhớ gia đình và bạn bè ở châu Âu. Mình mong rằng trong tương lai, con cái của chúng mình sẽ trở thành những con người đa quốc gia và đa tài.

Mình không thể cho bạn lời khuyên cụ thể để “đi tìm người yêu” được vì mình không có trong tay một “cẩm nang hướng dẫn” nào hết. Điều mình có thể nói với bạn là, hãy luôn là chính mình, đừng bao giờ giả tạo và luôn nỗ lực hết sức để làm những điều bạn mong muốn. Người thích hợp nhất là người mà luôn cho bạn cảm thấy là phiên bản tốt nhất của bản thân. Đó là người sẽ cùng bạn vượt qua mọi thăng trầm của cuộc sống.

Tình yêu Mỹ Latinh

HƯƠNG

Những chàng trai người Mexico nổi tiếng là những người “macho”[130]. Trước đây mình cũng lo lắng vì đã đọc được về những mối tình giữa các cô gái nước ngoài với các anh chàng macho người Mexico điển hình với kết thúc không có hậu. Họ kể về những anh chàng hay ghen, kiểm soát họ chặt chẽ, cấm họ không được chào hỏi những người hàng xóm là đàn ông, bắt họ phải hầu hạ, vv.. và vv.. Rồi mình đã được chứng kiến “machismo” trong thực tế khi sang Mexico chơi. Mặc dù là mùa Hè nhưng mình không thấy hầu như bất kỳ một cô gái nào mặc quần đùi hay váy trên đường ngoài mình ra. Mình cũng nhanh chóng hiểu ra lý do tại sao. Những cái huýt sáo, những ánh nhìn tò mò, rồi người đàn ông chạm vào mông mình trên tàu điện ngầm ngay cả khi anh Miguel đang đứng bên cạnh. Cũng vì những sự cố như vậy xảy ra thường xuyên, chính quyền thành phố đã triển khai thực hiện các biện pháp để giảm bớt đi những mối nguy hiểm cho phụ nữ. Trên tàu điện ngầm hay “metrobús”[131] đều có những khoang dành riêng cho phụ nữ và trẻ em.

May mắn thay là anh Miguel không phải là một người “macho” điển hình. Anh vừa chăm chỉ làm việc, lại vừa thích hưởng thụ cuộc sống. Anh nói: “Anh làm việc để sống chứ không sống để làm việc.” Đây là một quan niệm hoàn toàn trái ngược với quan niệm “karōshi”[132] của Nhật Bản. Ngày nào anh cũng cố gắng làm xong công việc cho sớm để về ăn bữa tối và dành trọn buổi tối cho mình. Anh rất coi trọng thời gian nghỉ ngơi và không muốn nghĩ tới việc làm khi ở bên mình. Chúng mình không bao giờ bỏ lỡ một giây phút nào để ở bên nhau, để cùng nhau thư giãn và nói chuyện. Có lẽ vì đã bị xa cách nhiều lần nên chúng mình rất trân trọng những khoảnh khắc bên nhau.

Anh yêu thương mình nhưng cũng muốn mình phải mạnh mẽ, phải độc lập và có thể đứng vững trên đôi chân của chính mình. Khi mình nói đùa với anh là: “Em không cần anh!”, anh đáp lại: “Thế thì anh rất vui!” Vì yêu thương nhau không đồng nghĩa với việc dựa dẫm, mà là chia sẻ và cùng nhau xây dựng cuộc sống. Chúng mình yêu nhau nhưng không tính toán, không bắt buộc và cũng không cấm đoán. Thay vào đó, chúng mình cho nhau sự độc lập. Đôi khi cũng không thể tránh được những sự hiểu lầm hay những sự va chạm quan điểm. Nhưng chúng mình thường cố gắng giải quyết với nhau những vướng mắc trong vòng một buổi tối. Và sau đó, chúng mình không bao giờ nhắc lại chuyện cũ nữa.

