Trước bất cứ bước ngoặt nào, dù đó là bước ngoặt về mặt tình yêu, các mối quan hệ, sự nghiệp, hay các quyết định khác trong cuộc sống, chúng ta như đang ở trong thí nghiệm giả tưởng “Con mèo của Schrödinger”. Nếu là người đam mê Vật lý, chắc hẳn bạn biết về lý thuyết nói về chú mèo nằm trong chiếc hộp đóng kín chứa một lọ khí độc được mở nắp một cách ngẫu nhiên. Cho đến khi người quan sát nhìn được vào bên trong hộp, chú mèo có thể hoặc còn sống hoặc đã chết. Cũng như với chú mèo, trước khi chúng ta đưa ra một quyết định, chúng ta không thể biết trước được kết quả chính xác của quyết định đó.

Vậy làm sao chúng ta có thể biết được quyết định nào đúng, quyết định nào sai? Chúng ta nên uống chè hay cà phê? Chúng ta nên học kỹ thuật hay văn học? Nên nghe theo tiếng gọi của trái tim hay lý trí? Nếu không phải là một thầy bói tài ba hay con nuôi yêu thích của vị thần may mắn, chúng ta phải đưa ra quyết định, phải lựa chọn từ hai, ba, hay hàng trăm khả năng, thì sau đó kết quả mới hiện ra, cái hộp chứa mèo mới bật mí cho chúng ta biết về tình trạng của chú mèo.

Phần đông mọi người rất sợ kết quả nằm trong cái hộp nên họ không dám mở nó ra để kiểm tra kết quả trong đó. Họ không dám thử những điều chứa đựng bất cứ khả năng rủi ro nào, họ lo sợ khi phải thoát ra “vùng an toàn” mà họ đã tự tạo cho mình. Vùng an toàn liên quan đến mức độ lo lắng của bạn. Vùng an toàn tượng trưng cho bất cứ hành động nào làm cho bạn an toàn và không lo âu. Đó thường là những hành động bạn làm hằng ngày hay thường xuyên như nấu ăn, nói chuyện với người trong gia đình hay đạp xe đến trường. Nhưng chỉ một động cơ nhỏ nhưng mới mẻ thôi cũng có thể đẩy bạn ra khỏi vùng an toàn của mình. Trong vùng an toàn của chúng ta có gia đình và bạn bè thân thiết. Chuẩn bị bữa ăn cho sếp, gặp một người thầm thương trộm nhớ hay chặng đường đến trường quen thuộc đang bị sửa là những yếu tố có thể khiến bạn bị “rơi” khỏi vùng an toàn của mình. Khi gặp người lạ hay bị rơi vào những tình huống chưa bao giờ phải đối mặt, tim bạn đập nhanh, bạn như đang có một hòn đá trong cổ, thái độ của bạn cũng rất khác so với những lúc bình thường. Mặc dù sự lo lắng không phải là thứ mà bạn có khuynh hướng tìm kiếm, nhưng một chút lo lắng cũng có thể cho bạn những lợi ích bất ngờ. Ví dụ như, sự lo lắng rằng hạn chót đang đến gần sẽ thúc đẩy tiến độ làm việc của bạn, sự lo lắng về những người phỏng vấn nghiêm ngặt sẽ giúp bạn chuẩn bị tốt hơn cho buổi phỏng vấn đó.

2

Ba vùng thay đổi

Mỗi người trong chúng ta đều có trong mình ba vùng thay đổi: vùng an toàn, vùng kéo dãn và vùng căng thẳng. Như đã kể bên trên, vùng an toàn là nơi tạo cho bạn cảm giác an toàn. Khi ra khỏi vùng an toàn, bạn bước vào vùng kéo dãn. Đây là nơi khiến bạn cảm thấy không được an toàn lắm, vì bạn sẽ phải tiếp thu những kỹ năng hay hành vi mới mẻ, cho bạn cảm giác lạ lẫm và lúng túng. Sau khi đã làm quen với những điều mới mẻ đó, những điều đã từng cho bạn cảm giác khó chịu sẽ trở thành bình thường, vì bộ não của bạn đã thích nghi với chúng. Và tại vùng căng thẳng, bạn sẽ bị căng thẳng đến độ không còn tiếp thu được những điều mới mẻ nữa. Vùng căng thẳng nhiều khi còn tồi tệ hơn vùng an toàn.

Độ lớn hay nhỏ của các vùng tùy vào kinh nghiệm sống của chúng ta. Vùng nào lớn nhất trong ba vùng quyết định đến sự thành công của chúng ta. Nếu có bước nhảy quá lớn từ vùng an toàn, có thể bạn sẽ bỏ qua vùng kéo dãn và nhảy luôn vào vùng căng thẳng. Vùng kéo dãn được coi là vùng cho chúng ta nhiều lợi ích nhất, vì nó có nhiều ý nghĩa đối với sức khỏe của não bộ. Một khi chúng ta không còn thách thức não bộ với những điều mới mẻ, nó sẽ bị teo đi dần dần, dẫn đến sự mất trí, bệnh Alzheimer và các bệnh về trí não khác. Khi còn trẻ, hãy cố gắng nới căng vùng kéo dãn rộng ra càng nhiều càng tốt, để khi bạn đã có tuổi, bạn sẽ quen thuộc với nhiều điều khác nhau.

Khi đang ở mép vực giữa vùng an toàn và vùng kéo dãn, bạn nên cân nhắc độ rủi ro. Nếu độ rủi ro có thể chấp nhận được, đừng ngại tiến đến vùng kéo dãn để bạn có thể học được những kiến thức và kỹ năng khác nhau và cũng sẽ làm giàu kinh nghiệm cho bản thân.

LINH

Khoảnh khắc đã khiến mình khá căng thẳng là lúc mình mâu thuẫn với người sếp cũ và mình đã suýt bị đuổi việc. Khi đó, mình đã bị hoảng vì mình sống được ở Singapore là nhờ vào công việc mình đang có, nếu bị đuổi việc thì mình sẽ phải làm sao? Mình sẽ phải đi đâu? Hay làm cách nào mới có thể ở lại đây được? Mình đã thử tự phân tích vấn đề và nghĩ xem tại sao mình đã bị rơi vào hoàn cảnh này. Hiệu suất làm việc của mình khá cao và mối quan hệ của mình với các đồng nghiệp cũng rất tốt. Nhưng điều khiến sếp của mình không vừa lòng, đó là tính cách thẳng thắn của mình. Có gì không thích là mình nói ra luôn. Nhận ra được lỗi lầm của bản thân và biết được là, nếu bị sa thải thì người bị thiệt nhiều hơn là mình cứ không phải là công ty và cái giá mà mình sẽ phải trả là rất đắt, nên mình đã xin lỗi sếp và hứa sẽ sửa lỗi lầm. Vì sếp thấy rằng mình luôn thực hiện tốt các công việc được giao và mình cũng ham học hỏi nữa, nên bà đã cho mình thêm cơ hội thứ hai. Giờ đây, trước mỗi câu nói, mình đều tự nhủ trong đầu xem câu nói của mình sẽ có ảnh hưởng xấu hay không rồi mới nói ra.

HƯƠNG

Mình luôn ở trong trạng thái căng thẳng khi gặp một người hách dịch, cho dù đó là người bạn hay sếp của mình đi chăng nữa. Mình cảm thấy an toàn khi làm việc ở trong một môi trường sử dụng mô hình tổ chức phẳng hơn là mô hình tổ chức thứ bậc. Trong công việc có lương đầu tiên, người quản lý của mình khá khắt khe và mỗi khi đến trễ tầm năm phút thôi là cô ấy đã đứng ngoài cửa gõ đồng hồ đeo tay. Làm trong một môi trường làm việc như vậy quả là căng thẳng và làm cho giờ phút làm việc trôi đi quá chậm. Mình cũng khá dị ứng với những người hay ra lệnh. Mình thích làm cho các công ty hay tổ chức của Bắc Âu hay Bắc Mỹ hơn cũng vì vậy, những người quản lý coi trọng ý kiến của tất cả nhân viên và môi trường làm việc cũng rất thoải mái.

