Mỗi con người trên thế giới đều có một khởi điểm giống nhau: chúng ta đều bắt đầu cuộc sống bằng tiếng khóc chào đời sau khi nằm trong bụng mẹ chín tháng mười ngày. Vậy tại sao cuộc sống của mỗi người trong chúng ta lại khác nhau đến vậy? Tại sao chúng ta lại có những sở thích, niềm đam mê, những mục đích sống khác nhau? Tại sao mỗi người lại có những thành công trong những lĩnh vực khác nhau?

Cuộc sống của chúng ta phần lớn bị ảnh hưởng bởi nơi sinh, gia đình, môi trường và thời điểm sống. Nhưng một phần không nhỏ cũng là do những quyết định của bản thân chúng ta. Bạn có biết về hiệu ứng cánh bướm không? Hiệu ứng cánh bướm là một lý thuyết của nhà khí tượng học Hoa Kỳ Edward Lorenz từ năm 1972, khi ông viết một bài giảng về chủ đề: “Khả năng dự báo: Một cái đập cánh của con bướm ở Brazil có thể tạo ra cơn lốc xoáy ở Texas được không?”[10]. Ông sử dụng cái ví dụ phóng đại này để nhấn mạnh, ngay cả những điều được coi là bé nhỏ nhất, những biến cố được xem là không quan trọng, cũng có thể tạo ra một sự thay đổi khổng lồ. Một tích tắc cũng có thể thay đổi cả cuộc sống. Một giây chợp mắt khi lái xe có thể lấy đi tính mạng của tài xế. Một giây mất cảnh giác của bố mẹ có thể dẫn đến tai nạn cho đứa trẻ. Một phút do dự không biết có nên nộp hồ sơ xin học bổng hay không có thể làm cho anh chàng hay cô nàng sinh viên lỡ một cơ hội đi du học. Nếu phần lớn cuộc sống của chúng ta đều bị phụ thuộc vào những khoảnh khắc bất chợt như vậy, tại sao chúng ta không nâng niu, mà lại phí phạm chúng? Make every second count![11]

Khi nhìn lại quá khứ cho tới thời điểm hiện tại, chúng mình nhận ra rất nhiều khoảnh khắc đập cánh dường như quá bé nhỏ để có thể thay đổi được hoàn cảnh, nhưng theo năm tháng, chúng đã trở thành những cơn lốc dẫn chúng mình đến được ngày hôm nay. Những cái đập cánh đó là những kỳ thi tiếng Anh ở trường, những buổi tối phải đi ngủ muộn vì mải học Toán hay một quyết định tham gia khóa học nhảy salsa. Đó cũng là những chuyến đi tự túc đầu đời của chúng mình, những thông tin về học bổng mà một người anh, chị hay bạn đã ngẫu nhiên giới thiệu, những lần chúng mình chấp nhận vượt ra khỏi vùng an toàn để học hỏi về những điều mới, để thực hiện những điều mà người khác khuyên không nên làm, hay để khẳng định bản thân với những thử thách mới. Sau những lần đập cánh để bay từ miền đất này đến miền đất khác, từ trải nghiệm này đến trải nghiệm khác, từ lối sống này đến lối sống khác, chúng mình đã vô thức tạo ra những biến đổi không ngờ trong cuộc sống.

Tìm kiếm mục tiêu

“Chúng ta đều có sự khởi đầu như nhau (RA ĐỜI), và chúng ta sẽ có sự kết thúc giống nhau (CHẾT). Vậy chúng ta có thể khác nhau cỡ nào?”[12]

— MITCH ALBOM

Trở lại những khoảnh khắc đầu tiên của cuộc sống, Đức, Hương và Linh đã trải qua những năm tháng của thời thơ ấu tương tự như các bạn trẻ Việt khác. Có một sự trùng hợp ngẫu nhiên là: cả ba đều đã sinh ra trong những gia đình có kinh nghiệm sinh sống tại nước ngoài.

ĐỨC

Mình sinh ra tại Hà Nội và sống ở đó cùng bố mẹ và ông bà đến năm tuổi. Khi còn trẻ, bố mình đã đi thực tập tại miền đông nước Đức, và mẹ đã đi học tại Liên Xô cũ. Khám phá thế giới dường như luôn có trong ADN của gia đình mình. Khi vừa lên năm tuổi cũng là lúc mình cùng bố mẹ chuyển sang Cộng Hòa Séc sinh sống. Em gái mình sinh ra tại Cộng Hòa Séc khi mình lên 11 tuổi. Sự khác biệt khá lớn về tuổi tác giữa mình và em gái thật ra khá thuận lợi. Chúng mình không bao giờ cãi nhau vì mỗi người đều bận giải quyết những vấn đề riêng biệt cho lứa tuổi của chúng mình. Ngược lại, mình và em gái đã học hỏi từ nhau nhiều điều. Ví dụ như em gái đã hướng dẫn mình sử dụng các kênh truyền thông xã hội. Mình cũng rất thích sự ấm áp “phương Đông” trong gia đình. Mỗi khi đoàn tụ là gia đình mình lại rất vui vẻ và ấm cúng. Đồng thời, gia đình mình cũng bị ảnh hưởng bởi lối sống riêng tư cá nhân điển hình cho phương Tây, vì thế mọi người trong gia đình ít can thiệp vào những quyết định trong cuộc sống của nhau.

HƯƠNG

Mình sinh ra ở Bệnh viện 108 tại Hà Nội. Hồi bé, mình sinh sống cùng bố mẹ tại một căn hộ nhỏ bé tại Khu tập thể Thuốc lá Thăng Long. Căn hộ của gia đình mình có vẻn vẹn một căn phòng vừa đủ cho một cái giường và một khoảng trống được coi như phòng khách. Mặc dù đời sống không cao lắm, nhưng mình cảm thấy rất hạnh phúc vì được bố mẹ cưng chiều và dẫn đi chơi vào những ngày cuối tuần. Bố mẹ mình đều lớn lên trong hoàn cảnh thiếu thốn. Hồi mẹ còn nhỏ là hồi Hoa Kỳ xâm lược Việt Nam nên hàng sáng, mẹ dậy đi học thường phải nhịn ăn. Vì là con gái cả nên không được theo học đến cùng, mà đi làm sớm và dành dụm tiền để cho các em ăn học. Mẹ học xong cấp ba là bà ngoại xin cho mẹ đi làm công nhân tại xưởng thuốc lá Thăng Long. Quê nội mình nằm tại xã Quỳnh Đôi, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An, vùng tuy nghèo nhưng lại được mệnh danh là “Đất học”. Vì ông bà nội mình bỏ nhau khi bố còn bé nên bố mình sống với người mẹ kế. Đến tuổi học đại học, bố ra Hà Nội và học ở trường Đại học Bách Khoa. Một lần, bố mình đến nhà bạn thân (là bác ruột mình) chơi, bà ngoại thấy thương bố vì bố chăm chỉ học, đôi dép lê bố đang đi bị đứt quai mà vẫn không có tiền để mua đôi dép mới. Bà ngoại gả bố cho người con gái cả của mình, rồi bố mẹ mình cưới nhau vào đầu năm 1988, và có mình vào tháng Chín năm đó. Từ bé, mình gần gũi với gia đình bên ngoại nhiều hơn gia đình bên nội, một phần là vì bên nội ở xa Hà Nội nên bố mẹ mình có ít cơ hội để đưa mình về thăm ông bà. Đến năm mình lên bốn thì ông bà ngoại sang Cộng Hòa Séc để sinh sống với bác cả. Bác mình sang Cộng Hòa Séc lao động vào đầu thập niên 80. Sau khi sinh em trai ra thì bố mẹ mình bỏ nhau. Gia đình bên ngoại đón mẹ, em trai và mình sang Cộng Hòa Séc để mẹ có chỗ dựa và không cảm thấy trống trải.