Khi mới yêu nhau, mẹ đã hỏi mình là: “Tại sao xung quanh có bao nhiêu người đàn ông mà lại đi yêu một người ở tận đẩu tận đâu? Nếu có gì xảy ra thì ai sẽ chăm sóc cho?” Mình cứng đầu đáp lại: “Vì con biết con cần gì.” Chúng ta không chọn được gia đình mình, nhưng chúng ta có quyền được chọn bạn đời mình. Chuyện chọn bạn đời là một trong những việc quan trọng nhất có ảnh hưởng đến cả cuộc đời còn lại của chúng ta. Chúng ta phải biết nhu cầu và tham vọng của bản thân, chứ đừng để những lý do như tuổi tác hay nguyện vọng của người khác làm cho chúng ta phải thay đổi những ý định của mình. Người khác có thể mong muốn, có thể yêu cầu, nhưng họ sẽ không sống được cuộc sống cho chúng ta. Nếu có ai đó trêu bạn câu: “20 tuổi em yêu ai? 25 tuổi ai yêu em?”, thì bạn đừng ngại nói với họ rằng tương lai của bạn, dù vui hay buồn, là đều do bạn tự quyết định.

Bà ngoại mình đã dũng cảm rời khỏi quê nhà để cho những đứa con của bà có nhiều cơ hội tại thủ đô. Mẹ mình đã dũng cảm rời xa tổ quốc để cho các con có nhiều cơ hội hơn tại miền đất châu Âu. Đến lượt mình, mình đã dũng cảm bay qua đại dương để đến nơi trái tim mình mách bảo, cho những đứa con tương lai của mình một cuộc sống tự do. Chúng mình sẽ dạy cho con cái những điều tốt nhất từ các nền văn hóa khác nhau, để chúng trở thành những công dân toàn cầu thật tốt. Chúng sẽ có lợi thế là sinh ra trong gia đình đa văn hóa và là những công dân toàn cầu ngay từ lúc sinh ra: chúng sẽ mang dòng máu của người châu Á, châu Âu, châu Phi và thổ dân châu Mỹ. Mình sẽ nói chuyện với chúng bằng tiếng Việt, còn anh Miguel sẽ dạy cho chúng tiếng Tây Ban Nha. Chúng sẽ được theo học ở một trường nói tiếng Pháp vì ở ngoài đường, chúng đã có cơ hội giao tiếp bằng tiếng Anh rồi. Còn về “ngoại ngữ” thì… mình sẽ cho chúng tự chọn.

Bà ngoại đã nói: “Giọt nước mắt không bao giờ chảy ngược.” Nó luôn chỉ chảy xuôi, chảy xuống cho con cái rồi cháu chắt chứ không chảy về với bố mẹ. Ngay cả khi mình sống xa quê hương nửa vòng Trái đất, mình cũng sẽ truyền lại những lời bà dặn cho con cái mình sau này.

Ẩm thực

“Đây là lời khuyên bất biến của tôi cho mọi người: Hãy học nấu ăn – hãy thử những công thức mới, hãy học từ những sai lầm, đừng sợ, và trên hết hãy vui vẻ.”[133]

– JULIA CHILD

ĐỨC

Khi đi ăn ở ngoài quán, mình thường chụp hình các món ăn lại để thử nấu chúng ở nhà. Bếp ăn của mình là nơi mình sử dụng sự sáng tạo một cách ngẫu hứng. Mỗi khi nấu ăn, mình tưởng tượng ra một cuộc hành trình với điểm bắt đầu là sự hình dung ra một món ăn và điểm kết thúc là món ăn “đã ra lò”. Kết quả tất nhiên không phải lúc nào cũng giống như trong trí tưởng tượng của mình. Như khi trả lời câu hỏi: “Bạn từ đâu đến?”, trong bếp mình cũng là người đa dạng. Mình rất thích nấu món “fajita” của Mexico, một loại bánh tráng cuốn nhân thịt bao gồm các loại thịt, tôm, các nước sốt, salad trái bơ “guacamole” được bọc lại trong bánh “tortilla” mềm. Khi khác, mình lại thích nấu các món mì “spaghetti” của Ý với nước xốt cà chua và pho-mát. Lúc có nhiều thời gian hơn, mình nấu phở hay bún. Mình chọn món dựa theo tâm trạng và tùy theo mình đang thèm món ăn gì. Còn các gia vị mình sử dụng chứng minh cho tính cách đơn giản của mình: mình thường hay chỉ dùng muối, hạt tiêu và tỏi.