ĐỨC

Có một kỷ niệm khá thú vị khi đến Tanzania là mùa mình đến có nhiều muỗi độc mang mầm bệnh sốt rét, vì vậy dân du lịch được khuyến khích nên uống thuốc để phòng bệnh. Họ được dặn là phải uống thuốc vài tuần trước chuyến đi cũng như trong chuyến đi. Nhưng mình đọc là thuốc “anti-malaria” có hại cho gan. Lúc đó, mình phân tích hai lựa chọn: nếu uống thuốc thì khả năng gan mình bị hại là cao. Còn nếu không uống, khả năng mình bị muỗi độc đốt dựa vào vận may của mình. Nhưng mình suy nghĩ là khả năng là mình không bị muỗi đốt thấp hơn khả năng gan của mình bị suy yếu vì uống thuốc, nên mình đã quyết định không uống. Hai bạn của mình có uống phòng bệnh nhưng cuối cùng một bạn bị muỗi cắn, vẫn sốt cao và phải vào bệnh viện nằm mất hai tuần. Giờ nghĩ lại mình thấy mình đã quá liều.

Có một số loại mép vực mà chúng ta coi là không quan trọng lại có khả năng quyết định cho sự sống còn của các sinh vật khác. Chẳng hạn như ranh giới giữa các vùng gập ghềnh và bằng phẳng cung cấp nơi trú ẩn cho hà biển. Ranh giới giữa vùng nước lạnh và ấm là nơi cá mập xanh tìm kiếm thức ăn. Trong thực tế, chúng ta sống trên mép vực cả cuộc đời, trong ranh giới giữa đất và không khí. Mép vực chính là nơi có nhiều hoạt động diễn ra nhất. Đó là nơi sinh vật cố gắng tồn tại và sống sót. Đó chính là nơi chúng ta có nhiều động lực nhất để cải thiện bản thân!

Ranh giới giữa các vùng

“Cuộc sống bắt đầu từ điểm kết thúc ở vùng an toàn của bạn.”[47]

— NEALE DONALD WALSCH

Chỉ khi bạn tìm ra được giới hạn của vùng an toàn của mình và thoát ra khỏi nó thì cuộc sống của bạn mới trở nên thú vị. Trong thời đại kỹ thuật số ngày nay, chúng ta luôn phải chấp nhận những sự đổi mới liên hồi. Điện thoại hiện đại của bạn chỉ sau một năm đã trở nên lỗi mốt. Những phần mềm máy tính luôn liên tục nhắc bạn cập nhật phiên bản mới. Bạn luôn phải trau dồi thông tin và kiến thức để có thể theo kịp thời đại. Sự “giậm chân tại chỗ” sẽ không chỉ khiến bạn bị choáng ngợp với những thay đổi toàn cầu, mà nó cũng có thể khiến bạn bị sa thải, không tìm được học bổng phù hợp, không được chọn vào những tổ chức, hội thảo hay công việc mơ ước vì có quá nhiều người tài giỏi ở xung quanh bạn. Ngoài ra, bạn cũng sẽ có thêm năng lượng và hứng thú để kích thích những suy nghĩ mới và sự sáng tạo khi bước ra khỏi vùng an toàn.

Nhưng ngạc nhiên thay, trong những cuộc nói chuyện với vô số con người trên khắp các nẻo đường, chúng mình nhận thấy rằng đa số mọi người tại bất cứ nơi đâu trên thế giới đều có xu hướng lựa chọn những giải pháp thụ động, những giải pháp có thể cho họ ở lại trong cái vùng an toàn mà họ đã vẽ lên cho mình. Trong cái vùng thoải mái đó có công việc nhàm chán mà họ không muốn bỏ, vì họ sợ sự thay đổi lớn sẽ dẫn họ tới sự thất bại hay những sự từ chối, để rồi họ không thể trả được các hóa đơn hằng tháng không hẹn mà đến trong hòm thư của họ. Trong vùng an toàn đó cũng có những mối quan hệ tồi tệ mà họ không muốn dứt ra, chỉ vì họ sợ phải ở lại một mình, phải làm lại từ đầu hay họ sợ những lời lẽ không hay của thiên hạ.

Chúng mình đã gặp những người như anh Michal, đã làm công việc chuyên gia tư vấn ngân hàng cho nhà băng Česká spořitelna tại Praha suốt năm năm ròng và đã muốn rời khỏi đó ngay sau năm đầu tiên. Sau ba lần gặp Hương và nghe mình kể về cơ hội làm việc tại Canada cho người Séc, anh đã đăng ký ngay trong lần nhận hồ sơ tiếp theo, và xin nghỉ việc ngay sau khi nhận được visa lao động sang Canada. Hay chị Helena người Singapore đã chờ tận hai mươi năm mới rời bỏ công việc văn phòng để theo đuổi nghề cắt tóc mà chị đã mơ ước được làm từ hồi mới tốt nghiệp trung học, nhưng vì gia đình không cho chị làm một công việc “không danh giá” nên chị đành học kế toán để cho bố mẹ vừa lòng. Đến khi qua tuổi bốn mươi, chị li hôn và quá chán nản với công việc đang làm, chị Helena bỏ cả cuộc việc của mình đi để sang Canada tham gia một khóa học cắt tóc tại hiệu cắt tóc nổi tiếng Aveda. Chị bảo: “Giá mà hai mươi năm trước, chị có đủ can đảm để thực hiện ước mơ của mình!” Nhưng “giá mà” không thể lùi lại được quá khứ cho bất cứ ai. Có những người cảm thấy bị khó chịu, hoang mang và mất phương hướng khi ai đó kéo họ ra ngoài vùng an toàn của họ. Dù có nhận thức được hay không, con người thường có cái “tôi” cao, và họ thích những người làm họ cảm giác được cái “tôi” của mình. Nhưng khi nhìn lại sau một thời gian, họ sẽ cảm thấy biết ơn người đã đưa được họ ra khỏi vùng an toàn.

Có một điều khá lạ là, mặc dù tất cả mọi người trên thế giới đều có những ước mơ, những hoài bão muốn thay đổi thế giới, nhưng có rất ít người dám bất chấp khó khăn hay các rào cản để thay đổi bản thân hay cuộc sống của riêng họ. Những năm tháng trôi qua nhanh hơn chúng ta có thể tưởng tượng, và đến khi chúng ta cảm thấy rằng “đã đến lúc” thì sẽ lại có nhiều vướng mắc khác làm cho chúng ta không thể nào thực hiện được ước mơ của mình. Có một sự trớ trêu như thế này: Lúc trẻ, bạn có sức khỏe và có nhiều thời gian, nhưng không có tiền. Khi vào tuổi trung niên, bạn có tiền và vẫn khỏe, nhưng không có thời gian. Khi về hưu, bạn có tiền và có cả thời gian, nhưng sức khỏe đã không còn như trước. Nếu câu cửa miệng của bạn là: “Tạm thời như vậy”, “Mai làm cũng được” hay “Để cho số phận quyết định” thì bạn đang đi theo chiều ngược lại với đích của ước mơ của bản thân đó! Tuổi trẻ là lúc bạn có thể dễ dàng vượt qua vùng an toàn của mình nhất, vì bạn không bị những thứ như gia đình riêng hay công việc bận rộn cản trở.