LINH

Mình sinh ra và lớn lên từ Làng Sen 1, Xã Kim Liên, Huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An. Gia đình mình có bốn thành viên là bố mẹ và hai anh em. Mình là con trai cả nên có tính cách của người tự lập. Mẹ mình là giáo viên dạy môn Sinh học tại trường THCS Kim Liên. Mẹ cũng đã dạy mình năm mình học lớp chín. Cảm giác mẹ hiền lại là cô giáo thật đặc biệt. Bố mình là một cán bộ quân nhân trước khi về hưu. Do hoàn cảnh và điều kiện kinh tế khó khăn nên bố đã quyết định đi xuất khẩu lao động những năm mình bé tí xíu, tầm khoảng sáu tuổi. Bây giờ thì bố mẹ mình đều đã về hưu và đang tận hưởng cuộc sống vườn cây ao cá. Em trai mình ít hơn mình ba tuổi, vừa Tốt nghiệp Đại học Vinh và đang tìm việc làm. Hai anh em rất khác nhau về cả dáng vóc, điệu bộ và tính cách. Lúc đứng cạnh nhau cũng không ai bảo là anh em ruột cả.

Nếu cách đây 20 năm bạn hỏi chúng mình sau này muốn làm gì và sống ở đâu, chúng mình chắc chỉ nhún vai. Hồi đó, chúng mình còn không đoán được ngày mai sẽ thi đỗ hay trượt những môn học trên lớp, huống chi lại đoán được tương lai xa vời và viển vông.

ĐỨC

15 tuổi, mình vẫn chưa biết được mình muốn làm gì trong tương lai. Mình để cho bố mẹ toàn quyền quyết định về trường học hay về địa điểm đi du lịch hằng năm. Khi nhìn lại, mình cảm thấy 15 năm đầu đời mình đã sống một cách vô nghĩa. Mình không làm một thứ gì để cho bản thân cảm thấy hứng thú. Mình đã không biết cách tự mở rộng tầm nhìn hay định hướng cho tương lai.

LINH

Hai mươi năm trước đây mình mới lên bảy tuổi. Lúc đó, mình là một đứa trẻ ham chơi, đang tận hưởng tuổi thơ. Mặc dù tình hình tài chính của gia đình không được tốt lắm, nhưng bố mẹ mình cũng rất cố gắng để cho mình và em trai những điều tốt đẹp nhất. Vì nhận thức được hoàn cảnh của gia đình nên mình không có những hoài bão to tát như các bạn, mà mình chỉ mong muốn được báo đáp công ơn bố mẹ khi mình trưởng thành.

HƯƠNG

Hồi bé, mình đã từng nghĩ rằng mình sẽ theo đuổi một ngành nghệ thuật nào đó trong tương lai. Mình thích vẽ, sáng tác thơ và viết truyện. Vì vẽ đẹp nên cô giáo trong trường mẫu giáo đã chọn mình làm lớp trưởng, nhưng vì ăn chậm và không chịu khó thúc giục các bạn khác đi ngủ trưa, nên cô giáo đã “từ chức“ mình ngay trong ngày hôm đó. Sau khi sang Cộng Hòa Séc, mình cũng đã sáng tác thơ với ngôn ngữ mình mới chỉ bắt đầu học. Hồi mới sang, mình cảm thấy trống trải vì không có bạn bè bên cạnh, nên viết lách đã cho mình một “người bạn” để mình trút bỏ các dòng suy nghĩ và tâm trạng. Nhưng mình chỉ coi nghệ thuật là một sở thích thôi, còn làm gì để “kiếm ra tiền” trong tương lai thì mình hoàn toàn không biết.

Thuở bé, mọi hành động của chúng ta đều dựa theo những cảm xúc tức thời chứ không phải suy nghĩ hay đắn đo nhiều. Khi lớn lên và đã có thêm kiến thức, kinh nghiệm trong cuộc sống, chúng ta bắt đầu có những suy nghĩ và hành động bị phụ thuộc vào thế giới bên ngoài. Thay vì câu hỏi: “Tôi muốn làm gì?”, chúng ta bắt đầu tự hỏi bản thân: “Những gì tôi muốn làm nhận được sự đồng tình của người khác không?” Vậy nên, trong khi những đứa trẻ thường biết rõ chúng muốn làm gì thì khi hỏi một người lớn tuổi hơn, có thể họ sẽ dừng lại để suy nghĩ rồi mới trả lời, hoặc sẽ không cho bạn được một câu trả lời rõ ràng. Năm tháng trôi đi, chúng ta dường như quên đi mất những hoài bão từ thuở thơ ấu. Chúng ta quên mất cảm giác phấn khích bởi những câu chuyện phiêu lưu như Các chàng trai đến từ sông Hải Ly của nhà văn Séc Jaroslav Foglar, Vòng quanh thế giới trong 80 ngày của nhà văn Pháp Jules Verne hay Tây Du Ký của Ngô Thừa Ân. Thay vào đó, bố mẹ, gia đình, bạn bè hay những người chúng ta vô tình gặp gỡ luôn nhắc nhở chúng ta rằng, để thành công trong tương lai, chúng ta không nên mơ mộng quá nhiều mà nên sống một cách “thực tế”. Chúng ta đã vô thức khuôn đúc nên những suy nghĩ và ước mơ của bản thân dựa theo những mô hình thành công và những con đường đã được chấp nhận, và ngược lại, chúng ta coi những mô hình khác là tồi tệ và đầy thất bại. Khi đã có đủ lông, đủ cánh, các ước mơ của chúng ta phần lớn đều có những sự thay đổi rõ rệt.

Nhưng cũng có những người không chịu từ bỏ những ước mơ của họ và tự đưa ra cho bản thân những hoài bão to lớn.

ĐỨC

Sau khi học hết cấp ba và bắt đầu vào Đại học kinh tế Praha, Đức đã lên một kế hoạch “khủng” cho bản thân. Đó là phải học thêm tiếng Trung, học chơi quần vợt, tìm cách đi đến ít nhất một đất nước ở mỗi châu lục trên thế giới. Rồi hoạt động tình nguyện trong các tổ chức toàn cầu, thi học bổng để được sống bên Pháp ít nhất sáu tháng, nói tiếng Pháp lưu loát và phải thực tập tại các công ty để có kinh nghiệm làm việc trước khi tốt nghiệp. Mình đã viết lại những dự định và ước mơ đó lên một trang giấy khổ A0 và dán nó lên đầu giường. Mỗi khi đi ngủ hay thức dậy, mình đều nhìn vào tờ giấy để nhắc nhở bản thân phải cố gắng thực hiện những ước mơ đó. Tất nhiên là không phải ước mơ nào của Đức cũng trở thành hiện thực và xảy ra trong thời điểm hay bằng cách mà mình mong muốn. Nhưng với sự kiên trì, mình tin rằng mọi ước mơ đều có thể trở thành hiện thực bằng cách này hay cách khác.

HƯƠNG

Lớn lên trong một thành phố nhỏ với hơn 80.000 người tại phía đông bắc Cộng Hòa Séc, mình chỉ có dịp để tiếp xúc với thế giới bên ngoài qua những giờ học Địa lý, những cuốn sách du ký hay những chương trình nước ngoài trên các kênh truyền hình cáp. Hồi đó, Cộng Hòa Séc chưa là thành viên của khối Liên minh châu Âu hay Hiệp ước Schengen, nên việc ra nước ngoài đối với mình là khá khó khăn. Dù vậy, mình vẫn mơ ước được đặt chân đến những thành phố “nồi xúp nấu chảy” như New York, Sydney hay London, nơi các nền văn hóa được hòa trộn một cách hài hòa. Ngay cả khi việc ra nước ngoài đối với mình vẫn còn khá mơ hồ, mình vẫn hăng hái học ngoại ngữ, văn hóa và lịch sử của các đất nước, và mình cũng thường xuyên tham gia các kỳ thi của trường, quận, tỉnh hay quốc gia. Nhiều khi, mình đăng ký thi chỉ để được đi đến các thành phố khác nhau. Mình đã không thể tưởng tượng được rằng, chính sự chủ động tham gia các cuộc thi đã mở cánh cửa giúp mình vươn ra thế giới.