LINH

Vì đang sống tại châu Á, nên hầu như bữa nào mình và bạn gái cũng đều ăn cơm. Một điều tuyệt vời ở Singapore là việc ra quán ăn còn rẻ hơn so với việc nấu ăn ở nhà, nên ban ngày mình toàn ăn ở những quán ăn gần công ty với các món ăn Ấn Độ, Indonesia, Malaysia, Nhật Bản hay Hàn Quốc, còn bữa tối mình ăn cùng bạn gái. Chúng mình thường hay nấu ăn cùng nhau vào những ngày cuối tuần. Chúng mình rất thích các món cá hay thịt kho với nhiều loại rau. Người yêu mình cũng rất thích làm các loại bánh ga tô và bánh ngọt. Mỗi khi nhớ nhà, em lại làm những món ăn cổ truyền của Séc như thịt heo hầm với bánh mì hấp và dưa cải muối (trong tiếng Séc là “vepřo-knedlo-zelo”), thịt bò hầm nấu với sữa (trong tiếng Séc là “svíčková na smetaně”) hay món bánh kếp rán bao gồm khoai tây, bột mì, sữa và một số gia vị đặc trưng (trong tiếng Séc là “bramboráky”). Món ăn yêu thích nhất của mình hiện giờ là món cơm gà Hải Nam tượng trưng của Singapore. Tuy hình thức không có gì nổi bật, nhưng món này với các miếng thịt gà ngọt lừ và nước chấm thơm lừng sẽ làm cho bạn bị mê mẩn. Người Singapore cũng rất thích các món ăn có vị của bột “laksa” khá cay và đậm đà, như món bún laksa mà bạn không thể bỏ qua nếu ghé thăm Singapore. Món ăn Việt Nam mà mình nhớ nhất là món xôi gà của mẹ mình làm.

HƯƠNG

Khi sang thành phố Tourcoing nằm tại vùng Nord-Pas-de-Calais-Picardie ở phía bắc nước Pháp trong kỳ trao đổi giao lưu văn hóa, gia đình bạn Hélène đã chào đón mình một cách rất ấm áp bằng bữa ăn trưa linh đình. Bữa ăn của người Pháp có rất nhiều món. Mở đầu bữa ăn là món khai vị bao gồm ly rượu đỏ hay trắng, những miếng lát pho-mát và cà chua bi. Tại Pháp có khoảng từ 350 đến 450 loại pho-mát, nên có người nói nửa đùa nửa thật là, ngay cả khi bạn thử mỗi ngày một loại pho-mát thì một năm sau bạn cũng chưa thưởng thức được hết tất cả các loại pho-mát. Sau món khai vị là món súp. Súp của Pháp thường là đặc và có nhiều loại rau. Vì biết mình thích cơm (sao họ lại đoán được là một người châu Á lại thích cơm nhỉ?) nên cô chủ nhà đã nấu cơm với tôm và cá, toàn những đồ hải sản mà mình ưa thích. Đây quả là một sự thay đổi thích thú đối với mình, vì người Séc hầu như không bao giờ ăn hải sản. Đất nước Séc không nằm giáp biển, nên chỉ nhìn vào những con tôm hay ốc thôi là người Séc đã thấy khiếp rồi. Còn người Pháp thì vô tư ăn những món đặc sản như “coquilles Saint-Jacques” (món ăn làm từ sò điệp, rau thơm và bơ), “moules Marinières” (món trai hấp), “oursin cru” (nhím biển sống) hay “lamprey à la Bordelaise” (món cá mút đá). Rất có thể là người Việt đã bị ảnh hưởng văn hóa sành ăn (trong tiếng Pháp, người sành ăn được gọi là “gourmet” hay “gourmand”) từ người Pháp nên những món ăn Pháp có lẽ hợp với khẩu vị người Việt nhất trong tất cả các loại ẩm thực của châu Âu. Ăn hết món chính thì cô chủ nhà mang ra trái cây và bánh kem flan ngon tuyệt. Bữa ăn của người Pháp là một trong những bữa ăn phong phú và cân bằng nhất châu Âu. Vì vậy, người Pháp thường có thân hình khá lý tưởng so với những người châu Âu khác.