ĐỨC

Khi đã lớn tuổi, bạn sẽ có đủ kinh nghiệm để so sánh chúng với một cơ hội mới. Nếu bạn cảm thấy rằng, cơ hội đó cho bạn sự rủi ro lớn hơn các kinh nghiệm trước đây, bạn sẽ rút lui và chọn những phương hướng giải quyết ổn định hơn, có khả năng thành công lớn hơn. Vì vậy, thời điểm tốt nhất để bạn làm những điều mới mẻ là khi bạn vẫn còn trẻ, khi vẫn còn non nớt nhưng có quyết tâm lớn để có được những trải nghiệm thú vị cho mình. Cũng như khi còn bé, chúng ta phải học những bước đi đầu tiên trong đời. Tuy chưa đi vững nhưng chúng ta vẫn cứ cố đi. Ngã đau cũng không làm cho chúng ta nản chí hay sợ sệt, có lẽ là vì hồi đó, chúng ta không cảm nhận được hết các hiểm nguy khi bị ngã. Càng tập đi nhiều và càng ngã đau, chúng ta sẽ càng làm quen hơn với những bước đi và dần dần chúng ta cũng sẽ tự tin hơn. Khi học những điều mới mẻ, chúng ta nên giữ tư duy của đứa con nít khi đang tập đi.

HƯƠNG

Có những người đến khi về hưu mới nhận thức được là họ đã bỏ lỡ biết bao nhiêu cơ hội để tận hưởng cuộc sống khi họ còn trẻ. Bạn đã xem bộ phim Niềm sống chưa? Một bộ phim về hai người đàn ông bị ung thư giai đoạn cuối quyết định hoàn thành những điều họ chưa bao giờ làm trước khi chết. Hay như Christy chẳng hạn. Bà là một người phụ nữ khoảng 60 xuất thân từ bang Florida. Suốt hơn ba mươi năm từ khi bà lấy chồng và có con, bà luôn là một người nội trợ. Đến tuổi hồi xuân, bà mới vỡ lẽ ra rằng bà đã dành trọn cả cuộc sống của mình cho chồng và con cái, mà quên mất những nhu cầu của bản thân. Một hôm, bà quyết định mua vé máy bay một chiều từ Miami đến Buenos Aires. Khi mình gặp bà, bà là một người phụ nữ tự tin và khá bốc lửa. Với mái tóc vàng êm ả và quyến rũ, chiếc áo ngắn hở ngang vai và những nụ cười gợi tình, bà luôn là tâm điểm của những ánh mắt tại bất cứ nơi đâu bà đến. Khi đi theo bà, những cô gái độ tuổi hai mươi hay ba mươi cảm thấy họ kém gợi cảm hơn bà. Bà thường mời những anh chàng cao to, đẹp trai như những cầu thủ bóng đá đến căn nhà rộng rãi của mình tại khu cao cấp Recoleta. Một lần, bà cũng mời nhóm con gái chúng mình tham gia buổi tiệc với “đội tuyển bóng đá” của bà. Bà là một ví dụ cho thấy sức mạnh của Buenos Aires làm biến đổi một người phụ nữ.

“Người thành công không sợ thất bại. Họ hiểu rằng thất bại cần thiết cho việc học hỏi và phát triển.”

– ROBERT KIYOSAKI

Có rất nhiều người trên thế giới này không chịu vượt ra khỏi vùng an toàn của mình chỉ vì họ sợ bị thất bại. Họ không muốn thử sức mình với các kỳ thi quốc gia vì họ không tin rằng họ sẽ chiến thắng. Họ sợ phải nhận những bức thư từ chối, nên họ không nộp đơn xin việc ở nước ngoài. Họ ngại tham gia khóa học để cải thiện một kỹ năng còn yếu vì lo sợ phải đối mặt với những sự chế giễu. Nhưng nhiều thách thức, rủi ro hoặc tình huống khó chịu chính là những cơ hội đã được ngụy trang.

“Có chắc không?” là câu hỏi khiến chúng ta cảm thấy bất ổn khi có ý muốn thoát ra khỏi vùng an toàn. “Chắc chắn mà” là câu trả lời mà chúng ta luôn muốn nghe. Chúng ta muốn chắc chắn sẽ nhận được học bổng khi đăng ký, chúng ta muốn chắc chắn sẽ không bị hổ vồ khi đi thám hiểm Safari, chúng ta muốn chắn chắn rằng người mà chúng ta chọn là vợ hay chồng sẽ ở với chúng ta mãi mãi. Nhưng có gì trên thế giới này mà không có độ rủi ro nhất định? Sự rủi ro có thể đến với từng người trong chúng ta bất kỳ lúc nào. Rủi ro có thể đến với bạn ngay trong khi bạn chấp nhận làm bất cứ việc gì. Để chắc chắn rằng rủi ro không đến với mình, việc duy nhất bạn có thể làm là không làm gì cả, nằm trên giường và… mơ về nhưng thứ mà bạn không dám làm trong thế giới thật. Nhưng bạn có dám chắc là trong cơn mơ, bạn sẽ không bị giật mình và ngã xuống đất? Nếu rủi ro có thể ập đến với bạn cả khi bạn đang mơ, vậy tại sao bạn không dám ra ngoài và dám biến những giấc mơ của bạn trở thành hiện thực?

“Sự an toàn có tính tương đối. Bạn có thể đã gần bờ đến mức mà bạn có thể cảm thấy nó dưới bàn chân của mình, trong khi bạn bỗng nhiên bị tan rã trên những tảng đá.”[48]

– JODI PICOULT

Sự an toàn hay không an toàn là một khái niệm trừu tượng và có tính chủ quan. Nó phụ thuộc vào sự nhận thức và kinh nghiệm của mỗi người. Cách nghĩ của bạn về sự an toàn có thể thay đổi ngay trong chốc lát vì một thảm họa nào đó bất ngờ xảy ra. Ví dụ như trước năm 2001, chúng ta đã từng nghĩ Hoa Kỳ là một đất nước thật yên bình và an toàn. Nhưng sau vụ khủng bố ngày 11/9, cả thế giới đã thay đổi cái nhìn của mình về quốc gia có nền kinh tế đứng đầu thế giới này. Hay thành phố Baghdad của Iraq, một thời được mệnh danh là “Thành phố của hòa bình”, đã trở thành một đống hoang tàn sau những năm tháng chiến tranh.

HƯƠNG

Mình nhớ ba năm trước đây, trước khi lần đầu tiên đặt chân tới Nam Mỹ, bạn bè và gia đình đều cảnh báo mình về sự nguy hiểm của Mỹ Latinh, là ở đó mình có thể bị cướp, hãm hiếp hoặc bị giết bất cứ lúc nào. Hồi đó, có thể vì trẻ và ngông cuồng (giống hệt bây giờ) nên mình đã đi, bất chấp những lời can ngăn của mọi người. Và sau sáu tháng sinh sống tại Argentina, mình trở về châu Âu với vốn tiếng Tây Ban Nha được trau dồi, với vô vàn kỷ niệm đẹp đẽ mình vẫn nhớ như in và nhất là với một bài học quý báu: “Sự sợ hãi chỉ để dành cho những người không bao giờ dám ra khỏi nhà”. Trong nửa năm sống ở Argentina, hầu như không có bất cứ điều gì xấu xảy ra với mình, ngược lại mình còn cảm thấy an toàn đến mức mà mình toàn đi bộ một mình quanh thành phố vào ban đêm (ghi chú: thật ra bạn không nên làm điều này nếu tên bạn không phải là Hồ May Mắn). Ngược lại, một bạn học cùng mình người Hàn Quốc không bao giờ ra khỏi nhà mà không thuê taxi vì đã nghe kể quá nhiều về những sự hiểm nguy có thể xảy ra. Một ví dụ khác đặc biệt hơn là một người bạn người Séc cũng học ở Buenos Aires cùng thời điểm với mình bị ăn cắp cả thảy là chín lần, lần đầu tiên cô đã bị ăn cắp vali, tiền bạc, máy tính và điện thoại ngay khi vừa đặt chân tới thành phố. Khi được hỏi, mỗi người trong ba chúng mình sẽ kể một câu chuyện cực kỳ khác nhau về sự nguy hiểm của cùng một thành phố vào cùng một thời gian.