LINH

Người đã thắp sáng ước mơ du học cho mình chính là bố mình. Mình rất thần tượng bố khi ông đã quyết tâm thay đổi hoàn cảnh của gia đình bằng cách nỗ lực đăng ký đi làm việc ở Hàn Quốc và Nhật Bản cho đến khi được nhận vào một công ty ở Nhật Bản. Bố đã làm việc tại đất nước mặt trời mọc bảy năm trước khi trở về Việt Nam. Những câu chuyện bố kể về văn hóa và con người Nhật Bản giúp mình xây dựng một quyết tâm lớn: phải tìm ra cách để tự túc đi nước ngoài. Nhìn thấy bố hy sinh những năm tháng của cuộc đời cho vợ và con cái có được cuộc sống đầy đủ, mình cảm thấy vừa tự hào, vừa có cảm hứng làm được những gì bố đã làm. Bố mẹ cũng đã muốn cho mình sang Úc du học theo dạng tự túc, nhưng khi mình tính khoản tiền sẽ phải trả cho những năm tháng du học bên đó, mình nhận ra là khoản tiền này sẽ lớn hơn số tiền mà bố mẹ đã dành dụm cả cuộc đời. Vậy nên, ngay sau khi thi tốt nghiệp trung học, mình đã cố gắng cải thiện tiếng Anh và các kỹ năng cần thiết khác để tăng cơ hội nhận được học bổng. Kế hoạch khủng của mình từng là, phải tìm ra cách đi du học mà không dùng đến số tiền tiết kiệm của bố mẹ.

Khi đã tìm ra được những niềm đam mê cho bản thân, bạn có thể bắt đầu lên kế hoạch để trở thành người đứng đầu trong một lĩnh vực nhất định. Nếu bạn chọn theo học múa ba-lê, hãy quyết tâm trở thành vũ công ba-lê tài ba. Nếu bạn đam mê chơi đàn piano, hãy cố gắng chơi được những bản nhạc Mozart khó nhất. Nếu bạn có tâm huyết giúp đỡ người khác, tại sao bạn lại không học thật giỏi để nhận được suất học bổng có giá trị, rồi ra trường và thực hiện những ước mơ cao cả đó? Khi có một mục đích rõ ràng, bạn sẽ có tâm huyết hơn cho những đam mê của mình.

Người châu Âu nắm bắt bí quyết để rèn luyện sự quyết tâm bằng cách tham gia những hoạt động ngoại khóa ngay từ nhỏ. Một điều tuyệt vời mà mình nhìn thấy ở những người Séc là họ rất năng động. Từ khi học mẫu giáo, họ đã bắt đầu tham gia những hoạt động ngoại khóa khác nhau như hội họa, múa, ca hát hay chơi đàn. Không chỉ tham gia các khóa học để biết thôi, mà họ còn rất chăm chỉ tham gia các cuộc thi.

Bằng cách này, họ được học từ bé cách kỷ luật bản thân và đưa ra những mục đích cho mình. Môi trường thi đấu là môi trường cho chúng ta những bài học quý báu về sự cạnh tranh, một điều rất có ích cho cuộc sống của chúng ta. Qua những cuộc thi đấu, chúng ta học cách cho mình những mục tiêu (ví dụ như đoạt giải nhất kỳ thi đấu kiếm của quận) và ra thời hạn để đạt được mục tiêu đó (ví dụ như, nếu kỳ thi đấu kiếm quốc gia là vào tháng Mười hằng năm, hãy tính số tháng bạn có để luyện tập). Một lợi ích nữa khi đoạt một giải thưởng bất kỳ là, chúng ta cũng sẽ có thêm niềm tin và niềm tự hào về bản thân.

Định vị

“Hãy bắt đầu từ nơi bạn đang đứng, sử dụng những gì bạn đang có và làm những gì bạn có thể.”[13]

— ARTHUR ASHE

Để giúp bản thân nhận thức, phát hiện được hướng đi cho mình và đưa ra quyết định tốt cho cuộc sống, bạn nên xác định rõ ràng những yếu tố như sở thích, khả năng, cá tính và giá trị nghề nghiệp; đồng thời hiểu được hoàn cảnh của mình, của gia đình, hiểu được nhu cầu của xã hội cũng như hiểu được ước mơ và đam mê của bản thân. Hãy tự đặt cho mình những câu hỏi như: “Những gì tôi đang làm có thật sự giúp tôi thỏa mãn những ước mơ của mình không, hay tôi chỉ đang thực hiện chúng để đạt được sự chấp nhận của xã hội mà thôi? Tôi sẽ làm gì nếu tiền bạc không phải là vấn đề? Tôi sẽ làm gì nếu không bị sự sợ hãi thất bại ngăn cản?” Để xác định được hướng đi, bạn phải tìm ra cách kết nối các niềm đam mê của mình lại với nhau. Đôi khi, hướng đi thích hợp đang nằm ngay trước mặt bạn.

“Một quyết định đúng được dựa trên kiến thức chứ không phải trên con số.”[14]

— PLATO

Dù bạn đang theo đuổi một ngành học hay nghề nghiệp, bạn cũng nên tìm kiếm thông tin thật kỹ càng trước khi bỏ thời gian cũng như công sức để học tập hay làm việc. Hãy thử tìm kiếm thật nhiều thông tin và tận dụng mọi cơ hội để trải nghiệm ngành học hay công việc trước khi đưa ra quyết định cho tương lai. Bạn có thể đi tìm những người đã từng theo học ngành học đó, đã từng làm công việc đó hay đã có cuộc hành trình tương tự như cuộc hành trình trong mơ của bạn. Nếu bạn đang quan tâm về ngành kỹ thuật điện, hãy thử đến trường đại học có dạy ngành học này và hỏi thông tin liên lạc của những sinh viên đang theo học ngành này hay đã ra trường. Nếu bạn đang phân vân với công việc của một kế toán viên, hãy thử tìm kiếm những người trong vị trí bạn mong muốn có trên các mạng lưới xã hội chuyên nghiệp như LinkedIn để liên lạc với họ. Hãy tham gia các Ngày hội du học hay Ngày hội việc làm. Hãy hỏi ý kiến của những người xung quanh mình. Điều quan trọng là bạn nên có một cái nhìn toàn diện về các ngành học hay công việc để có được quyết định đúng đắn.

LINH

Hằng năm, ở Vinh có Hội thảo du học Truyền Lửa nhằm giúp đỡ các em học sinh cấp ba hiểu rõ hơn về các chương trình học tập ở nước ngoài. Mình cũng đã đến dự những cuộc hội thảo đó với tư cách là người tham gia và cả là diễn giả, và mình phải nói là các hội thảo như vậy mang lại cho người tham gia rất nhiều cảm hứng và nhiệt huyết. Đối với những người chưa từng ra nước ngoài, các hội thảo du học là cơ hội hiếm có để họ có thể trực tiếp nghe, gặp và hỏi những người đi trước. Nếu chỉ đọc thông tin du học trên các trang báo hay trong các cuốn sách thôi, thì cảm giác đi du học trong các em học sinh vẫn còn quá xa vời. Nhưng khi có cơ hội trực tiếp giao lưu với những người đã thực hiện được ước mơ của họ, các em sẽ có những cảm giác lạc quan hơn và nghĩ rằng: “Nếu người khác có thể làm được, mình cũng sẽ làm được.”

ĐỨC

Bên cạnh việc tìm kiếm thêm thông tin về các ngành nghề khác nhau, bạn cũng có thể thử phương pháp loại bỏ để chọn ra cho mình một hướng đi thích hợp. Chẳng hạn như mình không giỏi môn Hóa học mấy nên nếu cố theo học môn Hóa học, mình cũng sẽ không thể nào trở thành một nhà hóa học tài ba được. Bảy năm học Hóa học tại trường trung học đã quá đủ để cho mình nhận thấy rằng đây không phải là bộ môn mình có thể làm cả đời với niềm đam mê.

HƯƠNG

Trước khi chọn trường, ngành và địa điểm du học, bạn nên suy nghĩ kỹ về mục tiêu du học cũng như những bước đi tiếp theo sau khi ra trường. Nếu mục tiêu đi du học của bạn là ở lại nước ngoài định cư, hãy kiểm tra xem đất nước nào cho bạn khả năng ở lại với ngành học của mình. “Đi trước rồi tính sau” không cho bạn một kết cục tốt đâu! Nếu không thể vừa chọn một quốc gia và đồng thời một ngành học hợp lý cho mình, hãy cân nhắc xem tiêu chí nào quan trọng hơn đối với bạn. Nếu bạn muốn sinh sống tại một đất nước nhất định, hãy xem xem quá trình định cư ở đất nước đó ra sao, sẽ kéo dài bao lâu và sẽ có những yêu cầu gì. Rồi sau đó, bạn lựa chọn một ngành học cho bạn khả năng định cư tại quốc gia đó cao nhất. Nếu bạn muốn học một ngành nhất định thì hãy nghiên cứu xem những quốc gia nào có những trường uy tín nhất cho ngành của bạn. Điều quan trọng là bạn phải trang bị cho mình những kiến thức cần thiết trước khi đưa ra một quyết định trọng đại.