Mình cũng rất thích ẩm thực của Argentina, nổi tiếng với các loại thịt bò nướng được gọi là “asado”. Tại các quán ăn, các thực đơn sẽ có bức hình con bò với tên của từng phần thịt của con bò cho dễ gọi. Người Argentina ưa uống chè maté đắng, nhưng họ cũng rất thích phết “dulce de leche”, một loại kem sữa béo ngọt giống caramel, lên tất cả các món ăn. Trong các quán cà phê dọc quanh thành phố là những người ngồi đọc báo Clarín, trong khi đang thưởng thức ly cà phê với bánh xốp có tên gọi “alfajor” hay bánh sừng bò mang tên “medialuna”.

Các đồ ăn tượng trưng của Mexico được gọi đùa là các “vitamin T”, vì tên của chúng đều được bắt đầu bằng chữ cái “t” như “tacos”, “tortas”, “tamales” hay “tostadas”. Đó toàn là những món có nhiều thịt và chất béo. Thật không có gì khó hiểu khi Mexico đã vượt qua Hoa Kỳ để trở thành đất nước có nhiều người béo phì nhất thế giới trong năm 2013. Những người du khách không quen ăn những đồ Mexico có thể sẽ bị vị Hoàng đế Moctezuma[134] “trả thù”, hay nói với cách đơn giản hơn thì là bị đi ngoài.

Nếu phải chọn một “thủ đô ẩm thực”, mình sẽ chọn thành phố Vancouver với những quán ăn phong phú, đặc biệt là những quán châu Á truyền thống. Món ăn phổ biến nhất ở đây chắc hẳn là sushi, vừa hợp túi tiền và vừa ngon tuyệt. Mình cũng rất thích những quán ăn Việt Nam tại đây.

Đối với mình thì các món ăn Việt Nam vẫn là số một. Nhưng từ hồi sống chung với những người nước ngoài và với anh Miguel, mình không còn sử dụng nước mắm khi nấu ăn như trước nữa. Tình yêu đích thực là khi đôi uyên ương không bắt nhau phải thay đổi cách sống hay tính cách của bản thân. Yêu cũng không có nghĩa là mình bắt anh Miguel phải thích thú với nước mắm, còn anh Miguel bắt mình phải cho lát chanh vào cả bánh mỳ hay bim bim theo cách mà anh vẫn làm. Tình yêu xuyên quốc gia cũng như những mối quan hệ giữa người và người thôi - nó chỉ tồn tại lâu dài khi là một sự hỗn hợp có sự tôn trọng lẫn nhau chứ không phải là một phía này chèn ép phía thứ hai. Một người bạn bảo mình: “Muốn thử thách tình yêu của Miguel thì hãy bắt anh ý ăn nước mắm.” Tất nhiên, mùi đặc trưng của nước mắm thì ngay cả người Việt đôi khi cũng phải bỏ chạy, huống chi là người nước ngoài. Mình đã thử nấu cho anh những đồ ăn có nước mắm và anh khen ngon, nhưng nếu anh đứng bên cạnh khi mình đang nấu thì anh không chịu nổi được mùi nồng nặc của nước mắm. Mình cũng không được ăn món sở trường là bún mắm tôm, là món ăn mà hồi đi học mẫu giáo, bố mẹ thường hay dẫn mình đi ăn trước khi đến trường. Cách thưởng thức món ăn và các hương vị là do chúng ta được học từ nhỏ. Nếu từ bé mà bạn đã làm quen được với mùi vị của nước mắm hay mắm tôm thì bạn sẽ không coi những mùi đó là khó chịu. Người Pháp thì ăn được những món pho mát thối như “époisses de Bourgogne” chẳng hạn. Còn những người Greenland sẽ ăn được món “kiviak” (món thịt hải cẩu nhồi chim biển Auk và được chôn dưới lòng đất trong vòng vài tháng trước khi đào lên để ăn) một cách ngon lành.