“Hãy luôn mong chờ điều tồi tệ nhất, và bạn sẽ không bao giờ bị thất vọng.”[49]

– PETER WASTHOLM

Nghĩ về tình huống xấu nhất không hề khó, nhưng không phải ai cũng có thể dễ dàng chấp nhận khả năng tình huống đó sẽ xảy ra với mình. Bởi một lẽ đơn giản: khi tập trung vào những điều tồi tệ nhất có thể xảy ra, chúng ta sẽ cảm thấy sợ hãi đến nỗi quên mất về những lợi ích có thể đạt được. Rồi chúng ta lưỡng lự không biết có nên liều để thực hiện những ước mơ của mình hay không. Nhưng nếu chúng ta chấp nhận khả năng rủi ro và chuẩn bị tốt để đối đầu với nó, chúng ta sẽ giảm bớt khả năng trường hợp xấu nhất sẽ xảy ra. Và ngay cả khi nó có xảy ra thì bạn cũng đã sẵn sàng đối đầu với nó. Điều tồi tệ hơn một tình huống xấu là khi bạn thụ động và không thử sức mình.

ĐỨC

Mình thường khuyên mọi người nên hy vọng nhiều nhưng mong chờ ít thôi. Đối với những người làm công việc bán hàng, mình hay nói: “Hãy hứa ít hơn và cung cấp nhiều hơn.” Tại một quán ăn ở Việt Nam, mình đã nhìn thấy một bảng viết như sau: “Có ba loại dịch vụ: TỐT - RẺ - NHANH. Bạn có thể chọn hai điều bất kỳ! Dịch vụ TỐT và RẺ sẽ không NHANH. Dịch vụ NHANH và RẺ sẽ không TỐT. Dịch vụ TỐT và NHANH sẽ không RẺ.” Khi sự mong đợi ở mức độ thấp, khả năng bất ngờ một cách tích cực sẽ tăng lên. Nếu bạn hứa nhiều mà không thực hiện lời hứa của mình, khách hàng sẽ cảm thấy thất vọng và có thể là họ sẽ không muốn làm việc với bạn trong tương lai nữa. Mỗi khi sắp làm một điều khiến bạn lo lắng, hãy tưởng tượng trong đầu kịch bản tồi tệ nhất có thể xảy ra với bạn. Hãy tự hỏi mình: “Nếu mạo hiểm lần này, tôi có sẵn sàng chấp nhận kịch bản tồi tệ nhất có thể xảy ra hay không?” Nếu câu trả lời của bạn là có thì bạn đã sẵn sàng rồi.

HƯƠNG

Mình sang Pháp học cao học đúng vào năm xảy ra nhiều xung đột giữa các nhóm người đạo Hồi và người bản xứ. Ngay lúc đặt chân xuống sân bay Marseille, mình đã nhìn thấy một nhóm cảnh sát cầm súng đang chặn một góc sân bay. Nghe hai người nói chuyện với nhau, mình biết được là ai đó đã đe dọa đánh bom ở sân bay! Hôm đó chỉ sau ngày nhóm người Hồi giáo khủng bố trụ sở của tạp chí Charlie Hebdo ở Paris là hai hôm. Trước khi sang Marseille, mình hầu như chưa hề tiếp xúc với người đạo Hồi nên cảm thấy khá lo lắng. Mình lại học đúng tại một trong những thành phố có nhiều người đạo Hồi nhất nước Pháp và mình sống ngay trên khu phố của người đạo Hồi. Nhưng bản lĩnh tò mò đã chiến thắng sự sợ hãi. Mình kết bạn với những người đạo Hồi tại trường học và mình cũng quyết định sang Maroc, một đất nước đạo Hồi nằm phía bắc châu Phi, để đi du lịch với hai bạn nữ người Áo.

Khi đến thành phố Ouarzazate nằm phía trung nam Maroc, chúng mình tìm taxi để đi đến thành phố điện ảnh Aït Benhaddou của Maroc, nơi có khá nhiều bộ phim nổi tiếng của Hollywood được dàn dựng. Một vài người lái taxi nói giá là 300 dirham (khoảng 1.650.000 VND) cho chuyến đi, nhưng chúng mình mặc cả xuống còn 200 dirham (khoảng 1.100.000 VND). Người tài xế taxi có tên là Lahcen. Anh là người Berber, một nhóm người bản địa du mục ở Bắc Phi. Anh 29 tuổi, nói bập bõm tiếng Pháp và không nói được tiếng Anh. Anh có một người em trai và bốn người em gái và tất cả đều đã có gia đình riêng. Còn anh đã cưới vợ năm 26 tuổi, và bây giờ đã có một đứa con trai lên hai tuổi. Trước đây, anh đã từng làm đầu bếp cho những đoàn làm phim Hollywood và đã được gặp những người nổi tiếng, có cả Nicole Kidman. Anh chở chúng mình đến xưởng phim và vòng quanh Aït Benhaddou, rồi trở lại Ouarzazate. Anh kể với chúng mình là thứ Sáu hằng tuần, những gia đình Maroc có truyền thống ăn couscous, và anh mời chúng mình về nhà anh ăn món couscous cùng gia đình anh. Ban đầu, hai người bạn của mình không muốn đi để còn kịp chuyến xe buýt vào lúc 11 giờ 45 phút sáng, nhưng cuối cùng chúng mình cũng đã quyết định ghé qua nhà anh Lahcen. Đây quả là một quyết định tuyệt vời, vì gia đình anh Lahcen rất thân thiện. Họ mời chúng mình dùng trà hạnh nhân trong khi mẹ và vợ anh chuẩn bị món couscous. Đứa con trai hai tuổi của họ cũng rất dễ thương. Couscous với thịt gà và cà tím ăn ngon tuyệt. Chỉ có anh và con trai ăn cùng chúng mình, còn bà và mẹ bảo với chúng mình là họ đã ăn từ trước rồi. Sau bữa ăn, vợ anh Lahcen vẽ henna lên bàn tay mình. Henna là một cách trang trí tay bằng bột màu đỏ làm từ cây móng tay của người Bắc Phi, Trung Đông và Ấn Độ. Người bà giơ hai ngón tay cái lên tỏ vẻ thích thú. Mình phải giữ bột màu đỏ đó trên tay trong vòng hai mươi phút mới được đi rửa tay. Chúng mình chào tạm biệt gia đình anh Lahcen và trở về khách sạn. Chúng mình gửi anh 310 dirham (khoảng 1.705.000 VND) thay vì 200 dirham như đã thương lượng từ trước.

Mình đã mang trái tim lo âu sang Maroc, nhưng đã mang về Pháp một trái tim rung động bởi niềm yêu thương.

LINH

Khi chờ đợi tình huống xấu nhất có thể xảy ra, bạn cũng sẽ trân trọng thời gian hơn và không làm phí phạm nó. Với ý nghĩ: “Có lẽ đây sẽ là năm cuối mà mình có thể đăng ký tham dự hội thảo quốc tế này miễn phí, vì có thể là tổ chức sẽ không đủ kinh phí để tài trợ cho sinh viên tham gia nữa”, bạn sẽ không chần chừ nữa mà sẽ cố gắng đăng ký thành công trong năm nay. Nếu bạn nghĩ rằng: “Có khả năng mình sẽ không bao giờ gặp lại người bạn Israel này nữa”, bạn sẽ cố gắng làm cho buổi gặp gỡ dễ chịu và thoải mái nhất cho cả hai. Hãy luôn nghĩ rằng đây là lần cuối bạn có thể làm điều tốt cho một người nào đó, đây là lần cuối bạn có thể có một trải nghiệm nào đó, đây là lần cuối bạn có thể thử một điều gì đó, rồi bạn sẽ thấy được tác động tích cực của cách nghĩ này. Đây chính là cách giải lười có công hiệu nhất.