“Tôi nghĩ là mỗi một tấm gương là một người thầy - đó là một người bạn gặp hằng ngày và bạn học hỏi được từ họ.”[15]

— DENZEL WASHINGTON

Bạn có nhớ là hồi còn bé, bạn đã thầm thần tượng một ca sĩ hay diễn viên nổi tiếng nào đó và ước ao có một cuộc sống như họ không? Hồi bé, Hương đã rất hâm mộ Britney Spears và đã sưu tầm mọi tấm hình và lời bài hát của chị. Đức lại ước muốn có cuộc sống tương tự như các nhân vật trong những bộ phim truyền hình dài tập Mỹ Latinh. Dù chúng mình đã không trở thành ca sĩ hay diễn viên, những thần tượng từ hồi nhỏ đã có sự ảnh hưởng nhất định đến chúng mình. Họ đã cho chúng mình động lực để có những ước mơ lớn lao và xác nhận cho chúng mình thấy được là những ước mơ có thể trở thành hiện thực nếu chúng mình tin vào nó.

Đến khi đã chững chạc hơn thì thay vì những thần tượng trong âm nhạc hay điện ảnh, chúng mình đã tìm ra những tấm gương để noi theo.

HƯƠNG

Từ khi ông nhận chức Tổng thống thứ 44 của Hoa Kỳ, mình đã luôn kính nể và ngưỡng mộ Barack Obama. Không chỉ đi vào lịch sử nhân loại như vị tổng thống da đen đầu tiên của Hoa Kỳ, ông luôn khẳng định bằng những hành động của mình là người giữ nhiệm vụ quan trọng nhất thế giới cũng chỉ là một người bình thường mà thôi. Những cử chỉ âu yếm dành cho người vợ Michelle Obama và hai cô con gái ở nơi công cộng, những lần chụp ảnh selfie với người dân, những lần ông bật khóc khi diễn thuyết sau những sự cố chết chóc đã chứng minh được điều này. Mình luôn giữ trong tim câu nói của ông: “Nếu bạn đi đúng con đường và luôn sẵn sàng bước tiếp, sớm muộn gì bạn cũng đạt được thành công.”16.

LINH

Người mà mình thần tượng nhất từ bé đến giờ là Bill Gates, không chỉ vì những thành công vĩ đại của ông, mà cũng là vì sự khiêm tốn bất chấp những thành công mà ông có được. Ông không ngồi trên đống tiền như Bác Scrooge McDuck trong phim hoạt hình Vịt Donald của Walt Disney, mà ông và vợ không do dự trích những khoản tiền lớn cho các công việc thiện nguyện, ví dụ như để giúp đỡ những người bị nhiễm HIV hay để cung cấp nước uống cho người dân ở các miền đất hẻo lánh tại vùng Phi châu. Ông cũng luôn cải thiện bản thân hằng ngày bằng cách chăm chỉ đọc sách. Ông đọc tầm 50 cuốn sách mỗi năm! Việc thay đổi biết bao nhiêu thế hệ con người bằng những phần mềm máy tính đã không ngăn ông tiếp tục học hỏi để hoàn thiện bản thân.

ĐỨC

Thần tượng của mình lại là “lính” của Bill Gates. Từ những năm học trung học, mình đã đọc các bài báo về Jan Mühlfeit, giám đốc điều hành của Microsoft tại Trung Âu. Những người mình ngưỡng mộ thường là những người có một sự liên kết nào đó với mình và cho mình cảm giác gần gũi. Đó là những người mình có thể tưởng tượng rằng sau này mình có cơ hội đạt được những thành tựu tương tự như họ. Ông Jan Mühlfeit là người Séc cũng đã từng học tập tại Praha. Mặc dù xuất thân từ một đất nước khá bé nhỏ chỉ với mười triệu dân, nhưng ông đã trở thành một trong những nhân viên chủ chốt của Bill Gates! Để đạt được những thành tích như ông đòi hỏi sự kỷ luật và khả năng rất lớn. Ông đã tự thân lập nghiệp và thành công.

Những người mà chúng ta coi là tấm gương sẽ thúc đẩy chúng ta, dạy chúng ta cách phát hiện ra tiềm năng thực sự của mình và vượt qua những rào cản khiến chúng ta chưa thể vươn tới ước mơ của bản thân. Để tìm ra một người đã thành công trong lĩnh vực chúng ta theo đuổi không phải là quá khó trong thời đại công nghệ ngày nay. Hãy lướt qua các trang web về một lĩnh vực nhất định, hãy xem các diễn giả của hội thảo TED, hãy đọc các cuốn sách của những nhà lãnh đạo tài ba. Hãy mổ xẻ từng bước đi của họ, hãy nghiên cứu những chiến lược đã cho họ vươn tới được ngày hôm nay và những bài học họ đã đạt được trên con đường của mình.

ĐỨC

Vì rất hâm mộ ông Jan Mühlfeit nên mình đã tìm ra ông trên LinkedIn và gửi lời mời kết bạn với ông. Mình được biết là ông cũng thích AIESEC như mình. Một lần, mình tham gia một sự kiện được tổ chức bởi chi nhánh AIESEC tại trường đại học của mình và mình đã gặp ông. Lần đó, ông nói chuyện về chủ đề lãnh đạo và đã chia sẻ kinh nghiệm làm việc tại Microsoft. Sau buổi chia sẻ đến phần trả lời câu hỏi. Mình đã không do dự giơ tay và đặt câu hỏi cho ông. Bạn có thể tưởng tượng được cảm giác đứng trước người hâm mộ mà bạn chỉ quen biết qua những bài báo và giao lưu với người đó không? Lúc đó mình rất run khi đặt câu hỏi cho ông Jan. Câu hỏi của mình là: “Ông có lời khuyên gì cho những người trẻ tuổi như tôi?” Mình nhớ là một trong những lời khuyên mà ông đưa ra là hãy tham gia thật nhiều hoạt động ngoại khóa trong khi vẫn còn đi học. Và mình đã nghe theo lời ông.

Ngoài những tấm gương ra, hãy thử tìm cho mình những bậc thầy hay người cố vấn để bạn có thể trao đổi và học hỏi kinh nghiệm và bước đi cụ thể từ họ. Những bậc thầy đó có thể sống tại thành phố bạn ở để bạn tiện hẹn gặp họ, nhưng họ cũng có thể đang ở cách bạn nửa vòng Trái đất. Hãy thử liên lạc với những người bạn ngưỡng mộ, vì biết đâu họ sẽ trả lời bạn.

HƯƠNG

Lúc mới sang Argentina, mình đã tham gia một cuộc thi để nhận tấm vé đi xem Tuần lễ Thời trang Buenos Aires và thật may mắn làm sao… mình đã giành được tấm vé đó! Khi đọc một bài báo về những người thú vị sẽ có mặt trong tuần lễ này, mình đã bị ấn tượng bởi một nhà báo thời trang tên Adina. Chị là một cô gái 27 tuổi người Rumani lai Ý, lớn lên tại một thành phố nhỏ tại Rumani, học đại học tại Ý, Đức và Bỉ. Mặc dù đã học ngành Quan hệ quốc tế, nhưng chị cũng đam mê thời trang và viết bài cho những tờ báo thời trang lớn. Vì mình rất thần tượng những người đã từng sinh sống tại nhiều quốc gia, mình đã cả gan nhắn tin cho chị. Chị đã trả lời tin nhắn của mình chỉ say giây lát. Chị mời mình đến dự một buổi tiệc do chị tổ chức. Từ lần gặp đấy, chúng mình đã gặp lại nhau thêm một số lần nữa trước khi chị Adina trở về nước, và lần nào mình cũng được làm quen với những người bạn thú vị của chị. Cuộc sống của mình tại Argentina chắc hẳn đã không thú vị đến vậy nếu mình không chủ động làm quen với chị Adina. Chúng mình giữ liên lạc đến ngày hôm nay, và hiện giờ chúng mình cũng đang cùng nhau viết một cuốn sách bằng tiếng Anh.