Có thể nói là mỗi ngày, anh Miguel và mình đều thử nghiệm một món ăn mới. Những món ăn chưa được đặt tên mà có lẽ mỗi chúng mình mới ăn. Chúng mình thích pha trộn những hương vị và thành phần Việt với hương vị và thành phần Mexico cũng như quốc tế. Một ví dụ về những món ăn Việt lai Mexico mà chúng mình sáng chế ra là món taco của Mexico với thịt bò xào cần tây theo phong cách Việt Nam. Vì chúng mình sinh sống ở những thành phố đa văn hóa, nên các siêu thị có gia vị và các món ăn của khắp năm châu. Thay vì ăn cơm hằng ngày như người Việt hay ăn đậu và ngô hằng ngày như người Mexico, thì chúng mình ăn các loại mì ống Ý, “couscous” của Bắc Phi, “quinoa” của Nam Mỹ hay khoai tây nghiền của Trung Âu. Chúng mình cũng hay sử dụng những thành phần không thể thiếu trong ẩm thực Mexico như trái bơ, các loại ớt hay bánh “tortilla”.

Những dự định cho tương lai

“Cách tốt nhất để dự đoán tương lai của bạn là tạo ra nó.”[135]

– ABRAHAM LINCOLN

Chúng mình không nghĩ là nơi ở hiện tại sẽ là nơi ở cuối cùng, và chúng mình vẫn thường xuyên cập nhật những cơ hội trên khắp thế giới. Ngay cả bản thân chúng mình cũng không đoán trước được là cuộc sống sẽ đưa đẩy chúng mình đến những chân trời nào trong vòng một, ba hay mười năm nữa. Chúng mình chỉ biết được là, cuộc sống là những biến đổi, cuộc đời là những chuyến đi, và nó sẽ chỉ mang lại cho chúng ta những gì mà chúng ta cố gắng để có và giữ gìn. Châm ngôn sống của chúng mình là: “Cuộc sống là cuộc hành trình chứ không phải là điểm đến.” Khi đến sinh sống tại các đất nước khác nhau, chúng mình không lo lắng nhiều vì biết rằng những năm tháng định cư và khẳng định bản thân tại các nước khác nhau đã chuẩn bị tốt cho tương lai của chúng mình tại bất cứ nơi đâu trên thế giới. Chúng mình không phải là những người lười biếng, ngại tìm kiếm cơ hội và không tự tin vào bản thân. Chúng mình không thể biết chắc được những gì sẽ xảy ra trên con đường sắp tới, nhưng một điều chắc chắn là chúng mình sẽ luôn cố gắng, luôn thử sức với những cơ hội mới và không nản chí trước những khó khăn.

LINH

Ước mơ lớn của mình cho những năm sắp tới là được đi đến các quốc gia mà mình chưa có điều kiện để đi, và mình đặc biệt thích các quốc gia châu Á như Nhật Bản, Đài Loan, Hồng Kông hay Trung Quốc. Mình cũng chưa từng được sang châu Mỹ, nên mình mong sẽ có dịp sang bên đấy để thăm Hương. Mình không nghĩ là mình sẽ ở lại Singapore lâu dài, mặc dù mình cũng chưa biết được mình và bạn gái sẽ đi đâu hay làm gì trên các chặng đường kế tiếp. Đích đến tiếp theo của mình có thể là bất cứ nơi đâu trên thế giới. Có thể nói là thế giới là sân chơi của mình.