Để thoát ra vùng an toàn

“Hãy làm một điều khiến bạn sợ hãi mỗi ngày.”[50]

– ELEANOR ROOSEVELT

Cách tốt nhất để đối phó với bất cứ điều lo sợ nào là… thử làm điều bạn sợ dù chỉ một lần. Điều khiến chúng ta lo lắng nhất nhiều khi không phải là cốt lõi của vấn đề (vấn đề có thể là hành động, ví dụ như trượt tuyết, hay vật thểsinh vật, ví dụ như con chuột), mà là hậu quả có khả năng nảy sinh. Chẳng hạn như, chúng ta sợ rằng khi quyết định đi trượt tuyết, chúng ta có thể bị ngã đau và có khi sẽ phải vào nhập viện. Còn khi nhìn thấy con chuột, chúng ta tưởng tượng ra những căn bệnh mà con chuột có thể lây truyền sang cho chúng ta. Khi đối mặt với những vấn đề thường làm cho chúng ta lo lắng, chúng ta mới thấy rằng chúng không đáng sợ như chúng ta đã từng nghĩ.

LINH

So với bạn gái mình thì mình đúng là một đứa nhát gan. Mình không dám nhảy bungee và cũng cảm thấy toát mồ hôi khi nghĩ về tàu lượn siêu tốc. Nhưng vì biết rằng bạn gái mình thích các trò chơi cảm giác mạnh, nên một lần mình đã mời bạn gái đến khu vui chơi giải trí ở Praha để thử đi tàu siêu tốc. Khi ngồi lên tàu và đeo dây an toàn, mình đã cảm thấy thực sự sợ hãi. Trong khi những người xung quanh đều hò hét, mình cảm thấy sợ đến nỗi mà không còn hét được ra tiếng nữa. Mình chỉ nhắm chặt mắt lại và trong đầu luẩn quẩn một suy nghĩ: “Mình sẽ chết mất thôi! Mình phải bắt chuyến tàu này dừng lại ngay lập tức!” Khi xuống tàu, trí óc mình vẫn bị quay xoắn vòng và mình cảm thấy lảo đảo, nhưng khi bại gái hỏi: “Anh cảm thấy thế nào?”, mình đã trả lời rằng: “Đó là một trải nghiệm tuyệt vời vì anh vẫn còn sống!” Giờ đây, bạn gái mình đang thuyết phục mình đi nhảy bungee, nhưng không đời nào mình sẽ đồng ý!

ĐỨC

Hiện giờ, Đức đang trong thời gian triển khai dự án mở chi nhánh của công ty mình ở Việt Nam. Vì chưa từng làm việc tại Việt Nam nên mình chưa nắm bắt được “luật chơi” và cảm thấy hơi run. Nhưng cũng như với những điều mình làm lần đầu và cảm thấy sợ hãi, mình tin rằng khi đã chấp nhận xả thân vào nghiên cứu về môi trường làm việc ở Việt Nam và dần dần tích lũy kinh nghiệm, mình sẽ cảm thấy tự tin hơn khi điều hành công ty ở Việt Nam.

Hãy chọn làm những công việc bắt bạn phải thoát ra vùng an toàn để học được các kỹ năng khác nhau. Nếu bạn thấy xấu hổ khi phải nói chuyện với người lạ, thì hãy đi làm tiếp thị. Nếu bạn cảm thấy mình không giỏi giang việc nội trợ, hãy đi làm bồi bàn hay phụ bếp. Với mỗi công việc, hãy đề ra cho mình một mục tiêu để vươn tới, để ngay cả các công việc nhàm chán nhất cũng có ý nghĩa đối với bạn.

Đừng quá bận tâm tới cái mác của vị trí bạn đang làm, mà hãy chú trọng vào những kỹ năng mà bạn có thể phát triển nhờ công việc đó. Xin được công việc thực tập hè tại McKinsey có thể cho bạn khả năng điền vào các ô Excel một cách nhanh chóng vì bạn phải làm đi làm lại một công việc, nhưng có thể bạn sẽ học được nhiều điều hơn trong mùa hè đó nếu bạn chọn đi làm việc cho một quán ăn nếu bạn đang thiếu kỹ năng giao tiếp.

Để có thể bước đi trên con đường của riêng mình, bạn phải có nhiệt huyết và ý chí cao. Khi va chạm với thực tế và nó không như trong trí tưởng tượng của bạn thì bạn cũng đừng nản lòng. Mỗi lúc quyết tâm phấn đấu vươn ra khỏi vùng an toàn của mình chính là khi bạn đang đánh bại cuộc sống buồn tẻ và vô vị.

ĐỨC

Trong cuộc sống, tất cả mọi người trong chúng ta sẽ trải qua những thời điểm chúng ta phải làm những điều chúng ta không muốn làm. Ví dụ như đôi lúc, mình không có cảm giác thèm ăn dù đã đến giờ ăn cơm, nhưng vì phải tiếp đối tác hay vì đã nhận lời mời đi ăn với đối tác, nên mình phải ăn một món gì đó. Mỗi khi bạn làm gì với ít nhất là một người khác, bạn sẽ phải ra quyết định từ những sự lựa chọn khác nhau. Không phải lúc nào người khác cũng chiều theo ý bạn, nên bạn phải linh hoạt. Trong công việc, nhiều khi mình cũng phải làm những bản báo cáo khiến mình chán ngấy, nhưng vẫn phải làm vì đó là một phần của công việc. Hằng ngày, có nhiều lúc chúng ta phải làm những điều chúng ta không thích hay những điều khiến chúng ta không cảm thấy thoải mái. Những lúc như vậy, điều quan trọng là bạn tập trung vào mục tiêu chính của công việc bạn đang làm. Hãy nhủ thầm trong đầu lý do vì sao bạn đang làm công việc chán ngấy này. Ví dụ như: “Tôi đang viết bản báo cáo để cho sếp biết được những thành quả tôi đã đạt được trong tháng vừa qua.” Như vậy, công việc nhàm chán sẽ trở nên dễ chịu hơn cho bạn.

Một ví dụ tiếp theo là khi sang London, Anh vào mùa hè năm 2015 để làm việc cho một dự án khởi nghiệp, mình đã cảm thấy lo lắng vì không biết được mình sẽ sống ở đâu, trụ sở của công ty sẽ nằm ở chỗ nào, công việc của mình sẽ bao gồm những gì và lương bổng sẽ như thế nào. Nhưng bất chấp những điều lo lắng này, mình vẫn chấp nhận đi vì muốn thử thách mình tại một thành phố lớn. Mình không muốn ở lại Praha sau khi ra trường và làm việc tại nhà băng, là một môi trường làm việc khá ổn định. Và lý do thứ hai là mình muốn thử sống tại đất nước mà người yêu mình sẽ sang du học trong vòng một vài năm nữa. Mình muốn chuẩn bị nền tảng cho người yêu mình.

LINH

Mình đã đi hái quả trong kỳ nghỉ hè ở New Zealand. Bạn biết không, mình đã phải dậy từ năm giờ sáng, rồi phải làm việc dưới cái nắng gắt và trong khí hậu ẩm ướt của mùa hè đến chiều tối để hái đủ số cân theo chỉ tiêu. Chúng mình cũng chỉ được ăn các món gọi là cho qua bữa và ngủ không đủ giấc. Làm đến giữa trưa là mình đã mệt đừ người và chỉ muốn chợp mắt. Thế là mình đi nằm ngủ hai tiếng đồng hồ liền. Lúc đi ngủ, mình cũng sợ là sẽ không có nhiều thời gian để hái được số quả yêu cầu, nhưng nếu lúc đó không đi ngủ thì các hôm tiếp theo sẽ là một cực hình đối với mình. Hôm đó, mặc dù không hái được đủ quả nhưng mình cũng nghỉ ngơi được một chút. Mình đã tính toán xem phải quản lý thời gian và lên kế hoạch cho những ngày sắp tới như thế nào để mình có thể ngủ đủ giấc, đi làm cả ngày không bị kiệt sức mà cũng vẫn đạt được chỉ tiêu.