Lên kế hoạch

“Công việc luôn tự mở rộng ra để chiếm đủ thời gian được ấn định cho nó.”[17]

— C. NORTHCOTE PARKINSON

Vào năm 1955, nhà sử học và nhà văn người Anh Cyril Northcote Parkinson đã giải thích trong một bài viết trên tờ báo The Economist rằng, độ phức tạp của công việc có tính chất đàn hồi và có thể tự động tăng lên hay giảm xuống dựa theo hạn chót dành cho công việc đó. Chẳng hạn như, nếu bạn có một tuần để hoàn thành bài tập trong nhóm, nhóm bạn sẽ mất hai ngày để lên lịch hẹn giờ gặp mặt, tốn vài giờ để tranh luận và phân chia bài tập, dành hai ngày để viết bài và rồi phí trọn ba hôm còn lại để sửa bài viết. Nhưng, nếu hạn chót để nộp bài là vào ngày mai, nhóm làm việc của bạn sẽ lên kế hoạch để thực hiện bài tập một cách hiệu quả hơn nhiều lần.

Vậy nên, việc cần làm cho bất cứ mục đích nào là xác định rõ ràng các cột mốc cần được hoàn tất và ấn định thời gian để thực hiện các cột mốc đó sao cho hiệu quả.

“Nếu bạn không thể lên kế hoạch, nghĩa là bạn đang lên kế hoạch để thất bại!”[18]

— BENJAMIN FRANKLIN

Sai lầm lớn nhất mà không ít người mắc phải khi đặt ra mục tiêu cho bản thân là họ chỉ tập trung vào kết quả mà không nghĩ đến tiến trình. Một mục tiêu quá lớn hay tưởng chừng như quá xa vời như “Tôi sẽ nhận được học bổng toàn phần!”, “Tôi sẽ đi du lịch vòng quanh thế giới trong vòng một năm!” hay “Tôi sẽ thành lập công ty xuất nhập khẩu!” sẽ không thể thực hiện được nếu chúng ta không nghĩ đến quá trình, đến từng bước đi cho dù là nhỏ bé nhất để thực hiện chúng. Mỗi bước đi đều chứa đựng khả năng rủi ro, nhưng chúng dễ thực hiện hơn rất nhiều so với mục đích cuối cùng.

Hãy suy nghĩ dài hạn và thực hiện ngắn hạn bằng cách chia mục đích dài hạn ra thành một chuỗi những mục đích ngắn hạn để bạn có thể tập trung vào chúng. Những thành công nhỏ bé sẽ dần dần dẫn bạn đến với mục đích chính của mình. Rồi khi nhìn lại, bạn sẽ cảm thấy mục đích đó thật ra không quá khó như bạn đã tưởng tượng.

Khi đã biết được mục đích của mình là gì, hãy đặt ra cho mình những mục tiêu nhỏ và cụ thể. Nhiều khi, những mục đính lớn bị coi là khó có thể thực hiện được khi bạn không chia chúng ra các bước nhỏ. Những mục tiêu nhỏ dễ dàng thực hiện hơn những mục tiêu lớn. Chúng vừa giúp bạn hướng tới đích lớn, vừa làm cho bạn cảm thấy hài lòng hơn với bản thân. Rồi từ những mục tiêu ngắn hạn đó, bạn đạt được các mục tiêu trung hạn, và những mục tiêu trung hạn lại giúp bạn có thể hoàn thành mục tiêu dài hạn. Hãy vạch ra những cột mốc và ra hạn thời hạn cụ thể cho từng cột mốc. Thử suy nghĩ kỹ xem bạn có đủ thời gian, kỹ năng và các thứ cần thiết khác như tiền bạc hay công cụ để vượt qua được các cột mốc bạn đặt ra hay không.

Chẳng hạn như, nếu mục tiêu dài hạn của bạn là đi du học, thì hãy đặt ra những mục tiêu ngắn hạn như: cải thiện tiếng Anh, cải thiện những kỹ năng mềm và tìm hiểu về các loại học bổng khác nhau. Hãy thực hiện những mục tiêu ngắn hạn đó bằng những cách mà bạn có thể đánh giá được, ví dụ như điểm từ các kỳ thi tiếng Anh như IELTS sẽ cho bạn thấy khả năng tiếng Anh của bạn, những nhận xét về khả năng nói trước công chúng trong buổi giao lưu của Toastmaster sẽ cho bạn biết được những ưu điểm hay nhược điểm trong khả năng giao tiếp của bạn, còn số lượng học bổng bạn tìm thấy và đăng ký sẽ cho bạn thấy sự cần cù hay cách tìm kiếm của bạn đã đủ chưa. Hãy theo dõi sự tiến bộ của bản thân một cách thường xuyên để bạn có đủ thời gian thay đổi hay phát huy những ưu nhược của mình. Mỗi khi đạt được một đích nhỏ, hãy tự thưởng cho bản thân một điều gì đó để bạn có thêm động lực đi tiếp. Ví dụ như, nếu bạn nhận được 7.0 điểm trong kỳ thi IELTS, bạn có thể thưởng cho mình một tấm vé đi xem phim.

Tony Robbin đã nói: “Nếu bạn nói về một điều gì đó thì đó là ước mơ, nếu bạn hình dung ra nó thì nó là có thể, nhưng nếu bạn lên kế hoạch thì đó sẽ là hiện thực.”[19] Bạn cần phải chuẩn bị một kế hoạch tốt để tối ưu hóa từng lĩnh vực cần thiết để vượt qua khó khăn. Hãy tính đến những khả năng rủi ro có thể phát sinh và nghĩ ra những cách để đối phó với chúng. Càng có những chi tiết và kế hoạch cụ thể thì cơ hội thành công của bạn sẽ càng lớn. Hãy ghi mỗi ước mơ, công việc hay thử thách vào cuốn lịch của bạn và lên kế hoạch cho chúng. Hãy dán những mục tiêu của bạn lên tường hay đặt vào chỗ bạn hay nhìn thấy để bạn không quên. Hãy viết ra một “bucket list”, một danh sách bao gồm tất cả các mục tiêu bạn muốn đạt được trong cuộc đời. Mỗi khi hoàn thành một mục tiêu, hãy tự khen và tự hào với bản thân mình. Tránh không dựa vào những sự may rủi.

Bạn cũng cần biết rõ những tiêu chí ưu tiên của mình và sắp xếp chúng theo mức độ ưu tiên.

HƯƠNG

Chúng ta thường bị những giới hạn ngăn cản trước những điều chúng ta muốn làm. Sau lần đầu tiên trở về Séc từ Canada, mình đã viết ra cho bản thân những mục tiêu quá lớn cho một cô gái mới ra trường tự thân tự lực thực hiện những tâm nguyện của cuộc đời mình. Mình quyết tâm phải tìm ra cách để sang Canada với người mình yêu thương bằng cả trái tim và đồng thời đi du học bậc cao học (vì mình e rằng việc phát triển sự nghiệp ở nước ngoài chỉ với tấm bằng đại học bằng tiếng Séc sẽ gây cho mình những khó khăn). Ngay cả với tấm hộ chiếu từ “thế giới thứ ba”, mình luôn có trong đầu suy nghĩ là không điều gì là không thể thực hiện được. Mình đã từng ao ước được sang Anh hay sang một nước Bắc Âu du học, nhưng vì không đủ điều kiện tài chính nên mình đã từ bỏ ước mơ này. Nếu tiêu chí của bạn là “du học tại Anh”, hãy thử nghĩ xem phần “du học” hay “Anh” quan trọng hơn đối với bạn. Nếu không đạt được cả hai, bạn sẽ phải quyết định xem mình nên từ bỏ phần nào, nếu không muốn phải hoàn toàn bỏ cuộc.