ĐỨC

Nếu theo dự định của mình thì trong mười năm nữa, mình sẽ cùng gia đình tương lai trở về châu Âu sinh sống. Mình có thể kể cho các bạn về các bước tiếp theo của mình trong vòng mười năm sắp tới. Năm 2017, mình sẽ mở chi nhánh cho công ty Séc tại Việt Nam. Đây sẽ là cơ hội để mình nắm rõ cách sống cũng như cách làm việc của người Việt. Mình muốn lập gia đình vào năm 2018. Vào năm 2019, mình muốn làm một chuyến đi vòng quanh thế giới với vợ. Năm 2020, mình muốn có đứa con đầu lòng. Trong quãng thời gian từ 2021 đến 2025, mình muốn tiếp tục phát triển sự nghiệp của bản thân ở Việt Nam. Năm 2026, khi đứa con của chúng mình lên sáu tuổi, gia đình mình sẽ chuyển đến châu Âu định cư. Vì mình đang nói về tương lai nên tất cả những điều này vẫn chỉ là những ước mơ thôi. Nhưng cũng như mười năm trước đây, mình vẫn sẽ cố gắng để thực hiện chúng.

HƯƠNG

Trong tương lai, mình muốn tiếp tục điều hành những dự án khởi nghiệp có liên quan tới định nghĩa “công dân toàn cầu”. Tại tiểu bang Massachusetts có khá nhiều các chương trình “tăng tốc khởi nghiệp” như MassChallenge nhằm giúp đỡ các doanh nghiệp mới đi vào hoạt động. Hiện giờ, mình đang tham gia khóa học “Startup Leadership Program” để trau dồi kiến thức về kỹ năng lãnh đạo công ty khởi nghiệp. Mỗi nơi ở cho mình một chuỗi những cơ hội khác biệt, và mình phải biết nắm bắt và tìm ra được hướng đi thích hợp cho bản thân. Vợ chồng mình chưa biết sau này sẽ sống ở đâu, vì chúng mình chưa có thẻ xanh nên Hoa Kỳ không nhất thiết phải là điểm dừng chân cuối cùng. Mình nghĩ rằng chúng mình sẽ quyết định theo hoàn cảnh. Một điều tất nhiên là, chúng mình sẽ về thăm gia đình ở Mexico, Việt Nam và Cộng Hòa Séc mỗi khi có dịp. Vậy là, những bước đi tiếp theo của mình vẫn sẽ là những bước đi toàn cầu.

NHỮNG ĐIỀU CẦN GHI NHỚ TRONG CHƯƠNG 12:

Lợi ích lớn nhất của một công dân toàn cầu là trong tâm trí, bạn không bị giới hạn bởi những rào cản của biên giới.

Sống tại các nước khác nhau giúp bạn hiểu rõ hơn về bản thân.

Mỗi người trong chúng ta nên luôn nhớ về cội nguồn, nhớ mình là ai, để có thể trở thành những đại sứ của đất nước trên những chặng đường vòng quanh thế giới.

Nếu muốn bắt kịp với thời đại, chúng ta phải quyết tâm không ngừng học hỏi và cập nhật thông tin.

Mỗi đất nước trên thế giới đều có những ưu điểm và ngược điểm riêng.

Để duy trì những mối quan hệ từ xa, hãy tưởng tượng là mọi người đang ở bên cạnh bạn.

Để có thể ở bên nhau mãi mãi, hai người từ một văn hóa chung hay hai văn hóa khác nhau sẽ phải không ngừng cố gắng duy trì tình yêu của họ.

Tình yêu xuyên quốc gia cũng như những mối quan hệ giữa người và người - nó chỉ tồn tại lâu dài khi là một sự hỗn hợp có sự tôn trọng lẫn nhau chứ không phải là một phía này chèn ép phía thứ hai.

Cuộc sống là những biến đổi, cuộc đời là những chuyến đi, và nó sẽ chỉ mang lại cho chúng ta những gì mà chúng ta cố gắng để có và giữ gìn.

BÀI TẬP CHO BẠN:

Hãy thử hình dung một cuộc sống không có biên giới và không có hộ chiếu. Bạn sẽ sử dụng một tuần lễ không biên giới của mình như thế nào? Bạn sẽ làm gì? Sẽ đi đâu? Hãy viết ra các hoạt động bạn sẽ thực hiện hằng ngày trong tuần lễ đó.

Hãy bắt đầu thực hiện tất cả các bước trong cuốn sách này để tạo ra một cuộc sống mà bạn luôn ao ước có được!