“Đường đi ngàn dặm bắt đầu từ bước đầu tiên.”[51]

– LÃO TỬ

Nhiều người muốn có cuộc sống kiểu “mì ăn liền”: họ nghĩ rằng họ chỉ cần muốn thôi là sẽ thực hiện được ước muốn của mình. Họ muốn có bụng sáu múi ngay sau khi tập thể hình lần đầu. Họ muốn được đi du học ngay sau buổi đầu học tiếng Anh. Họ muốn trở thành vũ công ba lê trên sân khấu Broadway ngay sau khi đăng ký tham gia học múa ba lê. Đừng quá nôn nóng mà cố sức thoát ra vùng an toàn của bạn một cách ngông cuồng mà không có sự chuẩn bị tốt, vì có khả năng là bạn sẽ cảm thấy bị quá tải và sẽ quay trở lại vùng an toàn của mình. Ngược lại, những bước đi nhỏ sẽ giúp bạn hướng tới phạm vi của vùng kéo dãn một cách thoải mái hơn. Ví dụ như, nếu bạn muốn phát huy khả năng diễn thuyết, hãy bắt đầu bằng cách giao tiếp với những nhóm người thân quen như gia đình và bạn bè, rồi dần dần tìm những cơ hội để nói chuyện trước đám đông.

ĐỨC

Nếu bạn có ước muốn đi xa nhà dài ngày, hãy thử trải nghiệm cuộc sống không có bố mẹ bằng những chuyến đi ngắn ngày trước. Khi học trung học, mình đã tham gia chuyến đi xa nhà lần đầu tiên mà không có bố mẹ, đó là chuyến đi sang Anh cùng lớp. Rồi mình tiếp tục một bước đi nhỏ nữa khi mình đã trải qua mùa hè thực tập tại Brazil khi đang học đại học. Cách xa nhà nửa vòng Trái đất làm mình trưởng thành hơn rất nhiều. Chúng ta không nên một bước nhảy trăm dặm để không bị sốc khi đến một nơi nào đó. Đối với mình, bước nhảy trăm dặm bây giờ có thể là một chuyến đi dài cả năm đến Pakistan. Nếu phải đi Pakistan ngay vào lúc này, mình sẽ bị hoảng loạn vì không biết mình sẽ tồn tại được hay không.

LINH

Sau khi suýt bị sa thải, mình đã cố gắng cải thiện kỹ năng lắng nghe của bản thân. Vì trong mỗi cuộc giao tiếp, chúng ta không chỉ nói thôi, mà còn phải biết lắng nghe người đối diện. Chúng ta cũng có thể học được nhiều điều nếu chú ý đến những gì người khác nói. Khi nói, chúng ta chia sẻ những thông tin và ý kiến của mình, nhưng khi nghe, chúng ta mới có thể tiếp thu được những thông tin và ý kiến của người khác. Mình bắt đầu chú ý đến cách người khác nói chuyện để hiểu được tính cánh của họ và biết được họ thích gì hay không thích gì. Và trước khi đáp lại câu hỏi của họ, mình đếm trong đầu từ một đến ba trước khi nói để giảm tốc độ phản ứng của mình và cũng để chắc chắn rằng người đối diện đã nói xong.

“Bạn sẽ không bao giờ thay đổi được cuộc sống của mình cho đến khi bạn thay đổi một điều gì đó bạn làm hằng ngày. Bí quyết thành công của bạn sẽ được tìm thấy trong những thói quen hằng ngày của bạn.”[52]

– JOHN C. MAXWELL

Phần lớn các hoạt động trong ngày hay trong tuần của chúng ta là lặp đi lặp lại. Chúng ta thức dậy vào buổi sáng, ăn sáng và chuẩn bị đi học hay đi làm, ăn trưa, về nhà, ăn tối, giao tiếp với gia đình và đi ngủ. Chúng ta thực hiện những hoạt động quen thuộc một cách vô ý thức và không đoái hoài tới việc làm mới chúng. Nhưng tìm những điều mới mẻ trong các hoạt động thường ngày sẽ giúp bạn cảm thấy thoải mái hơn với những sự thay đổi. Chẳng hạn như, thay vì ngày nào cũng đến trường hay đến công ty bằng con đường cũ, hãy thử tìm ra những con đường mới, những cách đi mới để đến ngôi trường hay công ty. Hãy thưởng thức các quán ăn khác nhau thay vì luôn ăn ở một địa điểm. Hãy thử ăn các món mà bạn chưa thưởng thức bao giờ. Hãy thử sử dụng phiên bản mới của hệ điều hành trên máy tính. Hãy cho “sự thay đổi” vào từ điển hằng ngày của bạn, rồi nhận thức các quan điểm mà bạn học được từ những sự thay đổi đó. Đôi khi bạn sẽ bị lạc khi chọn những con đường mới mẻ, nhưng đồng thời, bạn cũng sẽ tìm thấy những điều thú vị trong những sự thay đổi nhỏ hằng ngày.

ĐỨC

Chúng ta có thể đổi mới các bữa ăn hằng ngày bằng cách thử các món ăn và các mùi vị mới. Ví dụ như trước đây, mình cảm thấy ghét ăn pho-mát một thời gian dài. Chỉ ngửi thấy mùi pho-mát thôi là mình đã thấy ngán rồi. Nhưng ở nhà ăn Séc, họ thường nấu các món ăn có pho-mát cho học sinh. Vì không muốn nhịn đói ở trường, mình đã thử ăn pho-mát và cảm thấy nó không đến nỗi nào.

HƯƠNG

Tương tự như thành phố New York, Buenos Aires được tạo thành phần lớn bởi những con đường vuông góc. Vì vậy, khoảng cách giữa hai điểm trong thành phố không được tính bằng chiều dài giữa hai điểm, mà bằng số lượng của khối phố (trong tiếng Tây Ban Nha được gọi là “cuadras”). Từ nhà đến trường mình là bốn khối đi dọc và bảy khối đi ngang. Thay vì ngày nào cũng đi bằng một đường hay chỉ đi tàu điện ngầm tới lớp, mình luôn thử đi qua những con đường khác nhau, qua những khu phố (“barrios”) khác nhau để khám phá những khu phố mới, những con người mới. Nếu bạn nghĩ là bạn đã nắm bắt quá rõ thành phố bạn sinh sống thì hãy thử đi lạc vào một khu phố mới xem sao. Mình chắc chắn rằng bạn sẽ tìm thấy những điều mới lạ!

“Kiến thức là thuốc giải độc cho sự sợ hãi.”[53]

– RALPH WALDO EMERSON

Càng đi nhiều, chúng mình càng nhận ra rằng hòa bình trên thế giới có thể được giữ gìn nếu mỗi người trong chúng ta học được cách trút bỏ sự sợ hãi về những điều xa lạ bằng cách bước ra khỏi vùng an toàn của mình để học hỏi và tiếp cận với thế giới xung quanh. Khi ngồi trong sự an toàn của căn nhà bạn, bạn mở mạng đọc tin tức và sự kiện “nóng hổi” về các nơi khác nhau trên thế giới. Bạn cảm thấy yêu quý bốn bức tường của căn nhà bạn biết bao khi chúng bảo vệ bạn trước tất cả các mối nguy hiểm trên thế giới này. Trước dịch ebola của châu Phi, trước tên lửa của Iran, trước sự khủng bố của ISIS (Nhà nước Hồi giáo Iraq và Levant), trước tệ nạn hiếp dâm tập thể tại Ấn Độ, trước những băng đảng ma túy tại Trung Mỹ, vv.. và vv.. Nhưng nếu chỉ đọc những thông tin được chọn lọc bởi các nhà báo săn tin “nóng hổi” thì thay vì mở mang đầu óc, những bài báo này sẽ hạn chế tầm nhìn của bạn. Ngược lại, hãy coi các phương tiện truyền thông như những nguồn tham khảo để bạn tìm kiếm thêm thông tin cho chuyến đi của mình.