Nếu bạn cảm thấy bảng điểm của mình không xuất sắc hay bạn cảm thấy chưa thật sự đủ tự tin để có thể ra nước ngoài, hãy theo học trong nước trước hay đi làm để có kinh nghiệm, rồi tìm kiếm các cơ hội du học sau. Nếu vấn đề tài chính của bạn chưa đủ để có thể ra nước ngoài, hãy tìm những cách kiếm tiền khác nhau để gom đủ tiền cho ước mơ của bạn. Những cú va chạm vào thực tế để có thêm kinh nghiệm làm việc cũng như có thêm thu nhập sẽ đánh thức những kỹ năng sống trong bạn. Mỗi công việc sẽ giúp bạn hoàn thiện bản thân bằng những cách khác nhau. Hãy đặt khẩu hiệu cho bản thân là: Yêu những thứ mình làm, đừng chỉ làm những thứ mình yêu. Vì cuộc sống không phải lúc nào cũng chỉ có màu hồng, không phải lúc nào bạn cũng tìm được công việc trong mơ nên nếu bạn không cố tìm ra những điểm thú vị trong công việc mình đang làm, bạn sẽ chán ngấy công việc đó và trở nên bi quan. Ngoài ra, nếu chỉ tập trung vào một loại công việc thôi thì những kỹ năng của bạn sẽ bị giới hạn. Và hơn nữa, làm nhiều việc khác nhau giúp bạn học được cách trân trọng công việc của người khác.

Để có thể xây dựng những thói quen tích cực cho bản thân, hãy lên kế hoạch thực hiện một hoạt động nào đó trong vòng ít nhất là một tháng để bạn làm quen với hoạt động đó. Ví dụ như, nếu mục tiêu của bạn là có một cơ thể khỏe mạnh, hãy đặt ra cho mình thói quen đi tập thể dục tại phòng tập và trong vòng tháng đầu, hãy đi tập đều đặn và chớ bỏ bất cứ buổi tập nào bạn đã lên kế hoạch. Một tháng sau, thói quen đi tập thể dục sẽ trở thành một phần tất yếu trong cuộc sống của bạn.

Đưa ra quyết định

“Đôi khi, những quyết định nhỏ nhất cũng có thể thay đổi cuộc sống của bạn mãi mãi.”[20]

— KERI RUSSELL

Sau nhiều năm tháng sinh sống ở xứ người và có những trải nghiệm, chúng mình giờ đây đã trưởng thành hơn so với thời kỳ trước đây hai mươi, mười hay thậm chí là năm năm. Chúng mình đã đưa ra những quyết định đúng đắn cũng như sai lầm. Có một số quyết định làm cho chúng mình hối hận, có những quyết định khác đã đưa đẩy chúng mình đến những chân trời của ngày hôm nay. Vậy đâu là những khoảnh khắc “hiệu ứng cánh bướm” của chúng mình?

ĐỨC

Khi tròn 20 tuổi và vừa bắt đầu ngày học đầu tiên tại trường Đại học Kinh tế Praha, mình đã quyết định tham gia một buổi giới thiệu về tổ chức sinh viên AIESEC. Buổi nói chuyện đó đã gây cảm hứng cho mình đến mức mình đã đăng ký trở thành thành viên của tổ chức ngay trong ngày hôm đó và tích cực tham gia mọi hoạt động. Trong một buổi tiệc do AIESEC thực hiện, mình đã vô tình gặp anh Pawel Gorski người Ba Lan, lúc đó đang đi du lịch tại Praha. Anh nói với mình là anh đang đăng ký làm thành viên tại chi nhánh AIESEC ở Việt Nam. Sau một năm hoạt động tại Việt Nam, anh đã được bổ nhiệm làm Chủ tịch AIESEC Việt Nam. Mình nhắn tin chúc mừng anh, thì anh nhắn lại và bảo là trong Hè năm đó, AIESEC Việt Nam sẽ tổ chức một cuộc hội thảo năm ngày ở Vũng Tàu và mời mình đến dự. Vì cũng đã có dự định về Việt Nam chơi nên mình đồng ý ngay. Và trong vòng năm ngày tham gia hội thảo lần đó, mình đã làm quen với người yêu hiện tại của mình.

HƯƠNG

Một hôm, sau khi đi học về, mình chạy vào nhà ôm bà ngoại khóc thút thít: “Bà ơi, cháu muốn về Việt Nam ngay lập tức, không thì cháu chết mất!” Đối với một con bé tuổi mười lăm như mình, bị sỉ nhục và nghe những câu phân biệt chủng tộc hằng ngày như vậy là một điều thật khủng khiếp. Đầu óc tuổi mới lớn ngây ngô của mình không hiểu tại sao những người không hề quen biết lại ghét bỏ mình đến vậy. Mình đã làm gì sai để bị chế diễu mỗi khi ra ngoài đường? Lúc đó, bố mình ở Việt Nam thậm chí đã bắt đầu xem những trường học thích hợp cho mình. Nhưng bà ngoại đã nhắc nhở: “Con bình tĩnh lại đi. Về Việt Nam thì sẽ lại có những nỗi khó khăn khác thôi. Con đã học tập ở đây từng đấy năm rồi, phải cố gắng hoàn thành khóa học rồi con muốn đi đâu thì đi. Con phải học giỏi để chứng tỏ cho người khác là con không có gì kém cạnh họ cả.” Như thế, bà đã dạy cho mình phải đối mặt với những khó khăn chứ không được né tránh chúng. Cuối cùng, mình đã quyết định ở lại Cộng Hòa Séc và giờ đây, mình cảm thấy rất biết ơn bà vì lần đó, bà đã giúp mình đưa ra một quyết định đúng đắn.

LINH

Không phải chỉ khi cảm thấy chán nản hay thất vọng, chúng ta mới quyết định thay đổi hoàn cảnh hiện tại. Trong thời gian thử việc tại công ty phần mềm lớn nhất châu Âu SAP, mình đã cảm thấy hài lòng với công việc ổn định và với bản thân mình. Một lần, khi đang ngồi ăn trưa, bỗng nhiên chuyên gia tuyển dụng của công ty nhắc tới một công ty khởi nghiệp về công nghệ thông tin của Séc có tiềm năng sẽ vươn ra toàn cầu. Trong đầu mình thoáng qua một ý nghĩ: “Một công việc ổn định và ngồi trước máy tính từ chín giờ sáng đến năm giờ chiều sẽ làm cho mình cảm thấy thỏa mãn trong một thời gian dài được không?” Trước đó, mình đã làm việc tại một công ty khởi nghiệp một thời gian, và cảm thấy thích thú với việc được giao tiếp và thương lượng với khách hàng và đối tác. Thế nên, vừa về đến nhà, mình đã tìm kiếm thông tin về công ty tiềm năng kia ngay và thật bất ngờ là đúng lúc đó, họ đang tuyển nhân viên. Đọc bản mô tả công việc xong, mình biết ngay đây là công việc mơ ước của mình. Được nhận vào một công ty lớn với nguồn thu nhập ổn định và công việc tốt không nhất thiết phải là một tình huống lý tưởng nếu bản năng và trái tim vẫn mách bảo với bạn rằng: “Ngoài kia vẫn còn có những công việc khác phù hợp với khả năng của mình hơn đấy!” Mình đã làm theo bản năng của bản thân, làm theo cái cảm giác được gọi trong tiếng Anh là “gut feeling”, cảm giác trong dạ dày mà không thể giải thích được một cách logic. Sau một năm đưa ra quyết định thay đổi công ty, mình đã được cử sang Singapore làm việc cho chi nhánh Đông Nam Á của công ty khởi nghiệp và mình đang hoàn toàn hài lòng với công việc của mình.

“Con đường rẽ làm đôi giữa một khu rừng, và tôi - Tôi đã chọn lối ít có ai đi, Và điều đó đã làm đổi thay tất cả.”[21]

— ROBERT FROST, CON ĐƯỜNG CHƯA ĐI

Bạn có nhớ Huyền Chíp, tác giả cuốn sách Xách ba lô lên và đi không? Cô đã không đi theo lối mòn mà phần lớn chúng ta chọn lựa là sau khi thi tốt nghiệp xong phải lên đại học, mà cô đã đi chu du toàn thế giới. Rồi đến khi đủ 24 tuổi thì cô nghiễm nhiên nhận được học bổng của trường Đại học Stanford danh giá. “Bỏ nhà ra đi” không phải là sự lựa chọn tốt nhất hay duy nhất khi bạn muốn chọn lối ít người đi, nhưng đó là một ví dụ cho thấy là chúng ta có thể thành công khi lựa chọn cho mình con đường hợp lý nhất, chứ không phải là lựa chọn theo lối đi đã được định sẵn.