HƯƠNG

Trước khi sang Bồ Đào Nha để tham dự một khóa học chụp ảnh, mình đã đọc về những khu phố “rắc rối nhất” thành phố Lisbon, trong đó có Damaia. “Để giữ an toàn tại Lisbon: tránh chúng nếu có thể, hãy cẩn thận nếu không thể tránh được chúng,” một bài báo viết. Trong những buổi đi dạo quanh thành phố để sưu tập những shoot ảnh thú vị, mình đã đi lạc vào đúng khu ổ chuột Damaia, nơi có đa số dân đến từ quần đảo Cabo Verde nằm cách bờ tây bắc châu Phi khoảng 570km. Tại đây, mình đã làm quen với một anh người Cabo Verde tầm 30 tuổi. Anh không biết một từ tiếng Anh nào, và mặc dù biết mình không hiểu tiếng Bồ Đào Nha, anh vẫn dắt mình đến bức ảnh của mẹ anh treo trên tường, và háo hức kể với mình về bà. Từ những cử chỉ của anh, và vì tiếng Bồ Đào Nha cũng na ná giống tiếng Tây Ban Nha, mình hiểu được ít nhiều câu chuyện của anh. Hồi bé, anh đã được mẹ đưa sang Bồ Đào Nha sinh sống. Mẹ anh nướng ngô mang đi bán, anh chỉ cho mình những bắp ngô nướng làm cho mình thèm thuồng. Rồi một hôm, mẹ anh bị đau tim. Người ta phát hiện ra là bà bị ung thư tim. Với nỗi nhớ quê hương tha thiết, bà ước muốn được trở về Cabo Verde để sống những ngày cuối đời. Còn anh ở lại đây để tự mình kiếm sống. Anh vuốt ve bà mẹ đang cười tươi trên bức ảnh. Anh nhớ mẹ lắm. Nhưng anh chưa có cơ hội để về thăm mẹ. Những hàng nước mắt chảy ròng trên má anh khi anh kể về mẹ mình. Còn mình, mình đã cố kìm cảm xúc của mình trước mặt anh. Lần đó, nếu để sự sợ hãi đánh gục, mình đã không có dịp được gặp một người thật đáng mến với một câu chuyện thật cảm động như vậy.

Nhận thức là kẻ thù chính của sự sợ hãi. Hãy chuẩn bị cho bản thân những kiến thức toàn diện nhất về đích bạn muốn đến. Để có được bức tranh toàn diện, hãy tìm kiếm thông tin từ những nguồn thông tin khác nhau, và nhất là từ những người đã từng đi đến những địa điểm đó. Điều quan trọng là bạn phải cố gắng bảo vệ bản thân mình và giảm nguy cơ những điều tồi tệ có thể xảy ra càng nhiều càng tốt. Một ví dụ chúng mình hay làm khi đi du lịch đến bất cứ đâu là chúng mình liên hệ một số người dân bản địa đáng tin cậy để ít nhất có một số người biết về sự tồn tại của chúng mình và có thể giúp đỡ chúng mình nếu có bất cứ điều gì xảy ra. Bạn có người thân hay bạn của bạn của bạn tại nơi bạn sắp đến? Nếu câu trả lời là có, thì xin chúc mừng bạn! Nếu không, bạn có thể sử dụng những trang web dành cho dân du lịch như Couchsurfing hay Airbnb.

ĐỨC

Khi bạn không có nhiều kiến thức về một vấn đề gì đó, bạn sợ điều đó vì con người thường hay sợ những điều lạ lẫm. Có người nói là, thật ra con người không sợ cái chết, mà họ sợ chết vì không biết được điều gì sẽ xảy ra sau khi họ mất đi. Chẳng hạn như khi biết nhiều hơn về thị trường Việt Nam, mình chắc hẳn sẽ cảm thấy nhẹ nhõm hơn là khi nói chuyện với những người dọa mình rằng môi trường làm việc ở Việt Nam rất khó khăn, có nhiều tham nhũng, là mình sẽ phải nghe theo lời những người lớn tuổi hơn nhưng có khi lại không có nhiều kinh nghiệm bằng mình. Nghe lời những người như vậy sẽ chỉ làm cho mình chán nản. Ngay cả khi đã có nhiều thông tin, chúng ta cũng phải biết cách chọn lọc ra những thông tin hữu ích.

LINH

Mình không sợ sự thiếu thông tin bằng có thông tin sai lạc. Mình rất sợ bị lừa dối. Đối với mình, những người đáng tin cậy là những người luôn chân thành và không nói dối hay lừa đảo. Cái kim trong bọc cũng có ngày lòi ra thôi, nhưng mình cảm thấy thoải mái khi lùng kiếm thông tin về những điều lạ lẫm hơn là khi phải luôn suy nghĩ xem những điều mình biết đến có đúng sự thật hay không. Vì vậy, mặc dù mình khá hòa đồng và thoải mái khi giao tiếp với bất cứ ai, nhưng không phải ai mình cũng có thể dễ dàng tin tưởng.

“Bạn là trung bình cộng của 5 người mà bạn thường xuyên tiếp xúc nhất.”[54]

– JIM ROHN

Cho dù bạn có nhận thức được hay không, những người bạn tiếp xúc hằng ngày có ảnh hưởng không nhỏ đến sự quyết định cho những bước đi tiếp theo của bạn. Hãy tưởng tượng rằng bạn đang phân vân nên hay không nên chọn sự mạo hiểm để bỏ một công việc nhàn hạ với mức thu nhập cao và mở một công ty riêng với độ rủi ro lớn. Nếu trong tình huống đó mà bạn xin lời khuyên của một người bạn bị phá sản vì dự án đầu tư sai lầm của mình, thì tất nhiên rằng sự thất bại của họ sẽ làm bạn lùi bước. Nhưng nếu bạn hỏi người bạn có tên Mark Zuckerberg thì anh sẽ khuyên bạn là: “Rủi ro lớn nhất là không dám mạo hiểm. Trong một thế giới thay đổi nhanh như thế này, chiến lược duy nhất đảm bảo dẫn tới thất bại chính là không dám mạo hiểm.”[55]

Khi muốn làm một điều gì mới mẻ, chúng ta nên giữ liên lạc với những người đã có trải nghiệm với điều bạn muốn làm và có thể cho bạn những lời khuyên hữu ích. Họ sẽ khuyến khích bạn và truyền cảm hứng cho bạn thực hiện điều bạn muốn làm. Những câu chuyện và lời nói của những người đã thoát ra khỏi vùng an toàn một cách thành công sẽ giảm bớt sự lo lắng trong bạn.

LINH

Đồng nghiệp của mình là một trong những nhóm người mình gặp gỡ nhiều nhất. Ít nhất là tám tiếng mỗi ngày và năm ngày mỗi tuần. Người sếp hiện tại của mình là nguồn khích lệ lớn đối với mình. Các đồng nghiệp cũng luôn giúp đỡ và cho mình thêm động lực mỗi ngày. Nhóm của mình đa số là người trẻ tuổi và luôn phối hợp chặt chẽ trong mọi công việc. Học cách hòa đồng với những người mình gặp thường xuyên giúp mình cảm thấy thoải mái hơn mỗi khi đi làm. Mỗi khi gặp vướng mắc, chúng mình cũng luôn động viên nhau và giúp nhau giải quyết những vướng mắc đó.

HƯƠNG

Bạn không thể lựa chọn gia đình mình sinh ra, nhưng bạn có thể chọn những người bạn muốn tiếp xúc hằng ngày. Hãy giao lưu nhiều hơn với những người cho bạn động lực để tiến lên và ít hơn với những người níu kéo bạn ở trong vùng an toàn. Trong khóa học ở trường Đại học Praha có hơn 700 sinh viên và mỗi sinh viên đều có thể lựa chọn thời khóa biểu theo ý muốn của mình, nên việc kết bạn và giữ được mối quan hệ lâu dài là một điều khó khăn. Nhưng mình đã thường xuyên tổ chức các buổi gặp gỡ với các bạn làm mình cảm thấy thoải mái như một cách để giữ liên lạc với họ và để tạo cho họ cơ hội gặp gỡ lẫn nhau. Trong một buổi giao lưu như vậy, Đức và Linh đã có cơ hội làm quen với nhau. Những người cho chúng ta năng lượng tích cực cũng như là một kho báu quý giá nên chúng ta nên giữ gìn mối quan hệ với họ.

“Mỗi khi chúng ta lớn lên, chúng ta sẽ luôn ở bên ngoài vùng an toàn.”[56]

– JOHN MAXWELL

Sống trong môi trường có những độ rủi ro cao như ngày nay, bạn chỉ có thể thành công khi chấp nhận vượt qua vùng an toàn của mình. Ở ngoài vùng an toàn sẽ giúp bạn phát triển những kỹ năng và khả năng của bản thân. Bạn sẽ học được rất nhiều điều mới và có thêm động lực để đi tiếp. Những nhà lãnh đạo tài ba là những người đã vượt ra khỏi vùng an toàn của mình không chỉ một mà hàng chục, hàng trăm lần. Họ mong rằng, với vị trí của mình, họ sẽ phải quản lý và xử lý thành công những môi trường có rủi ro. Trong quan điểm của chúng mình, kinh nghiệm phong phú trong cuộc sống là dành cho những người dám nắm lấy sự không chắc chắn, cố gắng vượt qua nó và chấp nhận khả năng thất bại. Những chìa khóa để thành công trong thế giới của những điều bất trắc là việc liên tục học hỏi, lập kế hoạch hiệu quả, giao tiếp hấp dẫn và thích ứng được với những tình huống mới mẻ.

ĐỨC

Lợi ích lớn nhất khi thoát ra khỏi vùng an toàn là, mình đã mở rộng vùng kéo dãn của bản thân. Mình đã học được khá nhiều điều mới và ngay cả về bản thân mình. Mình hiểu rõ được về những ưu điểm và nhược điểm của mình. Mình biết khả năng của mình đến đâu. Khi sang London định cư, mình đã bị rơi vào vùng căng thẳng. Mình đã ngây thơ khi nghĩ rằng từ Praha sang London sống không có gì là khó vì cả hai nơi đều nằm trong khối Liên minh châu Âu. Nhưng mình không hề đoán trước được là mình sẽ phải làm việc một thời gian không được trả lương. Bạn có thể tưởng tượng nổi việc sinh sống tại một trong những thành phố đắt đỏ nhất thế giới mà không có lương không? Mặc dù thích thú với dự án khởi nghiệp đó, mình đã phải quay về Praha sau một thời gian ngắn vì mình không thể làm cạn sạch khoản tiền tiết kiệm của mình được. Cái mà mình học được là để có thể có những trải nghiệm tích cực trong khi vượt qua vùng an toàn, chúng ta cần có thông tin chính xác về những gì đang chờ đợi chúng ta phía trước. Điều nữa là, chúng ta không thể làm những việc chúng ta thích làm mà không có đủ chi phí để làm những điều đó. Cái được và cái mất ít ra cũng phải cân bằng.

HƯƠNG

Có thể nói rằng cuộc hành trình của cuộc đời mình còn mang tên “hành trình của một trái tim”. Vì nghe theo trái tim mình mách bảo, mình đã làm những điều người khác không tán thành, như việc chờ đợi một mối tình xa cách gần hai năm rưỡi mà không ai bảo đảm được là mối tình đó sẽ đi đến cái kết có hậu. Vì tin tưởng trái tim mình nên mình đã đưa ra các quyết định mà người khác coi là ngốc nghếch, như việc bỏ những công việc tốt ở Cộng Hòa Séc để đến nơi khác làm lại từ đầu. Vì có niềm tin mạnh mẽ vào trái tim nên mình đã bất chấp những khó khăn để khẳng định mình trong những đợt sóng gió, thăng trầm của cuộc sống.

LINH

Nói ngắn gọn là, thoát ra khỏi vùng an toàn đã cho mình ba thứ sau đây: bạn gái mình, công việc hiện tại và dự án về công dân toàn cầu. Ba điều này đã tóm tắt được những thành quả của mình trong quá trình sinh sống ở nước ngoài trong vòng tám năm trở lại đây. Thứ nhất, nếu mình không sẵn lòng thích nghi với những môi trường mới và học hỏi các nền văn hóa mới, thì mình sẽ không thể yêu được một người nước ngoài. Các cặp đôi quốc tế cũng như các mối quan hệ đa văn hóa luôn đòi hỏi sự thấu hiểu, lòng kiên nhẫn và một trái tim rộng mở. Để cho một mối quan hệ quốc tế có thể tồn tại được, bạn sẽ phải cho đối phương biết được rằng mình có quyết tâm để bỏ ra công sức để có thể duy trì mối quan hệ. Thứ hai, mình nhận được công việc hiện tại vì mình đã chứng tỏ được với nhà tuyển dụng là mình là một công dân toàn cầu, là người có năng lực và có đủ sự tự tin để đảm nhiệm tốt công việc. Họ tin rằng mình có khả năng để giúp đỡ họ, một công ty châu Âu, phát triển tại châu Á. Cuối cùng thì với dự án mình đang phát triển cùng Hương và Đức, mình muốn giúp đỡ quê hương với những kinh nghiệm mà mình đã có. Mình không muốn thay đổi bất cứ điều gì mình đã trải qua.

Mình muốn gửi lời nhắn sau tới các bạn trẻ vẫn đang trong giai đoạn tìm kiếm động lực để thoát ra khỏi vùng an toàn của mình: Đôi khi, lo lắng về những sai lầm hay thất bại là điều tốt. Vì lúc đó, bạn nhận thức được những mối nguy hiểm khi ra khỏi vòng tay che chở của bố mẹ. Ngược lại, bạn chớ nên lo lắng về những điều bạn không thể thay đổi.

NHỮNG ĐIỀU CẦN GHI NHỚ TRONG CHƯƠNG 5:

Mỗi người trong chúng ta đều có trong mình ba vùng thay đổi: vùng an toàn, vùng kéo dãn và vùng căng thẳng.

Phần đông mọi người không dám thử những điều chứa bất cứ độ rủi ro nào, họ lo sợ khi phải thoát ra “vùng an toàn” mà họ đã tự tạo cho mình.

Tuổi trẻ là lúc bạn có thể dễ dàng vượt qua vùng an toàn của mình nhất, vì bạn không bị những thứ như gia đình riêng hay công việc bận rộn cản trở.

Khi đối mặt với những vấn đề thường làm cho chúng ta lo lắng, chúng ta mới thấy rằng chúng không đáng sợ như chúng ta đã từng nghĩ.

Hãy cho “sự thay đổi” vào từ điển hằng ngày của bạn!

Sống trong môi trường có những độ rủi ro cao như ngày nay, bạn chỉ có thể thành công khi chấp nhận vượt qua vùng an toàn của mình.

BÀI TẬP CHO BẠN:

Hãy suy ngẫm xem, ngành học, công việc hiện tại bạn đang làm có cho bạn cảm thấy hạnh phúc không? Nếu câu trả lời của bạn là không, thì thứ gì đang giữ chân bạn ở lại?

Thứ gì làm cho bạn cảm thấy sợ hãi? Với mỗi điều khiến bạn sợ, hãy thử nêu ra những lý do tại sao bạn sợ điều đó? Tiếp theo, hãy thử nghiên cứu xem khả năng những lý do đó xảy ra có lớn không.

Hãy viết ra các kỹ năng và kinh nghiệm mới mà bạn luôn ao ước được trải nghiệm ít nhất một lần trong đời (Lưu ý: các kỹ năng và kinh nghiệm đó nên nằm trong phạm vi khả năng và tầm kiểm soát của bạn) và lên kế hoạch để thực hiện chúng!