Chúng mình khuyên bạn không nên đi theo những lối mòn nếu bạn muốn mình nổi bật trong các đơn đăng ký. Ví dụ như trong khóa học Thương mại quốc tế tại Đại học Kinh tế Praha có hơn 700 sinh viên hằng năm. Vậy nên, nếu bạn chỉ tập trung vào học thôi thì khi ra trường, bạn sẽ phải chọi với 700 người có sơ yếu lý lịch giống nhau. Nhưng vì chúng mình đã luôn tìm tòi những cơ hội như du học hay làm việc ở nước ngoài trong khi vẫn còn đi học, nên khi ra trường, chúng mình đã có lợi thế cạnh tranh so với các bạn khác.

ĐỨC

Có ba điều đã giúp mình có những ưu điểm cá nhân so với các bạn cùng khóa: Thứ nhất, đó là các kinh nghiệm làm việc mình có được trong quá trình học tập. Kinh nghiệm làm việc thứ nhất là một kinh nghiệm thực tập không lương trong mùa hè trước khi vào đại học. Mình đã được nhận vào bộ phận tiếp thị của một hãng bảo hiểm nhỏ và mình đã in ấn các văn bản cho họ. Trong quá trình học tập tại trường đại học, mình đã trải qua năm kỳ thực tập. Kỳ ngắn nhất là một tháng, dài nhất là một năm rưỡi. Thứ hai, mình đã tham gia khá nhiều tổ chức phi chính phủ dành cho sinh viên, như tổ chức AIESEC và mô hình Liên Hợp Quốc. Sau khi đã có kinh nghiệm với hai tổ chức quốc tế này, mình đã đồng sáng lập chi nhánh ở Praha cho tổ chức 180 Degrees Consulting, một tổ chức có nguồn gốc từ Úc với mục đích giúp đỡ triển khai các dự án quốc tế có tính khả thi. Hồi mình đồng sáng lập dự án này tại Praha, tổ chức đó mới đang ở giai đoạn đầu khởi nghiệp, nhưng giờ đây nó đã có mặt khắp nơi trên thế giới. Ưu điểm thứ ba của mình là khả năng ngoại ngữ. Mình khuyên bạn theo học càng nhiều ngôn ngữ càng tốt, vì bạn không thể biết được ngôn ngữ nào sẽ giúp được bạn trong tương lai.

LINH

Trong quá trình học tập tại New Zealand, mình đã tham gia khá nhiều hoạt động của cộng đồng du học sinh Việt Nam, và đã giữ chức Chủ tịch Hội Sinh viên Việt Nam tại trường đại học của mình trong suốt hai năm. Các hoạt động của hội đã giúp mình tự tin hơn rất nhiều. Bên cạnh đó, mình cũng đã làm quản lý trong Ủy ban Sinh viên của trường và đã có cơ hội giao lưu với các hội và nhóm sinh viên quốc tế khác nhau. Các hoạt động mình tham gia đã cho mình cơ hội thể hiện bản thân. Bên cạnh đó, mình cũng cố gắng nâng cao những kỹ năng còn hạn chế. Một kinh nghiệm đáng nhớ nhất là lần đầu tiên mình nói chuyện trước đám đông. Đó là vào dịp nhà trường tổ chức một lễ hội cho sinh viên quốc tế. Mình đã phải chuẩn bị một bài phát biểu dài 20 giây. Hai mươi giây nghe có vẻ quá ngắn ngủi, nhưng mỗi một giây giống như cả một thế kỷ đối với người đứng run cầm cập trước mặt 500 sinh viên đang chăm chú nghe mình nói. Cuối cùng, vì run quá nên mình chỉ lắp bắp được một câu: “Cảm ơn các bạn đã lắng nghe”. Chắc lúc đó, mọi người tưởng mình bị hâm, vì mình có nói được câu nào đâu mà cảm ơn họ lắng nghe chứ! Sau lần đó, mình tự nhủ với bản thân rằng mình sẽ phải cải thiện khả năng diễn thuyết cho bằng được. Mình đã nhờ thầy giáo tiếng Anh giúp mình chuẩn bị các bài phát biểu trước lớp và mình cũng đã tham gia các cuộc thi diễn thuyết của trường, và đã chiến thắng cuộc thi diễn thuyết toàn trường vào năm 2010.

HƯƠNG

Trong khi các bạn cùng ngành học đang phân vân không biết chọn những môn học nào cho học kỳ thứ hai của năm nhất, mình bắt đầu tìm hiểu các trường đại học trên khắp thế giới cho một học kỳ du học của mình. Vì trường mình có trên dưới 20.000 sinh viên nên các loại học bổng chỉ có hạn. Erasmus là một loại học bổng tạo điều kiện cho các sinh viên tại các trường đại học châu Âu tham gia học kỳ trao đổi sinh viên với một trường đại học đối tác. Trường mình hồi đó chỉ cho học bổng du học tại các trường đại học đối tác cho sinh viên học năm thứ ba hoặc học bậc cao học. Vì không muốn chờ lâu để có thể tham gia kỳ thi học bổng này, mình đã quyết định thử xin một loại học bổng khác của trường cho phép mình đăng ký vào đầu năm học năm thứ hai. Loại học bổng này rất giống học bổng Erasmus, nhưng điều bất tiện là bạn phải tự chọn trường, tự đăng ký học và tự làm các thủ tục và giấy tờ. Đi trước người khác một bước chính là điều bí mật đã giúp mình có được lợi thế cạnh tranh so với các bạn đồng trang lứa.

Ngoài việc theo học đại học ngay sau khi tốt nghiệp trung học, bạn có thể xem xét các khả năng khác như hoãn việc học tập lại một thời gian (trong tiếng Anh, khái niệm này được gọi là “gap year”) để đi làm trong nước hay ngoài nước, học tiếng Anh hay các ngoại ngữ khác, theo học những khóa học ngắn hạn để nâng cao kỹ năng nhất định, làm tình nguyện viên hay đi du lịch vòng quanh thế giới. Chúng mình sẽ giới thiệu các bí quyết để “sống sót” trong thời kỳ gap year ở chương 10: “Thành công tại xứ người”.

“Khi bạn chọn cho mình một lối đi, đừng để ý đến nỗi sợ hãi. Bạn phải có can đảm để chấp nhận những sai lầm. Nhưng một khi bạn đã ở trên con đường đó… hãy chạy, chạy và chạy, và đừng dừng lại đến khi bạn đến được điểm cuối.”[22]

— JOSÉ N. HARRIS

Giống như việc tìm kiếm một đồng xu bị rơi vào đài phun nước chứa đầy tiền xu may mắn hay một con đường để thoát ra khỏi khu mê cung, con đường trong cuộc sống của bạn sẽ có rất nhiều trở ngại và khó khăn. Bạn cũng không thể chắc chắn sẽ tìm được đích cuối cùng của mình hay không, nhưng hãy nhớ rằng quan trọng hơn cái đích là những trải nghiệm bạn có được trên suốt chặng đường đi. Nhưng đừng bị điều khiển bởi chính những nỗi sợ hãi trong tâm trí, để rồi không dám tiến lên dù chỉ một bước. Con đường bạn đi sẽ cho bạn những bài học khác nhau cũng như những niềm vui và nỗi buồn. Dù con đường của bạn có hình dạng hay độ dài như thế nào chăng nữa, đó cũng sẽ là một con đường độc nhất, chỉ của riêng bạn thôi. Ban đầu, khi chúng ta còn nhỏ và đang chập chững học đi, dù cảm thấy mỗi bước đi thật khó khăn và khiến chúng ta liên tục vấp ngã, bố mẹ hay người thân sẽ luôn nâng chúng ta lên và xoa dịu những chỗ đau. Nhưng khi đã lớn lên, chính chúng ta sẽ là người phải nâng bản thân dậy để cố gắng đi tiếp. Chính chúng ta sẽ phải dạy cho mình những bài học từ những cú vấp ngã trên đường đời.

ĐỨC

Con đường ra nước ngoài của bạn không nhất thiết phải là một con đường thẳng tắp. Như để chiếm được quân Hậu trên cờ vua, bạn có thể tiến lên, đi ngang, dọc hay chéo, nhưng cũng có thể lùi lại rồi mới đi tiếp. Như mình đã sang Brazil thực tập, rồi trở lại Séc học tiếp, rồi sang Pháp du học, rồi lại trở về Séc học, rồi đi Anh giúp đỡ một dự án khởi nghiệp, rồi trở lại Séc làm việc, rồi bây giờ đang định cư tại Trung Quốc. Trên những con đường đi zích zắc, mình đã gặt hái những kỹ năng làm việc và học tập để trở thành chuyên gia trong ngành của mình.

Bất cứ khi nào chúng ta chuyển hướng đi, chúng ta lại trải qua một bước ngoặt mới. Một số bước ngoặt là do chúng ta chủ động thay đổi, một số khác là do gia đình hay người khác áp đặt. Dù tác động và mục đích của bước ngoặt của bạn là gì đi chăng nữa, nó luôn chứa đựng một thông điệp của những gì bạn đã quay lưng lại hay đang hướng tới. Những bước ngoặt và những sự chuyển đổi có thể sẽ làm cho bạn bị mất phương hướng, nhưng hãy học cách tin vào linh cảm của mình.

“Một năm nữa có thể bạn sẽ ước bạn đã bắt đầu ngày hôm nay.”[23]

— KAREN LAMB

Xê dịch đã cho chúng mình nhận thức được một điều mà con người thường hay quên hay cố né tránh: thời gian là một thứ tài sản được cung cấp ngắn hạn. Những hạn chót đôi khi tạo ra sự căng thẳng, nhưng chúng giúp con người tiến lên phía trước. Nếu bạn đã xem bộ phim Thời khắc sinh tử với Justin Timberlake và Amanda Seyfried đóng vai chính thì chắc bạn vẫn nhớ là trong thế giới họ sống, mỗi người đều có trên tay một cái hình xăm tính ngược giờ. Khi đồng hồ đếm ngược về số không lúc đó họ sẽ chết.

Nhiều khi trong cuộc sống thường ngày, nếu chúng ta sống mãi tại một nơi thì chúng ta có xu hướng nghĩ là chúng ta có thật nhiều thời gian cho những thứ xung quanh mình. Chẳng hạn như, có nhiều người sống tại Paris nhưng chưa từng lên tháp Eiffel. Vì họ nghĩ thì họ có thể đến thăm tháp Eiffel “lúc nào chả được”. Nếu bạn sống mà không ý thức về “hạn chót” và không có đồng hồ tính ngược trên tay, bạn sẽ hay trì hoãn những công việc mình cần hoặc muốn làm, vì suy nghĩ rằng “mình vẫn còn nhiều thời gian mà”.

Nhưng nếu bạn chỉ có bốn tháng ở Pháp chẳng hạn, thì bạn sẽ tính xem nên dành thời gian đó sao cho thật hợp lý để có thể làm tất cả mọi thứ bạn muốn thực hiện trong khoảng thời gian ngắn. Quỹ thời gian chúng ta có thật quý báu, và mỗi ngày chúng ta phải tận dụng nó sao cho thật tốt để không bao giờ phải hối tiếc. Những việc có thể làm trong hôm nay chớ để dành tới ngày mai. Khi bạn không thích công việc của mình, hãy thay đổi nó ngay. Khi bạn biết mình muốn đạt được điều gì, hãy cố gắng hướng tới ước mơ của mình. Hãy sống một cuộc sống của con ruồi một phút[24] và đừng trì hoãn cuộc sống của bản thân. Các hạn chót là những người bạn đắc lực nhất trong việc thúc đẩy tiến trình làm việc của chúng ta, mặc dù chúng ta thường coi chúng như những kẻ thù.

Để đạt được những thành công trong cuộc sống như học bổng hay một công việc tốt là cả một quá trình dài. Nếu chỉ muốn thôi mà không có một kế hoạch chuẩn bị cụ thể, bạn cũng sẽ khó thực hiện được ước mơ của mình. Bạn không thể nói là: “Ngày mai mình muốn xin học bổng và sẽ bắt đầu chuẩn bị trong hôm nay.” Bạn sẽ không đủ thời gian để chuẩn bị trong vòng một ngày, một tháng hay một năm, nên hãy phấn đấu chuẩn bị càng sớm càng tốt. Bạn không lường trước được những gì sẽ xảy ra trong ngày mai hay sau mười năm nữa, nhưng bạn vẫn có thể kiểm soát cuộc sống hiện tại của mình. Vậy sao bạn lại không bắt đầu hướng tới một tương lai tốt đẹp ngay từ giây phút này? Biết đâu, quyết định ngày hôm nay sẽ dẫn bạn tới một nơi bất ngờ trong một, năm hay mười năm nữa! Bạn không thể biết trước được con đường bạn chọn đi sẽ dẫn bạn tới phương trời nào, nhưng nếu những gì bạn thực hiện trên chặng đường đó khiến cho bạn cảm thấy hạnh phúc thì hãy tin rằng bạn đã chọn cho mình một lối đi đúng.

Nếu không phải là một nhà tiên tri tài ba, bạn chắc hẳn sẽ khó có thể dự đoán được từng chi tiết cho tương lai của mình. Vì vậy, bạn chớ nên đặt quá nhiều áp lực lên bản thân để biết chính xác ngay lập tức những gì sẽ xảy ra với bạn trong tương lai. Có nhiều thứ không thể nào lường trước được. Và có những điều chúng ta dự đoán sẽ không bao giờ xảy ra hay thực tế sẽ khác hơn rất nhiều so với dự đoán. Đó là một phần thú vị của cuộc sống! Vì vậy, hãy tận hưởng những phút giây hiện tại. Nếu bạn đã lên kế hoạch kỹ càng cho tương lai thì đừng quá lo lắng.

Cuộc sống trôi đi nhanh hơn chúng ta có thể tưởng tượng. Với bất cứ ai trong chúng ta, nó đều trôi đi với tốc độ 60 giây một phút, 60 phút một giờ. Vậy nên, đừng phí phạm nó dù chỉ một giây!

NHỮNG ĐIỀU CẦN GHI NHỚ TRONG CHƯƠNG 2:

Một phần không nhỏ của cuộc sống là do những quyết định của bản thân chúng ta.

Khi ra một mục đích rõ ràng, bạn sẽ có tâm huyết hơn cho những đam mê của mình.

Để giúp bản thân nhận thức, phát hiện được hướng đi cho mình và đưa ra quyết định tốt cho cuộc sống, bạn nên xác định rõ ràng những yếu tố như sở thích, khả năng, cá tính và giá trị nghề nghiệp; đồng thời hiểu được hoàn cảnh của mình, của gia đình, hiểu được nhu cầu của xã hội cũng như hiểu được ước mơ và đam mê của bản thân.

Khi đã biết được mục đích của mình là gì, hãy đặt ra cho mình những mục tiêu nhỏ và cụ thể.

Chúng ta có thể thành công khi lựa chọn cho mình con đường hợp lý nhất, chứ không phải là lựa chọn theo lối đi đã được định sẵn.

Những bước ngoặt và những sự chuyển đổi có thể sẽ làm cho bạn bị mất phương hướng, nhưng hãy học cách tin vào bản năng của mình.

Đừng phí phạm cuộc sống của mình dù chỉ một giây!

BÀI TẬP CHO BẠN:

Hãy chọn một mục đích mà bạn muốn đạt được (ví dụ như du học, một kỳ thực tập, chuyển công việc, vv..).

Hãy viết ra các cột mốc (các đích nhỏ) để có thể đạt được mục đích chính của bạn.

Hãy đặt thời hạn cho từng cột mốc của mình (bạn nên bắt đầu từ mục đích chính của mình).

Có những gì đang cản trở bạn đạt được những cột mốc của mình?